# تأق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A3%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تأق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: تأق

تئق السقاء، كفرح: امتلأ. وأتأقته أنا: ملأته، كما في الصحاح، وقال رؤبة يمدح محمد ابن مروان:

  مد له المجد خليجا متأقا
  سقى فأروى ورعى فأسنقا وفي حديث علي: أتأق الحياض بمواتحه وقال النابغة:
  ينضحن نضح المزاد الوفر أتأقها                      شد الرواة بماء غير مشـروب ماء غير مشروب ، يعني: العرق، أراد ينضحن بماء غير مشروب نضح المزاد الوفر. ومن المجاز: تئق زيد إذا امتلأ غضبا وغيظا، كما في الصحاح، أو حزنا هكذا نقله الليث في هذا التركيب، زاد غيره: كاد يبكي، أو إذا امتلأ سرورا، كما في اللسان. وككتف ، ومنبر: السريع إلى الشر نقله الجوهري عن الأموي، واقتصر على الأول، وأما المتأق، كمنبر، فقد فسره صاحب اللسان بالحاد. ومن أمثال العرب: أنت تئق، وأنا مئق، فكيف نتفق? قال اللحياني: قيل: معناه أنت ضيق وأنا خفيف، فكيف نتفق. وقال بعضهم: أنت سريع الغضب، وأنا سريع البكاء، فكيف نتفق? وقال أعرابي من عامر: أنت غضبان وأنا غضبان، فكيف نتفق. وقال الأصمعي: يقول: أنا ممتلئ من الغيظ والحزن، وأخي سريع البكاء، فلا يقع بيننا وفاق، وقال الأصمعي: التئق: هو الحاد، والمئق: السريع البكاء، ويقال: الممتلئ من الغضب، وأنشد الجوهري لعدي بن زيد يصف كلبا:
  أصمع الكعبين مهضوم الحشى                      سرطم اللحيين معـاج تـئق وقال الأصمعي أيضا: تئق الرجل: إذا امتلأ غضبا وغيظا، ومئق: إذا أخذه شبه الفواق عند البكاء قبل أن يبكي، وقال في قول رؤبة:
  كأنما عولتها من التأق
  عولة ثكلى ولولت بعد المأق والمأق: نشيج البكاء أيضا، والتأق: الامتلاء. وقال أبو الجراح: التئق: الملآن شبعا وريا، والمئق: الغضبان وقيل: التئق هنا: الممتلئ حزنا، وقيل: النشيط، وقيل: السيئ الخلق. وقال الليث: التئق: الفرس الممتلئ نشاطا وشبابا وجريا، وهو مجاز ، وأنشد الجوهري لزهير بن مسعود الضبي يصف فرسا:
  ضافي السبيب أسيل الخد مشترف                      حابي الضلوع شديد أسره تـئق وقال أبو عمرو التأقة محركة شدة الغضب والسرعة إلى الشر وهو تياق وبه تأقة والمأقة شدة البكاء. وقال الليث أتأق القوس إذا شد نزعها وأغرق السهم فيها وهو مجاز.
 ومما يستدرك عليه: التأق محركة ضيق الخلق وتئق الصبي وغيره تأقا وتأقة عن الليحاني فهو تئق إذا أخذه شبه الفواق عند البكاء ومن كلام تأبط شرا ولا أبته تئقا. وإناء متأق بالضم شديد الامتلاء.

### Türkçe

**تئق** tulumu, **كفرح**: doldu. Ve ben onu **أتأقته**: onu doldurdum; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve Rü’be, Muhammed b. Mervân’ı överken dedi:

مد له المجد خليجا **متأقا**
سقى فأروى ورعى فأسنقا

Ali’nin hadisinde: “**أتأق** havuzları, oluklarıyla (su yollarıyla) doldurdu.” Ve Nâbiga dedi:

ينضحن نضح **المزاد** الوفر **أتأقها**                      شد الرواة بماء غير مشـروب

“ماء غير مشروب” yani: ter; (şunu) kastetti: bol **المزاد**’ın sıçratması gibi, içilmeyen su ile sıçratırlar.

Mecazdan: **تئق** Zeyd, **الصحاح**’ta olduğu gibi, öfke ve kinle dolduğunda; yahut hüzünle—Leys bunu bu terkibde böyle nakletti—başkası ekledi: ağlamak üzere oldu; yahut **اللسان**’da olduğu gibi, sevinçle dolduğunda. Ve **وككتف ، ومنبر**: şerre çabuk (olan); Cevherî bunu Ümeyyî’den nakletti ve birincisiyle yetindi. **المتأق** ise, **كمنبر**: **اللسان** sahibi onu “keskin/sert (حاد)” diye tefsir etti.

Arapların darbımesellerinden: “Sen **تئق**’sin, ben **مئق**’im; öyleyse nasıl uyuşuruz?” Lihyânî dedi: “Denildi ki: manası: sen dar (sıkı), ben hafifim; öyleyse nasıl uyuşuruz?” Bazıları dedi: “Sen çabuk öfkelenirsin, ben çabuk ağlarım; öyleyse nasıl uyuşuruz?” Âmir’den bir bedevî dedi: “Sen öfkelisin, ben öfkeliyim; öyleyse nasıl uyuşuruz?” Asma‘î dedi: “Şöyle der: ben kin ve hüzünden doluyum; kardeşim çabuk ağlar; bu yüzden aramızda bir uyuşma vuku bulmaz.” Asma‘î dedi: **التئق**: o, keskin/sert (حاد) olandır; **المئق**: çabuk ağlayandır; ve denir ki: öfkeden dolu olan. Cevherî, Adî b. Zeyd’den, bir köpeği vasfederken, şu beyti rivayet etti:

أصمع الكعبين مهضوم الحشى                      سرطم اللحيين معـاج **تـئق**

Asma‘î ayrıca dedi: **تئق** adam: öfke ve kinle dolduğunda; ve **مئق**: ağlamadan önce, ağlama esnasında hıçkırığa benzer bir şey onu tuttuğunda. Ve Rü’be’nin şu sözünde:

كأنما عولتها من **التأق**
عولة ثكلى ولولت بعد **المأق**

**المأق**: ağlamanın hıçkırığıdır da; **التأق**: dolmadır. Ebû’l-Cerrâh dedi: **التئق**: tokluk ve susuzluğun giderilmesiyle dolu olan; **المئق**: öfkeli olan. Ve denildi ki: **التئق** burada: hüzünle dolu olan; ve denildi ki: çevik olan; ve denildi ki: kötü huylu olan. Leys dedi: **التئق**: canlılık, gençlik ve koşu ile dolu at; bu mecazdır. Cevherî, Züheyr b. Mes‘ûd ed-Dabbî’den, bir atı vasfederken, şu beyti rivayet etti:

ضافي السبيب أسيل الخد مشترف                      حابي الضلوع شديد أسره **تـئق**

Ebû Amr dedi: **التأقة** (harekeli): şiddetli öfke ve şerre çabukluk; o **تياق**’tır ve onda **تأقة** vardır. Ve **المأقة**: şiddetli ağlamadır. Leys dedi: **أتأق** yayı: çekişini gerdiğinde ve oku onda (iyice) batırdığında; bu mecazdır.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **التأق** (harekeli): huysuzluk/dar huyluluk. Ve **تئق** çocuk ve başkası, **تأقا** ve **تأقة** (Lihyânî’den): ağlama sırasında hıçkırığa benzer bir şey onu tuttuğunda; o zaman o **تئق**’tir. Ve Tee’ebbata Şerran’ın sözündendir: “ولا أبته **تئقا**.” Ve **إناء متأق** (ضم ile): pek şiddetli dolu (kap).
