# بيغ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%BA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%A8%D9%8A%D8%BA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [بيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%BA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: بيغ

البيغ: ثوران الدم، نقله ابن عباد، وخصه بعضهم في الشفة.
 وباغ يبيغ: هلك، عن ابن عباد، وفي اللسان: تاغ، بالمثناة الفوقية، كما سيأتي.
 والبياغ كشداد ابن قيس بن عبد الملك بن مخزوم التغلبي: فارس، أدرك زمن علي بن أبي طالب، رضي الله عنه، ذكره الأمير في الإكمال.
 وبيغت به. انقطعت به، وبيغ مجهولا.
 وتبيغ عليه الأمر: اختلط عن ابن عباد.
 وتبيغ به الدم: هاج به وغلب، وذلك حين تظهر حمرته في البدن، وقال شمر: تبيغ به الدم: أن يغلبه حتى يقهره، وقال بعض العرب: تبيغ به الدم، أي: تردد فيه الدم، وقيل: هو توقد الدم وقيل: هو توقد الدم حتى يظهر في العروق، وقيل: هو مقلوب من البغي، أي: تبغى مثل: جبذ وجذب، وما أطيبه وما أيطبه، وقال ابن الأعرابي: تبيغ وتبوغ بالواو والياء، وأصله من البوغاء، وهو التراب إذا ثار، وفي الحديث: عليكم بالحجامة، لا يتبيغ بأحدكم الدم فيقتله.
 وقال ابن عباد: تبيغ اللبن: إذا كثر.
 وبيغو بالكسر وضم الغين: ة، بالمغرب بين غرناطة وقرطبة، منها شيخ القاضي عياض، سليمان والضياء علي بن محمد بن يوسف الخزرجي الغرناطي الشاعر، الزاهد المعمر، أدركه البرزالي، ولد ببيغو البيغيان نقله الحافظ.
 ومما يستدرك عليه: تبيغ به النوم: إذا غلبه، قاله أبو زيد، وكذا تبيغ به المرض: إذا غلبه.
 وتبيغ الماء، إذا تردد، فتحير في مجراه مرة كذا ومرة كذا.
 وقال شمر: أقرأني ابن الأعرابي قول رؤبة:
  فاعلم، وليس الرأي بالتبيغ
  بأن أقوال العنيف المفشغ
  خلط كخلط الكذب الممغمغ وفسر التبيغ من كل وجه كتبيغ الداء إذا أخذ في جسده كله، واشتد، وقوله أنشده ثعلب:
  وتعلم نزيغات الهوى أن ودها                      تبيغ مني كل عظم ومفصل لم يفسره، وهو يحتمل أن يكون في معنى ركب، فينتصب انتصاب المفعول، ويجوز أن يكون في معنى هاج وثار، فيكون التقدير على هذا: ثار مني على كل عظم ومفصل فحذف على وعدى الفعل بعد حذف الحرف.
 وحكى بعض الأعراب: من هذا المبيغ عليه? معناه: لا يحسد.
 وبيغو بالكسر: عدة قرى بالأندلس غير التي ذكرها المصنف منها: بيغو أبي الهيثم، وبيغو الحجر وبيغو أمتيشة ومن إحداها أبو محمد يعيش بن محمد بن سعيد الأنصاري البيغي، كتب عنه السلفي.

### Türkçe

**البيغ**: Kanın kaynaması; onu İbn عباد nakletti; bazıları onu dudakta (olmakla) tahsis etti.

Ve **باغ يبيغ**: helâk oldu; İbn عباد’dan. Ve Lisân’da: **تاغ**; üstten ikili (harf) ile; geleceği üzere.

Ve **البياغ** (Şeddâd b. Kays b. Abdülmelik b. Mahzûm et-Taglibî): bir süvari; Ali b. Ebî Tâlib’in zamanına yetişti, Allah ondan razı olsun; onu emir el-İkmâl’de zikretti.

Ve **بيغت به**: onunla kesildim. Ve **بيغ**: meçhul.

Ve **تبيغ عليه الأمر**: iş ona karıştı; İbn عباد’dan.

Ve **تبيغ به الدم**: onunla coştu ve galip geldi; bu, bedende kızıllığı göründüğü vakittir. Ve Şemmer dedi: **تبيغ به الدم**: ona galip gelmesi, ta onu kahretmesine kadar. Ve bazı Arap dedi: **تبيغ به الدم**; yani: onda kan gidip geldi. Ve denildi: o, kanın tutuşmasıdır. Ve denildi: o, kanın tutuşmasıdır, ta damarlarda görünene kadar. Ve denildi: o, **البغي**’den ters çevrilmiştir; yani: **تبغى**; misal: **جبذ** ve **جذب**; ve “ne kadar hoşu!” ve “ne kadar daha hoşu!”. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **تبيغ** ve **تبوغ**; **الواو** ve **الياء** ile; ve aslı **البوغاء**’dandır; o da, kalkıştığı zaman topraktır. Ve hadiste: “Size hacamat gerekir; sizden birinize kan **يتبيغ** edip de onu öldürmesin.”

Ve İbn عباد dedi: **تبيغ اللبن**: çoğaldığı zaman.

Ve **بيغو** (kesre ile ve **الغين**’in zammı ile): bir belde; Mağrib’de, Gırnata ile Kurtuba arasında; ondan kadı İyâz’ın şeyhi: Süleyman ve ed-Dıyâ’ Ali b. Muhammed b. Yûsuf el-Hazrecî el-Gırnâtî, şair, zâhid, uzun ömürlü; el-Berzalî ona yetişti; **بيغو**’da doğdu; **البيغيان**; onu hâfız nakletti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **تبيغ به النوم**: ona galip geldiği zaman; bunu Ebû Zeyd söyledi; ve yine **تبيغ به المرض**: ona galip geldiği zaman.

Ve **تبيغ الماء**: gidip geldiği zaman; böylece mecrasında bir kere şöyle bir kere böyle şaşırıp kalır.

Ve Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî bana Rü’be’nin sözünü okuttu:

  “Bil; ve görüş **بالتبيغ** değildir,
  şu ki kaba-saba, fışkıran kimsenin sözleri,
  mırıldanan yalanın karıştırması gibi bir karıştırmadır.”

Ve **التبيغ**’i her yönden, hastalığın bedeninin tamamında tutup şiddetlenmesi vakti **تبيغ**’i gibi tefsir etti. Ve onun sözü; Sa‘leb onu inşad etti:

  “Ve hevânın dürtülerinin, onun sevgisinin
  benden her kemik ve eklemi **تبيغ** ettiğini öğrenirsin.”

Onu tefsir etmedi; ve o, **ركب** mânasında olmayı muhtemel kılar; böylece mef‘ûlün nasbı gibi nasb olunur. Ve **هاج** ve **ثار** mânasında olması da câizdir; bu takdir üzere: “benden her kemik ve eklem üzerine coştu” olur; sonra **على**’yı hazfetti ve harfin hazfinden sonra fiili geçişli kıldı.

Ve bazı a‘râbî hikâye etti: “Bu, üzerine **المبيغ** olunan kimdir?” Mânası: hased edilmez.

Ve **بيغو** (kesre ile): Endülüs’te, musannifin zikrettiği dışında birkaç köy; onlardan: **بيغو أبي الهيثم** ve **بيغو الحجر** ve **بيغو أمتيشة**; ve onlardan birinden Ebû Muhammed Ya‘îş b. Muhammed b. Sa‘îd el-Ensârî el-Bîgî; es-Silefî ondan yazdı.
