# بيع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%8A%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بيع

باعه يبيعه بيعا ومبيعا، وهو شاذ والقياس مباعا، إذا باعه وإذا اشتراه، ضد. قال أبو عبيد: البيع: من حروف الأضداد في كلام العرب، يقال: باع فلان، إذا اشترى، وباع من غيره، وأنشد قول طرفة:
  ويأتيك بالأخبار من لم تبع لهبتاتا ولم تضرب له وقت موعد أي من لم تشتر له. قلت: ومنه قول الفرزدق أيضا:
  إن الشباب لرابح من باعه                      والشيب ليس لبائعيه تجار أي من اشتراه. وقال غيره:
  إذا الثريا طلعت عشاء
  فبع لراعي غنم كساء أي اشتر له. وفي الحديث: لا يخطب الرجل على خطبة أخيه، ولا يبع على بيع أخيه.

  قال ابن الأثير: فيه قولان: أحدهما إذا كان المتعاقدان في مجلس العقد فطلب السلعة بأكثر من الثمن ليرغب البائع في فسخ العقد فهو محرم، لأنه إضرار بالغير، ولكنه منعقد لأن نفس البيع غير مقصود بالنهي، فإنه لا خلل فيه. الثاني أن يرغب المشتري في الفسخ بعرض سلعة أجود منها بمثل ثمنها، أو مثلها بدون ذلك الثمن، فإنه مثل الأول في النهي، وسواء كانا قد تعاقدا على المبيع، أو تساوما وقاربا الانعقاد ولم يبق إلا العقد. فعلى الأول يكون البيع بمعنى الشراء، تقول: بعت الشيء بمعنى اشتريته، وهو اختيار أبي عبيد، وعلى الثاني يكون البيع على ظاهره. قلت: وقال أبو عبيد: وليس عندي للحديث وجه غير هذا، أي إنما وقع النهي على المشتري لا على البائع. قال: وكان أبو عبيدة وأبو زيد وغيرهما من أهل العلم يقولون ذلك.
 وقال الأزهري: البائع والمشتري سواء في الإثم إذا باع على بيع أخيه أو اشترى على شراء أخيه، لأن كل واحد منهما يلزمه اسم البائع، مشتريا كان أو بائعا، وكل منهي عن ذلك.
 وهو مبيع ومبيوع، مثل مخيط ومخيوط، على النقص والإتمام.
 قال الخليل: الذي حذف من مبيع واو مفعول، لأنها زائدة، وهي أولى بالحدف.
 وقال الأخفش: المحذوفة عين الفعل، لأنهم لما سكنوا الياء ألقوا حركتها على الحرف الذي قبلها فانضمت، ثم أبدلوا من الضمة كسرة الياء التي بعدها، ثم حذفت الياء وانقلبت الواو ياء كما انقلبت واو ميزان للكسرة. قال المازني: كلا القولين حسن، وقول الأخفش أقيس.
 ومن المجاز: باعه من السلطان، إذا سعى به إليه ووشى به، وهو أي كل من البائع والمشتري بائع، ج: باعة، وهو قول ابن سيده. وقال كراع: باعة جمع بيع، كعيل وعالة، وسيد وسادة.
 قال ابن سيده: وعندي أن كل ذلك إنما هو جمع فاعل، فأما فيعل فجمعه بالواو والنون.
 وفي العباب: وسرق أعرابي إبلا فأدخلها السوق فقالوا له: من أين لك هذه الإبل? فقال:
  تسألني الـبـاعة أين دارهـا
  إذ زعزعوها فسمت أبصارها
  فقلت رجلي ويدي قرارهـا
  كل نجار إبـل نـجـارهـا
  وكل نار العالمـين نـارهـا قلت: والبيت الأخير مثل للعرب، وقد تقدم ذكره مفصلا في ن ج ر.والبياعة بالكسر: السلعة، تقول: ما أرخص هذه البياعة. ج: بياعات وهي الأشياء التي يتبايع بها، قاله الليث.
 والبيع كسيد: البائع والمشتري ومنه الحديث: البيعان بالخيار ما لم يتفرقا وفي رواية: حتى يتفرقا. وفي حديث آخر: أنه صلى الله عليه وسلم اشترى من أعرابي حمل خبط، فلما وجب البيع قال له: اختر، فقال له الأعرابي: عمرك الله بيعا وانتصابه على التمييز.
 والبيع في قول الشماخ يصيف قوسا، كما في العباب، وفي اللسان: في رجل باع قوسا:
  فوافى بها أهل المواسم فانبرىله بيع يغلى بها السوم رائز

  هو المساوم لا البائع ولا المشتري. قلت: وقول الشماخ حجة لأبي حنيفة رحمه الله، حيث يقول: لا خيار للمتبايعين بعد العقد، لأنهما يسميان متبايعين، وهما متساومان قبل عقدهما البيع.
 وقال الشافعي رضي الله عنه: هما متساومان قبل عقد الشراء فإذا عقد البيع فهما متبايعان، ولا يسميان بيعين ولا متبايعين وهما في السوم قبل العقد. وقد رد الأزهري على المحتج ببيت الشماخ بما هو مذكور في التهذيب. ج: بيعاء كعنباء وأبيعاء وباعة، الأخير قول كراع، كما تقدم. وابن البيع هو الحاكم أبو عبد الله محمد بن عبد الله بن محمد النيسابوري، ويقال له أيضا: ابن البياع، وهكذا يقوله شيخ الإسلام الهروي إذا روى عنه، وكذا قاله عبد الغني بن سعيد في روايته عنه بالإجازة، كذا في التبصير. ومن المجاز: باع فلان على بيعه وحل بواديه، إذا قام مقامه في المنزلة والرفعة. وقال المفضل الضبي: هو مثل قديم تضربه العرب للرجل الذي يخاصم رجلا ويطالبه بالغلبة فإذا ظفر به وانتزع ما كان يطالبه به قيل: باع فلان على بيع فلان، ومثله: شق فلان غبار فلان. ويقال: ما باع على بيعك أحد، أي لم يساوك أحد.
 وتزوج يزيد بن معاوية أم مسكين بنت عمر بن عاصم بن عمر بن الخطاب - رضي الله عن عمر - على أم خالد بنت أبي هاشم فقال يخاطبها:
  مالك أم خالد تبكين
  من قدر حل بكم تضجين
  باعت على بيعك أم مسكين
  ميمونة من نسوة ميامين ومن المجاز أيضا: امرأة بائع، أي نافقة، لجمالها. قال الزمخشري: كأنها تبيع نفسها كناقة تاجرة. وتقول: بيع الشيء على ما لم يسم فاعله، وقد تضم باؤه فيقال: بوع، بقلب الياء واوا، وكذلك القول في كيل، وقيل، وأشباههما. وفي التهذيب: قال بعض أهل العربية: يقال: إن رباع بني فلان قد بعن. من البيع، وقد بعن، من البوع، فضموا الباء في البوع وكسروها في البيع، للفرق بين الفاعل والمفعول، ألا ترى أنك تقول: رأيت إماء بعن متاعا، إذا كن بائعات، ثم تقول: رأيت إماء بعن: إذا كن مبيعات، وإنما يبين الفاعل من المفعول باختلاف الحركات، وكذلك من البوع.
 والبيعة، بالكسر: متعبد النصارى، وقيل كنيسة اليهود، ج: بيع، كعنب. قال لقيط ابن معبد:
  تامت فؤادي بذات الخال خرعبةمرت تريد بذات العذبة البيعا والبيعة: هيئة البيع، كالجلسة والركبة: يقال: إنه لحسن البيعة. ومنه حديث ابن عمر أنه كان يغدو فلا يمر بسقاط ولا صاحب بيعة إلا سلم عليه. وأبعته إباعة: عرضته للبيع قال الأجدع بن مالك بن أمية الهمداني:
  ورضيت آلاء الكميت فمن يبع                      فرسا فليس جوادنا بمـبـاع أي ليس بمعرض للبيع. وآلاؤه: خصاله الجميلة. ويروى: أفلاء الكميت.

  وابتاعه: اشتراه يقال: هذا الشيء مبتاعي، أي اشتريته بمالي، وقد استعمله المصريون في كلامهم كثيرا، فيحذفون الميم. ومنهم من أفرط فجمع فقال: بتوعي، وهو غلط، وإنما نبهت على ذلك لأن كثيرا من الناس لا يعرف ما أصل هذا الكلام. والتبايع: المبايعة، من البيع والبيعة جميعا، فمن البيع الحديث المتبايعان بالخيار ما لم يتفرقا ومن البيعة قولهم: تبايعوا على الأمر، كقولك: أصفقوا عليه. والمبايعة والتبايع عبارة عن المعاقدة والمعاهدة، كأن كل واحد منهما باع ما عنده من صاحبه وأعطاه خالصة نفسه وطاعته ودخيلة أمره، وقد تكرر ذكرها في الحديث.
 واستباعه الشيء: سأله أن يبيعه منه. وقال ابن عباد: انباع الشيء: نفق وراج، وكأنه مطاوع لباعه. وأبو الفرج علي بن محمد الخوارزمي البياعي المحدث، مشددا، روى عن أبي سعد بن السمعاني، وكذا مجد الدين علي بن الحسين البياعي الخوارزمي، حدث بشرح السنة في سنة مائتين واثنين عن أبي المعالي محمد الزاهدي سماعا، عن لفظ محيي السنة البغوي، قرأه عليه، عن عاصم بن صالح، كذا في التبصير. ومما يستدرك عليه: بايعه مبايعة وبياعا: عارضه بالبيع. قال جنادة بن عامر:
  فإن أك نائيا عنه فإنـي                      سررت بأنه غبن البياعا وقال قيس بن ذريح:
  كمغبون يعض على يديه                      تبين غبنه بعد الـبـياع والبيع: اسم المبيع، قال صخر الغي يصف سحابا:
  فأقبل منه طوال الذرا                      كأن عليهن بيعا جزيفا طوال الذرا، أي مشرفات في السماء. وبيعا جزيفا، أي اشتري جزافا، فأخذ بغير حساب، من الكثرة، يعني السحاب. والجمع: بيوع. ورجل بيوع، كصبور: جيد البيع، وبياع: كثيره، وبيع كبيوع، والجمع بيعون. ولا يكسر، والأنثى بيعة، والجمع بيعات، ولا يكسر، حكاه سيبويه. وبيع الأرض: كراؤها، وقد نهي عنه في الحديث. والبيعة: الصفقة على إيجاب البيع وعلى المبايعة والطاعة. وبايعه عليه مبايعة: عاهده. ونبايع، بغير همز: موضع. قال أبو ذؤيب:
  فكأنها بالجزع جـزع نـبـايع                      وألات ذي العرجاء نهب مجمع قال ابن جنى: هو فعل منقول وزنه نفاعل، كنضارب ونحوه، إلا أنه سمي به مجردا من ضميره، فلذلك أعرب، ولم يحك، ولو كان فيه ضميره لم يقع في هذا الموضع، لأنه كان يلزم حكايته إن كان جملة، كذرى حبا، وتأبط شرا، فكان ذلك يكسر وزن البيت.
 قلت: وسيأتي للمصنف في ن ب ع، فإنه جعل النون أصلية. وقد سموا بياعا، كشداد.
 وعروة بن شييم بن البياع الكناني: أحد رؤساء المصريين الذين ساروا إلى عثمان، رضي الله عنه. ومن المجاز: باع دنياه بآخرته، أي اشتراها، نقله الزمخشري.
 وبياع الطعام: لقب أبي جعفر محمد بن غالب بن حرب الضبي.

### Türkçe

**باعه** satıyor, **يبيعه** satar; **بيعا** ve **مبيعا** (olarak); bu şâzdır, kıyas ise **مباعا**’dır; onu sattığında ve onu satın aldığında; zıddır. Ebû Ubeyd dedi: **البيع**: Arapların sözünde zıtlar harflerindendir; “falanca **باع** etti” denir, satın aldığında; ve başkasından sattı. Ve Tarafe’nin sözünü inşâd etti:
  Ve sana haberleri getirir, kendisine kesinlikle satmadığın ve kendisine vaad vakti için vurmadığın kimse; yani kendisine satın almadığın. Dedim: Ve ondan, Ferazdak’ın sözü de:
  Şüphesiz gençlik, onu satan için kârlıdır                      ve ihtiyarlık, onu satanlar için tüccar değildir; yani onu satın alan için. Ve başkası dedi:
  Süreyya akşamleyin doğduğunda
  O hâlde bir koyun çobanına bir elbise sat; yani ona satın al. Ve hadiste: “Kişi, kardeşinin talibi üzerine talip olmaz; kardeşinin satışı üzerine de satmaz.”

  İbnü’l-Esîr dedi: Onda iki söz vardır: birincisi, iki akid yapan akid meclisinde iken, satıcının akdi bozmasına rağbet etsin diye malı bedelden daha fazla ile talep ederse, bu haramdır; çünkü başkasına zarar vermedir; fakat akid kurulmuştur, çünkü nehy ile bizzat satış kastedilmiş değildir; zira onda bir bozukluk yoktur. İkincisi, alıcı, ondan daha iyi bir malı onun bedelinin misliyle, yahut onun mislini o bedelden daha aşağı ile arz ederek feshe rağbet ettirirse; bu, nehyde birincisi gibidir; ister satılan üzerinde akitleşmiş olsunlar, ister pazarlık etmiş ve akdin kurulmasına yaklaşmış olsunlar ve akidden başka bir şey kalmamış olsun. Birinciye göre **البيع** satın alma mânâsındadır; “şeyi **بعت** ettim” dersin, “onu satın aldım” mânâsında; bu Ebû Ubeyd’in tercihidir. İkinciye göre ise **البيع** zâhirine göredir. Dedim: Ebû Ubeyd dedi: Hadis için bende bundan başka bir vecih yoktur; yani nehy ancak alıcı üzerine vâki olmuştur, satıcı üzerine değil. Dedi: Ebû Ubeyde, Ebû Zeyd ve ilim ehlinden başkaları bunu söylerdi.
 Ve Ezherî dedi: Satıcı ile alıcı, kardeşinin satışı üzerine sattığında yahut kardeşinin satın alışı üzerine satın aldığında, günah bakımından eşittir; çünkü ikisinden her birine satıcı adı lâzım gelir; ister alıcı olsun ister satıcı; ve her biri bundan nehyolunmuştur.
 Ve o, **مبيع** ve **مبيوع**’dur; **مخيط** ve **مخيوط** gibi; eksiltme ve tamamlama üzere.
 Halîl dedi: **مبيع**’den hazfedilen, **مفعول**’ün vâv’ıdır; çünkü o zâiddir; ve hazfe daha lâyıktır.
 Ahfeş dedi: Hazfedilen fiilin aynıdır; çünkü onlar yâ’yı sâkin kılınca, onun harekesini kendisinden önceki harf üzerine attılar da o dammelendi; sonra dammeden, kendisinden sonraki yâ’nın kesresini ibdâl ettiler; sonra yâ hazfedildi ve vâv, **ميزان**’ın vâv’ının kesre sebebiyle yâ’ya dönmesi gibi yâ’ya döndü. Mâzenî dedi: İki söz de güzeldir; Ahfeş’in sözü daha kıyasîdir.
 Mecazdandır: **باعه من السلطان**; yani onu ona doğru koşturdu ve onu ona gammazladı; ve o—yani satıcı ile alıcıdan her biri—satıcıdır; cemi: **باعة**; bu İbn Sîde’nin sözüdür. Kurâ‘ dedi: **باعة**, **بيع**’in cemidir; **عيل** ve **عالة** gibi; **سيد** ve **سادة** gibi.
 İbn Sîde dedi: Bende, bütün bunlar ancak **فاعل**’in cemidir; أما **فيعل** ise, onun cemi vâv ve nûn iledir.
 Ve **العباب**’da: Bir bedevî develer çaldı da onları pazara soktu; ona dediler: “Bu develer nereden sana?” Dedi ki:
  **الـبـاعة** bana sorar, neresi onun evi
  Onu sarsınca da gözleri yükseldi
  Dedim: ayağım ve elim onun kararıdır
  Her deve marangozunun devesi onun marangozluğudur
  Ve âlemlerin her ateşi onun ateşidir. Dedim: Son beyit Araplar için bir meseldir; ve onun zikri **ن ج ر**’de mufassal olarak geçmişti. Ve **البياعة** (kesre ile): meta; dersin: “Bu **البياعة** ne kadar ucuz!” Cemi: **بياعات**; ve o, kendisiyle alışveriş yapılan şeylerdir; bunu Leys söyledi.
 Ve **البيع** **سيد** gibi: satıcı ve alıcı; ve ondan hadis: “İki **البيعان**, ayrılmadıkça muhayyerdir.” Bir rivayette: “ta ki ayrılıncaya kadar.” Ve başka bir hadiste: O—sallallahu aleyhi ve sellem—bir bedevîden **حمل خبط** satın aldı; satış vâcip olunca ona dedi: “Seç!” Bedevî ona dedi: “Allah sana ömür versin, **بيعا**”; ve onun nasbı temyiz üzerinedir.
 Ve Şemmâh’ın sözünde **البيع**, **العباب**’da olduğu üzere, bir yayı yazlatır; ve **اللسان**’da: bir adam hakkında, bir yayı sattı:
  Onunla mevsim ehline vardı da atıldı; ona bir **بيع** vardır, onunla pazarlık fiyatı yükseltir, yoklayan

  O, pazarlık edendir; satıcı da değildir, alıcı da değildir. Dedim: Şemmâh’ın sözü, Ebû Hanîfe—Allah ona rahmet etsin—için hüccettir; zira der ki: Akidden sonra iki alışveriş eden için muhayyerlik yoktur; çünkü onlara **متبايعين** denir; hâlbuki onlar, satış akdini akdetmeden önce **متساومان**’dır.
 Şâfiî—Allah ondan razı olsun—dedi: Satın alma akdinden önce ikisi **متساومان**’dır; satış akdini akdettiklerinde ise ikisi **متبايعان**’dır; ve akidden önce pazarlıkta iken onlara **بيعين** de denmez, **متبايعين** de denmez. Ezherî, Şemmâh beytiyle ihticâc edene, **التهذيب**’de zikredilmiş olanla reddetmiştir. Cemi: **بيعاء** **عنباء** gibi; ve **أبيعاء**; ve **باعة**; sonuncusu Kurâ‘ın sözüdür, geçtiği üzere. Ve **ابن البيع**, hâkim Ebû Abdillah Muhammed b. Abdillah b. Muhammed en-Nîsâbûrî’dir; ona ayrıca **ابن البياع** da denir; ve Heravî Şeyhü’l-İslâm ondan rivayet ettiğinde böyle söyler; Abdülganî b. Saîd de ondan icâzetle rivayetinde bunu söyledi; **التبصير**’de böyle. Mecazdandır: “Falanca, onun **بيع**’i üzerine **باع** etti ve onun vadisine indi”; yani menzile ve yücelikte onun makamına geçti. Mufaddal ed-Dabbî dedi: Bu, eski bir meseldir; Araplar onu, bir adamla çekişen ve ondan galebeyi isteyen adama vururlar; ona galip gelip ondan, kendisinden istediği şeyi çekip alınca: “Falanca, falancanın **بيع**’i üzerine **باع** etti” denir; ve onun misli: “Falanca, falancanın tozunu yardı.” Ve denir: “Senin **بيع**’in üzerine kimse **باع** etmedi”; yani kimse sana denk olmadı.
 Ve Yezîd b. Muâviye, Ömer b. Âsım b. Ömer b. el-Hattâb’ın kızı Ümmü Miskîn ile—Ömer’den Allah razı olsun—Ebû Hâşim’in kızı Ümmü Hâlid üzerine evlendi; ona hitap ederek dedi ki:
  Nedir sana, ey Ümmü Hâlid, ağlıyorsun
  Size inen bir kaderden feryat ediyorsunuz
  Ümmü Miskîn, senin **بيع**’in üzerine **باعت** etti
  Mübarek kadınlardan mübarek olan. Mecazdandır ayrıca: **امرأة بائع**; yani revaçlı; güzelliği sebebiyle. Zemahşerî dedi: Sanki kendisini, tüccar bir dişi deve gibi satıyor. Ve dersin: Şey **بيع** edildi, faili isimlendirilmeden; ve onun bâ’sı dammelenebilir de **بوع** denir; yâ’yı vâv’a çevirerek; ve **كيل** ve **قيل** ve benzerleri hakkında söz de böyledir. Ve **التهذيب**’de: Arapçadan bazıları dedi: “Falancaların evleri **بعن** etti” denir; **البيع**’den; ve **بعن** etti; **البوع**’dan; böylece **البوع**’da bâ’yı dammelediler, **البيع**’de onu kesrelediler; fâil ile mef‘ûlü ayırmak için. Görmez misin ki sen: “Meta satan cariyeler gördüm” dersin, **بعن**; yani satıcılar olduklarında; sonra dersin: “Cariye gördüm, **بعن**”; yani satılmış olduklarında. Ancak fâil, mef‘ûlden harekelerin ihtilâfıyla ayırt edilir; **البوع**’dan da böyledir.
 Ve **البيعة** (kesre ile): Hristiyanların ibadetgâhı; ve “Yahudilerin kilisesi” denildi. Cemi: **بيع**, **عنب** gibi. Lekît b. Ma‘bed dedi:
  Gönlüm, benli **ذات الخال** ile tamam oldu; ürkek bir dişi deve; koşarak gider, **ذات العذبة** ile **البيعا**’yı ister. Ve **البيعة**: satışın heyeti; **الجلسة** ve **الركبة** gibi: “Şüphesiz o, güzel **البيعة** sahibidir” denir. Ve ondan, İbn Ömer hadisi: O sabahleyin giderdi; bir döküntücüye yahut **صاحب بيعة**’ye uğramazdı ki ona selâm vermesin. Ve onu **إباعة** ile **أبعته** ettim: onu satışa arz ettim. Ecdâ‘ b. Mâlik b. Ümeyye el-Hemdânî dedi:
  **الكميت**’in ihsanlarına razı oldum; artık kim bir at satarsa                      bizim cins atımız **بـمـبـاع** değildir; yani satışa arz edilmiş değildir. Ve onun **آلاؤه**: güzel hasletleridir. Ve rivayet olunur: **أفلاء الكميت**.

Ve **ابتاعه**: onu satın aldı; denilir ki: bu şey **مبتاعي**’mdir, yani onu malımla satın aldım. Mısırlılar bunu konuşmalarında çokça kullanmışlardır; böylece **الميم**’i düşürürler. Onlardan kimi de aşırı gidip çoğul yaparak “**بتوعي**” dedi; bu yanlıştır. Ben ancak buna dikkat çektim; çünkü insanların çoğu bu sözün aslının ne olduğunu bilmez. Ve **التبايع**: **المبايعة**’dır; **البيع** ve **البيعة**’nin ikisinden birden. **البيع**’den olan (kısım) şu hadistir: “**المتبايعان بالخيار ما لم يتفرقا**”. **البيعة**’den olan ise onların sözü: “**تبايعوا على الأمر**”, senin “**أصفقوا عليه**” demen gibi. Ve **المبايعة** ile **التبايع**, akitleşme ve ahitleşmeden ibaredir; sanki ikisinden her biri, sahibinden olanı arkadaşına satmış ve ona nefsinin halisliğini, itaatini ve işinin iç yüzünü vermiştir. Hadiste onun zikri tekrar tekrar gelmiştir.

Ve **استباعه الشيء**: ondan onu kendisine satmasını istedi. İbn عباد dedi: **انباع الشيء**: satıldı, revaç buldu; sanki **باعه**’ye mutavaatı (edilgen karşılığı)dır. Ve Ebü’l-Ferec Ali b. Muhammed el-Hârizmî **البياعي** muhaddistir; şeddeli (okunur). Ebû Sa‘d b. es-Sem‘ânî’den rivayet etti. Yine Mecdüddîn Ali b. el-Hüseyn el-Hârizmî **البياعي**; iki yüz iki yılında Ebü’l-Me‘âlî Muhammed ez-Zâhidî’den semâ‘ yoluyla “Şerhu’s-Sünne”yi tahdis etti; Muhyî’s-Sünne el-Beğavî’nin lafzı üzere; onu kendisine okudu; Âsım b. Sâlih’ten. **التبصير**’de böyledir. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **بايعه مبايعة وبياعا**: ona satışla karşılık verdi (satışta ona muaraza etti). Cünâde b. Âmir dedi:

فإن أك نائيا عنه فإنـي                      سررت بأنه غبن البياعا

Ve Kays b. Zurayh dedi:

كمغبون يعض على يديه                      تبين غبنه بعد الـبـياع

Ve **البيع**: satılanın adıdır. Sahr el-Gayy bir bulutu vasfederek dedi:

فأقبل منه طوال الذرا                      كأن عليهن بيعا جزيفا

**طوال الذرا**: yani gökte yüksekçe (müşrif) olanlar. Ve **بيعا جزيفا**: yani gelişigüzel satın alındı; böylece çokluktan dolayı hesapsız olarak alındı; yani bulut. Çoğulu: **بيوع**. Ve **رجل بيوع**; **صبور** gibi: satışı iyi olan. Ve **بياع**: onun (satışın) çoğu (çok yapan). Ve **بيع**; **بيوع** gibi; çoğulu **بيعون**. Kırılmaz (başka çoğul kalıbına sokulmaz). Dişisi **بيعة**; çoğulu **بيعات**; kırılmaz. Bunu Sîbeveyh nakletti. Ve **بيع الأرض**: onun kiraya verilmesidir; hadiste ondan nehiy gelmiştir. Ve **البيعة**: satışın icabı üzerine ve **المبايعة** ve itaat üzerine yapılan anlaşma (tokalaşma). Ve **بايعه عليه مبايعة**: onun üzerine onunla ahitleşti. Ve **نبايع**; hemzesiz: bir yerdir. Ebû Züeyb dedi:

فكأنها بالجزع جـزع نـبـايع                      وألات ذي العرجاء نهب مجمع

İbn Cinnî dedi: O, nakledilmiş bir fiildir; vezni **نفاعل**’dir; **نضارب** ve benzeri gibi. Ancak onunla, zamirinden soyutlanmış olarak adlandırılmıştır; bu yüzden i‘rablandı ve hikâye edilmedi. Eğer onda zamiri olsaydı bu yerde vaki olmazdı; çünkü eğer cümle ise onun hikâye edilmesi gerekirdi; **كذرى حبا** ve **تأبط شرا** gibi; böylece bu, beytin veznini kırardı.

Dedim: Musannif için **ن ب ع**’da gelecektir; çünkü o, **النون**’u aslî kılmıştır. Ve **بياعا** diye adlandırdılar; **شداد** gibi.

Ve Urve b. Şeyyîm b. el-**البياع** el-Kinânî: Osman’a, رضي الله عنه, yürüyen Mısırlıların reislerinden biridir. Ve mecazdandır: **باع دنياه بآخرته**; yani onu satın aldı; Zemahşerî onu nakletti.

Ve **بياع الطعام**: Ebû Ca‘fer Muhammed b. Gâlib b. Harb ed-Dabbî’nin lakabıdır.
