# بيغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%8A%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: بيغ

تَبَيَّغَ به الدمُ: هاجَ به، وذلك حين تَظْهَرُ حُمْرَتُه في البَدَن، وهو في الشفة خاصّة البَيْغُ.
أَبو زيد: تَبَيَّغَ به النوْمُ إِذا غَلَبَه، وتبيَّغَ به الدمُ غَلبه، وتبيَّغَ به المرضُ غلبه. وقال شمر:تبيَّغَ به الدمُ أَن يَغْلِيبَه حتى يَقْهَرَه، وقال بعض العرب: تبيَّغ به الدم أَي تَرَدَّدَ فيه الدم. وتبيغَ الماءُ إذا تَرَدَّدَ فتَحَيَّرَ في مَجْراه مرّة كذا ومرّة كذا، وكذلك تَبَوَّحَ به الدمُ
(* قوله «وكذلك تبوّح به الدم» كذا في الأصل
بحاء مهملة ولعله بغين معجمة.). والبَيْعُك توَقُّدُ الدم حتى يظهرَ في العُروق. قال شمر: أَقْرأَني ابن الأَعرابي لرؤبة:
فاعْلَمْ وليس الرْأْيُ بالتَّبَيُّغِ
وفسّر التبيُّغ من كل كتَبَيُّغِ الداءِ إذا أَخذ في جسده كله واستدّ؛ وقوله أَنشده ثعلب:
وتَعْلَمْ نَزِيغاتُ الهَوَى أَنَّ وِدَّها
تَبَيَّغَ مِنِّي كلَّ عَظْمٍ ومَفْصِلِ
لم يفسره، وهو يحتمل أَن يكون في معنى رَكِبَ فينتصب انتصاب المفعمل، ويجوز أَن يكون في معنى هاج وثارَ فيكون التقدير على هذا: ثارَ مني على كلِّ عَظْمٍ ومَفْصِلِ، فحذف على وعدّى الفعل بعد حذف الحرف. وتبَيَّغَ به الدم غَلَبه وقَهَرَه كأَنه مقلوب عن البغي أَي تَبَغَّى مثل جَذَبَ وجَبَذَ وما أَطْيَبَه وأَيْطَبَه؛ عن اللحياني. وإِنك عالِمٌ ولا تُبَغْ أَي لا تَبَيَّغُ بك العينُ فتصيبك كما يَتَبَيَّغُ الدمُ بصاحبه فيقتله. وحكى بعض الأَعراب: مَنْ هذا المُبَوَّغُ عليه ومَن هذا المُبَيَّغُ عليه؟ معناه لا يُحْسَدُ. وفي الحديث: عليكم بالحجامة لا يَتَبَيَّغْ بأَحدِكم الدمُ فيَقْتُلَه أَي لا يَتَهَيَّجَ، وقيل: أَصله من البَغْي،يريد تَبَغَّى فقدّم الياء وأَخَّر الغين. وقال ابن الأَعرابي: تَبَيَّغَ وتَبَوَّغَ، بالواو والياء، وأصله من البَوْغاء وهو الترابُ إِذا ثار، فمعناه لا يَثُرْ بأَحدكم الدمُ. وفي الحديث: إذا تَبَيَّغَ بأَحدكم الدمُ فَلْيَحْتَجِمْ. وفي حديث ابن عمر: ابْغِني خادِماً لا يكونُ قَحْماً فانياً ولا صغيراً ضَرَعاً فقد تَبَيَّغَ بي الدمُ، والله أَعلم.

### Türkçe

**تَبَيَّغَ** ile kan: onunla coştu; bu, onun kızıllığı bedende göründüğü zamandır; ve o, özellikle dudakta **البَيْغُ**’dur.

Ebû Zeyd: **تَبَيَّغَ** ile uyku, onu yendiği zaman; ve **تبيَّغَ** ile kan, onu yendi; ve **تبيَّغَ** ile hastalık, onu yendi. Şemr dedi: **تبيَّغَ** ile kan, onu galip gelmesi, ta ki onu kahretsin. Bazı Araplar dedi: **تبيَّغ** ile kan, yani onda kan gidip geldi. Ve su **وتبيغَ** olur, eğer gidip gelir de akış yolunda bir kere şöyle ve bir kere şöyle şaşırıp kalırsa; ve bunun gibi kan ile **تَبَوَّحَ** oldu.

(* Onun sözü “ve bunun gibi kan ile **تبوّح** oldu”: asılda böyle, noktasız **ح** ile; ve belki noktalı **غ** iledir.). Ve **البَيْعُك**: kanın tutuşmasıdır; ta ki damarlarda görünsün. Şemr dedi: İbnü’l-A‘râbî bana Rü’be’nin şu beytini okuttu:
فاعْلَمْ وليس الرْأْيُ بالتَّبَيُّغِ

Ve **التبيُّغ**’u, her şeyden, hastalığın **كتَبَيُّغِ**’i gibi, eğer bütün bedeninde tutar ve şiddetlenirse, diye açıkladı; ve onun sözü, Sa‘leb’in rivayet ettiği:
وتَعْلَمْ نَزِيغاتُ الهَوَى أَنَّ وِدَّها
تَبَيَّغَ مِنِّي كلَّ عَظْمٍ ومَفْصِلِ

Onu açıklamadı; ve muhtemeldir ki **رَكِبَ** mânasında olsun; böylece **المفعمل**’in mansûb oluşu gibi mansûb olur. Ve caizdir ki **هاج** ve **ثارَ** mânasında olsun; bu takdire göre: benden, her kemik ve eklem üzerine coştu; böylece **على**’yı hazfetti ve harfi hazfettikten sonra fiili geçişli kıldı. Ve kan ile **تبَيَّغَ**: onu yendi ve onu kahretti; sanki **البغي**’den kalb edilmiştir; yani **تَبَغَّى**; **جَذَبَ** ve **جَبَذَ** gibi; ve **ما أَطْيَبَه** ve **أَيْطَبَه**; Lihyânî’den. Ve şüphesiz sen bilensin ve **تُبَغْ** etme; yani göz seninle **تَبَيَّغُ** etmesin de sana isabet etmesin; kanın sahibine **يَتَبَيَّغُ** edip onu öldürdüğü gibi. Bazı bedevîler nakletti: Bu, üzerine **المُبَوَّغُ** olunan kimdir ve bu, üzerine **المُبَيَّغُ** olunan kimdir? Mânası: kıskanılmaz. Hadiste: Hacamat size gerekir; sizden birine kan **يَتَبَيَّغْ** etmesin de onu öldürmesin; yani coşmasın; ve denildi ki: aslı **البَغْي**’dendir; **تَبَغَّى**’yı ister; sonra **الياء**’yı öne aldı ve **الغين**’i sona bıraktı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **تَبَيَّغَ** ve **تَبَوَّغَ**, **الواو** ve **الياء** ile; ve aslı **البَوْغاء**’dandır; o da topraktır, eğer kabarırsa; öyleyse mânası: sizden birine kan kabarmasın. Hadiste: Sizden birine kan **تَبَيَّغَ** ederse, hacamat yaptırsın. Ve İbn Ömer hadîsinde: Bana bir hizmetçi ara; ne çok yaşlı, tükenmiş olsun ne de küçük, süt emen; çünkü kan benimle **تَبَيَّغَ** etti; ve Allah daha iyi bilir.
