# تأق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A3%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تأق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: تأق

التَّأَقُ: شدَّة الامْتِلاء. ابن سيده: تَئِقَ السِّقاء يَتْأَق تَأَقاً، فهو تَئِقٌ: امْتَلأَ، وأَتْأَقَه هو إتْآقاً. وفي حديث علي: أتْأَقُ الحِياضَ بمواتِحه؛ وقال النابغة:
يَنْضَحْنَ نَضْحَ المَزادِ الوُفْرِ أتْأَقَها
شَدُّ الرُّواةِ بماء، غير مَشْرُوبِ
ماء غير مشروب: يعني العرَق، أَراد ينضَحن بماء غير مشروب نضحَ المَزادِ الوُفْر. ورجل تَئِقٌ: مَلآن غَيْظاً أو حزناً أو سروراً، وقيل: هو الضيّق الخُلق، وقيل: تَئقَ إذا امتلأَ حزناً وكاد يبكي. أَبو عمرو: التَّأَقةُ شدة الغضَب والسُّرْعةُ إلى الشرّ، والمَأَقُ شدة البكاء. ومُهْر تَئِقٌ: سريعٌ. وأتأَقَ القوسَ: شدَّ نَزْعها وأَغرق فيها السهمَ. وفرس تَئِقٌ: نشِيط مُمْتلئ جَرْياً؛ أَنشد ابن الأَعرابي: وأَرْيَحِيّاً عَضْباً وذا خُصَلٍ،
مُخْلَوْلِقَ المَتْنِ سابِحاً تَئِقَا
أَريَحِيٌّ: منسوب إلى أرْيَحَ أرض باليمن؛ إيّاها عنى الهُذلي بقوله: فلَوْتُ عنه سُيوفَ أَرْيَحَ، إذْ
باء بكَفِّي، فلم أَكَدْ أَجِدُ
وقد تَئقَ تأَقاً، وتَئق الصبيُّ وغيره تأَقاً وتأَقةً؛ عن اللحياني، فهو تئق إذا أَخذه شبه الفُواق عند البكاء. ومن كلام أُم تأَبّط شرّاً أَو غيرها: ولا أبتُّه تَئِقاً. أبو عمرو: التأَقة، بالتحريك، شدّة الغضَب والسرعةُ إلى الشر، وهو يَتْأقُ وبه تأَقةٌ؛ وفي مثل للعرب: أَنتَ تَئقٌ وأَنا مَئقٌ فكيف نَتَّفِق؟ قال اللحياني: قيل معناه أَنت ضيّق وأَنا خفيف فكيف نتفق، قال: وقال بعضهم أَنت سريع الغَضَب وأَنا سريع البكاء فكيف نتفق، وقال أَعرابي من عامر: أَنت غَضْبانُ وأَنا غضبان فكيف نتفق؟ الأَصمعي: في هذا المثل تقول العرب أَنا تئق وأَخي مئق فكيف نتفق؛ يقول: أنا ممتلئ من الغيْظ والحزن وأَخي سريع البكاء فلا يقع بيننا وِفاق. وقال الأَصمعي: التَّئق السريع إلى الشرّ والمئق السريع البكاء، ويقال: الممتلئ من الغضب، وقال الأَصمعي: هو الحديدُ؛ قال عدي بن زيد يصف كلباً: أَصْمَعُ الكَعْبَين مَهْضُوم الحَشا،
سَرْطَمُ اللَّحْيَيْن مَعَّاجٌ تَئِقْ
والمِتْأَقُ أَيضاً: الحادُّ؛ قال زهير بن مسعود الضَّبِّي يصف فرساً: ضافي السَّبِيب أسِيلُ الخَدِّ مُشْتَرِفٌ،
حابي الضُّلوعِ شَدِيدٌ أَسْرُه تَئِقُ
الأَصمعي: وتَئِقَ الرجل إذا امتلأَ غضَباً وغَيْظاً، ومَئِقَ إذا أخذه شِبه الفُواق عند البكاء قبل أن يبكي؛ وقال الأَصمعي في قول رؤبة: كأنَّما عَوْلَتُها، من التَّأَقْ،
عَوْلةُ ثَكلى ولْوَلَتْ بعد المأَقْ
والمَأَقُ: نَشْيجُ البكاء أَيضاً، والتأَق: الامْتِلاء. والمَأَقُ: نشيج البكاء الذي كأَنه نفَس يقْلَعه من صدره. وقال أَبو الجرّاح: التَّئِق المَلآن شِبَعاً ورِيّاً، والمَئِقُ الغضبان؛ وقيل: التئق هنا الممتلئ حزناً، وقيل: النشِيط، وقيل: السّيِّء الخلق. وفي حديث السِّراط: فيمُرّ الرجُل كشدّ الفرس التئِق الجَواد أَي الممتلئ نَشاطاً.

### Türkçe

**التَّأَقُ**: doluluğun şiddeti. İbn Sîde: **تَئِقَ السِّقاء يَتْأَق تَأَقاً**, o da **تَئِقٌ**dur: doldu; ve onu **أَتْأَقَه** (o) **إتْآقاً** (ile) (doldurdu). Ali’nin hadisinde:
**أتْأَقُ الحِياضَ بمواتِحه**; Nâbiga dedi ki:
يَنْضَحْنَ نَضْحَ المَزادِ الوُفْرِ أتْأَقَها
شَدُّ الرُّواةِ بماء، غير مَشْرُوبِ
“İçilmeyen su”: yani ter; (şunu) kastetti: içilmeyen su ile, dolu kırbaların serpmesi gibi serperler. Ve **رجل تَئِقٌ**: öfke yahut hüzün yahut sevinçle dolu; ve denildi ki: o, huyu dar olandır; ve denildi ki: **تَئقَ**: hüzünle dolduğu ve neredeyse ağlayacağı zaman. Ebû Amr:
**التَّأَقةُ**: öfkenin şiddeti ve şerre çabukluk; ve **المَأَقُ**: ağlamanın şiddeti. Ve **مُهْر تَئِقٌ**: hızlı. Ve **أتأَقَ القوسَ**: onun çekişini sımsıkı yaptı ve onda oku sonuna kadar götürdü. Ve **فرس تَئِقٌ**: koşuşla dolu, canlı, faal; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
وأَرْيَحِيّاً عَضْباً وذا خُصَلٍ،
مُخْلَوْلِقَ المَتْنِ سابِحاً تَئِقَا
**أَريَحِيٌّ**: Yemen’de **أرْيَحَ** denilen bir yere nispetlidir; Hüzeli onunla şu sözünde onu kastetti:
فلَوْتُ عنه سُيوفَ أَرْيَحَ، إذْ
باء بكَفِّي، فلم أَكَدْ أَجِدُ
Ve **تَئقَ تَأَقاً** olmuştur; ve çocuk ve başkası **تَئقَ** **تأَقاً** ve **تأَقةً** (olur); Lihyânî’den: o, ağlamada hıçkırığa benzer bir şey onu aldığı zaman **تئق**tir. Ve Ümmü Teebbata Şerran’ın yahut başkasının sözünden: **ولا أبتُّه تَئِقاً**. Ebû Amr: **التأَقة** (harekeli olarak): öfkenin şiddeti ve şerre çabukluk; ve o **يَتْأقُ**tur ve onda **تأَقةٌ** vardır; ve Arapların bir meselinde: **أَنتَ تَئقٌ وأَنا مَئقٌ فكيف نَتَّفِق؟** Lihyânî dedi: denildi ki manası: sen dar (huylusun) ve ben hafifim; nasıl uyuşuruz? dedi; ve bazıları dedi ki: sen öfkeye çabuksun ve ben ağlamaya çabuğum; nasıl uyuşuruz? Ve Âmir’den bir bedevî dedi ki: sen öfkelisin ve ben öfkeliyim; nasıl uyuşuruz?

Asma‘î: bu meselde Araplar “ben **تئق**im ve kardeşim **مئق**tir; nasıl uyuşuruz?” der; der ki: ben öfke ve hüzünden doluyum, kardeşim ise ağlamaya çabuktur; böylece aramızda bir uyuşma vuku bulmaz. Ve Asma‘î dedi: **التَّئق** şerre çabuk olandır ve **المئق** ağlamaya çabuk olandır; ve denilir: öfkeyle dolu olan; ve Asma‘î dedi: o, keskin olandır; Adî b. Zeyd bir köpeği vasfederek dedi ki:
أَصْمَعُ الكَعْبَين مَهْضُوم الحَشا،
سَرْطَمُ اللَّحْيَيْن مَعَّاجٌ تَئِقْ
Ve **المِتْأَقُ** da: keskin olan; Züheyr b. Mes‘ûd ed-Dabbî bir atı vasfederek dedi ki:
ضافي السَّبِيب أسِيلُ الخَدِّ مُشْتَرِفٌ،
حابي الضُّلوعِ شَدِيدٌ أَسْرُه تَئِقُ
Asma‘î: ve adam **تَئِقَ** olur, öfke ve hınçla dolduğu zaman; ve **مَئِقَ** olur, ağlamadan önce ağlamada hıçkırığa benzer bir şey onu aldığı zaman; ve Asma‘î, Ru’be’nin şu sözünde dedi:
كأنَّما عَوْلَتُها، من التَّأَقْ،
عَوْلةُ ثَكلى ولْوَلَتْ بعد المأَقْ
Ve **المَأَقُ**: ağlamanın hıçkırığı da; ve **التأَق**: doluluk. Ve **المَأَقُ**:
ağlamanın hıçkırığıdır; sanki göğsünden onu söküp çıkaran bir nefes gibidir. Ebû’l-Cerrâh dedi: **التَّئِق** tokluk ve suya kanmışlıkla dolu olandır; ve **المَئِقُ** öfkeli olandır; ve denildi ki: burada **التئق** hüzünle dolu olandır; ve denildi ki: faal olandır; ve denildi ki: kötü huylu olandır. Ve **السِّراط** hadîsinde: “adam, cömert **التئِق** atın koşuşu gibi geçer”; yani canlılıkla dolu olan.
