# تبب — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%A8/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A8%D8%A8/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%A8.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: تبب

باب التاء والباء
ب ت، ت ب يستعملان
بت:
البَتُّ من الطَّيالِسة يُسَمَّى الساج، مُرَبَّع غليظ، لونه أخضَرُ والجميع البُتُوتُ.
والبَتُّ: القطع المُستَأصِلُ، يقال: بَتَتُّ الحَبلَ فانْبَتَّ أي قطعتُه.
وتقول: أعطيتُه هذه القُطَيعة بَتاً بَتلاً.
والبَتَّةُ اشتِقاقُها من القَطع، غير أنه مستعمل في كل أمرٍ لا رجعةَ فيه ولا التِواء.
وأَبَتَّ فلانٌ طلاقَ فلانة، أي طلَقها طَلاقاً باتّاً. والمُجاوز منه الابتات في كلِّ شيءٍ من هذا.
ورجل أحمقُ باتٌّ: شديد الحُمْق.
وانقَطَعَ فلانٌ عن فلانٍ فانْبَتَّ وانْقَبَضَ.
وانبَتَّ حَبْلُه عنه أي انقطع وِصاله وانقَبَضَ، أنشدَ:
فحَلَّ في جُشَمٍ وانبَتَّ مُنقَبضـاً		بحَبلِه من ذوي العِزِّ الغَطاريف
وفي الحديث انه -عليه السلام- كَتَبَ لحارثةَ بنِ قَطَنٍ ومَن بدُومَة الجَنْدَل من كَلْب: أَن لنا الضاحية من البَعل ولكم الضامِنة من النَّخل، ولا يُؤْخَذُ منكم عُشرُ البَتاتِ.
والبَتاتُ يعني مَتاع البيت.
وفي الحديث: أن المُنبَتَّ لا أرضاً قَطَعَ ولا ظهْراً أبْقَى"، فالمُنْبَتُّ الذي عَطِبَ ظهرُه وبقي مُنْقَطَعِاً به.
والبَتات: الزّادِ بَتَّتَه أهلهُ أي زَوَّدوه تَبْتيتاً، وتَبَتَّتنا أي تَزَوَّدْنا.
تب:
التَّبُّ الخَسارُ، وتَبّأ به، نُصِبَ لأنه مصدرٌ محمول على فِعْله كما تقول: سقياً لفلان، معناه: سُقِيَ فلانٌ سقياً، وتَبَّ يَتِبُّ تَباباً وتَبّاً، ونم يُجمَع اسماً مسنداً إلى ما قبلَه.
وتَبَبْتُ القومَ أي قلت لهم: تَبّاً لكم. وتَبّاً لفلان تَتْبيباً، ويقال: تَبّاً لفلان تبيباً، والتَبابُ الهلاك، قال:
أرَى طولَ الحياة وإن تأتَّى		تُصِّيرُه الدُّهورُ إلى تَبابِ
واستَتَبَّ له الأمرُ أي تَهيَّأَ.
ورجل تابٌّ أي ضعف، وجمعه أَتبابٌ.

### Türkçe

باب **التاء** و**الباء**
**ب ت**، **ت ب** kullanılırlar.
**بت**:
**البَتُّ** **الطَّيالِسة**’den **الساج** diye adlandırılır; kare, kalın; rengi yeşildir; hepsi **البُتُوتُ**’tur.
Ve **البَتُّ**: kökünden kesip çıkaran kesmedir; denir ki: **بَتَتُّ الحَبلَ** da **فانْبَتَّ**; yani onu kestim.
Ve dersin: Ona bu **القُطَيعة**’yi **بَتاً بَتلاً** verdim.
Ve **البَتَّةُ**’nin türetimi kesmeden gelir; ancak o, içinde geri dönüş ve eğrilik olmayan her işte kullanılır.
Ve falan kimse falanca kadının boşamasını **أَبَتَّ** etti; yani onu kesin bir boşamayla boşadı. Bunun aşırısı, bunun gibi her şeyde **الابتات**’tır.
Ve ahmak bir adam **باتٌّ**: ahmaklığı şiddetli.
Ve falan kimse falan kimseden kesildi de **فانْبَتَّ** ve **انْقَبَضَ**.
Ve onun ipi ondan **انبَتَّ**; yani onunla bağı koptu ve **انقَبَضَ**; şu beyit okunmuştur:
فحَلَّ في جُشَمٍ وانبَتَّ مُنقَبضـاً		بحَبلِه من ذوي العِزِّ الغَطاريف
Ve hadiste, onun -aleyhisselâm- **كَلْب**’den **دُومَة الجَنْدَل**’de bulunan **حارثةَ بنِ قَطَنٍ**’a ve (onunla birlikte olanlara) yazdığı (şudur): Bizim için **البَعل**’den açıkta olan (kısım), sizin için **النَّخل**’den korunan (kısım) vardır; sizden **البَتاتِ**’ın onda biri alınmaz.
Ve **البَتاتُ**, yani ev eşyasıdır.
Ve hadiste: “Şüphesiz **المُنبَتَّ** ne bir yer kateder ne de bir sırt bırakır (sağ bırakır)”; işte **المُنْبَتُّ**, sırtı sakatlanmış ve onunla kesik kalmış olandır.
Ve **البَتات**: azıktır; ailesi ona **بَتَّتَه**; yani onu **تَبْتيتاً** azıklandırdılar; ve **تَبَتَّتنا**; yani azıklandık.

**تب**:
**التَّبُّ** ziyan/zarardır; ve onunla **تَبّأ** etti; (kelime) mansub kılındı; çünkü o, “Falan için **سقياً**” dediğin gibi, fiiline hamledilmiş bir mastardır; manası: Falan **سُقِيَ** edildi, bir **سقياً** (ile); ve **تَبَّ يَتِبُّ** **تَباباً** ve **تَبّاً**; ve (bu) kendisinden önce olana isnad edilmiş bir isim olarak cem‘ edilmez.
Ve **تَبَبْتُ القومَ**; yani onlara: **تَبّاً لكم** dedim. Ve falan için **تَبّاً** (demek) **تَتْبيباً**dır; ve denir ki: falan için **تَبّاً** (demek) **تبيباً**dır; ve **التَبابُ** helâktir; dedi ki:
أرَى طولَ الحياة وإن تأتَّى		تُصِّيرُه الدُّهورُ إلى تَبابِ
Ve iş ona **استَتَبَّ** oldu; yani hazır hâle geldi.
Ve **تابٌّ** bir adam; yani zayıf; onun çoğulu **أَتبابٌ**’dır.
