# تبر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A8%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: تبر

التِّبْرُ: الذهبُ كُلُّه، وقيل: هو من الذهب والفضة وجميع جواهر الأَرض من النحاس والصُّفْرِ والشَّبَهِ والزُّجاج وغير ذلك مما استخرج من المعدن قبل أَن يصاغ ويستعمل؛ وقيل: هو الذهب المكسور؛ قال الشاعر: كُلُّ قَوْمٍ صِيغةٌ من تِبْرِهِمْ،
وبَنُو عَبْدِ مَنَافٍ مِنْ ذَهَبْ
ابن الأَعرابي: التِّبْرُ الفُتاتُ من الذهب والفضة قبل أَن يصاغا فإِذا صيغا فهما ذهب وفضة. الجوهري: التِّبْرُ ما كان من الذهب غير مضروب فإِذا ضرب دنانير فهو عين، قال: ولا يقال تِبْرٌ إِلا للذهب وبعضهم يقوله للفضة أَيضاً. وفي الحديث: الذهب بالذهب تِبْرِها وعَيْنِها، والفضة بالفضة تبرها وعينها. قال: وقد يطلق التبر على غير الذهب والفضة من المعدنيات كالنحاس والحديد والرَّصاص، وأَكثر اختصاصه بالذهب، ومنهم من يجعله في الذهب أَصلاً وفي غيره فرعاً ومجازاً. قال ابن جني: لا يقال له تبر حتى يكون في تراب معدنه أَو مكسوراً؛ قال الزجاج: ومنه قيل لمكسر الزجاج تبر. والتَّبَارُ: الهلاك. وتَبَّرَه تَتْبِيراً أَي كَسَّرَه وأَهلكه. وهؤلاء مُتَبَّرٌ ما هم فيه أَي مُكَسَّرٌ مُهْلَكٌ. وفي حديث عليٍّ، كرّم الله وجهه: عَجْزٌ حاضر ورَأْيٌ مُتَبَّر، أَي مهلَك. وتَبَّرَهُ هو: كسره وأَذهبه. وفي التنزيل العزيز: ولا تزد الظالمين إِلا تَبَاراً؛ قال الزجاج: معناه إِلاَّ هلاكاً، ولذلك سمي كل مُكَسَّرٍ تِبْراً. وقال في قوله عز وجل: وكُلاًّ تَبَّرْنا تَتْبِيراً، قال: التتبير التدمير؛ وكل شيء كسرته وفتتته، فقد تَبَّرْتَهُ، ويقال: تَبِرَ
(* قوله «تبر» من باب ضرب على
ما في القاموس ومن بابي تعب وقتل كما في المصباح). الشيءُ يَتْبَرُ تَباراً. ابن الأَعرابي: المتبور الهالك، والمبتور الناقص. قال: والتَّبْراءُ الحَسَنَةُ اللَّوْنِ من النُّوق.
وما أَصبتُ منه تَبْرِيراً أَي شيئاً، لا يستعمل إِلا في النفي، مثل به سيبويه وفسره السيرافي. الجوهري: ويقال في رأْسه تِبْرِيَةٌ؛ قال أَبو عبيدة: لغة في الهِبْرِيَةِ وهي التي تكون في أُصول الشعر مثل النُّخَالَةِ.

### Türkçe

**التِّبْرُ**: bütün altın; ve denildi: o, altın ve gümüşten ve yerin bütün cevherlerinden, bakırdan, **الصُّفْرِ**’den, **الشَّبَهِ**’den, camdan ve bunun dışındakilerden, madenden çıkarılmış olup henüz dökülmeden ve kullanılmadan önce (olan şey)dir; ve denildi: o, kırık altındır; şair dedi ki:
Her kavim, **تِبْرِهِمْ**’lerinden bir kalıptır,
ve **بَنُو عَبْدِ مَنَافٍ** altındandır.

İbnü’l-A‘râbî: **التِّبْرُ**, altın ve gümüşten dökülmeden önceki kırıntıdır; döküldüklerinde ise ikisi altın ve gümüş olur. el-Cevherî: **التِّبْرُ**, darp edilmemiş altından olan şeydir; dinarlar olarak darp edildiğinde ise o **عين**’dır; dedi ki: **تِبْرٌ** ancak altın için söylenir; bazısı onu gümüş için de söyler. Ve hadiste: altın altınla, onun **تِبْرِها**’sı ve **عَيْنِها**’sı (olarak); gümüş gümüşle, onun **تبرها**’sı ve **عينها**’sı (olarak). Dedi ki: **التبر** bazen altın ve gümüş dışındaki madenî şeylere de, bakır, demir ve kurşun gibi, ıtlak olunur; onun en çok tahsisi altınadır; onlardan kimi onu altında asıl, başkasında fer‘ ve mecaz kılar. İbn Cinnî dedi ki: ona **تبر** denmez; ta ki madeninin toprağunda olsun yahut kırık olsun. ez-Zeccâc dedi ki: bundan dolayı cam kırığına **تبر** denildi.

**والتَّبَارُ**: helâk. Ve onu **تَبَّرَه تَتْبِيراً**: yani onu parçaladı ve helâk etti. Ve bunlar, içinde bulundukları şey **مُتَبَّرٌ**’dür: yani parçalanmış, helâk edilmiş. Ve Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “hazır bir acz ve **رَأْيٌ مُتَبَّر**”, yani helâk edilmiş. Ve o, onu **تَبَّرَهُ**: onu kırdı ve giderdi. Ve aziz tenzilde: “Ve zalimlere ancak **تَبَاراً** artırma”; ez-Zeccâc dedi ki: manası “ancak helâk”tır; bundan dolayı her parçalanmışa **تِبْراً** adı verildi. Ve O’nun, azze ve celle, şu sözü hakkında: “Ve hepsini **تَبَّرْنا تَتْبِيراً**”; dedi ki: **التتبير** tahriptir; ve her şeyi kırıp ufaladığında, onu **تَبَّرْتَهُ** olmuş olursun; ve denilir: **تَبِرَ**
(* “تبر” sözü, Kāmûs’ta olan üzere **ضرب** bâbındandır; Miṣbâḥ’ta olduğu üzere **تعب** ve **قتل** bâblarındandır). şey **يَتْبَرُ تَباراً**.

İbnü’l-A‘râbî: **المتبور** helâk olmuş; **والمبتور** eksik olandır. Dedi ki: ve **التَّبْراءُ**, develerden rengi güzel olan (dişi deve)dir.

Ve ondan **تَبْرِيراً** elde etmedim: yani bir şey; ancak nefiyde kullanılır; Sîbeveyh onunla örnek verdi ve Sîrâfî onu açıkladı. el-Cevherî: ve denilir: onun başında **تِبْرِيَةٌ** vardır; Ebû Ubeyde dedi ki: **الهِبْرِيَةِ**’de bir lugattır; o, saçın köklerinde olan, **النُّخَالَةِ** gibi (olan şey)dir.
