# تأر (ت-أ-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A3%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - أ - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: تءر

## Sözlükler (6)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أَتْأَرْتُهُ بَصَري، أي أَبْتَعْتُهُ إياه.

##### Türkçe

**أَتْأَرْتُهُ**: Ona gözümü verdim; yani onu ona verdim.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والهمزة وما يثلثهما(1))
(تأر) التاء والهمزة والراء كلمةٌ واحدة. يقال أتْأَرْتُ عليه النَّظَر إذا حَدَّدته. قال:‏
مَازِلْتُ أَنْظُرُهم والآلُ يرفَعُهمْ *** حتّى اسْمَدَرَّ بطَرْفِ العَيْنِ إتْآرِي(2)‏
فأما قولهم (اتَّأَبَ) إذا ستَحْيا، فله في كتاب الواو موضعٌ غير هذا.‏
(تأم) التاء والهمزة والميم كلمةٌ واحدةٌ، وهي التَّوأمانِ: الولدان في بطن تقول أتأمَتِ المرأةُ، وهي مُتْئِمٌ. والتُّؤأمُ جَمْعٌ. وقول سُويد(3):‏
* كالتؤاميّةِ إنْ باشَرْتَها(4) *‏
فيقال إنّ التُّؤامَ قَصَبَةُ عُمان.‏
--------------ــ
(1) في الأصل: "باب التاء والألف والراء".‏
(2) البيت للكميت، كما في شرح الطوسي لديوان لبيد ص119. وأنشده في اللسان (تأر) بدون نسبة. وروايته فيهما: "أتأرتهم بصري".‏
(3) هو سويد بن أبي كاهل اليشكري، وقصيدته في المفضليات (1: 188-200) وهي مائة بيت وثمانية أبيات.‏
(4) عجزه كما في المفضليات، ومعجم البلدان (تؤام) واللسان (تأم): * قرت العين وطاب المضطجع *‏

ـ

##### Türkçe

(تاء ve hemze ve onları üçleyen şey(1) babı)

(**تأر**) **التاء** ve **الهمزة** ve **الراء** bir tek kelimedir. Denilir: **أتْأَرْتُ عليه النَّظَر**; yani onu keskinleştirdiğim zaman. Dedi ki:‏
Mَازِلْتُ أَنْظُرُهم والآلُ يرفَعُهمْ *** حتّى اسْمَدَرَّ بطَرْفِ العَيْنِ **إتْآرِي**(2)‏
Ama onların **(اتَّأَبَ)** sözü; utandığı zaman, onun için **الواو** kitabında bunun dışında bir yer vardır.‏

(**تأم**) **التاء** ve **الهمزة** ve **الميم** bir tek kelimedir; ve o, **التَّوأمانِ**’dır: karındaki iki çocuk. “Kadın **أتأمَتِ**” dersin; ve o, **مُتْئِمٌ**’dir. Ve **التُّؤأمُ** bir cem‘dir. Ve Süveyd’in(3) sözü:‏
* كالتؤاميّةِ إنْ باشَرْتَها(4) *‏
Böylece denilir ki: **التُّؤامَ** Umân’ın kamışıdır.‏

--------------ــ
(1) Asılda: “**التاء** ve **الألف** ve **الراء** babı”.‏
(2) Beyit Kümeyt’indir; Tûsî’nin Lebîd divanı şerhinde s.119’da olduğu gibi. Ve onu Lisân’da (**تأر**) nisbet olmaksızın okudu. Ve rivayeti ikisinde de: “**أتأرتهم بصري**”.‏
(3) O, Süveyd b. Ebî Kâhil el-Yeşkürî’dir; ve kasidesi Mufaddaliyât’ta (1: 188-200)’dedir; o, yüz beyit ve sekiz beyittir.‏
(4) Onun ikinci mısraı, Mufaddaliyât’ta, Mu‘cemü’l-büldân’da (**تؤام**) ve Lisân’da (**تأم**) olduğu gibi: * قرت العين وطاب المضطجع *‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

أَتأَر إِليه النَّظَرَ: أَحَدَّه. وأَتْأَره بصره: أَتْبَعَه إِياه، بهمز الأَلفين غير ممدودة؛ قال بعض الأَغفال: وأَتْأَرَتْني نَظْرَة الشَّفير. وأَتْأَرتُه بصري: أَتْبَعْته إِياه. وفي الحديث: أَن رجلاً أَتاه فَأَتْأَرَ إِليه النَّظَرَ أَي أَحَدَّه إِليه وحَقَّقَه؛ وقال الشاعر؛ أَتْأَرْتُهُمْ بَصَري، والآلُ يَرْفَعُهُمْ، حتى اسْمَدَرَّ بِطَرْفِ العَيْنِ إِتْآري
ومن ترك الهمز قال: أَتَرْتُ إِليه النظر والرَّمْيَ، وهو مذكور في تَوَرَ؛ وأَما قول الشاعر: إِذا اجْتَمَعُوا عَلَيَّ وأَشْقَذُوني،
فَصِرْت كَأَنَّني فَرَأٌ مُتَارُ
قال ابن سيده: فإِنه أَراد مُتْأَرٌ فنقل حركة الهمزة إِلى التاء وأَبدل منها أَلفاً لسكونها وانفتاح ما قبلها فصار مُتارٌ. والتُّؤْرُورُ: العَوْن يكون مع السلطان بلا رِزْقٍ، وقيل: هو الجِلوازُ، وذهب الفارسي إِلى أَنه تُفْعُول من الأَرِّ وهو الدفع؛ وأَنشد ابن السكيت: تالله لَوْلا خَشْيَةُ الأَمِيرِ،
وخشيةُ الشُّرْطيِّ والتُّؤْرورِ
قال: التؤرور أَتْباع الشُّرَطِ.
ابن الأَعرابي: التَّائرُ المداوم على العمل بعد فتور. الأَزهري في التَّأْرَةِ: الحين. عن ابن الأَعرابي قال: تأْرَةٌ، مهموز، فلما كثر استعمالهم لها تركوا همزها؛ قال الأَزهري: قال غيره وجمعها تِئَرٌ، مهموزة؛ ومنه يقال: أَتّأَرْتُ إِليه النظر أَي أَدمته تارَةً بعد تارَةٍ.

##### Türkçe

**أَتأَر** ona bakışı: onu keskinleştirdi. Ve **أَتْأَره** onun görmesi: onu onunla takip etti; iki **الألف**’in hemzesiyle, uzatılmış olmaksızın; bazı gafiller dedi ki: “Ve **أَتْأَرَتْني** **نَظْرَة** **الشَّفير**.” Ve **أَتْأَرتُه** görmem: onu onunla takip ettim. Ve hadiste: bir adamın ona geldiği, sonra ona bakışı **أَتْأَرَ** ettiği, yani ona doğru onu keskinleştirdi ve onu tahkik etti; ve şair dedi:
**أَتْأَرْتُهُمْ** görmemi, ve serap onları yükseltir,
ta ki göz ucuyla benim **إِتْآري**’mde (bakışımı keskinleştirmemde) **اسْمَدَرَّ** oluncaya kadar

Hemzeyi terk eden dedi ki: Ona bakışı ve atışı **أَتَرْتُ**; ve o **تَوَرَ**’da zikredilmiştir; ve şairin sözüne gelince:
Eğer üzerime toplansalar ve beni **أَشْقَذُوني** etseler,
o hâlde sanki ben **فَرَأٌ مُتَارُ** olmuşum gibi oldum

İbn Sîde dedi ki: Şüphesiz o **مُتْأَرٌ**’u kastetti; sonra hemzenin harekesini **التاء**’ya nakletti ve onun yerine, sükûnu ve öncesinin fethalı oluşu sebebiyle bir **ألف** بدل etti; böylece **مُتارٌ** oldu.

Ve **التُّؤْرُورُ**: rızıksız olarak sultanla birlikte bulunan yardımcı; ve denildi ki: o **الجِلوازُ**’dır; ve el-Fârisî, onun **الأَرِّ**’den, yani itmeden, **تُفْعُول** olduğuna gitti; ve İbnü’s-Sikkît inşad etti:
Allah’a yemin olsun, eğer emir korkusu olmasaydı,
ve **الشُّرْطيِّ** korkusu ve **التُّؤْرورِ**

Dedi ki: **التؤرور** **الشُّرَطِ**’ın tâbileridir.

İbnü’l-A‘râbî: **التَّائرُ** gevşeklikten sonra işe devamlı olan. Ezherî **التَّأْرَةِ** hakkında: vakit. İbnü’l-A‘râbî’den: **تأْرَةٌ**, hemzelidir; sonra onu kullanımları çoğalınca hemzesini terk ettiler; Ezherî dedi ki: başkası dedi ve onun cem‘i **تِئَرٌ**, hemzelidir; ve ondan denir: Ona bakışı **أَتّأَرْتُ**, yani onu bir kereden sonra bir kere olarak devam ettirdim.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

أتأرته، وأتأرت إليه البصر: أتبعته إياه بهمز، الألفين غير ممدودة، يتعدى بنفسه وبإلى، قال بعض الأغفال: وأتأرتني نظرة الشفير. أتأرته بالعصا: ضربته نقله الصغاني. في الحديث:  أن رجلا أتاه فأتأر إليه النظر  ، أي أحده إليه وحققه، قال الشاعر:
  أتأرتهم بصري والآل يرفـعـهـم                      حتى اسمدر بطرف العين إتآري. ومن ترك الهمز قال: أترت إليه النظر والرمي، وهو مذكور في ت و ر، وأما قول الشاعر:

  إذا اجتمعوا علي وأشقذوني                      فصرت كأنني فرأ متار. فإنه أراد متأر، فنقل حركة الهمزة إلى التاء، وأبدل منها ألفا لسكونها وانفتاح ما قبلها، فصارت متار قاله ابن سيده. وتأر، كمنع: ابتهر، وفي التكملة: التأر: الانتهار، هكذا هو بالنون فانظره. والتارة: المرة، ونقل، الأزهري عن ابن الاعربي: التارة: الحين، ترك همزها، لكثرة الاستعمال، قال غيره: ج تئر بالكسر مهموزة. ومنه يقال: أتأرت إليه النظر، أي أدمته تارة بعد تارة. والتؤرور بالضم: التابع للشرطي، وهو الجلواز، لأنه يتئر النظر إلى أوامره، وأنشد ابن السكيت لامرأة العجاج:
  تالله لولا خـشـية الأمـير                      وخشية الشرطي والتؤرور.
  لجلت بالشيخ من الـبـقـير                      كجولان الصعبة العسـير. قيل: التؤرور: العون يكون مع السلطان بلا رزق، وهو العواني، وذهب الفارسي إلى أنه تفعول من الأر، وهو الدفع، وقد ذكر في موضعه.

##### Türkçe

**أتأرته** ve **أتأرت إليه البصر**: Onu ona tâbi kıldım; hemze ile; iki elif uzatılmış değildir; kendi başına ve **إلى** ile geçişli olur. Bazı gafiller dedi ki: “Ve **أتأرتني** **نظرة الشفير**.” **أتأرته بالعصا**: Onu değnekle vurdum; es-Sağânî’nin naklettiği. Hadiste: “Bir adam ona geldi de bakışı ona **فأتأر إليه النظر**”; yani onu ona keskinleştirdi ve onu tahkik etti. Şair dedi ki:

  **أتأرتهم بصري والآل يرفـعـهـم**                      حتى اسمدر بطرف العين **إتآري**.

Hemzeyi terk eden dedi ki: **أترت إليه النظر والرمي**; bu **ت و ر**’da zikredilmiştir. Şairin sözüne gelince:

  **إذا اجتمعوا علي وأشقذوني**                      فصرت كأنني فرأ **متار**.

O, **متأر**’i kastetti; hemzenin harekesini **التاء**’ya nakletti ve sükûnu ve öncesinin fethalı oluşu sebebiyle onun yerine bir elif bedel kıldı; böylece **متار** oldu; bunu İbn Sîdeh söyledi. **وتأر**; **كمنع**: **ابتهر**. Ve Tekmile’de: **التأر**: **الانتهار**; işte bu, nûn ile böyledir; ona bak. **والتارة**: bir kere. Ve nakletti: el-Ezherî, İbnü’l-A‘râbî’den: **التارة**: vakit; çok kullanımdan dolayı hemzesini terk etti. Başkası dedi ki: cemi **تئر**; kesre ile, hemzeli. Ondan denir: **أتأرت إليه النظر**; yani onu, bir kere ardından bir kere olmak üzere, ona devam ettirdim. **والتؤرور**; damme ile: şurtanın tâbii; o, **الجلواز**’dır; çünkü o, emirlerine bakışı **يتئر** eder. İbnü’s-Sikkît, el-‘Accâc’ın karısı için inşâd etti:

  **تالله لولا خـشـية الأمـير**                      وخشية الشرطي **والتؤرور**.
  لجلت بالشيخ من الـبـقـير                      كجولان الصعبة العسـير.

Denildi ki: **التؤرور**: rızıksız olarak sultanla beraber bulunan yardımcı; o, **العواني**’dir. el-Fârisî, onun **الأر**’dan, yani **الدفع**’dan, **تفعول** olduğu görüşüne gitti; o, kendi yerinde zikredilmiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

أَتْأَرْتُ اـِلَيْهِ النَّظَرَ
4 أَتْأَرْتُ اـِلَيْهِ النَّظَرَ ذ I continued to look at him time after time (تَارَةً بَعْدَ تَارَةٍ): (T, TA:) or I looked at him sharply, or intently. (Fr, T, M, K.) And أَتْأَرْتُهُ بَصَرِى, (T, S, M, K,) and أَتْأَرْتُ اـِلَيْهِ البَصَرَ, (K,) I followed him with my eye; made my eye to follow him. (S, M, K.) [See also art. تور.]

تَارَةٌ
تَارَةٌ تاره تارة , without ء on account of frequent usage, (IAar, T, Msb in art. تور, and K,) A time; one time; [in the sense of the French fois;] syn.

مَرَّةٌ
مَرَّةٌ مر مره مرة : (Msb, K:) or a time, whether long or short; syn. حِينٌ: (IAar:) sometimes, however, it is pronounced تَأْرَةٌ: (Msb:) pl. تِئَرٌ (T, Msb, K) and تِئَارٌ: (Msb:) these are pls. of تَأْرَةٌ; but the pl. of تَارَةٌ without ء is تَارَاتٌ (Msb) and تِيَرٌ (S in art. تير, and K and K in art. تور,) and تِيَارٌ. (S in art. تير.) [See also art. تور.]

مُتَارٌ
مُتَارٌ متار in the saying
فَصِرْتُ كَأَنَّنِى فَرَأٌ مُتَارُ
is [said by ISd to be] for مُتْأَرٌ [pass. part. n. of أَتْأَرَ; so that the meaning is, And I became as though I were a wild ass looked at sharply or intently, or followed by the eye, in order to be captured or shot]. (M, TA. [But see art. تور.])

##### Türkçe

**أَتْأَرْتُ اـِلَيْهِ النَّظَرَ**
4 **أَتْأَرْتُ اـِلَيْهِ النَّظَرَ**: Ona bakmayı zaman zaman sürdürdüm (**تَارَةً بَعْدَ تَارَةٍ**); (T, TA:) yahut ona keskin bir bakışla, yahut dikkatle baktım. (Fr, T, M, K.) Ve **أَتْأَرْتُهُ بَصَرِى**, (T, S, M, K,) ve **أَتْأَرْتُ اـِلَيْهِ البَصَرَ**, (K,) onu gözümle takip ettim; gözümü onu takip eder kıldım. (S, M, K.) [Ayrıca bk. madde **تور**.]

**تَارَةٌ**
**تَارَةٌ** تاره تارة, çok kullanım sebebiyle ء olmaksızın, (IAar, T, Msb madde **تور**’da, ve K,) bir zaman; bir defa; [Fransızca fois anlamında;] eşanlamlısı:

**مَرَّةٌ**
**مَرَّةٌ** مر مره مرة: (Msb, K:) yahut bir zaman, uzun da olsa kısa da olsa; eşanlamlısı **حِينٌ**: (IAar:) ancak bazen **تَأْرَةٌ** diye telaffuz edilir: (Msb:) çoğulu **تِئَرٌ** (T, Msb, K) ve **تِئَارٌ**: (Msb:) bunlar **تَأْرَةٌ**’nin çoğullarıdır; fakat ء’siz **تَارَةٌ**’nin çoğulu **تَارَاتٌ** (Msb) ve **تِيَرٌ** (S madde **تير**’de, ve K ve K madde **تور**’da,) ve **تِيَارٌ**’dır. (S madde **تير**’de.) [Ayrıca bk. madde **تور**.]

**مُتَارٌ**
**مُتَارٌ** متار, şu sözde:
فَصِرْتُ كَأَنَّنِى فَرَأٌ مُتَارُ
[İSd tarafından] **مُتْأَرٌ** için olduğu söylenir [**أَتْأَرَ**’ın ism-i mef‘ûlü; böylece anlam: Ve ben, yakalanmak yahut vurulmak için keskin/dikkatli bakılan, yahut gözle takip edilen bir yaban eşeğiymişim gibi oldum]. (M, TA. [Fakat bk. madde **تور**.])

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: تءر

تَأَرَ
تَأَرَ أَتْءَرَ IV
a.  [ acc. or Ila ], Gazed, looked fixedly at.

تَارَة
تَارَة ( pl. تَارَات , تِئَر ),
a.  A time, turn; once.

تَارَةً
تَارَةً
a.  Sometimes.

تَازَا
تَازَا ,  تَازَه P. ,
a.  Fresh, new.

تَاسِهَمْت
تَاسِهَمْت B. ,
a.  Wild sorrel.

##### Türkçe

تَأَرَ
**تَأَرَ** **أَتْءَرَ** IV
a. [acc. veya Ila], dik dik baktı, sabitçe baktı.

تَارَة
**تَارَة** (çoğ. **تَارَات** , **تِئَر**),
a. Bir defa, sıra; bir kere.

تَارَةً
**تَارَةً**
a. Bazen.

تَازَا
**تَازَا** , **تَازَه** P. ,
a. Taze, yeni.

تَاسِهَمْت
**تَاسِهَمْت** B. ,
a. Yabani kuzukulağı.
