# تبع (ت-ب-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A8%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

İnek yavrusu, dana demektir

- Harfler: ت - ب - ع
- Kur'an'da: 174 geçiş · 158 ayet · 88 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (88)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَاتَّبَعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْتَعَلُوا | Ve kendiliğinden uydular; Kendiliğinden uydular | 10 | 10 | [2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:102.md) |
| [اتَّبَعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E.md) | افْتَعَلَ | Kendiliğinden uydu | 8 | 8 | [3:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:162.md) |
| [تَتَّبِعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْتَعِلُوا | Kendiliğinizden uymayın | 8 | 8 | [2:168](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:168.md) |
| [يَتَّبِعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْتَعِلُونَ | Kendiliğinden uyarlar | 8 | 8 | [4:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:27.md) |
| [اتَّبِعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْتَعِلُوا | Kendiliğinizden uyun | 6 | 6 | [2:170](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:170.md) |
| [تَتَّبِعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%92.md) | تَفْتَعِلْ | Kendiliğinden uyma | 6 | 6 | [5:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/5:48.md) |
| [أَتَّبِعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F.md) | أَفْتَعِلُ | Kendiliğimden uyarım | 5 | 5 | [6:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:50.md) |
| [اتَّبَعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْتَعَلُوا | Kendiliğinden uydular | 5 | 4 | [2:166](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:166.md) |
| [وَاتَّبَعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E.md) | وَافْتَعَلَ | Ve kendiliğinden uydu | 5 | 5 | [4:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:125.md) |
| [اتَّبَعَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | افْتَعَلَكَ | Kendiliğinden sana uydu | 4 | 4 | [8:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/8:64.md) |
| [وَاتَّبِعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%92.md) | وَافْتَعِلْ | Ve kendiliğinden uy | 4 | 4 | [10:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:109.md) |
| [اتَّبَعُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | افْتَعَلُوهُ | Kendiliğinden ona uydular | 3 | 3 | [3:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:68.md) |
| [اتَّبَعْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | افْتَعَلْتَ | Kendiliğinden uydun | 3 | 3 | [2:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:120.md) |
| [تَبِعَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فَعِلَكَ | Sana uydu | 3 | 3 | [7:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:18.md) |
| [تَتَّبِعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْتَعِلُونَ | Kendiliğinizden uyarsınız | 3 | 3 | [6:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:148.md) |
| [فَأَتْبَعَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَأَفْعَلَهُ | Onu tabi etti | 3 | 3 | [7:175](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:175.md) |
| [نَتَّبِعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F.md) | نَفْتَعِلُ | Kendiliğimizden uyarız | 3 | 3 | [2:170](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:170.md) |
| [يَتَّبِعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F.md) | يَفْتَعِلُ | Kendiliğinden uyar | 3 | 3 | [2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:143.md) |
| [أَتْبَعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | Tabi etti | 2 | 2 | [18:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/18:89.md) |
| [اتَّبِعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%92.md) | افْتَعِلْ | Kendiliğinden uy | 2 | 2 | [6:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:106.md) |
| [بِتَابِعٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A8%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8D.md) | بِفَاعِلٍ | Uyan | 2 | 1 | [2:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:145.md) |
| [تَبَعًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Uymak | 2 | 2 | [14:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/14:21.md) |
| [تَبِعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8E.md) | فَعِلَ | Uydu | 2 | 2 | [2:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:38.md) |
| [تُبَّعٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%A8%D9%8E%D9%91%D8%B9%D9%8D.md) | فُعَّلٍ | Tubba | 2 | 2 | [44:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/44:37.md) |
| [فَأَتْبَعَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَأَفْعَلَهُمْ | Onları tabi etti | 2 | 2 | [10:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:90.md) |
| [فَاتَّبِعُونِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | فَافْتَعِلُونِي | Kendiliğinizden bana uyun | 2 | 2 | [3:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:31.md) |
| [فَاتَّبِعُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَاتْفَعِلُوهُ | Kendiliğinizden ona uyun | 2 | 2 | [6:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:153.md) |
| [فَنَتَّبِعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8E.md) | فَنَفْتَعِلَ | Kendiliğimizden uymamız sebebiyle | 2 | 2 | [20:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/20:134.md) |
| [فَيَتَّبِعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَيَفْتَعِلُونَ | Kendiliğinden uyarlar | 2 | 2 | [3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:7.md) |
| [مُتَتَابِعَيْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%86%D9%90.md) | مُتَفَاعِلَيْنِ | Birbirini takip eden iki | 2 | 2 | [4:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:92.md) |
| [مُتَّبَعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُفْتَعَلُونَ | Kendiliğinden uyulanlar | 2 | 2 | [26:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/26:52.md) |
| [وَأُتْبِعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَأُفْعِلُوا | Ve tabi edildiler | 2 | 2 | [11:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/11:60.md) |
| [أَتَّبِعُكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | أَفْتَعِلُكَ | Kendiliğimden sana uyarım | 1 | 1 | [18:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/18:66.md) |
| [أَتَّبِعْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | أَفْتَعِلْهُ | Ona kendiliğimden uyarım | 1 | 1 | [28:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/28:49.md) |
| [اتَّبَعَكُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | افْتَعَلَكُمَا | Kendiliğinden ikinize uydu | 1 | 1 | [28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/28:35.md) |
| [اتَّبَعَنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%86%D9%90.md) | افْتَعَلَنِ | Kendiliğinden bana uydu | 1 | 1 | [3:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:20.md) |
| [اتَّبَعَنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | افْتَعَلَنِي | Kendiliğinden bana uydu | 1 | 1 | [12:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/12:108.md) |
| [اتَّبَعُوكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8E.md) | افْتَعَلُوكَ | Kendiliğinden sana uydular | 1 | 1 | [3:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:55.md) |
| [اتَّبَعُوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | افْتَعَلُوهُمْ | Kendiliğinden onlara uydular | 1 | 1 | [9:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/9:100.md) |
| [اتَّبَعْتَنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | افْتَعَلْتَنِي | Kendiliğinden bana uydun | 1 | 1 | [18:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/18:70.md) |
| [اتَّبَعْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | افْتَعَلْتُمْ | Kendiliğinden uydunuz | 1 | 1 | [7:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:90.md) |
| [اتَّبِعُونِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | افْتَعِلُونِ | Kendiliğinizden bana uyun | 1 | 1 | [40:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/40:38.md) |
| [اتُّبِعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%8F%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | اُفْتُعِلُوا | Kendiliğinden uyuldular | 1 | 1 | [2:166](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:166.md) |
| [اتِّبَاعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D8%AA%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8E.md) | اِفْتِعَالَ | Kendiliğinden uymak | 1 | 1 | [4:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:157.md) |
| [التَّابِعِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Uyanlar | 1 | 1 | [24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/24:31.md) |
| [تَبِعَنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8E%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | فَعِلَنِي | Bana uydu | 1 | 1 | [14:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/14:36.md) |
| [تَبِعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعِلُوا | Uydular | 1 | 1 | [2:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:145.md) |
| [تَبِيعًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%8A%D8%B9%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Uyan | 1 | 1 | [17:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/17:69.md) |
| [تَتَّبِعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8E.md) | تَفْتَعِلَ | Kendiliğinden uyarsın | 1 | 1 | [2:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:120.md) |
| [تَتَّبِعَانِّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D9%91.md) | تَفْتَعِلَانِّ | Kesinlikle ikiniz kendiliğinizden uymayın | 1 | 1 | [10:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:89.md) |
| [تَتَّبِعَنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8E%D9%86%D9%90.md) | تَفْتَعِلَنِ | Bana kendilinden uyarsın | 1 | 1 | [20:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/20:93.md) |
| [تَتَّبِعُونَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْتَعِلُونَا | Kendiliğinizden bize uyarsınız | 1 | 1 | [48:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/48:15.md) |
| [تَتَّبِعِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%90.md) | تَفْتَعِلِ | Kendiliğinden uyma | 1 | 1 | [38:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/38:26.md) |
| [تَتْبَعُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | تَفْعَلُهَا | Ona uyar | 1 | 1 | [79:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/79:7.md) |
| [فَأَتْبَعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E.md) | فَأَفْعَلَ | Tabi etti | 1 | 1 | [18:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/18:85.md) |
| [فَأَتْبَعُوهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَأَفْعَلُوهُمْ | Onları tabi ettiler | 1 | 1 | [26:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/26:60.md) |
| [فَأَتْبَعْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَأَفْعَلْنَا | Tabi ettik | 1 | 1 | [23:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/23:44.md) |
| [فَاتَّبَعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْتَعَلُوا | Kendiliğinden uydular | 1 | 1 | [11:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/11:97.md) |
| [فَاتَّبَعُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَافْتَعَلُوهُ | Kendiliğinden ona uydular | 1 | 1 | [34:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/34:20.md) |
| [فَاتَّبِعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْتَعِلُوا | Kendiliğinizden uyun | 1 | 1 | [3:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:95.md) |
| [فَاتَّبِعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%92.md) | فَافْتَعِلْ | Kendiliğinden uy | 1 | 1 | [75:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/75:18.md) |
| [فَاتَّبِعْنِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%90%D9%8A.md) | فَافْتَعِلْنِي | Kendiliğinden bana uy | 1 | 1 | [19:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/19:43.md) |
| [فَاتَّبِعْهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَافْتَعِلْهَا | Kendiliğinden ona uy | 1 | 1 | [45:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/45:18.md) |
| [فَاتِّبَاعٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D8%B9%D9%8C.md) | فَاِفْتِعَالٌ | Kendiliğinden uymak | 1 | 1 | [2:178](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:178.md) |
| [لَاتَّبَعُوكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8E.md) | لَافْتَعَلُوكَ | Sana kendiliğinden uydular | 1 | 1 | [9:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/9:42.md) |
| [لَاتَّبَعْتُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | لَافْتَعَلْتُمْ | Kendiliğinizden uydunuz | 1 | 1 | [4:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:83.md) |
| [لَاتَّبَعْنَاكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَافْتَعَلْنَاكُمْ | Size kendiliğimizden uyduk | 1 | 1 | [3:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:167.md) |
| [نَتَّبِعُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | نَفْتَعِلُهُ | Kendiliğimizden ona uyarız | 1 | 1 | [54:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/54:24.md) |
| [نَتَّبِعِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%90.md) | نَفْتَعِلِ | Kendiliğimizden uyarız | 1 | 1 | [28:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/28:57.md) |
| [نَتَّبِعْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | نَفْتَعِلْكُمْ | Kendiliğimizden size uyarız | 1 | 1 | [48:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/48:15.md) |
| [نُتْبِعُهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%86%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | نُفْعِلُهُمُ | Onları tabi ederiz | 1 | 1 | [77:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/77:17.md) |
| [وَأَتْبَعْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَلْنَاهُمْ | Ve onları tabi ettik | 1 | 1 | [28:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/28:42.md) |
| [وَاتَّبَعَتْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D8%AA%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَافْتَعَلَتْهُمْ | Ve kendiliğinden onlara uydu | 1 | 1 | [52:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/52:21.md) |
| [وَاتَّبَعَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | وَافْتَعَلَكَ | Kendiliğinden sana uydu | 1 | 1 | [26:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/26:111.md) |
| [وَاتَّبَعْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | وَافْتَعَلْتُ | Ve kendiliğimden uydum | 1 | 1 | [12:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/12:38.md) |
| [وَاتَّبَعْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَافْتَعَلْنَا | Ve kendiliğimizden uyduk | 1 | 1 | [3:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:53.md) |
| [وَاتَّبِعُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَافْتَعِلُوا | Ve kendiliğinizden uyun | 1 | 1 | [39:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/39:55.md) |
| [وَاتَّبِعُونِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | وَافْتَعِلُونِ | Ve kendiliğinizden bana uyun | 1 | 1 | [43:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/43:61.md) |
| [وَاتَّبِعُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | وَافْتَعِلُوهُ | Ve kendiliğinizden ona uyun | 1 | 1 | [7:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:158.md) |
| [وَنَتَّبِعِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%90.md) | وَنَفْتَعِلِ | Ve kendiliğimizden uyarız | 1 | 1 | [14:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/14:44.md) |
| [وَيَتَّبِعُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F.md) | وَيَفْتَعِلُ | Ve kendiliğinden uyar | 1 | 1 | [22:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/22:3.md) |
| [وَيَتَّبِعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%92.md) | وَيَفْتَعِلْ | Ve kendiliğinden uyar | 1 | 1 | [4:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:115.md) |
| [يَتَّبِعُهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يَفْتَعِلُهُمُ | Kendiliğinden onlara uyar | 1 | 1 | [26:224](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/26:224.md) |
| [يَتَّبِعُوكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يَفْتَعِلُوكُمْ | Kendiliğinden size uyarlar | 1 | 1 | [7:193](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:193.md) |
| [يَتَّبِعْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%92.md) | يَفْتَعِلْ | Kendiliğinden uyar | 1 | 1 | [24:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/24:21.md) |
| [يَتْبَعُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | يَفْعَلُهَا | Ona uyar | 1 | 1 | [2:263](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:263.md) |
| [يُتَّبَعَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AA%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%B9%D9%8E.md) | يُفْتَعَلَ | Kendiliğinden uyulur | 1 | 1 | [10:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:35.md) |
| [يُتْبِعُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%A8%D9%90%D8%B9%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعِلُونَ | Tabi ederler | 1 | 1 | [2:262](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:262.md) |

## Mücavir kökler — 185 mücavir (486 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 22 ortak ayet · G² 116 · Onların hevesleri
2. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 25 ortak ayet · G² 32 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
3. [خطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 30 · Hatt çizgi demektir
4. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 19 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
5. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 59 ortak ayet · G² 19 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
6. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 15 ortak ayet · G² 18 · Biribirini kesen yoldur
7. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 18 · İnanç
8. [سبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 16 · Araç
9. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 36 ortak ayet · G² 16 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
10. [وحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 16 · İşaretleşmek için yakılan ateştir
11. [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md) — 3 ortak ayet · G² 15 · Hars (hı, sad) : Meyvelerin devşirilmesinde veya balın…
12. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 14 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
13. [غوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Ğaviy, “Ğaye” kenar demek, “ğavy” kenara çekilmek, yoldan…
14. [عصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 11 · İsyan eder
15. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
16. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 32 ortak ayet · G² 10 · Dağın sivri noktası demektir
17. [بدع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Bedee deki hemze ayn’a dönüşmüş
18. [رذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir
19. [سخط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Sekete çöküntü demektir
20. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 8 ortak ayet · G² 9 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
21. [حنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%86%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Hanif eğildiği zaman kırılmayan yaş çalıdır
22. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 65 ortak ayet · G² 9 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
23. [رأف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Riyf : Sulak, suya yakın, bol verimli, bitkili yer demektir
24. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
25. [حجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%AC.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Hacebe kaş demektir
26. [شرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hayvanların su içmek için kullandıkları yol demektir
27. [شهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Gök taşı demektir
28. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 9 ortak ayet · G² 8 · Yumruk demektir
29. [خطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hatfe daldan yapılmış, yaya bağlanan ip ile kuşu birden…
30. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 14 ortak ayet · G² 7 · “Nezle” konaklama yeri demektir
31. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Akan deredir
32. [رشد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B4%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · “Rasad” gözetleyici demektir
33. [غني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%86%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 6 · Ğaniy, Ğanem, koyun sürüsü demektir
34. [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…
35. [هبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A8%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · İnin
36. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 9 ortak ayet · G² 6 · Tasma kayış demektir
37. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 12 ortak ayet · G² 6 · Murar acı bir ağacın adıdır
38. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 19 ortak ayet · G² 6 · Saçak demektir
39. [شبه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A8%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Benzeşen
40. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Bab kapı demektir
41. [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Zayi eder
42. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 24 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
43. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Denk tutuyorlar
44. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 10 ortak ayet · G² 5 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
45. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Emam ön demektir
46. [إبراهيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%8A%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · İbrahim
47. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · İsa
48. [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Harir, ipek demektir
49. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Sume” damga demektir
50. [صرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Yol
51. [جبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Onu seçti
52. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
53. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · Half : Ense demektir
54. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
55. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Eveye yuva demektir
56. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 9 ortak ayet · G² 4 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
57. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 14 ortak ayet · G² 4 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
58. [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Dönüşüm yeri
59. [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
60. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Haml: İple yüklenen yük demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تبع |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D9%88.md), [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md), [لحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin ardı sıra yürümek, izin ve gölgenin aslı adım adım izlemesi |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyin, elçinin veya bâtıl bir önderin peşinden bilinçli ve iradi yönelişle gitmek |
| Çekirdek Özet 3 | Öncü ile ardıl arasında nedensellik, bağlayıcılık ve hukuki-ahlaki sorumluluk doğuran süreklilik bağı |
| Kritik Hata Riski | İttibâ kavramını edilgen ve körü körüne bir taklit sanarak iradi ve bilinçli izleme boyutunu yok saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تب | Kesilme, ardı arkası kesilme, helak ve sonlanma ([تبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%A8.md), [تبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B1.md)) | ع | ع (göz, kaynak, açıklık ve yayılma) harfinin eklenmesiyle tükenme ve kesilme anlamı; bir izin, kaynağın veya hareketin ardı sıra kesintisizce akma, bir kılavuzun peşine takılarak onun istikametinde süreklilik kazanma anlamına dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | İzlenecek yolun sınırını, kılavuzun bıraktığı belirgin izi ve yönlendirici imi temsil eder. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Çizilen sınırın veya belirlenen yörüngenin içine girmeyi, ona dahil olup içinde kalmayı ifade eder. |
| ع | göz; görme, bilme, kaynak | Önündeki kılavuzu, kaynağı veya hedefi gözle takip ederek idrakle istikameti korumayı simgeler. |
| تبع | Belirlenmiş bir işareti ve sınırı (ت) içselleştirip onun yörüngesine girerek (ب), gözün ve idrakin denetiminde kılavuzun izini adım adım sürme (ع) hareketidir. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir canlının başka bir canlının ardı sıra yürümesi; özellikle inek yavrusunun (et-tebî‘ / التَّبِيع) annesinin peşinden ayrılmayarak adımlarını birebir izlemesi ve gölgenin (et-tübbe‘ / التُّبَّع) gün boyu bedenin hareketini adım adım takip etmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken Arap şiirinde gün ortasında kısalıp bedene yapışan gölge için bu kök kullanılmıştır: يَرِدُ المياهَ حَضِيرَةً ونَفيضةً / وِرْدَ القَطاةِ إذا اسْمألَّ التُّبَُّعُ |
| Erken Arapça kullanım | Alacaklının hakkını tahsil etmek üzere borçlunun peşini bırakmaması (التَّبِيع); Yemen krallarının her birinin selefinin yolunu ve saltanatını devralarak izlemesi sebebiyle unvan olarak «Tübba‘» (تُبَّع) diye adlandırılması. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde تبع kökü, öncelikli olarak ardıl olma, bir izi takip etme ve bir bağlamın devamı niteliğinde hareket etme semantik matrisine dayanır. Güney Sami grubunda (özellikle Eski Güney Arapçası ve Saba kitabelerinde) mülkiyet, tebaa, tâbi olma ve bir otoritenin ardınca gitme anlamlarında güçlü bir kurumsal zemin taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı üçlü kök morfolojisi daralsa da kavramsal olarak ardıllık ve izleme işlevi akraba köklerle paylaşılır. Arapçada kök, gölgenin bedeni izlemesi veya süt emen buzağının anasını takip etmesi gibi somut-biyolojik bir iz sürme eyleminden; hukuki takip, borç kovalama, siyasi bağlılık ve nihayet itikadi-ahlaki bir rehbere bütünüyle uyma yönünde semantik bir genişleme kaydetmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Fiziksel iz sürmeden soyut ve iradi itaate geçiş | Yavru hayvanın anasını takip etmesi ve gölgenin nesneye yapışması somutundan; borçlunun ardına düşme (hukuk), bir melikin izinden gitme (siyaset) ve vahye ittibâ etme (din) alanına genişlemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arap yarımadası epigrafisi | Eski Güney Arapçasında (Sabaice ve Himyerice) siyasi tâbiiyet, vergi ve peşi sıra gelen hükümdar silsilesi anlamlarında kurumsal kullanımı sabittir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik ardıllık ve akış kökleri | Doğu Afrika ve Afro-Asyatik dillerinde peşisıra gitme ve kuyruk/iz takibi bildiren iki sesli ilksel formlarla kavramsal paralellik taşır. | Muhtemel |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, D. Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تبع | Anlamlı | İzlemek, ardınca gitmek | Bir şeyin peşi sıra adım adım yürümek, ona uymak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [تعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B9%D8%A8.md) | Anlamlı | Yorulmak, meşakkat çekmek | Bedeni veya zihni takatsiz bırakacak derecede zahmet çekmek. | Kur'an'da geçmez; hedef kökle zıt veya sonuç ilişkisi kurabilir. |
| [بتع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AA%D8%B9.md) | Anlamlı | Sertleşmek, uzamak, bal şarabı | Boynun uzun ve mafsalların sağlam olması; baldan yapılan sert içki. | Kur'an'da geçmez; bünyevi kuvvet ve irtibat bildirir. |
| [بعت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon. |
| [عتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%A8.md) | Anlamlı | Eşik, kınamak, razı etmek | Bir basamaktan diğerine geçmek; sitem etmek, hoşnutluğunu aramak. | Kur'an'da geçer; adım ve merhale bağı taşır. |
| [عبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تبع | Merkez | İzlemek ve ardınca gitmek | Öndekinin izini, hareketini ve istikametini adım adım benimseyerek peşinden gitmek. | Hem bedeni hem zihni-iradi olarak öndekinin rehberliğini kabullenmektir. |
| [قفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D9%88.md) | Komşu | İzin peşine düşmek | Daha çok geride kalan ayak izini aramak, arkadan itham etmek veya gizlice takip etmek. | Bilinmeyen veya örtük bir izin peşine düşüşü öne çıkarır; تبع ise aşikâr kılavuza yöneliktir. |
| [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) | Komşu | Sırayla peş peşe gelmek | Birbiri ardınca kesintisiz dizilmek, metni kelime kelime okumak. | Zaman ve sıra düzeni ön plandadır; تبع kökündeki bilinçli rehberlik ve uyum şart değildir. |
| [لحق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%82.md) | Komşu | Yetişmek, kavuşmak | Geriden gelip öndekine ulaşmak, onun seviyesine ve menziline varmak. | Öndekini yakalama ve mesafeyi kapatma nihai gayedir; تبع ise yürüyüşün bizatihi kendisidir. |
| [سبق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%82.md) | Zıt | Öne geçmek, geride bırakmak | Harekette önde olmak, başkasından önce hedefe varmak, arkada bırakmak. | Tâbi olmanın aksine yönü ve tempoyu tayin eden öncü olmayı ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تبع | İzlemek, ardınca gitmek | Bir varlığın veya ilkenin ardı sıra iradi ya da tabii olarak yürümek. | Kesin |
| Latince | sequi, subsequi | Takip etmek, izlemek | Bedenen ve mantıken bir öncülün peşinden gitmeyi karşılar; rehberlik boyutunu kısmen içerir. | Güçlü |
| İngilizce | follow, adhere to, pursue | Uymak, takip etmek, izinden gitmek | Hem fiziksel takibi hem de bir ilkeye, dine veya lidere sadakatle bağlanmayı verir. | Güçlü |
| Almanca | folgen, nachfolgen | İzlemek, ardından gitmek | Bir yolu izleme, riayet etme ve bir şahsın öğretisini takip etme anlamlarını karşılar. | Güçlü |
| Fransızca | suivre, s'ensuivre | Takip etmek, uymak, neticesi olmak | Hem bir hareketin peşinden gitmeyi hem de mantıksal bir sonucun doğmasını kapsar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| اتَّبَعَ / اتَّبِعُوا | Vahye, hakka ve peygambere uyma | İlahi mesaja ve elçinin tebliğine bilinçli, iradi ve kurtarıcı teslimiyet (Âl-i İmrân [3:162](https://lisan.digital/tr/ayet/3:162.md), el-A'râf [7:3](https://lisan.digital/tr/ayet/7:3.md), Yâsîn [36:20](https://lisan.digital/tr/ayet/36:20.md)). |
| اتَّبَعَ الْهَوَى / اتَّبَعُوا الشَّيْطَانَ | Hevâya, zanna ve bâtıla uyma | Nefsin arzularını, zannı ve şeytani dürtüleri rehber edinip sapma (el-Bakara [2:102](https://lisan.digital/tr/ayet/2:102.md), el-Câsiye [45:18](https://lisan.digital/tr/ayet/45:18.md), el-Necm [53:28](https://lisan.digital/tr/ayet/53:28.md)). |
| أَتْبَعَ / فَأَتْبَعَهُمْ | Fiziksel olarak arkadan yetişme, kovalama | Bir ordunun veya takipçinin öndekine yetişmek üzere peşine düşmesi (Şuarâ [26:60](https://lisan.digital/tr/ayet/26:60.md), Yûnus [10:90](https://lisan.digital/tr/ayet/10:90.md)). |
| أَتْبَعَ سَبَبًا | Bir imkânı, vasıtayı ardı ardına işletme | Zülkarneyn kıssasında hedefe ulaşmak için sebepleri adım adım takip edip birbirine bağlama (el-Kehf [18:85](https://lisan.digital/tr/ayet/18:85.md), [18:89](https://lisan.digital/tr/ayet/18:89.md)). |
| أُتْبِعُوا لَعْنَةً | Bir hükmün veya sonucun peşini bırakmaması | Dünyada işlenen cürümlerin ardından ilahi lanetin veya cezanın kişiye yapışıp ayrılmaması (Hûd [11:60](https://lisan.digital/tr/ayet/11:60.md), el-Kasas [28:42](https://lisan.digital/tr/ayet/28:42.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İttibâ ve taklit ayrımı | Delile dayanarak peygamberin izinden gitmek (ittibâ) ile delilsiz olarak ataları veya ricali izlemek (taklit) arasındaki epistemolojik fark. | İttibâın bilinçli ve delile dayalı iradi tercih olarak temellendirilmesi. |
| Fıkıh | Hükümde tebaiyyet ve borç takibi | Bir hükmün asıl olana bağlı olarak fer'e de sirayet etmesi (et-tâbi‘ tâbi‘un kuralı) ve alacaklının borçluyu takip hakkı (tebi‘a/et-tebî‘). | Hukuki bağımlılık, tabi olanın bağımsız hüküm taşımaması ve borcun sorumluluk doğurması. |
| Tefsir | İttibâ-ı heva ve ittibâ-ı vahiy | İnsanın varoluşsal rotasını vahiy rehberliği ile nefsi dürtüler arasındaki zıtlaşmada tayin etmesi. | Rehber seçimi; Kur'an'ın insanı mutlak olarak bir izleyici olarak konumlandırması. |
| Hadis | Sünnete ittibâ | Hz. Peygamber'in fiillerini, tavırlarını ve ahlakını ashabın adım adım hayatına nakşetmesi. | Mekanik şekilcilikten öte maksat ve amel birliğiyle örneği yeniden üretme. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet mihveri | İttibâ | Bireyin iradesini ilahi iradenin çizdiği istikamete bağlaması | Din, insanın kendi başına rota çizmesi değil, gönderilen hakikat kılavuzunu izlemesidir. | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Kanıta ve mantıki öncüle tâbi oluş | Zannın terk edilip açık delilin ve bilginin ardınca gidilmesi | İlim, nesnel hakikatin ve ispatlanmış metodun izini sürmekle vücut bulur. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve meşruiyet | İtaat, velayet ve tebaa ilişkisi | Toplumun ortak hukuka ve adil öndere bağlılığı | Siyasi meşruiyet, yönetenin hakka tâbi olması ve tebaanın da bu çerçevede bağlılığı ile kurulur. | Güçlü |
| İktisadi | Hak takibi ve akit bağımlılığı | Hukuki zimmet ve tebaiyyet | Alacağın peşine düşülmesi; fer'i hakların asıl akde tâbi olması | Borç ilişkisinde sorumluluğun takibi ve akdin gereklerinin birbirini izlemesi güvencedir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Fonksiyonel bağımlılık ve ardışıklık | Matematikte bir $y$ değişkeninin $x$ bağımsız değişkenini birebir takip etmesi ($y = f(x)$); fizikte bir parçacığın alan çizgilerini izleyerek yörünge oluşturması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik taklit ve rol modelleme | Toplumsal aktörlerin değer, norm ve davranış kalıplarını referans aldıkları önder figürlerden veya kurumlardan devralarak süreklilik üretmesi. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca zihinsiz, sorgulamasız bir sürü psikolojisi veya kör taklit düzeyine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da ittibâ, zannın ve hevanın reddedilip apaçık delilin (bürhan) ve ilahi rehberliğin bilinçli bir akıl yürütmeyle tercih edilmesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İttibâ kör taklit sayıldığında, Kur'an'ın taklidi yeren ve aklı kullanmayı emreden ayetleriyle peygambere ittibâı emreden ayetleri arasında sahte bir çelişki üretilir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an ontolojisinde insan hiçbir zaman başıboş ve mutlak anlamda yönsüz değildir; ya vahye ve elçiye tâbi olur ya da hevâsına ve şeytana uyar. İnsanın ahlaki ve ebedi akıbetini, neyi/kimi izlediği belirler. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlere uymayı emreden ayetlerde, ataların dinini körü körüne izleyen müşriklerin eleştirildiği pasajlarda ve Zülkarneyn kıssası gibi sebep-sonuç zincirini takip etmeyi anlatan anlatılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Özgürlüğü 'her türlü rehberlikten bağımsızlık' zanneden modern yanılgıyı düzeltir; insanın fıtraten bir izleyici olduğunu, asıl meselenin izi sürmek değil, peşinden gidilen kılavuzun hakkaniyeti olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir canlının, özellikle süt emen yavrunun annesinin ardından adım adım yürümesi; gölgenin nesnenin hareketine birebir uyması.
- Soyut anlam: Bir kılavuzun, ilahi buyruğun veya süfli bir arzunun belirlediği istikameti irade, bilinç ve amelle benimseyip o yörüngede sebat etmek.
- Sistematik karşılık: Öncül ile ardıl arasında kurulan, öncünün yönünü ardılın eylemine dönüştüren ve hukuki, ahlaki netice doğuran doğrusal bağımlılık bağı.
- LaTeX modeli: $$F: X \to Y \quad \implies \quad y_t = f(x_t), \quad \text{burada } y_t \subseteq \Gamma(x)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $X$ öncü kılavuzu veya ilkeyi (vahiy, rehber veya heva), $Y$ ise tâbi olan failin ameller uzayını temsil eder. Zamanın her $t$ anında failin konumu ve eylemi ($y_t$), kılavuzun çizdiği istikametin ve izin ($\Gamma(x)$) bir fonksiyonu olarak belirlenir; böylece ardılın yönü bütünüyle öncünün tayin ettiği yörüngeye bağımlı kılınır.

## Geçtiği ayetler (158 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:38.md) — تَبِعَ

قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْهَا جَمِيعًا فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنْ تَبِعَ هُدَايَ فَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Dedik ki; hepiniz oradan inin. Eğer, tarafımdan size bir hidayet gelir de, kim benim hidayetime uyarsa, artık onlar için hiçbir korku yoktur. Ve onlar mahzun da olacak değillerdir.

### [Bakara 2:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:102.md) — وَاتَّبَعُوا

وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّيَاطِينُ عَلَى مُلْكِ سُلَيْمَانَ وَمَا كَفَرَ سُلَيْمَانُ وَلَكِنَّ الشَّيَاطِينَ كَفَرُوا يُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَى الْمَلَكَيْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ وَمَا يُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّى يَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَكْفُرْ فَيَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا يُفَرِّقُونَ بِهِ بَيْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ وَمَا هُمْ بِضَارِّينَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَيَتَعَلَّمُونَ مَا يَضُرُّهُمْ وَلَا يَنْفَعُهُمْ وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِي الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ve onlar şeytanların Süleyman’ın mülkü aleyhine uydurdukları şeylerin ardına düştüler. Halbuki Süleyman asla küfretmedi. Sadece şeytanlar küfrettiler. Onlar, insanlara sihri ve Babil’de ki iki meleğe; Harut ile Marut a indirilenleri öğretiyorlardı. Bu iki melek ise: «Biz ancak imtihan için gönderildik, sakın küfretme. «demedikçe kimseye sihirden bir şey öğretmezlerdi. Onlardan koca ile karısının arasını ayıracak şeyler öğrendiler. Halbuki bunlar, Allah’ın izni olmadıkça o sihirle kimseye zarar verici değillerdi. Onlarsa kendilerine zarar verip fayda vermeyen şeyleri öğreniyorlardı. Andolsun ki, onlar onu satın alan kimse için ahirette hiçbir olmayacağını biliyorlardı. Ne fena birşey karşılığında nefislerini sattılar. Şayet bilmiş olsalardı?

### [Bakara 2:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:120.md) — تَتَّبِعَ · اتَّبَعْتَ

وَلَنْ تَرْضَى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصَارَى حَتَّى تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّهِ هُوَ الْهُدَى وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ الَّذِي جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا نَصِيرٍ

Meal (IK): Sen, dinlerine uymadıkça Yahudiler de, Hristiyanlar da, senden asla hoşnud olmazlar. Allah’ın hidayeti asıl hidayetin ta kendisidir, de. Şayet sana gelen ilimden sonra, onların heveslerine uyacak olursan; and olsun ki senin için Allah tarafından ne bir yar bulunur, ne de bir yardımcı.

### [Bakara 2:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:143.md) — يَتَّبِعُ

وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا وَمَا جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِي كُنْتَ عَلَيْهَا إِلَّا لِنَعْلَمَ مَنْ يَتَّبِعُ الرَّسُولَ مِمَّنْ يَنْقَلِبُ عَلَى عَقِبَيْهِ وَإِنْ كَانَتْ لَكَبِيرَةً إِلَّا عَلَى الَّذِينَ هَدَى اللَّهُ وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Böylece sizi vasat bir ümmet kıldık ki, insanların üzerine şahidler olasınız. Peygamber de sizin üzerinize şahid olsun. Ve senin üzerinde bulunduğun kıbleyi, peygambere uyanları, ayağının iki ökçesi üzerinde geri döneceklerden ayırdetmek için kıble yaptık. Gerçi bu, büyük bir şeydir. Ama Allah’ın doğru yola ilettiği kimseler için değil. Allah, elbette imanınızı zayi edecek değildir. Şüphesiz ki Allah, insanlara Rauf ve Rahim’dir.

### [Bakara 2:145](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:145.md) — تَبِعُوا · بِتَابِعٍ · اتَّبَعْتَ

وَلَئِنْ أَتَيْتَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ بِكُلِّ آيَةٍ مَا تَبِعُوا قِبْلَتَكَ وَمَا أَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ إِنَّكَ إِذًا لَمِنَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; sen, kendilerine kitab verilmiş olanlara her ayeti getirsen, onlar yine senin kıblene uymazlar. Sen de onların kıblesine uyacak değilsin. Onların kimi de, kiminin kıblesine uyacak değildirler. Andolsun ki; sana gelen bunca ilimden sonra şayet sen onların heveslerine uyacak olursan, o takdirde şüphesiz zalimlerden olursun.

### [Bakara 2:166](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:166.md) — اتُّبِعُوا · اتَّبَعُوا

إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا وَرَأَوُا الْعَذَابَ وَتَقَطَّعَتْ بِهِمُ الْأَسْبَابُ

Meal (IK): Hani o zaman uyulanlar, uyanlardan uzaklaşmış ve azabı görmüş oldular. Aralarındaki bütün bağlar kopmuştur.

### [Bakara 2:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:167.md) — اتَّبَعُوا

وَقَالَ الَّذِينَ اتَّبَعُوا لَوْ أَنَّ لَنَا كَرَّةً فَنَتَبَرَّأَ مِنْهُمْ كَمَا تَبَرَّءُوا مِنَّا كَذَلِكَ يُرِيهِمُ اللَّهُ أَعْمَالَهُمْ حَسَرَاتٍ عَلَيْهِمْ وَمَا هُمْ بِخَارِجِينَ مِنَ النَّارِ

Meal (IK): Uyanlar dediler ki: Bizim için dönüş olsaydı da bizden uzaklaştıkları gibi, biz de onlardan uzaklaşsaydık. Böylece onların bütün yaptıklarını Allah hasretler halinde kendilerine gösterecektir ve onlar ateşten çıkacak değildirler.

### [Bakara 2:168](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:168.md) — تَتَّبِعُوا

يَاأَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلَالًا طَيِّبًا وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Ey insanlar; yeryüzünde bulunan helal ve temiz şeylerden yeyin. Şeytanın adımlarına uymayın. Şüphesiz ki o, sizin için apaçık bir düşmandır.

### [Bakara 2:170](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:170.md) — اتَّبِعُوا · نَتَّبِعُ

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا أَلْفَيْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ آبَاؤُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ شَيْئًا وَلَا يَهْتَدُونَ

Meal (IK): Onlara; Allah’ın indirdiğine uyun, denildiği zaman, onlar hayır, biz atalarımızın üzerinde bulunduğumuz şeye uyarız, dediler. Peki, ya ataları bir şey akledemeyen, doğruyu bulamayan kimseler olsa da mı?

### [Bakara 2:178](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:178.md) — فَاتِّبَاعٌ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالْأُنْثَى بِالْأُنْثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; öldürmede size kısas farz kılındı. Hür; hür ile, köle; köle ile, dişi; dişi ile. Ama kim de kardeşi tarafından affedilirse, ma’ruf olan emre ittiba etmeli ve ona güzellikle ödemelidir. Bu, Rabbınız tarafından bir hafifletme ve rahmettir. Kim, bundan sonra da tecavüzde bulunursa; onun için pek acıklı bir azab vardır.

### [Bakara 2:208](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:208.md) — تَتَّبِعُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; hep birden barışa girin. Şeytanın adımlarına uymayın. Çünkü O, siziniçin apaçık bri düşmandır.

### [Bakara 2:262](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:262.md) — يُتْبِعُونَ

الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَا يُتْبِعُونَ مَا أَنْفَقُوا مَنًّا وَلَا أَذًى لَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَلَا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَلَا هُمْ يَحْزَنُونَ

Meal (IK): Mallarını Allah yolunda infak edip de, sonra infak ettikleri şeyin ardından başa kakmayan ve eziyet etmeyenlerin mükafaatı, Rabbları katındadır. Onlara korku yoktur. Ve mahzun da olacak değillerdir.

### [Bakara 2:263](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/2:263.md) — يَتْبَعُهَا

قَوْلٌ مَعْرُوفٌ وَمَغْفِرَةٌ خَيْرٌ مِنْ صَدَقَةٍ يَتْبَعُهَا أَذًى وَاللَّهُ غَنِيٌّ حَلِيمٌ

Meal (IK): Bir tatlı dil, bir af, peşinden eziyet gelecek sadakadan daha hayırlıdır. Ve Allah Gani’dir, Halim’dir.

### [Ali İmran 3:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:7.md) — فَيَتَّبِعُونَ

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأَوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Sana kitabı indiren O’dur. O’nun bazı ayetleri muhkemdir ki bunlar; kitabın anasıdır. Diğer bir kısmı da müteşabihlerdir. İşte kalblerinde eğrilik bulunanlar; fitne çıkarmak ve te’vile yeltenmek için müteşabih olanlara uyarlar. Halbuki onun gerçek te’vilini, ancak Allah bilir. İlimde derinleşmiş olanlar: Biz ona inandık, hepsi Rabbımızın katındadır, derler. Ancak akıl sahibleri düşünebilirler.

### [Ali İmran 3:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:20.md) — اتَّبَعَنِ

فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِيَ لِلَّهِ وَمَنِ اتَّبَعَنِ وَقُلْ لِلَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ وَالْأُمِّيِّينَ أَأَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُوا فَقَدِ اهْتَدَوْا وَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَاللَّهُ بَصِيرٌ بِالْعِبَادِ

Meal (IK): Seninle tartışmaya girişirlerse: Ben, bana uyanlarla birlikte kendimi Allah’a teslim ettim, de. Kendilerine kitab verilenler ve ümmilere: Siz de İslam oldunuz mu? de. Eğer İslam olurlarsa; doğru yola girmişlerdir. Şayet yüz çevirirlerse; sana, yalnız tebliğ etmek düşer. Ve Allah, kullarını görendir.

### [Ali İmran 3:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:31.md) — فَاتَّبِعُونِي

قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَيَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): De ki: Allah’ı seviyorsanız bana uyun ki, Allah sizi sevsin ve günahlarınızı bağışlasın. Allah Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Ali İmran 3:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:53.md) — وَاتَّبَعْنَا

رَبَّنَا آمَنَّا بِمَا أَنْزَلْتَ وَاتَّبَعْنَا الرَّسُولَ فَاكْتُبْنَا مَعَ الشَّاهِدِينَ

Meal (IK): Ey Rabbımız; indirdiğine iman ettik. Ve peygamberlerin ardınca gittik. Bizi şahid olanlarla beraber yaz.

### [Ali İmran 3:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:55.md) — اتَّبَعُوكَ

إِذْ قَالَ اللَّهُ يَاعِيسَى إِنِّي مُتَوَفِّيكَ وَرَافِعُكَ إِلَيَّ وَمُطَهِّرُكَ مِنَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَجَاعِلُ الَّذِينَ اتَّبَعُوكَ فَوْقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأَحْكُمُ بَيْنَكُمْ فِيمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Hani Allah demişti ki: Ey İsa; seni öldürecek olan Benim. Seni kendime yükseltip kaldıracak, sen, kafirlerin içinden tertemiz çıkaracak ve sana tabi olanları, kıyamet gününe kadar küfredenlerden üstün tutacak da Benim Sonra dönüşünüz yalnız Banadır. Ayrılığa düştüğünüz konularda aranızda Ben hükmedeceğim.

### [Ali İmran 3:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:68.md) — اتَّبَعُوهُ

إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْرَاهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ وَهَذَا النَّبِيُّ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاللَّهُ وَلِيُّ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Doğrusu İbrahim’e en yakın olanlar; o’na uyanlar, peygamber ve iman edenler. Ve o, müşriklerden de değildi. Ve Allah mü’minlerin velisidir.

### [Ali İmran 3:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:73.md) — تَبِعَ

وَلَا تُؤْمِنُوا إِلَّا لِمَنْ تَبِعَ دِينَكُمْ قُلْ إِنَّ الْهُدَى هُدَى اللَّهِ أَنْ يُؤْتَى أَحَدٌ مِثْلَ مَا أُوتِيتُمْ أَوْ يُحَاجُّوكُمْ عِنْدَ رَبِّكُمْ قُلْ إِنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Kendi dininize uyanlardan başkasına inanmayın. De ki: Doğru yol, Allah’ın yoludur. Derler ki: Size verilen bir benzerinin de birine verildiğini veya Rabbınızın katında size delil gösterecekleri bir şeyi açıklamayın. De ki: Doğrusu lütuf Allah’ın elindedir, onu dilediğine verir. Allah Vasi’dir, Alim’dir.

### [Ali İmran 3:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:95.md) — فَاتَّبِعُوا

قُلْ صَدَقَ اللَّهُ فَاتَّبِعُوا مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): De ki: Allah doğru buyurmuştur. O halde Hanif olarak İbrahim’in dinine uyun. O, müşriklerden değildi.

### [Ali İmran 3:162](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:162.md) — اتَّبَعَ

أَفَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَ اللَّهِ كَمَنْ بَاءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَمَأْوَاهُ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Allah’ın rızasına uyan kimse; hiç Allah’ın hışmına uğrayan gibi olur mu? Onun varacağı yer, cehennemdir. O, ne kötü dönüş yeridir.

### [Ali İmran 3:167](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:167.md) — لَاتَّبَعْنَاكُمْ

وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ نَافَقُوا وَقِيلَ لَهُمْ تَعَالَوْا قَاتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَوِ ادْفَعُوا قَالُوا لَوْ نَعْلَمُ قِتَالًا لَاتَّبَعْنَاكُمْ هُمْ لِلْكُفْرِ يَوْمَئِذٍ أَقْرَبُ مِنْهُمْ لِلْإِيمَانِ يَقُولُونَ بِأَفْوَاهِهِمْ مَا لَيْسَ فِي قُلُوبِهِمْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا يَكْتُمُونَ

Meal (IK): Bir de münafıklık edenleri açığa vurmak içindi. Kendilerine: Gelin Allah yolunda savaşın veya savunun, dendiği zaman: şayet savaşmayı bilseydik peşinizden gelirdik, dediler. O gün onlar imandan çok küfre yakındılar. Kalblerinde olmayan şeyi ağızlarıyla söylüyorlardı. Onların gizlediği şeyi Allah çok iyi bilir.

### [Ali İmran 3:174](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/3:174.md) — وَاتَّبَعُوا

فَانْقَلَبُوا بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَفَضْلٍ لَمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُوا رِضْوَانَ اللَّهِ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Sonra da kendilerine hiç bir kötülük dokunmadan Allah’tan bir nimet ve bollukla geri döndüler. Allah’ın rızasına uydular. Ve Allah, çok büyük lutuf sahibidir.

### [Nisa 4:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:27.md) — يَتَّبِعُونَ

وَاللَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَتُوبَ عَلَيْكُمْ وَيُرِيدُ الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الشَّهَوَاتِ أَنْ تَمِيلُوا مَيْلًا عَظِيمًا

Meal (IK): Allah; sizin tövbelerinizi kabul etmek ister. Şehvetlerine uyanlarda sizin büyük bir sapıklığa düşmenizi isterler.

### [Nisa 4:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:83.md) — لَاتَّبَعْتُمُ

وَإِذَا جَاءَهُمْ أَمْرٌ مِنَ الْأَمْنِ أَوِ الْخَوْفِ أَذَاعُوا بِهِ وَلَوْ رَدُّوهُ إِلَى الرَّسُولِ وَإِلَى أُولِي الْأَمْرِ مِنْهُمْ لَعَلِمَهُ الَّذِينَ يَسْتَنْبِطُونَهُ مِنْهُمْ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ لَاتَّبَعْتُمُ الشَّيْطَانَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Kendilerine güven ve korkuya dair bir haber geldiğinde; onu yayarlar. Halbuki o haberi peygambere veya mü’min kumandanlara götürselerdi; onlar, ondan ne gibi netice çıkaracaklarını bilirlerdi. Eğer üzerinizde Allah’ın nimet ve rahmeti olmasaydı; pek azınız müstesna, şeytana uymuş gitmiştiniz.

### [Nisa 4:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:92.md) — مُتَتَابِعَيْنِ

وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَنْ يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلَّا خَطَأً وَمَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَأً فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا فَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ عَدُوٍّ لَكُمْ وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ وَإِنْ كَانَ مِنْ قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِنَ اللَّهِ وَكَانَ اللَّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Bir mü’min’in diğer mü’mini hata dışında öldürmesi olur şey değildir. Bir mü’min’i yanlışlıkla öldürenin bir mü’min köleyi azad etmesi ve öldürülenin ailesi bağışlamadıkça ona teslim edilmiş bir diyet ödemesi gerekir. Öldürülen mü’min, düşmanınız olan bir topluluktan ise; mü’min bir köle azad etmek gerekir. Şayet sizin ile kendileri arasında andlaşma bulunan bir topluluktan ise; ailesine verilecek bir diyet ve mü’min bir köle azad etmek gerekir. Bunları bulamayan kimsenin Allah tarafından tevbesinin kabulü için iki ay ardarda oruç tutması gerekir. Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:115](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:115.md) — وَيَتَّبِعْ

وَمَنْ يُشَاقِقِ الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ مَا تَبَيَّنَ لَهُ الْهُدَى وَيَتَّبِعْ غَيْرَ سَبِيلِ الْمُؤْمِنِينَ نُوَلِّهِ مَا تَوَلَّى وَنُصْلِهِ جَهَنَّمَ وَسَاءَتْ مَصِيرًا

Meal (IK): Kim, kendisine doğru yol apaçık belli olduktan sonra, peygambere karşı gelir, mü’minlerin yolundan başakasına uyup giderse; onu döndüğü yolda bırakırız. Kendisini cehenneme koyarız. Ne kötü dönüş yeridir orası.

### [Nisa 4:125](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:125.md) — وَاتَّبَعَ

وَمَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ وَاتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَاتَّخَذَ اللَّهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلًا

Meal (IK): İhsan ederek kendini Allah’a teslim eden ve İbrahim’in dinine uymuş olandan daha güzel din sahibi kim olabilir? Allah İbrahim’i dost edinmiştir.

### [Nisa 4:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:135.md) — تَتَّبِعُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ بِالْقِسْطِ شُهَدَاءَ لِلَّهِ وَلَوْ عَلَى أَنْفُسِكُمْ أَوِ الْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ إِنْ يَكُنْ غَنِيًّا أَوْ فَقِيرًا فَاللَّهُ أَوْلَى بِهِمَا فَلَا تَتَّبِعُوا الْهَوَى أَنْ تَعْدِلُوا وَإِنْ تَلْوُوا أَوْ تُعْرِضُوا فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Ey iman edenler; kendiniz, ana-babanız ve yakınlarınız aleyhinde de olsa Allah için şahid olarak adaleti gözetin. İster zengin, ister fakir olsun; onları Allah’ın koruması daha uygundur. Adaletinizde heveslere uymayın. Eğer dilinizi büker veya yüz çevirirseniz; Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Nisa 4:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/4:157.md) — اتِّبَاعَ

وَقَوْلِهِمْ إِنَّا قَتَلْنَا الْمَسِيحَ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ رَسُولَ اللَّهِ وَمَا قَتَلُوهُ وَمَا صَلَبُوهُ وَلَكِنْ شُبِّهَ لَهُمْ وَإِنَّ الَّذِينَ اخْتَلَفُوا فِيهِ لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِلَّا اتِّبَاعَ الظَّنِّ وَمَا قَتَلُوهُ يَقِينًا

Meal (IK): Ve Allah elçisi Meryem oğlu İsa Mesihi öldürdük, demelerinden. Oysa onu öldürmediler ve asmadılar. Ancak onlara (İsa’ya) benzer gösterildi. Onun hakkında ihtilafa düşerler. Ondan yana şüphe içindedirler. Bu husustaki bilgileri ancak zanna dayanmaktan ibarettir. Onu gerçekten öldürememişlerdir.

### [Maide 5:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/5:16.md) — اتَّبَعَ

يَهْدِي بِهِ اللَّهُ مَنِ اتَّبَعَ رِضْوَانَهُ سُبُلَ السَّلَامِ وَيُخْرِجُهُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ بِإِذْنِهِ وَيَهْدِيهِمْ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Allah onunla, rızasını gözetenleri selamet yollarına iletir. İzniyle onları karanlıklardan aydınlığa çıkarır ve doğru yola iletir.

### [Maide 5:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/5:48.md) — تَتَّبِعْ

وَأَنْزَلْنَا إِلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتَابِ وَمُهَيْمِنًا عَلَيْهِ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ عَمَّا جَاءَكَ مِنَ الْحَقِّ لِكُلٍّ جَعَلْنَا مِنْكُمْ شِرْعَةً وَمِنْهَاجًا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَجَعَلَكُمْ أُمَّةً وَاحِدَةً وَلَكِنْ لِيَبْلُوَكُمْ فِي مَا آتَاكُمْ فَاسْتَبِقُوا الْخَيْرَاتِ إِلَى اللَّهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعًا فَيُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ فِيهِ تَخْتَلِفُونَ

Meal (IK): Sana da; kendinden önceki kitabları doğrulayıcı ve üzerlerine şahid olarak bu kitabı hak ile indirdik. Aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Sana hak gelmişken onların heveslerine uyma. Sizden her biriniz için bir yol, bir şeriat kıldık. Şayet Allah dileseydi; sizi tek bir ümmet yapardı. Lakin sizi verdiği ile denemek istedi. Öyleyse hayırda yarışın. Hepinizin dönüşü Allah’a dır. Size ayrılığa düştüğünüz şeyleri bildirecektir.

### [Maide 5:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/5:49.md) — تَتَّبِعْ

وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ

Meal (IK): Ve aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Onların heveslerine uyma. Seni Allah’ın sana indirdiğinden vazgeçirmelerinden sakın. Eğer yüz çevirirlerse; bil ki, bir kısım günahları yüzünden Allah onları cezalandırmak istiyor. Gerçekten insanların bir çoğu fasıklardır.

### [Maide 5:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/5:77.md) — تَتَّبِعُوا

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; dininizde haksız yere haddi aşmayın, daha önce hem kendi sapmış hem de birçoğunu saptırmış ve doğru yoldan ayrılmış bir kavmin heveslerine uymayın.

### [En'am 6:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:50.md) — أَتَّبِعُ

قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): De ki: Size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben, gaybı da bilmem. Ve size bir melek olduğumu da söylemiyorum. Ben; bana vahyolunandan başkasına uymam. De ki: Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?

### [En'am 6:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:56.md) — أَتَّبِعُ

قُلْ إِنِّي نُهِيتُ أَنْ أَعْبُدَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قُلْ لَا أَتَّبِعُ أَهْوَاءَكُمْ قَدْ ضَلَلْتُ إِذًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُهْتَدِينَ

Meal (IK): De ki: Allah’ı bırakıp da taptığınız başka şeylere tapmaktan men’olundum. De ki: Sizin heveslerinize asla uymam. O takdirde sapmış olurum da hidayete erenlerden olmam.

### [En'am 6:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:106.md) — اتَّبِعْ

اتَّبِعْ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): Rabbından sana vahyolunana uy. O’ndan başka tanrı yoktur. Müşriklerden yüz çevir.

### [En'am 6:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:116.md) — يَتَّبِعُونَ

وَإِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ

Meal (IK): Eğer sen, yeryüzünde bulunanların çoğunluğuna uyarsan; seni Allah’ın yolundan saptırırlar. Onlar, ancak zanna uyarlar ve yalnız yalan söyleyip dururlar.

### [En'am 6:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:142.md) — تَتَّبِعُوا

وَمِنَ الْأَنْعَامِ حَمُولَةً وَفَرْشًا كُلُوا مِمَّا رَزَقَكُمُ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُبِينٌ

Meal (IK): Hayvanları da yük taşıyacak ve kesim hayvanı olarak yaratan O’dur. Allah’ın size verdiği rızıktan yeyin. Şeytanın izlerinden gitmeyin. Çünkü o, sizin apaçık bir düşmanınızdır.

### [En'am 6:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:148.md) — تَتَّبِعُونَ

سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكْنَا وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ شَيْءٍ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذَاقُوا بَأْسَنَا قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ

Meal (IK): Şirk koşanlar diyecekler ki: Eğer Allah dileseydi; biz de, atalarımız da şirk koşmazdık. Hiçbir şeyi haram da kılmazdık. Onlardan öncekiler de, Bizim gücümüzü tadana kadar böyle dediler. De ki: Bize karşı yanınızda ortaya koyabileceğiniz bir bilgi var mı? Siz, ancak zanna uyuyorsunuz ve siz, sadece yalanlar atıyorsunuz.

### [En'am 6:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:150.md) — تَتَّبِعْ

قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هَذَا فَإِنْ شَهِدُوا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

Meal (IK): De ki: Muhakkak Allah, şunu haram kıldı diye, bildiğini söyleyecek şahidlerinizi getirin. Eğer onlar şahidlik ederlerse; sende onlarla beraber olup tasdik etme. Onlar Rabblarına başkalarını denk tutuyorlar.

### [En'am 6:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:153.md) — فَاتَّبِعُوهُ · تَتَّبِعُوا

وَأَنَّ هَذَا صِرَاطِي مُسْتَقِيمًا فَاتَّبِعُوهُ وَلَا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ ذَلِكُمْ وَصَّاكُمْ بِهِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ

Meal (IK): Ve şüphesiz ki bu; Benim dosdoğru yolumdur. Ona hemen uyun. Başka yollara uymayın ki; sonra sizi O’nun yolundan ayırır. İşte, sakınasınız diye size bunları emretti.

### [En'am 6:155](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/6:155.md) — فَاتَّبِعُوهُ

وَهَذَا كِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ مُبَارَكٌ فَاتَّبِعُوهُ وَاتَّقُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ

Meal (IK): İşte şu da indirdiğimiz kitabdır, mübarektir. Öyleyse ona uyun ve sakının ki merhamet olunasınız.

### [Araf 7:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:3.md) — اتَّبِعُوا · تَتَّبِعُوا

اتَّبِعُوا مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَا تَتَّبِعُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ قَلِيلًا مَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Rabbınızdan size indirilene uyun. O’ndan başka dostlara uymayın. Ne de az öğüt dinliyorsunuz.

### [Araf 7:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:18.md) — تَبِعَكَ

قَالَ اخْرُجْ مِنْهَا مَذْءُومًا مَدْحُورًا لَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Buyudu ki: Çık oradan, alçak ve kovulmuş olarak. Andolsun ki; onlardan kim, sana tabi olursa; cehennemi bütün sizden dolduracağım.

### [Araf 7:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:90.md) — اتَّبَعْتُمْ

وَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ لَئِنِ اتَّبَعْتُمْ شُعَيْبًا إِنَّكُمْ إِذًا لَخَاسِرُونَ

Meal (IK): Kavminden küfretmiş olan ileri gelenler dediler ki: Şuayb’a uyarsanız; andolsun ki siz, o zaman hüsrana uğrayanlardansınız.

### [Araf 7:142](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:142.md) — تَتَّبِعْ

وَوَاعَدْنَا مُوسَى ثَلَاثِينَ لَيْلَةً وَأَتْمَمْنَاهَا بِعَشْرٍ فَتَمَّ مِيقَاتُ رَبِّهِ أَرْبَعِينَ لَيْلَةً وَقَالَ مُوسَى لِأَخِيهِ هَارُونَ اخْلُفْنِي فِي قَوْمِي وَأَصْلِحْ وَلَا تَتَّبِعْ سَبِيلَ الْمُفْسِدِينَ

Meal (IK): Musa’ya otuz gece vade verdik. Sonra bunu on ile tamamladık. Böylece Rabbının ta’yin ettiği vakit, kırk gece olarak tamamlandı. Musa kardeşi Harun’a dedi ki: Kavmim içinde, benim yerime geç. Islah et ve fesadçıların yoluna uyma.

### [Araf 7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:157.md) — يَتَّبِعُونَ · وَاتَّبَعُوا

الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Onlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

### [Araf 7:158](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:158.md) — وَاتَّبِعُوهُ

قُلْ يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ جَمِيعًا الَّذِي لَهُ مُلْكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ يُحْيِي وَيُمِيتُ فَآمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ النَّبِيِّ الْأُمِّيِّ الَّذِي يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَكَلِمَاتِهِ وَاتَّبِعُوهُ لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ

Meal (IK): De ki: Ey insanlar; ben gerçekten göklerin ve yerin mülkü kendisinin olan, O’ndan başka hiçbir tanrı bulunmayan, hem dirilten, hem öldüren Allah’ın hepiniz için gönderdiği peygamberiyim. Şu halde Allah’a ve O’nun ümmi peygamberi olan elçisine inanın: Ki o da Allah’a ve O’nun sözlerine inanmaktadır. Ve ona uyun ki hidayete eresiniz.

### [Araf 7:175](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:175.md) — فَأَتْبَعَهُ

وَاتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ الَّذِي آتَيْنَاهُ آيَاتِنَا فَانْسَلَخَ مِنْهَا فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ فَكَانَ مِنَ الْغَاوِينَ

Meal (IK): Kendisine ayetlerimizi verdiğimiz halde, onlardan sıyrılan ve şeytanın arkasına taktığı sonunda da azgınlardan olan o kimsenin haberini anlat.

### [Araf 7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:176.md) — وَاتَّبَعَ

وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dileseydik onu, bununla yükseltirdik. Fakat o; yere saplandı ve hevesine uydu. Artık onun hali; o köpeğin hali gibidir ki, üstüne varsan da dilini sarkıtıp solur, kendi haline bıraksan da dilini sarkıtıp solur. İşte ayetlerimizi yalanlayan kavmin hali böyledir. Sen, kıssayı anlat. Belki düşünürler.

### [Araf 7:193](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:193.md) — يَتَّبِعُوكُمْ

وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَتَّبِعُوكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صَامِتُونَ

Meal (IK): Onları doğru yola çağırsanız da, size uymazlar. Çağırmanız da, susmanız da onlar için birdir.

### [Araf 7:203](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/7:203.md) — أَتَّبِعُ

وَإِذَا لَمْ تَأْتِهِمْ بِآيَةٍ قَالُوا لَوْلَا اجْتَبَيْتَهَا قُلْ إِنَّمَا أَتَّبِعُ مَا يُوحَى إِلَيَّ مِنْ رَبِّي هَذَا بَصَائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onlara bir ayet getimediğin zaman, derler ki: Sen, bir tane yapsaydın ya? De ki: Ben, ancak Rabbımdan bana vahyolunana uyarım. Bu, Rabbımızdan gözleri açacak delillerdir. İman eden bir kavim için hidayet ve rahmettir.

### [Enfal 8:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/8:64.md) — اتَّبَعَكَ

يَاأَيُّهَا النَّبِيُّ حَسْبُكَ اللَّهُ وَمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Ey Peygamber; Allah, sana ve sana tabi olan mü’minlere yeter.

### [Tevbe 9:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/9:42.md) — لَاتَّبَعُوكَ

لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوكَ وَلَكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Eğer kolay bir kazanç ve orta bir sefer olsaydı; elbette senin arkana düşerlerdi. Fakat zorluk onlara uzak geldi. Gücümüz yetseydi; herhalde biz de sizinle beraber çıkardık, diye yemin edeceklerdir. Kendilerini helak ederler. Allah biliyor ki; onlar muhakkak yalancılardır.

### [Tevbe 9:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/9:100.md) — اتَّبَعُوهُمْ

وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhacirlerden, ensardan en ileri ve önde gelenlerle, ihsan ile onlara uyanlardan Allah razı olmuştur. Onlar da Allah’tan hoşnuddurlar. Hem onlara altından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. Orada temelli kalıcıdırlar. İşte budur en büyük kurtuluş.

### [Tevbe 9:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/9:117.md) — اتَّبَعُوهُ

لَقَدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ مِنْ بَعْدِ مَا كَادَ يَزِيغُ قُلُوبُ فَرِيقٍ مِنْهُمْ ثُمَّ تَابَ عَلَيْهِمْ إِنَّهُ بِهِمْ رَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Andolsun ki Allah, Peygamberin ve güçlük anında ona uyan muhacir ve ensarın tevbelerini kabul etti. İçlerinden bır kısmının kalbleri kaymak üzere iken yine de onların tevbesini kabul buyurdu. Çünkü O, kendilerine Rauf ve Rahim’dir.

### [Yunus 10:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:15.md) — أَتَّبِعُ

وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ لَا يَرْجُونَ لِقَاءَنَا ائْتِ بِقُرْآنٍ غَيْرِ هَذَا أَوْ بَدِّلْهُ قُلْ مَا يَكُونُ لِي أَنْ أُبَدِّلَهُ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِي إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ إِنِّي أَخَافُ إِنْ عَصَيْتُ رَبِّي عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimiz onlara açık açık okununca; Bizimle karşılaşmayı ummayanlar: Bundan başka bir Kur’an getir veya bunu değiştir, dediler. De ki: Onu kendiliğimden değiştirmem olmaz. Ben, ancak bana vahyolunana uyarım. Ben, Rabbıma karşı gelirsem; büyük bir günün azabından korkarım.

### [Yunus 10:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:35.md) — يُتَّبَعَ

قُلْ هَلْ مِنْ شُرَكَائِكُمْ مَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ قُلِ اللَّهُ يَهْدِي لِلْحَقِّ أَفَمَنْ يَهْدِي إِلَى الْحَقِّ أَحَقُّ أَنْ يُتَّبَعَ أَمَّنْ لَا يَهِدِّي إِلَّا أَنْ يُهْدَى فَمَا لَكُمْ كَيْفَ تَحْكُمُونَ

Meal (IK): De ki: Sizin ortaklarınız içinde; hakka ileten var mıdır? De ki: Allah hakka eriştirir. Hakka eriştiren mi, yoksa götürülmeden gidemeyen mi uyulmaya daha layıktır. Ne oluyor size, nasıl hükmediyorsunuz?

### [Yunus 10:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:36.md) — يَتَّبِعُ

وَمَا يَتَّبِعُ أَكْثَرُهُمْ إِلَّا ظَنًّا إِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا يَفْعَلُونَ

Meal (IK): Onların çoğu, sadece zanna tabi olurlar. Şüphe yok ki zann, hakikat karşısında bir şey ifade etmez. Doğrusu Allah, onların bütün işlediklerini bilendir.

### [Yunus 10:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:66.md) — يَتَّبِعُ · يَتَّبِعُونَ

أَلَا إِنَّ لِلَّهِ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الْأَرْضِ وَمَا يَتَّبِعُ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ شُرَكَاءَ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ هُمْ إِلَّا يَخْرُصُونَ

Meal (IK): Dikkat edin; göklerde kim varsa ve yerde kim varsa, hepsi Allah’ındır. Allah’tan başkasına tapanlar, gerçekte Allah’a koştukları ortaklara tabi olmuyorlar, onlar bir takım zannlara uyuyor ve ancak yalan söylüyorlar.

### [Yunus 10:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:89.md) — تَتَّبِعَانِّ

قَالَ قَدْ أُجِيبَتْ دَعْوَتُكُمَا فَاسْتَقِيمَا وَلَا تَتَّبِعَانِّ سَبِيلَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah: ikinizin de duası kabul olundu. İkiniz de doğru yolda devam edin ve sakın bilmezlerin yolunu tutmayın, buyurdu.

### [Yunus 10:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:90.md) — فَأَتْبَعَهُمْ

وَجَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ وَجُنُودُهُ بَغْيًا وَعَدْوًا حَتَّى إِذَا أَدْرَكَهُ الْغَرَقُ قَالَ آمَنْتُ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا الَّذِي آمَنَتْ بِهِ بَنُو إِسْرَائِيلَ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): İsrailoğullarına da denizi geçirdik. Firavun ve askerleri haksızlık ve düşmanlıkla ardlarına düştüler. Firavun boğulacağı anda: İsrailoğullarının iman ettiğinden başka tanrı olmadığına inandım. Artık ben de müslümanlardanım, dedi.

### [Yunus 10:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/10:109.md) — وَاتَّبِعْ

وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ وَاصْبِرْ حَتَّى يَحْكُمَ اللَّهُ وَهُوَ خَيْرُ الْحَاكِمِينَ

Meal (IK): Sana vahyedilene uy. Allah hükmünü verinceye kadar sabret. O, hüküm verenlerin en hayırlısıdır.

### [Hud 11:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/11:27.md) — اتَّبَعَكَ

فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine kavminden küfredenlerin elebaşları dediler ki: Biz, senin ancak kendimiz gibi bir insan olduğunu görüyoruz. İçimizde sadece ayak takımının, başlangıçta düşünmeden sana uydukları gözümüzün önündedir. Sizin bize üstün bir meziyyetinizi görmüyoruz. Aksine biz, sizi yalancılar sanıyoruz.

### [Hud 11:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/11:59.md) — وَاتَّبَعُوا

وَتِلْكَ عَادٌ جَحَدُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ وَعَصَوْا رُسُلَهُ وَاتَّبَعُوا أَمْرَ كُلِّ جَبَّارٍ عَنِيدٍ

Meal (IK): Ad da, Rabblarının ayetlerini bile bile inkar ettiler. Peygamberlerine isyan ettiler. Ve her inadçı zorbanın emrine uydular.

### [Hud 11:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/11:60.md) — وَأُتْبِعُوا

وَأُتْبِعُوا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ أَلَا إِنَّ عَادًا كَفَرُوا رَبَّهُمْ أَلَا بُعْدًا لِعَادٍ قَوْمِ هُودٍ

Meal (IK): Bu dünyada da, kıyamet gününde de la’nete uğradılar. Bilin ki: Ad, Rabblarını inkar ettiler. Ve yine bilin ki; Hud’un kavmi Ad, Allah’ın rahmetinden uzaklaştı.

### [Hud 11:97](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/11:97.md) — فَاتَّبَعُوا

إِلَى فِرْعَوْنَ وَمَلَئِهِ فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ وَمَا أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ

Meal (IK): Yine de onlar Firavun’un emrine uydular. Oysa Firavun’un emri hiç de doğru değildi.

### [Hud 11:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/11:99.md) — وَأُتْبِعُوا

وَأُتْبِعُوا فِي هَذِهِ لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ

Meal (IK): Hem burada, hem de kıyamet gününde la’nete uğratıldılar. Kendilerine verilen bu bağış ne kötü bir bağıştır.

### [Hud 11:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/11:116.md) — وَاتَّبَعَ

فَلَوْلَا كَانَ مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ أُولُو بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ فِي الْأَرْضِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَا أُتْرِفُوا فِيهِ وَكَانُوا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Sizden önceki nesillerin ileri gelenleri yeryüzünde bozgunculuğa engel olmalı değil miydiler? Onlardan kurtardıklarımız pek azdır. Zalim olanlar ise yalnız kendilerine verilen refahın ardına düştüler. Suçlu kimselerdi onlar.

### [Yusuf 12:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/12:38.md) — وَاتَّبَعْتُ

وَاتَّبَعْتُ مِلَّةَ آبَائِي إِبْرَاهِيمَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ مَا كَانَ لَنَا أَنْ نُشْرِكَ بِاللَّهِ مِنْ شَيْءٍ ذَلِكَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ عَلَيْنَا وَعَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَ النَّاسِ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Atalarım İbrahim, İshak ve Ya’kub’un dinine uydum. Herhangi bir şeyi Allah’a şirk koşmamız bize yaraşmaz. Bu, Allah’ın bize ve insanlara olan lütfundandır. Fakat insanların çoğu şükretmezler.

### [Yusuf 12:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/12:108.md) — اتَّبَعَنِي

قُلْ هَذِهِ سَبِيلِي أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَى بَصِيرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِي وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): De ki: Benim yolum işte budur. Allah’a basiretle davet ediyorum, ben de bana uyanlar da, Allah’ı tenzih ederiz. Ben, asla müşriklerden değilim.

### [Rad 13:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/13:37.md) — اتَّبَعْتَ

وَكَذَلِكَ أَنْزَلْنَاهُ حُكْمًا عَرَبِيًّا وَلَئِنِ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ بَعْدَ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ مَا لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا وَاقٍ

Meal (IK): İşte böylece Biz, onu arapça bir hüküm olarak indirdik. Sana gelen bilgiden sonra, onların heveslerine uyarsan; andolsun ki Allah katından sana bir dost ve koruyucu çıkmaz.

### [İbrahim 14:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/14:21.md) — تَبَعًا

وَبَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعًا فَقَالَ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قَالُوا لَوْ هَدَانَا اللَّهُ لَهَدَيْنَاكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِنْ مَحِيصٍ

Meal (IK): Onların hepsi; Allah’ın huzuruna toplanıp çıkarlar. Zayıflar büyüklük taslayanlara: Doğrusu biz; size uymuştuk. Allah’ın azabından bizi koruyabilecek misiniz? derler. Onlar da: Allah, bizi doğru yola eriştirseydi; biz de sizi eriştirirdik. Şu halde artık sızlansak da katlansak da birdir. Bizim için kaçıp sığınacak bir yer yoktur, derler.

### [İbrahim 14:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/14:36.md) — تَبِعَنِي

رَبِّ إِنَّهُنَّ أَضْلَلْنَ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ فَمَنْ تَبِعَنِي فَإِنَّهُ مِنِّي وَمَنْ عَصَانِي فَإِنَّكَ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Rabbım; çünkü onlar insanlardan bir çoğunu baştan çıkardılar. Bundan sonra bana uyan bendendir. Bana karşı gelen kimseyi de Sana havale ederim. Muhakkak ki Sen; Gafur, Rahim’sin.

### [İbrahim 14:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/14:44.md) — وَنَتَّبِعِ

وَأَنْذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُوا رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ أَوَلَمْ تَكُونُوا أَقْسَمْتُمْ مِنْ قَبْلُ مَا لَكُمْ مِنْ زَوَالٍ

Meal (IK): İnsanları, kendilerine azabın geleceği gün ile uyar. Zulmedenler derler ki: Rabbımız; bizi, yakın bir müddete kadar tehir et, davetine uyalım ve peygamberlere tabi olalım. Siz daha önce de sonunuzun gelmeyeceğine yemin etmemiş miydiniz?

### [Hicr 15:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/15:18.md) — فَأَتْبَعَهُ

إِلَّا مَنِ اسْتَرَقَ السَّمْعَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Ancak kulak hırsızlığı yapan olursa; apaçık görülen bir ateş onu kovalar.

### [Hicr 15:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/15:42.md) — اتَّبَعَكَ

إِنَّ عِبَادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطَانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغَاوِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki kullarımın üzerinde senin bir nüfuzun olmaz. Ancak sana uyan sapıklar müstesna.

### [Hicr 15:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/15:65.md) — وَاتَّبِعْ

فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَاتَّبِعْ أَدْبَارَهُمْ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ وَامْضُوا حَيْثُ تُؤْمَرُونَ

Meal (IK): O halde geceleyin bir ara aileni yola çıkar, sen de arkalarından git. Hiç biriniz arkaya bakmasın ve emrolunduğunuz yere doğru yürüyün, demişlerdi.

### [Nahl 16:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/16:123.md) — اتَّبِعْ

ثُمَّ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ أَنِ اتَّبِعْ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَمَا كَانَ مِنَ الْمُشْرِكِينَ

Meal (IK): Sonra sana: Hanif olarak İbrahim’in dinine uy; o, hiç bir zaman müşriklerden olmadı, diye vahyettik.

### [İsra 17:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/17:47.md) — تَتَّبِعُونَ

نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَسْتَمِعُونَ بِهِ إِذْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ وَإِذْ هُمْ نَجْوَى إِذْ يَقُولُ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُورًا

Meal (IK): Biz, onların seni dinledikleri zaman; neye kulak verdiklerini çok iyi biliriz. Gizli toplandıkları zaman da hani zalimler diyorlardı ki: Siz, sadece büyülenmiş bir adama tabi oluyorsunuz.

### [İsra 17:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/17:63.md) — تَبِعَكَ

قَالَ اذْهَبْ فَمَنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ فَإِنَّ جَهَنَّمَ جَزَاؤُكُمْ جَزَاءً مَوْفُورًا

Meal (IK): Buyurmuştu ki: Haydi git, onlardan her kim sana uyarsa; muhakkak cehennem sizin cezanızdır. Hem de tam bir ceza.

### [İsra 17:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/17:69.md) — تَبِيعًا

أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَى فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفًا مِنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُمْ بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا

Meal (IK): Yoksa sizi tekrar bir kere daha oraya döndürüp üzerinize ortalığı yıkan bir fırtına göndererek, küfretmiş olmanızdan dolayı sizi suda boğmasından mı emin oldunuz? Sonra, Bize karşı sizi takib edecek birini de bulamazsınız.

### [Kehf 18:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/18:28.md) — وَاتَّبَعَ

وَاصْبِرْ نَفْسَكَ مَعَ الَّذِينَ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ بِالْغَدَاةِ وَالْعَشِيِّ يُرِيدُونَ وَجْهَهُ وَلَا تَعْدُ عَيْنَاكَ عَنْهُمْ تُرِيدُ زِينَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِكْرِنَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ وَكَانَ أَمْرُهُ فُرُطًا

Meal (IK): Sabah akşam Rabblarının rızasını dileyerek O’na yalvaranlarla beraber, sen de sabret. Dünya hayatının güzelliklerini isteyerek gözlerini onlardan ayırma. Bizi anmasını unutturduğumuz, heva ve hevesine uymuş, haddi aşmış kimselere itaat etme.

### [Kehf 18:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/18:66.md) — أَتَّبِعُكَ

قَالَ لَهُ مُوسَى هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِ مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْدًا

Meal (IK): Musa ona: Sana öğretilen ilimden bana öğretmen için, peşinden geleyim mi? dedi.

### [Kehf 18:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/18:70.md) — اتَّبَعْتَنِي

قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلَا تَسْأَلْنِي عَنْ شَيْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا

Meal (IK): O halde bana uyacaksan; ben sana anlatmadıkça herhangi bir şey hakkında soru sormayacaksın, dedi.

### [Kehf 18:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/18:85.md) — فَأَتْبَعَ

فَأَتْبَعَ سَبَبًا

Meal (IK): O da bir yol tuttu.

### [Kehf 18:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/18:89.md) — أَتْبَعَ

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا

Meal (IK): Sonra o, bir yol tuttu.

### [Kehf 18:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/18:92.md) — أَتْبَعَ

ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَبًا

Meal (IK): Sonra da bir yol tuttu.

### [Meryem 19:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/19:43.md) — فَاتَّبِعْنِي

يَاأَبَتِ إِنِّي قَدْ جَاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِرَاطًا سَوِيًّا

Meal (IK): Babacığım, doğrusu sana gelmeyen bir ilim bana gelmiştir. Öyleyse bana uy da, seni dosdoğru bir yola ileteyim.

### [Meryem 19:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/19:59.md) — وَاتَّبَعُوا

فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا

Meal (IK): Ama onların ardından namazı bırakan, şehvetlerine uyan bir nesil geldi. Onlar bu azgınlıklarının karşılığını göreceklerdir.

### [Taha 20:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/20:16.md) — وَاتَّبَعَ

فَلَا يَصُدَّنَّكَ عَنْهَا مَنْ لَا يُؤْمِنُ بِهَا وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَتَرْدَى

Meal (IK): Ona inanmayan ve hevesine uyan kimse, seni bundan alıkoymasın, yoksa helak olursun.

### [Taha 20:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/20:47.md) — اتَّبَعَ

فَأْتِيَاهُ فَقُولَا إِنَّا رَسُولَا رَبِّكَ فَأَرْسِلْ مَعَنَا بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلَا تُعَذِّبْهُمْ قَدْ جِئْنَاكَ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكَ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى

Meal (IK): Haydi ona gidin ve deyin ki: Doğrusu biz, senin Rabbının elçileriyiz. Artık İsrailoğullarını bizimle gönder ve onlara azab etme. Hem biz, Rabbından sana bir ayetle geldik. Hidayete tabi olanların üzerine selam olsun

### [Taha 20:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/20:78.md) — فَأَتْبَعَهُمْ

فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعَوْنُ بِجُنُودِهِ فَغَشِيَهُمْ مِنَ الْيَمِّ مَا غَشِيَهُمْ

Meal (IK): Firavun da ordusuyla onu takip etti. Deniz de onları nasıl kapladıysa öylece kaplayıverdi.

### [Taha 20:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/20:90.md) — فَاتَّبِعُونِي

وَلَقَدْ قَالَ لَهُمْ هَارُونُ مِنْ قَبْلُ يَاقَوْمِ إِنَّمَا فُتِنْتُمْ بِهِ وَإِنَّ رَبَّكُمُ الرَّحْمَنُ فَاتَّبِعُونِي وَأَطِيعُوا أَمْرِي

Meal (IK): Andolsun ki; daha önce Harun da onlara: Ey kavmim; siz, bununla sınanıyorsunuz. Sizin gerçek Rabbınız Rahman’dır. Bana uyun ve emrime itaat edin, demişti.

### [Taha 20:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/20:93.md) — تَتَّبِعَنِ

أَلَّا تَتَّبِعَنِ أَفَعَصَيْتَ أَمْرِي

Meal (IK): Benim ardımdan gelmekten? Yoksa benim emrime karşı mı geldin?

### [Taha 20:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/20:108.md) — يَتَّبِعُونَ

يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لَا عِوَجَ لَهُ وَخَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَنِ فَلَا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسًا

Meal (IK): O gün; hiç bir tarafa sapmadan o davetçiye uyacaklardır. Sesler, Rahman’ ın heybetinden kısılmıştır ve sen; fısıltıdan başka bir şey işitmezsin.

### [Taha 20:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/20:123.md) — اتَّبَعَ

قَالَ اهْبِطَا مِنْهَا جَمِيعًا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدًى فَمَنِ اتَّبَعَ هُدَايَ فَلَا يَضِلُّ وَلَا يَشْقَى

Meal (IK): Buyurdu ki: Birbirinize düşman olarak hepiniz oradan inin. Benden size bir yol gösteren gelir de kim, benim yoluma uyarsa; ne sapar, ne de bedbaht olur.

### [Taha 20:134](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/20:134.md) — فَنَتَّبِعَ

وَلَوْ أَنَّا أَهْلَكْنَاهُمْ بِعَذَابٍ مِنْ قَبْلِهِ لَقَالُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَذِلَّ وَنَخْزَى

Meal (IK): Eğer onları daha evvel azaba uğratarak yok etseydik: Rabbımız, bize bir peygamber gönderseydin de hor ve rüsvay olmadan önce ayetlerine uysaydık olmaz mıydı? diyeceklerdi.

### [Hac 22:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/22:3.md) — وَيَتَّبِعُ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يُجَادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَيَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطَانٍ مَرِيدٍ

Meal (IK): İnsanlardan kimi; Allah hakkında bilmeden tartışır ve azgın şeytanın ardına düşer.

### [Müminun 23:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/23:44.md) — فَأَتْبَعْنَا

ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى كُلَّمَا جَاءَ أُمَّةً رَسُولُهَا كَذَّبُوهُ فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُمْ بَعْضًا وَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ فَبُعْدًا لِقَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Sonra birbiri ardı sıra peygamberlerimizi gönderdik. Her ümmete peygamber geldikçe onu yalanladılar. Biz de onları birbiri ardı sıra yok edip hepsini birer söylenti yaptık. İnanmayan bir kavim uzak olsun.

### [Müminun 23:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/23:71.md) — اتَّبَعَ

وَلَوِ اتَّبَعَ الْحَقُّ أَهْوَاءَهُمْ لَفَسَدَتِ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ وَمَنْ فِيهِنَّ بَلْ أَتَيْنَاهُمْ بِذِكْرِهِمْ فَهُمْ عَنْ ذِكْرِهِمْ مُعْرِضُونَ

Meal (IK): Şayet hak, onların heveslerine uysaydı; gökler, yer ve onlarda bulunanlar muhakkak bozulup giderdi. Hayır, Biz onlara kendi zikirlerini getirdik. Ama onlar zikirlerinden yüz çeviriyorlar.

### [Nur 24:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/24:21.md) — تَتَّبِعُوا · يَتَّبِعْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ وَمَنْ يَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ فَإِنَّهُ يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ وَالْمُنْكَرِ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَكَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ أَبَدًا وَلَكِنَّ اللَّهَ يُزَكِّي مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; şeytanın adımlarına uymayın. Kim, şeytanın adımlarına uyarsa; bilsin ki o, hayasızlığı ve kötülüğü emreder. Şayet Allah’ın sizin üzerinizde lutuf ve rahmeti bulunmasaydı; hiç biriniz ebediyyen temize çıkamazdı. Ancak Allah, dilediğini temize çıkarır ve Allah Semi’ dir, Alim’dir.

### [Nur 24:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/24:31.md) — التَّابِعِينَ

وَقُلْ لِلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَيَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ وَلَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَى عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَلَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِنْ زِينَتِهِنَّ وَتُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمِيعًا أَيُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Mü’min kadınlara da söyle: Gözlerini sakınsınlar ve ırzlarını korusunlar. Görünen kısmı müstesna, zinetlerini göstermesinler. Başörtülerini yakalarının üstüne salsınlar. Zinetlerini; kocaları veye babaları veya kocalarının babaları veya oğulları veya kocalarının oğulları veya kardeşleri veya erkek kardeşlerinin oğulları veya kızkardeşlerinin oğulları veya kadınları veya cariyeleri veya erkekliği kalmamış hizmetçileri, yahut kadınların mahrem yerlerini henüz anlamayan çocuklardan başkasına göster mesinler. Gizledikleri zinetlerinin bilinmesi için de ayaklarını vurmasınlar. Ey mü’minler; hepiniz Allah’a tevbe edin ki felaha eresiniz.

### [Furkan 25:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/25:8.md) — تَتَّبِعُونَ

أَوْ يُلْقَى إِلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ تَكُونُ لَهُ جَنَّةٌ يَأْكُلُ مِنْهَا وَقَالَ الظَّالِمُونَ إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا رَجُلًا مَسْحُورًا

Meal (IK): Yahut kendisine bir hazine verilmeli veya besleneceği bir bahçe olmalı değil miydi? O zalimler dediler ki: Siz, büyülenmiş bir adamdan başkasına tabi olmuyorsunuz.

### [Şuara 26:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/26:40.md) — نَتَّبِعُ

لَعَلَّنَا نَتَّبِعُ السَّحَرَةَ إِنْ كَانُوا هُمُ الْغَالِبِينَ

Meal (IK): Eğer onlar galip gelirlerse; büyücülere belki biz de tabi oluruz.

### [Şuara 26:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/26:52.md) — مُتَّبَعُونَ

وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِي إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ

Meal (IK): Musa’ya da vahyetti ki: Kullarımı geceleyin yola çıkar. Şüphesiz siz, izleneceksiniz.

### [Şuara 26:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/26:60.md) — فَأَتْبَعُوهُمْ

فَأَتْبَعُوهُمْ مُشْرِقِينَ

Meal (IK): Güneş üzerlerine doğarken onları izlediler.

### [Şuara 26:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/26:111.md) — وَاتَّبَعَكَ

قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ

Meal (IK): Sana mı inanacağız? Halbuki sana uyanlar en rezil kimselerdir, dediler.

### [Şuara 26:215](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/26:215.md) — اتَّبَعَكَ

وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Mü’minlerden sana uyanlara kanatlarını ger.

### [Şuara 26:224](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/26:224.md) — يَتَّبِعُهُمُ

وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ

Meal (IK): Şairlere gelince; onlara da azgınlar uyar.

### [Kasas 28:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/28:35.md) — اتَّبَعَكُمَا

قَالَ سَنَشُدُّ عَضُدَكَ بِأَخِيكَ وَنَجْعَلُ لَكُمَا سُلْطَانًا فَلَا يَصِلُونَ إِلَيْكُمَا بِآيَاتِنَا أَنْتُمَا وَمَنِ اتَّبَعَكُمَا الْغَالِبُونَ

Meal (IK): Buyurdu ki: Senin gücünü kardeşinle artıracağız. İkinize de öyle bir güç vereceğiz ki onlar, size erişemeyecekler. Ayetlerimizle ikiniz de, ikinize uyanlar da üstün geleceklerdir.

### [Kasas 28:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/28:42.md) — وَأَتْبَعْنَاهُمْ

وَأَتْبَعْنَاهُمْ فِي هَذِهِ الدُّنْيَا لَعْنَةً وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ هُمْ مِنَ الْمَقْبُوحِينَ

Meal (IK): Bu dünyada arkalarına la’neti taktık. Kıyamet günü de onlar çirkinleştirilmiş olanlardır.

### [Kasas 28:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/28:47.md) — فَنَتَّبِعَ

وَلَوْلَا أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Yaptıklarından ötürü başlarına bir musibet geldiği zaman: Rabbımız, bize bir peygamber gönderseydin de ayetlerine uysak ve mü’minlerden olsak olmaz mıydı? derler.

### [Kasas 28:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/28:49.md) — أَتَّبِعْهُ

قُلْ فَأْتُوا بِكِتَابٍ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ هُوَ أَهْدَى مِنْهُمَا أَتَّبِعْهُ إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): De ki: Şayet doğru sözlüyseniz; Allah katından bu ikisinden daha doğru bir kitab getirin de ona uyalım.

### [Kasas 28:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/28:50.md) — يَتَّبِعُونَ · اتَّبَعَ

فَإِنْ لَمْ يَسْتَجِيبُوا لَكَ فَاعْلَمْ أَنَّمَا يَتَّبِعُونَ أَهْوَاءَهُمْ وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّنِ اتَّبَعَ هَوَاهُ بِغَيْرِ هُدًى مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Şayet sana cevab vermezlerse, bil ki; onlar, sırf kendi heveslerine uymaktadırlar. Halbuki Allah’tan bir hidayet olmaksızın kendi hevesine uyandan daha sapık kim vardır. Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Kasas 28:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/28:57.md) — نَتَّبِعِ

وَقَالُوا إِنْ نَتَّبِعِ الْهُدَى مَعَكَ نُتَخَطَّفْ مِنْ أَرْضِنَا أَوَلَمْ نُمَكِّنْ لَهُمْ حَرَمًا آمِنًا يُجْبَى إِلَيْهِ ثَمَرَاتُ كُلِّ شَيْءٍ رِزْقًا مِنْ لَدُنَّا وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Dediler ki: Seninle beraber hidayete uyacak olursak, yerimizden oluruz. Halbuki onları katımızdan bir rızık olarak her şeyin mahsulünün toplandığı emin bir haremde yerleştirmedik mi? Ama onların çoğu bilmezler.

### [Ankebut 29:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/29:12.md) — اتَّبِعُوا

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنَا وَلْنَحْمِلْ خَطَايَاكُمْ وَمَا هُمْ بِحَامِلِينَ مِنْ خَطَايَاهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Küfredenler, inananlara derler ki: Bizim yolumuza uyun da sizin günahlarınızı biz taşıyalım. Halbuki onların günahlarından hiç birini yüklenecek değillerdir. Doğrusu onlar yalancıdırlar.

### [Rum 30:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/30:29.md) — اتَّبَعَ

بَلِ اتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا أَهْوَاءَهُمْ بِغَيْرِ عِلْمٍ فَمَنْ يَهْدِي مَنْ أَضَلَّ اللَّهُ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ

Meal (IK): Hayır, o zulmedenler; bilgisizce kendi heveslerine uymuşlardır. Allah’ın saptırdığı kimseyi kim doğru yola iletebilir? Onların yardımcıları da yoktur.

### [Lokman 31:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/31:15.md) — وَاتَّبِعْ

وَإِنْ جَاهَدَاكَ عَلَى أَنْ تُشْرِكَ بِي مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَا وَصَاحِبْهُمَا فِي الدُّنْيَا مَعْرُوفًا وَاتَّبِعْ سَبِيلَ مَنْ أَنَابَ إِلَيَّ ثُمَّ إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُمْ بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Şayet onlar seni körü körüne Bana şirk koşman için zorlarsa; onlara itaat etme ve dünya işlerinde onlarla iyi geçin Bana dönenlerin yoluna uy. Sonra dönüşünüz yine Bana’dır. O zaman Ben, size yaptıklarınızı bildiririm.

### [Lokman 31:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/31:21.md) — اتَّبِعُوا · نَتَّبِعُ

وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ قَالُوا بَلْ نَتَّبِعُ مَا وَجَدْنَا عَلَيْهِ آبَاءَنَا أَوَلَوْ كَانَ الشَّيْطَانُ يَدْعُوهُمْ إِلَى عَذَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Onlara: Allah’ın indirdiklerine uyun, denilince: Hayır, biz atalarımızı üzerinde bulduğumuz yola uyarız, derler. Ya şeytan, onları yalımlı azaba çağırıyor idiyse?

### [Ahzab 33:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/33:2.md) — وَاتَّبِعْ

وَاتَّبِعْ مَا يُوحَى إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرًا

Meal (IK): Rabbından sana vahyolunana uy. Muhakkak ki Allah; yaptıklarınızdan haberdar olandır.

### [Sebe 34:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/34:20.md) — فَاتَّبَعُوهُ

وَلَقَدْ صَدَّقَ عَلَيْهِمْ إِبْلِيسُ ظَنَّهُ فَاتَّبَعُوهُ إِلَّا فَرِيقًا مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; İblis, onlar hakkındaki zannını doğru çıkarmış ve mü’minlerden bir topluluk hariç ona tabi olmuşlardır.

### [Yasin 36:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/36:11.md) — اتَّبَعَ

إِنَّمَا تُنْذِرُ مَنِ اتَّبَعَ الذِّكْرَ وَخَشِيَ الرَّحْمَنَ بِالْغَيْبِ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَأَجْرٍ كَرِيمٍ

Meal (IK): Sen, ancak zikre ittiba eden ve görmeden Rahman’dan korkanı uyarırsın. Artık ona mağfiret ve yüce mükafatı müjdele.

### [Yasin 36:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/36:20.md) — اتَّبِعُوا

وَجَاءَ مِنْ أَقْصَى الْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَى قَالَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُوا الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Şehrin ötebaşından bir adam koşarak geldi ve şöyle dedi: Ey kavmim; gönderilmiş bulunan elçilere uyun.

### [Yasin 36:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/36:21.md) — اتَّبِعُوا

اتَّبِعُوا مَنْ لَا يَسْأَلُكُمْ أَجْرًا وَهُمْ مُهْتَدُونَ

Meal (IK): Sizden hiç bir ücret istemeyenlere uyun. Onlar, hidayete erdirilmişlerdir.

### [Saffat 37:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/37:10.md) — فَأَتْبَعَهُ

إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ

Meal (IK): Ancak çalıp çırpan olursa; onu da hemen delip geçen yakıcı bir alev takib eder.

### [Sad 38:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/38:26.md) — تَتَّبِعِ

يَادَاوُدُ إِنَّا جَعَلْنَاكَ خَلِيفَةً فِي الْأَرْضِ فَاحْكُمْ بَيْنَ النَّاسِ بِالْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعِ الْهَوَى فَيُضِلَّكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِينَ يَضِلُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا نَسُوا يَوْمَ الْحِسَابِ

Meal (IK): Ey Davud; seni gerçekten yeryüzüne halife kıldık. O halde insanlar arasında hak ile hükmet. Heveslere uyma ki bu, seni Allah’ın yolundan saptırır. Şüphesiz ki Allah’ın yolundan sapanlara; onlara hesab gününü unuttuklarından ötürü, şiddetli bir azab vardır.

### [Sad 38:85](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/38:85.md) — تَبِعَكَ

لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَمِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Muhakkak cehennemi seninle ve onlardan sana uyanların hepsiyle dolduracağım.

### [Zümer 39:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/39:18.md) — فَيَتَّبِعُونَ

الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولَئِكَ الَّذِينَ هَدَاهُمُ اللَّهُ وَأُولَئِكَ هُمْ أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Onlar ki; sözü dinlerler de, en güzeline uyarlar. İşte bunlar; Allah’ın kendilerini hidayete eriştirdiği kimselerdir. Ve işte bunlar; akıl sahiblerinin kendileridir.

### [Zümer 39:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/39:55.md) — وَاتَّبِعُوا

وَاتَّبِعُوا أَحْسَنَ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ الْعَذَابُ بَغْتَةً وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ

Meal (IK): Siz, farkında değilken ansızın azab gelmezden önce Rabbınızdan size indirilen sözün en güzeline uyun.

### [Mü'min 40:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/40:7.md) — وَاتَّبَعُوا

الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Arş’ı taşıyanlar ve çevresinde bulunanlar Rabblarını hamd ile tesbih ederler, O’na inanırlar ve mü’minlerin yarlığanmasını isterler: Rabbımız; ilim ve rahmetle her şeyi kuşattın. Tevbe edip Senin yoluna uyanları bağışla. Ve onları cehennem azabından koru.

### [Mü'min 40:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/40:38.md) — اتَّبِعُونِ

وَقَالَ الَّذِي آمَنَ يَاقَوْمِ اتَّبِعُونِ أَهْدِكُمْ سَبِيلَ الرَّشَادِ

Meal (IK): İnanmış olan demişti ki: Ey kavmim; bana uyun, sizi doğru yola hidayet edeyim.

### [Mü'min 40:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/40:47.md) — تَبَعًا

وَإِذْ يَتَحَاجُّونَ فِي النَّارِ فَيَقُولُ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا نَصِيبًا مِنَ النَّارِ

Meal (IK): Ateşin içinde birbirleriyle tartışırlarken güçsüzler, büyüklük taslayanlara derler ki: Doğrusu biz, size uymuştuk. Şimdi ateşin bir parçasını olsun bizden savabilir misiniz?

### [Şura 42:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/42:15.md) — تَتَّبِعْ

فَلِذَلِكَ فَادْعُ وَاسْتَقِمْ كَمَا أُمِرْتَ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَقُلْ آمَنْتُ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ كِتَابٍ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ اللَّهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ لَنَا أَعْمَالُنَا وَلَكُمْ أَعْمَالُكُمْ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ اللَّهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا وَإِلَيْهِ الْمَصِيرُ

Meal (IK): Şu halde sen, bunun için davet et ve emrolunduğun şekilde dosdoğru bir istikamet tuttur. Onların heveslerine uyma. Ve de ki: Ben, Allah’ın indirdiği kitaba inandım ve aranızda adalet etmekle emrolundum. Allah; bizim de Rabbımız, sizin de Rabbınızdır. Bizim işlediklerimiz bize, sizin işledikleriniz sizedir. Bizimle sizin aranızda tartışılacak hiç bir şey yoktur. Allah; hepimizi bir araya toplar ve dönüş de O’nadır.

### [Zuhruf 43:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/43:61.md) — وَاتَّبِعُونِ

وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ فَلَا تَمْتَرُنَّ بِهَا وَاتَّبِعُونِ هَذَا صِرَاطٌ مُسْتَقِيمٌ

Meal (IK): Şüphesiz ki o, saatın bilgisidir. O’ndan hiç şüphe etmeyin ve Bana tabi olun. İşte doğru yol.

### [Duhan 44:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/44:23.md) — مُتَّبَعُونَ

فَأَسْرِ بِعِبَادِي لَيْلًا إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ

Meal (IK): Öyleyse kullarımı geceleyin yürüt, siz muhakkak takip olunacaksınız.

### [Duhan 44:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/44:37.md) — تُبَّعٍ

أَهُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمُ تُبَّعٍ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ أَهْلَكْنَاهُمْ إِنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Bunlar mı daha hayırlı, yoksa Tübba kavmi ile onlardan evvel gelenler mi? Biz, onları helak ettik. Muhakkak ki onlar, mücrimler idiler.

### [Casiye 45:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/45:18.md) — فَاتَّبِعْهَا · تَتَّبِعْ

ثُمَّ جَعَلْنَاكَ عَلَى شَرِيعَةٍ مِنَ الْأَمْرِ فَاتَّبِعْهَا وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sonra seni de emirden bir şeriat üzere kıldık. Öyleyse sen; ona uy, sakın bilmeyenlerin heveslerine uyma.

### [Ahkaf 46:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/46:9.md) — أَتَّبِعُ

قُلْ مَا كُنْتُ بِدْعًا مِنَ الرُّسُلِ وَمَا أَدْرِي مَا يُفْعَلُ بِي وَلَا بِكُمْ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ وَمَا أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): De ki: Ben, peygamberlerden bir ilk değilim. Bana ve size ne yapılacağını da bilmem. Ben, sadece bana vahyolunana uyarım. Ve ben, ancak apaçık bir uyarıcıyım.

### [Muhammed 47:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/47:3.md) — اتَّبَعُوا

ذَلِكَ بِأَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا اتَّبَعُوا الْبَاطِلَ وَأَنَّ الَّذِينَ آمَنُوا اتَّبَعُوا الْحَقَّ مِنْ رَبِّهِمْ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ لِلنَّاسِ أَمْثَالَهُمْ

Meal (IK): İşte böyle. Muhakkak ki o küfredenler, batıla uymuşlar ve iman edenler de Rabblarından gelen hakka uymuşlardır. Böylece Allah, insanlara misallerini anlatır.

### [Muhammed 47:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/47:14.md) — وَاتَّبَعُوا

أَفَمَنْ كَانَ عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّهِ كَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

Meal (IK): Rabbındab apaçık bir burhan üzerinde bulunan kimse; işlediği kötülükleri kendisine güzel gösterilen ve heveslerine uyanlar gibi midir?

### [Muhammed 47:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/47:16.md) — وَاتَّبَعُوا

وَمِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ حَتَّى إِذَا خَرَجُوا مِنْ عِنْدِكَ قَالُوا لِلَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ مَاذَا قَالَ آنِفًا أُولَئِكَ الَّذِينَ طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ

Meal (IK): Onların arasında seni dinleyenler vardır. Nihayet senin yanından çıkınca, kendilerine ilim verilmiş olanlara: Az önce ne demişti? diye sorarlar. İşte bunlar, Allah’ın kalblerini mühürlemiş olduğu ve kendi heveslerine uyan kimselerdir.

### [Muhammed 47:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/47:28.md) — اتَّبَعُوا

ذَلِكَ بِأَنَّهُمُ اتَّبَعُوا مَا أَسْخَطَ اللَّهَ وَكَرِهُوا رِضْوَانَهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ

Meal (IK): İşte böyle. Çünkü onlar, gerçekten Allah’ı gazaplandıran şeye uydular ve O’nu hoşnud edecek şeyleri çirkin karşıladılar. Bunun için O da onların amellerini boşa çıkardı.

### [Fetih 48:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/48:15.md) — نَتَّبِعْكُمْ · تَتَّبِعُونَا

سَيَقُولُ الْمُخَلَّفُونَ إِذَا انْطَلَقْتُمْ إِلَى مَغَانِمَ لِتَأْخُذُوهَا ذَرُونَا نَتَّبِعْكُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يُبَدِّلُوا كَلَامَ اللَّهِ قُلْ لَنْ تَتَّبِعُونَا كَذَلِكُمْ قَالَ اللَّهُ مِنْ قَبْلُ فَسَيَقُولُونَ بَلْ تَحْسُدُونَنَا بَلْ كَانُوا لَا يَفْقَهُونَ إِلَّا قَلِيلًا

Meal (IK): Siz, ganimetleri almak için gittiğinizde; geride bırakılanlar diyeceklerdir ki: Bırakın, biz de arkanıza düşelim. Onlar, Allah’ın kelamını değiştirmek isterler. De ki: Bize uymayacaksınız. Allah, daha önce böyle buyurmuştur. Size; hayır, bizi çekemiyorsunuz, diyeceklerdir. Hayır onlar, pek az anlayan kimselerdir.

### [Kaf 50:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/50:14.md) — تُبَّعٍ

وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ وَقَوْمُ تُبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ

Meal (IK): Eyke’liler ve Tübba kavmi de. Bunların her biri peygamberlerini yalanlamışlardı da tehdidim üzerlerine hak olmuştu.

### [Tur 52:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/52:21.md) — وَاتَّبَعَتْهُمْ

وَالَّذِينَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّيَّتُهُمْ بِإِيمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَيْءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِينٌ

Meal (IK): İman edip de soyları da imanda kendilerine tabi olanlar; onlara, soylarını da kattık. Onların işlediklerinden hiç bir şey eksiltmedik. Herkes kazandığı ile bağlıdır.

### [Necm 53:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/53:23.md) — يَتَّبِعُونَ

إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْمَاءٌ سَمَّيْتُمُوهَا أَنْتُمْ وَآبَاؤُكُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ بِهَا مِنْ سُلْطَانٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنْفُسُ وَلَقَدْ جَاءَهُمْ مِنْ رَبِّهِمُ الْهُدَى

Meal (IK): Bunlar, sizin ve atalarınızın taktığı adlardan başka bir şey değildir. Allah onlara hiç bir güç indirmemiştir. Onlar kuruntudan ve nefislerin arzu ettiği hevadan başkasına uymuyorlar. Halbuki kendilerine Rabblarından hidayet gelmiştir.

### [Necm 53:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/53:28.md) — يَتَّبِعُونَ

وَمَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ إِنْ يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنَّ الظَّنَّ لَا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئًا

Meal (IK): Halbuki onların bu hususta bilgileri yoktur. Onlar, sadece zanna uyarlar. Zan ise hiç şüphesiz gerçekten bir şey ifade etmez.

### [Kamer 54:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/54:3.md) — وَاتَّبَعُوا

وَكَذَّبُوا وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ وَكُلُّ أَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ

Meal (IK): Ve yalanlayıp kendi heveslerine uyarlar. Ve her iş kararlaşmıştır.

### [Kamer 54:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/54:24.md) — نَتَّبِعُهُ

فَقَالُوا أَبَشَرًا مِنَّا وَاحِدًا نَتَّبِعُهُ إِنَّا إِذًا لَفِي ضَلَالٍ وَسُعُرٍ

Meal (IK): Dediler ki: İçimizden bir insana mı uyacağız? O zaman biz, sapıklık ve delilik etmiş oluruz.

### [Hadid 57:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/57:27.md) — اتَّبَعُوهُ

ثُمَّ قَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِرُسُلِنَا وَقَفَّيْنَا بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ وَجَعَلْنَا فِي قُلُوبِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ رَأْفَةً وَرَحْمَةً وَرَهْبَانِيَّةً ابْتَدَعُوهَا مَا كَتَبْنَاهَا عَلَيْهِمْ إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّهِ فَمَا رَعَوْهَا حَقَّ رِعَايَتِهَا فَآتَيْنَا الَّذِينَ آمَنُوا مِنْهُمْ أَجْرَهُمْ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ فَاسِقُونَ

Meal (IK): Sonra onların izleri üzerinde, peygamberlerimizi ard arda gönderdik. Meryem oğlu İsa’yı da arkalarından gönderdik. Ona İncil’i verdik ve ona uyanların kalblerine bir şefkat ve merhamet koyduk. Onların uydurdukları rehbaniyyete gelince; onu kendilerine Biz, yazmadık. Fakat kendileri Allah’ın rızasını kazanmak için yaptılar. Ama buna da hakkıyla riayet etmediler. Biz de onlardan iman etmiş olanlara ecirlerini verdik. İçlerinden çoğu ise fasıklardır.

### [Mücadele 58:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/58:4.md) — مُتَتَابِعَيْنِ

فَمَنْ لَمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ يَتَمَاسَّا فَمَنْ لَمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ وَلِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Kim de bulamazsa; temas etmezden önce birbiri peşinden iki ay oruç tutmalıdır. Buna da gücü yetmeyen altmış yoksulu doyurur. Bu; Allah’a ve peygamberine iman etmekte olduğunuz içindir. Bunlar, Allah’ın hudududur. Ve kafirler için elim bir azab vardır.

### [Nuh 71:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/71:21.md) — وَاتَّبَعُوا

قَالَ نُوحٌ رَبِّ إِنَّهُمْ عَصَوْنِي وَاتَّبَعُوا مَنْ لَمْ يَزِدْهُ مَالُهُ وَوَلَدُهُ إِلَّا خَسَارًا

Meal (IK): Nuh dedi ki: Rabbım doğrusu bunlar, bana isyan ettiler. Malı ve çocuğu kendisine sadece zarar getiren kimseye uydular.

### [Kıyamet 75:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/75:18.md) — فَاتَّبِعْ

فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ

Meal (IK): Öyleyse Biz, onu okuduğumuz vakit; sen, onun okunuşunu dinle.

### [Mürselat 77:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/77:17.md) — نُتْبِعُهُمُ

ثُمَّ نُتْبِعُهُمُ الْآخِرِينَ

Meal (IK): Ardından sonrakileri de onların arkasına takacağız.

### [Naziat 79:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/ayet/79:7.md) — تَتْبَعُهَا

تَتْبَعُهَا الرَّادِفَةُ

Meal (IK): Ve peşinden bie başkası gelir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

İnek yavrusu, dana demektir. Dana annesinin yaptığnı yapar, peşnden dolaşır, buradan tabi olmak anlamına gelmiştir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

وأَتْبَعَ فلانٌ فلاناً إذا تَبِعَه يُريد شرّا. قال الله عزّ ذِكْرُهُ: "فأَتْبَعَهُ الشيطانُ فكان من الغاوين".
والتّتابُعُ ما بين الأشياء إذا فعل هذا على إثر هذا لا مهلة بينهما كتتابع الأمطارِ والأمورِ واحداً خلفَ الآخر، كما تقول: تابع بين الصلاة والقراءة، وكما تقول: رميته بسهمين تِباعاً وولاءً ونحوه. قال:
متابعة تذبّ عن الجواري		تتابع بينها عاماً فعامـا
والتَّبيع: النَّصير.
والتَّبِعَةُ هي التَّباعَةُ، وهو اسم الشيء الذي لك فيه بغية شبه ظلامة ونحوها.
والتُّبَّعُ والتُّبُّعُ: الظلّ، لأنه مُتَّبعٌ حيثما زال. قال الفرزدق:
نرد المياه قـديمة وحـديثة		وِرْدَ القَطاةِ إذا اسْمِأَلَّ التُّبَّعُ
والتُّبَّعُ ضربٌ من اليعاسيب، أحسنها وأعظمها، وجمعها: تبابيع.
تُبَّع: اسم ملكٍ من ملوك اليمن، وكان مؤمناً، ويقال: تُبّت اشتقّ لهم هذا الاسم من تُبَّع ولكن فيه عُجْمة، ويقال: هم من اليمن وهم من وضائع تبّع بتلك البلاد.
والتّبيع الذي له عليك مال يتابعك به، أي: يطالبك.
وأتبعت فلاناً على فلان، أي: أحلته عليه، ونحو ذلك.
بتع:
البِتْعُ والبِتَعُ معاً: نبيذ يتّخذ من العسل كأنّه الخَمْرُ صلابةً. وأما البَتِعُ فالشديدُ المفاصلِ والمواصل من الجسد. قال سلامة بن جندل:
يرقى الدّسيعُ إلى هادٍ لـه بَـتِـعٍ		في جُؤْجُؤٍ كَمَداكِ الطِّيبِ مخضوبِ
أي: شديد موصول. وقال رؤبة:
وقَصَباً فَعْماً وعُنْقاً أَبْتَعا
أي: صُلباً، ويروى: أرسعاً.

##### Türkçe

Ve falan kimse falan kimseyi **أَتْبَعَ** etti; onu **تَبِعَ** ettiği zaman, bir şer ister. Allah, aziz zikri: “فأَتْبَعَهُ الشيطانُ فكان من الغاوين” dedi.

Ve **التّتابُعُ**: şeyler arasındaki (ard arda gelme)dir; bu, bunun ardından yapılınca, ikisi arasında bir mühlet olmaksızın; yağmurların ve işlerin birbiri ardınca ard arda gelmesi gibi. Nitekim dersin: namaz ile kıraat arasında **تابع** etti; ve nitekim dersin: onu iki ok ile **تِباعاً** ve **ولاءً** ve benzeriyle attım. Dedi:
متابعة تذبّ عن الجواري		تتابع بينها عاماً فعامـا

Ve **التَّبيع**: yardımcıdır.

Ve **التَّبِعَةُ**: **التَّباعَةُ**dır; ve o, içinde senin için bir istek bulunan şeyin adıdır; bir zulüm benzeri ve benzeri gibi.

Ve **التُّبَّعُ** ve **التُّبُّعُ**: gölgedir; çünkü o, nerede kayarsa orada **مُتَّبعٌ**dır. el-Ferazdak dedi:
نرد المياه قـديمة وحـديثة		وِرْدَ القَطاةِ إذا اسْمِأَلَّ التُّبَّعُ

Ve **التُّبَّعُ**: **اليعاسيب**den bir türdür; onların en güzeli ve en büyüğüdür; onun çoğulu: **تبابيع**.

**تُبَّع**: Yemen krallarından bir kralın adıdır; ve mümin idi. Ve denilir: **تُبّت**; bu adı onlar için **تُبَّع**dan türettiler; fakat onda yabancılık vardır. Ve denilir: onlar Yemen’dendir ve onlar o beldelerde **تبّع**ın bırakılmışlarından(dır).

Ve **التّبيع**: senin üzerinde kendisi için mal bulunan, onunla seni takip eden; yani: senden talep eden(kimse)dir.

Ve falan kimseyi falan kimse üzerine **أتبعت** ettim; yani: onu ona havale ettim; ve bunun benzeri.

**بتع**:
**البِتْعُ** ve **البِتَعُ** birlikte: baldan yapılan bir nebizdir; sertlikçe şarap gibidir. Ama **البَتِعُ**: bedenden eklemleri ve bağlantıları şiddetli olandır. Selâme b. Cendel dedi:
يرقى الدّسيعُ إلى هادٍ لـه بَـتِـعٍ		في جُؤْجُؤٍ كَمَداكِ الطِّيبِ مخضوبِ

Yani: şiddetli bitişik. Ve Ru’be dedi:
وقَصَباً فَعْماً وعُنْقاً أَبْتَعا

Yani: sert. Ve rivayet olunur: **أرسعاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

تَبِعْتُ القومَ تَبَعاً وتَباعَةً بالفتح، إذا مشَيت خلفهم، أو مَرُّوا بك فمضيتَ معهم؛ وكذلك اتَّبَعْتَهُم. وأَتْبَعْتُ القومَ، إذا كانوا قد سبقوك فلحِقتَهم. وأَتْبَعْتُ أيضاً غيري. يقال أَتْبَعْتُهُ الشيءَ فَتَبِعَهُ. قال الأخفش: تَبِعْتُهُ وأَتْبَعْتُهُ بمعنىً. ومنه قوله تعالى: "إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ" ومنه الإتْباعُ في الكلام، مثل حَسَنٍ بَسَنٍ، وقَبيح شَقيح. والتَبَعُ يكون واحداً وجماعةً، قال الله تعالى: "إنَّا كُنَّا لكم تَبَعاً"؛ ويجمع على أَتْباعٍ. وتابَعَهُ على كذا مُتابَعَةً وَتِباعاً. والتِباعُ: الوَلاءُ. قال أبو زيد: يقال تابَعَ الرجلُ عمَله، أي أَتقَنَه وأحكمه. وفي حديث أبي واقدٍ الليثي: تابَعْنا الأعمالَ فلم نجد شيئاً أبلغ في طلب الآخرة من الزُهد في الدنيا، أي أحكمناها وعرفناها. وتَتَبَّعْتُ الشيءَ تَتَبُّعاً، أي تطلَّبته مُتَتَبِّعاً له وكذلك تَبَّعه تَتْبيعاً. وقول القطاميّ:
وخيرُ الأمرِ ما اسْتَقْبَلْتَ منهوليس بأنْ تَتَبَّعَهُ اتِّبـاعـا
وضع الاتِّباعَ موضعَ التَتَبُّعِ مجازاً. والتِباعَةُ مثل التَبِعَةِ. قال الشاعر:
أَكَلَتْ حنـيفةُ رَبَّـهـازَمَنَ التَقَحُّمِ والمَجاعَهْ
لم يَحْذَروا مِنْ رَبِّهِـمْ		سوءَ العواقبِ والتِباعَهْ

لأنَّهم كانوا قد اتخذوا إلهاً من حَيْسٍ، فعبدوه زماناً ثم أصابتهم مجاعةٌ فأكلوه. والتَبيعُ: الذي لك عليه مالٌ؛ يقال أُتْبِعَ فلانٌ بفلانٍ، أي أُحيلَ له عليه. والتَبيعُ: التابِعُ. وقوله تعالى: "ثُمَّ لا تَجِدوا لكم علينا به تَبيعاً"، قال الفراء: أي ثائراً ولا طالباً؛ وهو معنى تابِعٍ. والتَبيعُ: ولدُ البقرةِ في أوَّل سنة، والأنثى تَبيعَةٌ؛ والجمع تِباعٌ وتَبائِعُ. وقولهم: معه تابِعَةٌ، أي من الجنّ. والتَبابِعةُ: ملوكُ اليمن، الواحدُ تُبَّعٌ. والتُبَّعُ أيضاً: الظلُّ.

##### Türkçe

**تَبِعْتُ** kavmi **تَبَعاً** ve fetha ile **تَباعَةً** (olarak) tâbi oldum; onların arkasından yürüdüğün zaman, yahut sana uğrayıp geçtiler de sen onlarla birlikte gittin (zaman); bunun gibi: onlara **اتَّبَعْتَهُم** (da). Ve kavme **أَتْبَعْتُ** (da); onlar seni geçmiş idiler de sen onlara yetiştin (zaman). Ve **أَتْبَعْتُ** ayrıca başkasını da. Denir: Ona şeyi **أَتْبَعْتُهُ** de o da onu **فَتَبِعَهُ** (tâbi oldu). **الأخفش** dedi: **تَبِعْتُهُ** ve **أَتْبَعْتُهُ** (ikisi) bir mânâdadır. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: “... إلاَّ مَنْ خَطِفَ الخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ ...” Ve ondandır sözde **الإتْباعُ**; **حَسَنٍ بَسَنٍ** ve **قَبيح شَقيح** gibi. Ve **التَبَعُ** bir (tek) ve cemaat (topluluk) olur; Allah تعالى dedi: “... إنَّا كُنَّا لكم تَبَعاً ...”; ve **أَتْباعٍ** üzerine cem‘ olunur. Ve ona şu hususta **تابَعَهُ**; **مُتابَعَةً** ve **تِباعاً** (olarak). Ve **التِباعُ**: velâdır. **أبو زيد** dedi: Denir: Adam işini **تابَعَ**; yani onu sağlam yaptı ve muhkem kıldı. **أبي واقدٍ الليثي** hadîsinde: “Biz amelleri **تابَعْنا** da, âhireti istemede dünyada zühdden daha beliğ bir şey bulmadık”; yani onları sağlam yaptık ve onları bildik. Ve şeyi **تَتَبَّعْتُ**; **تَتَبُّعاً** (olarak); yani onu, ona **مُتَتَبِّعاً** olarak aradım; bunun gibi onu **تَبَّعه**; **تَتْبيعاً** (olarak) (da). Ve **القطاميّ**’nin sözü:
وخيرُ الأمرِ ما اسْتَقْبَلْتَ منهوليس بأنْ تَتَبَّعَهُ اتِّبـاعـا
**الاتِّباعَ**ı, mecazen **التَتَبُّعِ** mevkiine koydu. Ve **التِباعَةُ** **التَبِعَةِ** gibidir. Şair dedi:
أَكَلَتْ حنـيفةُ رَبَّـهـازَمَنَ التَقَحُّمِ والمَجاعَهْ
لم يَحْذَروا مِنْ رَبِّهِـمْ		سوءَ العواقبِ والتِباعَهْ
Çünkü onlar, **حَيْسٍ**’ten bir ilâh edinmişlerdi; ona bir zaman ibadet ettiler, sonra onlara bir kıtlık isabet etti de onu yediler. Ve **التَبيعُ**: senin onun üzerinde malın olan (kimse); denir: Falan, falan ile **أُتْبِعَ**; yani onun üzerine ona havale olundu. Ve **التَبيعُ**: **التابِعُ** (tâbi olan). Ve Yüce Allah’ın sözü: “... ثُمَّ لا تَجِدوا لكم علينا به تَبيعاً ...”; **الفراء** dedi: yani öç alıcı ve talep edici (bulamazsınız); ve o, **تابِعٍ** mânâsıdır. Ve **التَبيعُ**: ineğin ilk senesinde olan yavrusu; dişisi **تَبيعَةٌ**; cem‘i **تِباعٌ** ve **تَبائِعُ**. Ve onların sözü: Onunla birlikte bir **تابِعَةٌ** vardır; yani cinlerden (bir şey). Ve **التَبابِعةُ**: Yemen krallarıdır; teki **تُبَّعٌ**. Ve **التُبَّعُ** da: gölgedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والتاء مع الباء
عتب ، تبع ، تعب ، بتع : مستعملة .
عتب : قال الله عزّ وجلّ : ( لَّهُمْ وَإِن يَسْتَعْتِبُواْ فَمَا هُم مِّنَ ) ( فُصْلَت : 24 ) .
وقال أبو مُعَاذ النحويّ : قرىء : ( وإن يُسْتَعْتَبوا ) .
قال : ومعناه : إنْ أقالهم الله وردّهم إلى الدنيا لم يُعتِبوا ، يقول : لم يعملوا بطاعة الله ؛ لِمَا سبق لهم في علم الله من الشقاء ، وهو قول الله جل وعزّ : ( وَلَوْ رُدُّواْ لَعَادُواْ لِمَا نُهُواْ عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ ) ( الأنعَام : 28 ) .
قال : ومَن قرأ : ( :ُ :ِلَّهُمْ وَإِن يَسْتَعْتِبُواْ فَمَا هُم مِّنَ ( فمعناه : إن يستقيلوا ربهم لم يُقِلْهُم ؛ تقول استعتبت فلانا فما أعتبني ؛ كقولك : استقلته فما أقالني . قلت : وهذا الذي قاله أبو معاذ في القراءتين حسن إن شاء الله .
وقال ابن شُمَيل وابن المظفّر : العَتْب : المَوْجِدة ؛ تقول : عَتَب فلان على فلان عَتْباً ومَعْتِبة إذا وَجَد عليه . وقد أعتبني فلان أي ترك ما كنت أجِد عليه من أجله ، ورجع إلى ما أرضاني عنه بعد إسخاطه إيّاي عليه .
وقال أبو عُبيد : رُوي عن أبي الدرداء أنه قال : معاتبة الأخ خير من فَقْده .
قال فإن استُعتِب الأخ فلم يُعْتِب فإن مثلهم فيه قولهم : لك العُتْبى بأن لا رضِيت ، وهذا فعل محوّل عن موضعه ؛ لأن أصل العُتْبى رجوع المستعتَب إلى محبّة صاحبه ، وهذا على ضدّه . يقول : أُعتِبك بخلاف رضاك .
وأنشد لبِشْر :
غَضِبت تميم أن تَقَتّل عامر
يوم النِسَار فأُعْتِبوا بالصَيْلم
أُعتِبوا أي أُرضوا بالاصطلام .
وقال آخر :
فدع العتاب فربّ شرْ
رٍ هاج أولَه العتابُ
والعُتْبى : اسم على فُعْلى يوضع موضع لإعتاب ، وهو الرجوع عن الإساءة إلى ما يُرْضي العاتب .
وقال الليث : استعتَب فلان إذا طلب أن يُعْتَب أي يُرضَى .
قال : واستَعتَب أيضاً بمعنى أعتب .
وأنشد :
فألفيته غير مستعتِب
ولا ذاكرِ الله إلا قليلا
قال الأزهري : قوله : غير مستعتِب أي غير مستقيل أي طالب أن يقال وقوله : ولا ذاكر الله إلا قليلاً أي ولا ذاكرٍ الله ، فحذف التنوين .
قال : والتعتب والمعاتبة والعِتاب كل ذلك مخاطبة المدلّين أخلاّءهم طالبين حُسْن مراجعتهم ومذاكرة بعضهم بعضاً ما كرهوه ممّا كَسَبهم الموجِدةَ .
قال : ويقال : ما وجدت في قوله عُتْباناً وذلك إذا ذكر أنه أعتبك ولم تر لذلك بياناً . قال : وقال بعضهم : ما وجدت عنه عَتْباً ولا عِتَاباً بهذا المعنى . قلت : لم أسمع العتب والعتبان والعتاب بمعنى الإعتاب ، إنما العتب والعتبان : لومك الرجلَ على إساءة كانت له إليك فاستعتبته منها . وكلّ واحد من اللفظين يخلص للعتاب ، فإذا اشتركا في ذلك وذكَّر كلُّ واحد منهما صاحبَه ما فَرَطَ منه إليه من الإساءة فهو العِتاب والمعاتبة . وأمّا الإعتاب والعُتْبى فهو رجوع المعتوب عليه إلى ما يُرضِي العاتب . والاستعتاب : طلبك إلى المسيء أن يرجع عن إساءته . ويكون الاستعتاب الاستقالة .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : العَتَبة أُسْكُفّة الباب التي توطأ .
وقال الليث : كل مَرْقاة من الدَرَج عَتَبة . وكذلك العَتَب في الثنايا الشاقَّة ، واحدتها عَتَبة .
وقال ابن شُمَيل : العَتَبة في الباب هي الأعلى . قال : والخشبة التي فوق الأعلى : الحاجب قال : والأُسْكُفّة هي السفلى . والعارضتان : العِضَادتان . ويقال : ما في طاعة فلان عَتَبٌ أي الْتواء ولا نَبْوة ، ومافي مودّته عتَب إذا كانت خالصة لا يشوبها فساد . ويقال : حُمِل فلان على عَتَبة كريهة ، وعلى عَتَب كَريه من البلاء والشرّ .
وقال الشاعر :
يُعْلَى على العَتَب الكريه ويوبَس
وقال ابن السكيت في قول علقمة :
لا في شظاها ولا أرساغها عَتَب
أي عيب . وهو من قولك : لا يُتَعتّب عليه في شيء . والفحل المعقول أو الظالع إذا مشى على ثلاث قوائم كأنه يَقْفِز يقال : يَعْتِب عَتَباناً .
أبو عبيد عن الكسائيّ : عَتَب عليه من العِتابِ ، يَعتِب يعتُب ، وكذلك من المشي على ثلاث قوائم . وتقول : عتِّب لي عَتَبة في هذا الموضع إذا أردت أن تَرقى به إلى موضع تصعد فيه .
وقال الليث : إذا أُعنت العظم المجبور قيل : قد أُعتِب وأُتعب .
وقال أبو عبيد : يقال : اعتَتَب فلان عن الشيء إذا انصرف عنه .
ومنه قول الكُمَيت :
فاعتتب الشوقُ عن فؤادي والش
عر إلى من إليه مُعْتَتَب
وأنشد المازنيّ قول الحُطَيئة :
إذا مخارم أَحناء عَرَضْن له
لم يَنْبُ عنها وخاف الجور فاعتَتَبا
يقول : لم ينبُ عنها ولم يخف الجَوْر . واعتتب أي رجع من قولهم : لك العُتْبى أي لك الرجوع ممّا تكره إلى ما تُحِبّ . وعَتَبة الوادي : جانبه الأقصى الذي يلي الجَبَل . ويقال للرجل إذا مَضَى ساعة ثم رجع : قد اعتَتَب في طريقه اعتِتاباً ، كأنه عَرَض عَتَبٌ فتراجع .
وقال أبو سعيد في قول الأعشى :
وثَنَى الكفّ على ذي عَتَب
يصل الصوت بذي زِير أبَحَّ
قال : العَتَب : الدَسْتَانات . وقيل : العَتَب : العيدان المعروضة على وجه العود ، منها تُمد الأوتار إلى طَرَف العُود . ومن أمثال العرب : أَوْدَى كما أَوْدَى عَتِيب .
قال ابن الكلبيّ : هو عَتِيب بن أسلم بن مالك ، وهم حَيّ كانوا في دِين مَلِك أَسَرهم واستعبدهم ، وكانوا يقولون : إذا كبِر صبيانُنا افتكونا ، فلم يزالوا كذلك حتى هلكوا ، فصاروا مَثَلاً لمن هلك وهو مغلوب . ومنه قول عَدِيّ بن زيد :
يُرَجِّيها وقد وقعت بقُرّ
كما ترجو أصاغرَها عَتِيبُ
وقال الليث : عَتِيب : قبيلة . قال : وعُتْبة وعَتَّاب وعِتْبان ومعتِّب من أسماء الرجال . وعَتَّابة من أسماء النساء .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : العرب تكنِي عن المرأة بالعَتَبة والنَعْل والقارُورة . والبَيْت والدُمْية والغُلّ والقَيْد . قال : والعِتْب : الرجل الذي يعاتِب صاحبه أو صديقه في كل شيء إشفاقاً عليه ونصيحة له . والعَتوب : الذي لا يعمل فيه العتاب . ويقال : فلان يَستعتِب من نفسه ، ويستقبل من نفسه ، ويَستدرك من نفسه إذا أدرك بنفسه تغييراً عليها بحسن تقدير وتدبير .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ أنه قال : الثُبْنَة : ما عتَّبته من قُدّام السراويل . وفي حديث سلمان أنه كان عَتَّب سراويله فتشمّر .
تعب : قال الليث : التَعَب : شدّة العَنَاء ، وقد تعِب يَتْعَب تَعَباً . وأتعب الرجلُ رِكابَه إذا أعجلها في السَوْق أو السَيْر الحَثِيثِ . قال : وإذا أُعِنت العظم المجبور فقد أُتعِب .
وقال ذو الرمة :
إذا ما رآها رأية هِيض قلبُه
بها كانتياض المتعَب المُتَتَمم
ويقال : أتعب فلان نفسَه في عمل يمارسه إذا أنصبها فيما حمَّلها وأعملها فيه .
أبو العباس عن سَلَمة عن الفرّاء قال : أتعب فلان القَدَح إذا ملأه مَلأ يفيض ، فهو مُتْعَب .
تبع : يقال : تبع فلان فلاناً واتَّبعه ؛ قال الله تعالى في قصّة ذي القَرْنين : ( ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً ) ( الكهف : 89 ) ، وقرىء : ( اتَّبَعَ سبباً ) .
قال أبو عُبَيد : وكان أبو عمرو بن العلاء يقرأ : ( اتَّبَعَ سبباً ) بتشديد التاء ، ومعناها : تَبِع . قال : وهي قراءة أهل المدينة ، وكان الكسائيّ يقرؤها : ( ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً ( مقطوعة الألِف ، ومعناها : لحِق وأدرك .
قال أبو عُبيد : ويقال : أتبعت القوم مثال أفعلت إذا كانوا قد سبقوك فلحِقتهم . قال : واتَّبعتهم مثل افتعلت إذا مرّوا بك فمضيت معهم ، وتبِعتهم تَبَعاً مثله . ويقال : ما زلت أتّبعهم حتى أَتْبعتهم ، أي حتى أدركتهم .
قال أبو عُبيد : وقراءة أبي عمرو أحبّ إليّ من قراءة الكسائيّ .
وقال الفرّاء : أتْبع أحسن من اتّبع ؛ لأن الاتّباع : أن يسير الرجل وأنت تسير وراءه ، فإذا قلت : أتْبعته فكأنك قَفَوته .
وقال الليث : تبِعت فلاناً واتّبعته سواء .
وأتبع فلان فلاناً إذا تبعه يريد به شرّاً ، كما أتبع الشيطانُ الذي انسلخ من آيات الله فكان من الغاوين ، وكما أتبع فرعون موسى . قال : وأما التَّتبُّع فأن يتتبَّع في مُهْلة شيئاً بعد شيء . وفلان يتتبَّع مساوىء فلان وأثَره ، ويتتبَّع مَدَاقّ الأمور ، ونحو ذلك . قال : والتَبَع : ما تبِع أثر شيء فهو تَبَعه .
وأنشد قول أبي دُوَاد الإياديّ في صفة ظَبْية :
وقوائم تَبَع لها
من خَلْفها زَمَع معلَّقْ
وقال غيره : يقال لجمع التابع : تَبَع ، كما يقال لجمع الحارس : حَرَس ولجمع الخادم : خَدَم . قال : والتابع : التالي .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( فَيُغْرِقَكُم بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لاَ تَجِدُواْ لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا ) ( الإسراء : 69 ) .
قال : التبيع في موضع تابع أي تابع بالثأر لإغراقنا إيّاهم . وقيل : معنى قوله : ( تَبِيعًا ( أي مطالباً . ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَآءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ) ( البَقَرة : 178 ) يقول : على صاحب الدم اتّباع بالمعروف أي المطالبة بالدِية ، وعلى القاتل أداء إليه بإحسان . ورفع قوله : ( فاتباع ) على معنى : فعليه اتباع بالمعروف . والآية مستقصى تفسيرها في المعتلاّت من العين في باب عفا يعفو عند ذكر قوله : ( فَمَنْ عُفِىَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَىْءٌ ) ( البَقَرَة : 178 ) .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( الظلم لَيُّ الواجِد ، وإذا أُتبِع أَحَدُكم على مَليء فليَتَّبِع ) معناه : وإذا أحيل أحدكم على مليء فليحتَلْ ، من الحوالة .
وفي حديث مسروق عن مُعاذ بن جَبَل أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بعثه إلى اليمن ، فأمره في صَدَقة البَقَر أن يأخذ من كل ثلاثين من البقر تَبِيعاً ، ومن كل أربعين مُسِنّة .
أبو عُبيد عن أبي فَقْعَس الأسَديّ قال : ولد البقرة أوَّلَ سنة تَبِيع ثم جَذَع ثم ثنِيّ ثم رَباعٍ ثم سَدَس ثم صالغ .
وقال الليث : التَبِيع : العِجْل المُدْرِك ، إلا أنه يتبع أُمَّه بَعْدُ . والعَدَد ثلاثة أَتبِعة ، والجميع الأتابيع جمع الجمع . وبقرة مُتْبِع : خَلْفها تَبِيع . وخادم مُتْبِع : يتبعها ولدها حيثما أقبلت وأدبرت .
قلت : قول الليث : التبيع : المدرك وَهَم ، لأنه يدرك إذا أثْنى أي صار ثنِيّاً ، والتبيع من البقر يسمّى تَبِيعاً حين يستكمل الحول ، ولا يسمّى تَبِيعاً قبل ذلك ، فإذا استكمل عامين فهو جَذَع ، فإذا استوفى ثلاثة أعوام فهو ثَنِيّ ، وحينئذٍ يُسِنّ ، والأنثى مُسِنّة ، وهي التي تؤخذ في أربعين من البقر . ويقال للأنثى : تَبِيعة وللذكر تَبيع .
وقال الليث : يقال للذي له عليك مال يتابعك به أي يطالبك به : تَبِيع . قال : وتابع فلان بين الصلاة وبين القراءة إذا وَالَى بينهما ، ففعل هذا على أثر هذا بلا مُهْلة بينهما . وكذلك رَمَيته فأصبتُه بثلاثة أسم تِباعاً أي وِلاءً . قال : والتَبِعة والتِبَاعة : اسم للشيء الذي لك فيه بغية
شِبْهُ ظلامة ونحو ذلك .
قلت : ويقال : فلان تِبْع نساء أي يتبعهنّ ، وحِدْث نساء يحادثهنّ ، وزير نساء : يزورهنّ ، وخِلْبُ نساء إذا كان يخالبهنّ . والخِلْب أيضاً : حِجاب القلب .
وأمّا قول الجُهَنِيَّة :
يرِد المياه حَضِيرة ونفيضَة
وِرْد القَطَاة إذا اسمألّ التُبَّعُ
فإن أبا عُبَيد وابن السكيت قالا : التُبَّع : الطلّ ، واسمئلاله : قُلُوصه نِصْفَ النهار وضمورُه .
وقال أبو سعيد الضرير : التُبَّع : هو الدَبَران في هذا البيت ، سمّي تُبّعاً لاتّباعه الثريّا .
قلت : وقد سمعت بعض العرب يسمّي الدَبَران التابع والتُوَيْبع . وما أشبه ما قال الضرير بالصواب ، لأن القَطَا تَرِد المياه ليلاً ، وقلَّما ترِدها نهاراً ، لذلك يقال : أدَلّ من قطاة ، وقول لَبيد يدلّ على ذلك :
فوردنا قبل فُرّاط القَطا
إن من وِرْدِيَ تغليسَ النَهَلْ
وقال الليث : التُبَّع : ضرب من اليعاسيب من أعظمها وأحسنها ، وجمعه التبابع . قلت : وأمَّا تُبَّعٌ الملك الذي ذكره الله في كتابه فقال : ( الاَيْكَةِ وَقَوْمُ تُّبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ ) ( ق : 14 ) فقد روينا عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ما أدري أتبّع كان لعِيناً أم لا ) .
وقال الليث : كان تُبَّع ملِكاً من الملوك وكان مؤمناً ، وكان فيهم تبابعة . قال : ويقال : إن ثبت اشْتُقّ لهم هذا الاسمُ من تُبَّع ولكن فيه عجمة ولُكْنة ، ويقال : هم اليوم من وضائع تُبَّع بتلك البلاد .
وفي حديث أبي واقد الليثيّ : تابعْنا الأعمال فلم نجد شيئاً أبلغ في طلب الآخرة من الزهد في الدنيا . قال أبو عبيد قال أبو زيد وغيره : قوله : تابعنا الأعمال يقول : أحكمناها وعرفناها ويقال للرجل إذا أتقن الشيء وأحكمه : قد تابع عمله .
وروى أبو العباس عن سَلَمة عن الفرّاء أنه قال : يقال تابع فلان كلامه وهو تبيع الكلام إذا أحكمه . وَفرس متتابع الخَلْق أي مُسْتَوٍ .
وقال حُمَيد بن ثور :
ترى طَرَفيه يعسِلان كلاهما
كما اهتزّ عُود الساسَم المتتابع
قال النابغة الذبيانيّ :
من لؤلؤ متتابع متَسَرّد
وقال غيره : فلان متتابع العِلْم إذا كان علمه يشاكل بعضُه بعضاً لا تفاوت فيه . وغُصن متتابع إذا كان مستوِياً لا أُبَن فيه . ويقال : تابع المرتعُ المالَ فتتابعت أي سمَّن خَلْقها فسمِنت وحَسُنت .
وقال أبو وَجْزة السعديّ :
حرْفٌ مُليكية كالفحل تابعها
في خِصْب عامين إفراق وتهميل
وناقة مُفرِق أي تمكث سنتين أو ثلاثاً لا تَلْقَح . ويقال : هو يتابع الحديث إذا كان يَسْرده .
وأمَّا قول سلامان الطائيّ :
أخِفن اطّناني إن سَكتن وإنني
لفي شغل عن ذَحلي اليُتَتَبَّعُ
فإنه أراد : ذحليَ الذي يُتَتبَّع ، فطرح الذي وأقام الألف واللام مقامه ، وهي لغة لبعض العرب .
وقال ابن الأنباريّ : إنما أقحم الألف واللام على الفعل المضارع لمضارعته الأسماء .
وفي حديث زيد بن ثابت حين أمره أبو بكر الصدّيق بجمع القرآن قال : فعلِقت أتتبّعُه من اللخاف والعُسُب أراد أنه كان يتتبّع ما كُتب منه في اللخاف والعُسُب ، وذلك أنه استقصى جَمع جميع القرآن من المواضع التي كُتب فيها ، حتى ما كُتب في اللِخاف وهي الحجارة وفي العُسُب ، وهي جريد النخل ، وذلك أن الرَقّ أعوزهم حين نزل على رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) فأمر كُتَّاب الوحي بإثباته فيما تيسَّر من كتِف ولَوْح وجِلْد وعَسِيب ولَخفَة . وإنما تتبَّع زيد بن ثابت القرآن وجمعه من المواضع التي كُتب فيها ولم يقتصِر على ما حفِظ هو وغيره وكان من أحفظ الناس للقرآن استظهاراً واحتياطاً ، لئلا يسقط منه حرف لسُوء حفظ حافظه ، أو يتبدّل حرف بغيره . وهذا يدلّك أن الكتابة أضبط من صدور الرجال وأحرى ألاّ يسقط معه شيء ، فكان زيد يتتبَّع في مُهْلة ما كتب منه في مواضعه ويضمّه إلى الصحف ، ولا يثبت في تلك الصحف إلا ما وجده مكتوباً كما أُنزِل على النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأملاه على مَن كتبه ، والله أعلم .
وفي حديث أبي موسى الأشعريّ أنه قال : اتّبعوا القرآن ولا يتبعنَّكم القرآن فإنه من يتبع القرآن يهبط به على رياض الجنَّة ومن يتّبعه القرآن يزُخّ في قفاه حتى يقذف به في نار جهنم .
قال أبو عُبيد قوله : اتبعوا القرآن يقول : اجعلوه إمامكم ثم اتلوه ؛ كما قال الله عزّ وجلّ : ( الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاَوَتِهِ ) ( البَقَرَةَ : 121 ) أي يتّبعونه حق اتباعه .
وأما قوله : ولا يتبعنَّكم القرآن فإن بعض الناس يحمله على معنى : لا يطلبنكم القرآن بتضييعكم إيّاه ، كما يطلب الرجل صاحبه بالتبعة .
قال أبو عبيد : وهذا معنى حسن يصدّقه الحديث الآخر : ( إن هذا القرآن شافع مشفَّع ، وماحل مصدَّق ) ، فجعله يمحل بصاحبه إذا لم يتّبع ما فيه .
قال أبو عبيد : وفيه قول آخر أحسن من هذا ، قوله : لا يتبعنكم القرآن : لا تَدَعوا العمل به فتكونوا قد جعلتموه وراء ظهوركم ؛ كما فعل اليهود حين نبذوا ما أُمِروا به وراء ظهورهم . وهذا قريب من المعنى الأول ؛ لأنه إذا اتّبعه كان بين يديه ، وإذا خالفه كان خَلْفه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ ، قال : التُبَّع : سيد النحل ، والتُبَّع : الظِلّ .
ومن أمثال العرب السائرة : أتْبِع الفرسَ لجامَها ، يضرب مَثَلاً للرجل يؤمر برَب الصَنيعة وإتمام الحاجة .
بتع : في حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه سئل عن البِتْع فقال : ( كلّ شراب مسكِر فهو حرام ) .
قال أبو عُبيد : البِتْع : نَبِيذُ العَسَل ، وهو خَمْر أهل اليمن .
وقال الليث : البِتَع : الشديد المفاصِل والمَوَاصِل من الجسد .
قلت : وغيره يجعل البَتَع طول العُنُق ، يقال : عُنُق بَتِع وبَتِعه .
وقال الراجز :
كل علاة بِتع دليلها
وقال الآخر :
يرقى الدَسِيعُ إلى هادٍ له بَتِعٍ
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : البَتِع : الطويل العُنق ، والتلِع : الطويل الظهر .
قال ابن شميل : من الأعناق البَتَع وهو الغليظ الكثير اللحم الشديد . قال : ومنها المرهَف وهو الدقيق ، ولا يكون إلاّ لعتيق .
ويقال : البَتَع في العُنق : شدّته ، والتَلَع : طوله . ويقال : بَتِع فلان عليّ بأمر لم يؤامرني فيه إذا قطعه دونك .
وقال أبو وَجْزَة السَعْديّ :
بان الخليط وكان البينُ بائجةً
ولم نخفْهم على الأمر الذي بَتِعوا
بتعوا أي قطعوا دوننا . ويقال : عُنُق أبتع وبَتِع .
وروى أبو تراب عن أبي مِحْجَن قال : الانبتاع والانبتال : الانقطاع .
وقال أبو زيد : جاء القوم أجمعون أبصعون أبتعون بالتاء ، وهذا من باب التأكيد .

##### Türkçe

باب **العين** ve **التاء** ile **الباء**

**عتب** ، **تبع** ، **تعب** ، **بتع** : kullanımdadır.

**عتب** : Allah عزّ وجلّ dedi ki: ( **لَّهُمْ وَإِن يَسْتَعْتِبُواْ فَمَا هُم مِّنَ** ) ( **فُصْلَت** : 24 ).
Ebû Muʿâz en-Nahvî dedi ki: şöyle okunmuştur: ( **وإن يُسْتَعْتَبوا** ).
Dedi ki: ve manası: Allah onları bağışlayıp onları dünyaya geri döndürse, **يُعتِبوا** etmezler; der ki: Allah’a itaatle amel etmezler; Allah’ın ilminde onlar için önceden geçmiş olan bedbahtlık sebebiyle. Ve bu, Allah جل وعزّ’ün sözüdür: ( **وَلَوْ رُدُّواْ لَعَادُواْ لِمَا نُهُواْ عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ** ) ( **الأنعَام** : 28 ).
Dedi ki: ve kim okursa: ( **لَّهُمْ وَإِن يَسْتَعْتِبُواْ فَمَا هُم مِّنَ** ) — bunun manası: Rablerinden istikâle isteseler onları istikâle etmez; dersin: **استعتبت** falancayı da beni **أعتبني** etmedi; senin sözün gibi: **استقلته** de beni **أقالني** etmedi. Dedim: Ebû Muʿâz’ın iki kıraatte söylediği bu şey güzeldir, inşallah.

İbn Şümeyl ve İbnü’l-Muzaffar dedi: **العَتْب**: gücenme/öfkelenme; dersin: falan falana **عَتَب** etti, **عَتْباً** ve **مَعْتِبة** (olarak), ona gücendiği zaman. Ve falan beni **أعتبني** etti, yani onun yüzünden kendisine gücendiğim şeyi terk etti ve bana onu kızdırmasından sonra beni razı eden şeye döndü.

Ebû ʿUbeyd dedi: Ebû’d-Derdâ’dan rivayet olundu ki dedi: kardeşi **معاتبة** etmek onu yitirmekten hayırlıdır.
Dedi ki: eğer kardeşten **استُعتِب** istenir de **يُعْتِب** etmezse, onların bunda misali sözleridir: “senin için **العُتْبى** vardır, şu ki razı olmadın”; bu, yerinden çevrilmiş bir fiildir; çünkü **العُتْبى**’nın aslı, kendisinden **استعتاب** istenenin, arkadaşının sevgisine dönmesidir; bu ise onun zıddınadır. Der ki: senin rızanın hilafıyla seni **أُعتِبك** ederim.

Bişr’e ait olarak okuttu:
غَضِبت تميم أن تَقَتّل عامر
يوم النِسَار فأُعْتِبوا بالصَيْلم
**أُعتِبوا** yani **أُرضوا** edildiler, **بالاصطلام** ile.

Bir başkası dedi:
فدع العتاب فربّ شرْ
رٍ هاج أولَه العتابُ

**والعُتْبى**: **فُعْلى** vezninde bir isimdir; **لإعتاب**’ın yerine konur; o da kötülükten, kınayanı razı edecek şeye dönüştür.

Leys dedi: falan **استعتَب** etti; yani **يُعْتَب** edilmesini, yani razı edilmesini istedi.
Dedi ki: **واستَعتَب** ayrıca **أعتب** manasındadır.
Ve okuttu:
فألفيته غير مستعتِب
ولا ذاكرِ الله إلا قليلا
Ezherî dedi: onun sözü: **غير مستعتِب** yani **غير مستقيل** yani “kendisine **يقال** edilmesi istenen”; ve sözü: **ولا ذاكرِ الله إلا قليلاً** yani “ve Allah’ı anan değil”; tenvini hazf etti.
Dedi ki: **التعتب** ve **المعاتبة** ve **العِتاب**—bunların hepsi, nazlananların dostlarına hitabıdır; onların güzel dönüşünü istemeleri ve birbirlerine, kendilerine gücenme kazandıran, kazandıkları şeylerden hoşlanmadıklarını birbirlerine hatırlatmalarıdır.
Dedi ki: ve denir: “onun sözünde **عُتْباناً** bulmadım”; bu, “seni **أعتبك** ettiğini” zikrettiği halde bunun için bir açıklama görmediğin zamandır. Dedi ki: ve bazıları dedi: “ondan bu manada ne **عَتْباً** ne **عِتَاباً** bulmadım.” Dedim: **العتب** ve **العتبان** ve **العتاب**’ı **الإعتاب** manasında işitmedim; ancak **العتب** ve **العتبان**: adamı, sana karşı onda bulunan bir kötülükten dolayı kınamandır; ondan bunun için **استعتبت** istersin. Ve iki lafızdan her biri **للعتاب**’a hâlis olur; ikisi bunda ortak olunca ve her biri arkadaşına, kendisinden ona karşı geçmiş olan kötülüğü hatırlatınca, işte o **العِتاب** ve **المعاتبة**’dir. Ama **الإعتاب** ve **العُتْبى**: kendisine **عُوتِب** edilenin, kınayanı razı edecek şeye dönmesidir. **الاستعتاب**: kötülük edene, kötülüğünden dönmesini istemendir. Ve **الاستعتاب** istikâle olabilir.

Ebû ʿUbeyd, Asmaʿî’den: **العَتَبة** kapının basılan eşiği olan **أُسْكُفّة**’dir.
Leys dedi: merdivenin her basamağı **عَتَبة**’dir. Aynı şekilde, zor geçitlerdeki **العَتَب** de böyledir; onun bir tanesi **عَتَبة**’dir.
İbn Şümeyl dedi: kapıdaki **العَتَبة** üstte olandır. Dedi ki: üsttekinin üstündeki tahta: **الحاجب**. Dedi ki: **الأُسْكُفّة** altta olandır. İki yan kiriş: **العِضَادتان**. Ve denir: “falanın itaatinde **عَتَبٌ** yoktur” yani eğrilik ve sapma yoktur; ve “onun sevgisinde **عتَب** yoktur” — bozulma karıştırmayan hâlis olduğu zaman. Ve denir: falan, hoş olmayan bir **عَتَبة** üzerine yüklendi; ve belâ ve şerden hoş olmayan bir **عَتَب** üzerine.
Şair dedi:
يُعْلَى على العَتَب الكريه ويوبَس

İbnü’s-Sikkît, ʿAlkame’nin sözü hakkında dedi:
لا في شظاها ولا أرساغها عَتَب
yani ayıp. Bu, senin sözünden gelir: “onda bir şeyde **يُتَعتّب** olunmaz.” Bağlanmış yahut topal aygır, üç ayak üzerinde yürüdüğünde sanki sıçrıyormuş gibi; ona **يَعْتِب عَتَباناً** denir.

Ebû ʿUbeyd, Kisâî’den: ona **عَتَب** etti, **العِتابِ**’dandır; **يَعتِب يعتُب**; üç ayak üzerinde yürümeden de böyledir. Ve dersin: “bu yerde bana bir **عَتَبة** **عتِّب** et” — onunla, çıkacağın bir yere yükselmek istediğin zaman.
Leys dedi: kırılmış kemik desteklendiği zaman “**قد أُعتِب وأُتعب**” denir.
Ebû ʿUbeyd dedi: denir: falan şeyden **اعتَتَب** etti; yani ondan döndü.
Bundan, Kumeyt’in sözü:
فاعتتب الشوقُ عن فؤادي والش
عر إلى من إليه مُعْتَتَب

Mâzenî, Hutay’e’nin sözünü okuttu:
إذا مخارم أَحناء عَرَضْن له
لم يَنْبُ عنها وخاف الجور فاعتَتَبا
Der ki: ondan sapmadı ve haksızlıktan korkmadı. Ve **اعتتب** yani döndü; “senin için **العُتْبى** vardır” sözünden, yani hoşlanmadığından hoşlandığına dönüş senindir. Ve **عَتَبة الوادي**: dağın bitişiğinde olan en uzak yanı. Ve adama, bir süre gidip sonra döndüğünde denir: yolunda **اعتَتَب** etti, **اعتِتاباً**; sanki bir **عَتَب** arız oldu da geri döndü.

Ebû Saʿîd, Aʿşâ’nın sözü hakkında:
وثَنَى الكفّ على ذي عَتَب
يصل الصوت بذي زِير أبَحَّ
Dedi ki: **العَتَب**: **الدَسْتَانات**’tır. Ve denildi: **العَتَب**: udun yüzüne enlemesine konulan çubuklardır; teller onlardan udun ucuna uzatılır. Arapların darb-ı mesellerinden: “**أَوْدَى** tıpkı **عَتِيب**’in **أَوْدَى** ettiği gibi.”
İbnü’l-Kelbî dedi: o, Eslem b. Mâlik b. …’ın oğlu **عَتِيب**’dir; onlar, bir kralın dininde olan bir kabileydi; onları esir aldı ve köleleştirdi; ve derlerdi: “çocuklarımız büyüyünce bizi kurtaracaklar”; böylece helâk oluncaya kadar öylece kaldılar; böylece, mağlup olduğu halde helâk olan için bir mesel oldular. Bundan, ʿAdiyy b. Zeyd’in sözü:
يُرَجِّيها وقد وقعت بقُرّ
كما ترجو أصاغرَها عَتِيبُ

Leys dedi: **عَتِيب**: bir kabiledir. Dedi ki: **عُتْبة** ve **عَتَّاب** ve **عِتْبان** ve **معتِّب** erkek adlarındandır. Ve **عَتَّابة** kadın adlarındandır.

Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den: Araplar kadından kinaye olarak **العَتَبة** ve **النَعْل** ve **القارُورة** der. Ve **البَيْت** ve **الدُمْية** ve **الغُلّ** ve **القَيْد**. Dedi ki: **العِتْب**: her şeyde arkadaşını yahut dostunu, ona acıma ve ona nasihat için **يعاتِب** eden adamdır. Ve **العَتوب**: kendisinde **العتاب** işlemeyen kimsedir. Ve denir: falan, kendinden **يَستعتِب** eder, kendinden **يستقبل** eder, kendinden **يَستدرك** eder; kendinde, güzel takdir ve tedbirle ona karşı bir değişme idrak ettiği zaman.
Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den rivayet etti ki dedi: **الثُبْنَة**: şalvarın ön tarafından **عتَّبته** ettiğin şeydir. Selmân’ın hadîsinde: o, şalvarını **عَتَّب** etmişti de paçalarını topladı.

**تعب** : Leys dedi: **التَعَب**: zahmetin şiddetidir; ve **تعِب يَتْعَب تَعَباً**. Adam, bineklerini **أتعب** etti; onları sevkte yahut hızlı yürüyüşte acele ettirdiği zaman. Dedi ki: ve kırılmış kemik desteklendiği zaman, **قد أُتعِب** olmuştur.
Zü’r-Rumme dedi:
إذا ما رآها رأية هِيض قلبُه
بها كانتياض المتعَب المُتَتَمم
Ve denir: falan, yaptığı bir işte nefsini **أتعب** etti; onu, yüklediği şeyde yorduğu ve onda çalıştırdığı zaman.
Ebû’l-ʿAbbâs, Seleme’den, Ferrâ’dan dedi: falan, kadehi **أتعب** etti; onu taşacak dolulukla doldurduğu zaman; o, **مُتْعَب**’dır.

**تبع** : denir: falan falanı **تبع** etti ve **اتَّبعه**; Allah تعالى, Zü’l-Karneyn kıssasında dedi: ( **ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً** ) ( **الكهف** : 89 ); ve şöyle okunmuştur: ( **اتَّبَعَ سبباً** ).
Ebû ʿUbeyd dedi: Ebû ʿAmr b. el-ʿAlâ okurdu: ( **اتَّبَعَ سبباً** ) **التاء**’yı şeddeli; manası: **تَبِع**. Dedi ki: bu, Medine ehlinin kıraatidir. Kisâî ise onu şöyle okurdu: ( **ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً** ) **الألِف**’i kesik; manası: yetişti ve erişti.
Ebû ʿUbeyd dedi: ve denir: kavme **أتبعت** ettim, **أفعلت** misali; onlar seni geçmiş de sen onlara yetiştiğin zaman. Dedi ki: ve onları **اتَّبعت** ettim, **افتعلت** misali; senin yanından geçtiler de sen onlarla birlikte gittin; ve onları **تبِعتهم تَبَعاً** da böyledir. Ve denir: onları **أتّبعهم** etmeyi sürdürdüm, ta ki onları **أَتْبعتهم** edinceye kadar; yani ta ki onlara erişinceye kadar.
Ebû ʿUbeyd dedi: Ebû ʿAmr’un kıraati, Kisâî’nin kıraatinden bana daha sevimlidir.
Ferrâ dedi: **أتْبع** , **اتّبع**’dan daha güzeldir; çünkü **الاتّباع**: adam yürür, sen de onun arkasında yürürsün; “onu **أتْبعته** ettim” dediğinde sanki onu izledin.
Leys dedi: falanı **تبِعت** ettim ve **اتّبعته** ettim, birdir.
Ve falan falanı **أتبع** etti; ona bir kötülük murad ederek onu izlediği zaman; tıpkı şeytanın, Allah’ın ayetlerinden sıyrılanı **أتبع** etmesi gibi de o azgınlardan oldu; ve tıpkı Firavun’un Musa’yı **أتبع** etmesi gibi. Dedi ki: ama **التَّتبُّع**: bir şeyi, mühletle, şeyden sonra şey olarak izlemendir. Ve falan, falanın kötülüklerini ve izini **يتتبَّع** eder; ve işlerin ince yollarını **يتتبَّع** eder; ve bunun benzeri. Dedi ki: **التَبَع**: bir şeyin izini izleyen şeydir; o, onun **تَبَعه**’dır.
Ebû Duvâd el-İyâdî’nin, bir ceylanın vasfında sözünü okuttu:
وقوائم تَبَع لها
من خَلْفها زَمَع معلَّقْ

Başkası dedi: tâbi olanın cem’ine **تَبَع** denir; tıpkı bekçinin cem’ine **حَرَس** ve hizmetçinin cem’ine **خَدَم** denildiği gibi. Dedi ki: **والتابع**: ardıl olandır.

Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: ( **فَيُغْرِقَكُم بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لاَ تَجِدُواْ لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا** ) ( **الإسراء** : 69 ).
Dedi ki: **التبيع** burada **تابع** yerindedir; yani onları boğmamız sebebiyle bize karşı kan davasıyla tâbi olan. Ve denildi: onun sözü ( **تَبِيعًا** )’nın manası: talep eden. Bundan, Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( **فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَآءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ** ) ( **البَقَرة** : 178 ); der ki: kan sahibine, örfe uygun **اتّباع** vardır, yani diyeti talep; ve katile, ona güzelce eda vardır. Ve ( **فاتباع** )’ın ref’i, “öyleyse onun üzerine örfe uygun bir **اتباع** vardır” manasınadır. Ve ayetin tefsiri, **العين**’in illetlilerinde, **عفا يعفو** babında, ( **فَمَنْ عُفِىَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَىْءٌ** ) ( **البَقَرَة** : 178 ) zikri yanında tamamlanmıştır.

Nebi’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde: ( **الظلم لَيُّ الواجِد ، وإذا أُتبِع أَحَدُكم على مَليء فليَتَّبِع** ) manası: biriniz zengine havale edilirse **فليحتَلْ**; **الحوالة**’dendir.

Mesrûk’un, Muʿâz b. Cebel’den hadîsinde: Nebi ( صلى الله عليه وسلم ) onu Yemen’e gönderdi; ona sığır zekâtında emretti ki her otuz sığırdan bir **تَبِيعاً** alsın, her kırktan bir **مُسِنّة**.
Ebû ʿUbeyd, Ebû Fakʿas el-Esedî’den: ineğin yavrusu ilk yıl **تَبِيع**’dir; sonra **جَذَع**; sonra **ثنِيّ**; sonra **رَباعٍ**; sonra **سَدَس**; sonra **صالغ**.
Leys dedi: **التَبِيع**: erişmiş buzağıdır; ancak hâlâ anasını izler. Sayı: üç **أَتبِعة**; hepsi **الأتابيع** (cemʿu’l-cemʿ). Ve **بقرة مُتْبِع**: arkasında bir **تَبِيع** vardır. Ve **خادم مُتْبِع**: yavrusu, nereye gelse nereye gitse onu izler.
Dedim: Leys’in sözü: “**التبيع**: **المدرك**” vehimdir; çünkü o, **أثْنى** ettiği zaman, yani **ثنِيّاً** olduğu zaman erişir; sığırdan **التبيع**, yılı tamamladığı zaman **تَبِيعاً** diye adlandırılır; bundan önce **تَبِيعاً** diye adlandırılmaz. İki yılı tamamlayınca **جَذَع**’dır; üç yılı tamamlayınca **ثَنِيّ**’dir; o vakit **يُسِنّ** olur; dişisi **مُسِنّة**’dir; o, sığırın kırkında alınandır. Ve dişiye **تَبِيعة**, erkeğe **تَبيع** denir.

Leys dedi: denir: üzerinde alacağı olan kimse, onunla seni takip eder, yani onunla seni talep eder: **تَبِيع**. Dedi ki: falan, namaz ile kıraat arasında **تابع** etti; yani ikisini peş peşe getirdi; bunu bunun ardından, aralarında mühlet olmaksızın yaptı. Aynı şekilde, onu attım da üç okla **تِباعاً** isabet ettirdim; yani ard arda. Dedi ki: **التَبِعة** ve **التِبَاعة**: içinde bir istek bulunan şeyin adıdır; **شِبْهُ ظلامة** ve bunun benzeri.
Dedim: ve denir: falan **تِبْع نساء**; yani onları izler; ve **حِدْث نساء**: onlarla konuşur; ve **وزير نساء**: onları ziyaret eder; ve **خِلْبُ نساء**: onlarla hileleşir olduğu zaman. Ve **الخِلْب** ayrıca: kalbin perdesidir.

Ama Cüheniyye’nin sözü:
يرِد المياه حَضِيرة ونفيضَة
وِرْد القَطَاة إذا اسمألّ التُبَّعُ
Ebû ʿUbeyd ve İbnü’s-Sikkît dedi: **التُبَّع**: çiydir; ve onun **اسمئلاله**’i: gün ortasında azalması ve sönmesidir.
Ebû Saʿîd ed-Darîr dedi: **التُبَّع** bu beyitte **الدَبَران**’dır; **الثريّا**’yı izlemesinden dolayı **تُبّعاً** diye adlandırıldı.
Dedim: bazı Arapların **الدَبَران**’a **التابع** ve **التُوَيْبع** dediğini işittim. Darîr’in söylediği, doğruya ne kadar benzer; çünkü **القَطَا** suları geceleyin içer; gündüz onları pek az içer; bu yüzden “**أدلّ من قطاة**” denir. Lebîd’in sözü buna delalet eder:
فوردنا قبل فُرّاط القَطا
إن من وِرْدِيَ تغليسَ النَهَلْ

Leys dedi: **التُبَّع**: en büyüklerinden ve en güzellerinden olan bir tür **اليعاسيب**’dir; cem’i **التبابع**. Dedim: ama Allah’ın kitabında zikrettiği kral **تُبَّعٌ** hakkında, dedi ki: ( **الاَيْكَةِ وَقَوْمُ تُّبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ** ) ( **ق** : 14 ); Nebi’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet ettik ki dedi: ( **ما أدري أتبّع كان لعِيناً أم لا** ).
Leys dedi: **تُبَّع** krallardan bir kral idi ve mümin idi; ve onlarda **تبابعة** vardı. Dedi ki: sabit olursa, bu isim onlara **تُبَّع**’dan türetilmiş olur; fakat onda yabancılık ve pelteklik vardır; ve denir: onlar bugün o beldelerde **تُبَّع**’ın aşağı tabakasındandır.

Ebû Vâkıd el-Leysî’nin hadîsinde: “amelleri **تابعْنا** ettik de, ahireti istemede dünyada zühdden daha etkili bir şey bulmadık.” Ebû ʿUbeyd dedi: Ebû Zeyd ve başkaları dedi: onun sözü **تابعنا الأعمال** der ki: onları sağlam yaptık ve onları bildik; ve adama, bir şeyi itkan edip sağlam yaptığında denir: “amelini **تابع** etti.”
Ebû’l-ʿAbbâs, Seleme’den, Ferrâ’dan rivayet etti ki dedi: denir: falan sözünü **تابع** etti; ve o, sözün **تبيع**’idir; onu sağlam yaptığı zaman. Ve **فرس متتابع الخَلْق**: yani düzgün.
Humeyd b. Sevr dedi:
ترى طَرَفيه يعسِلان كلاهما
كما اهتزّ عُود الساسَم المتتابع
Nâbiga ez-Zübyânî dedi:
من لؤلؤ متتابع متَسَرّد
Başkası dedi: falan **متتابع العِلْم**’dir; ilmi, bir kısmı bir kısmına benzer, onda fark yoktur. Ve **غُصن متتابع**: onda düzensizlik yoksa, düzgündür. Ve denir: otlak, mala **تابع** etti de onlar **فتتابعت**; yani onların yaratılışını semizletti de semirdiler ve güzelleştiler.
Ebû Vecze es-Saʿdî dedi:
حرْفٌ مُليكية كالفحل تابعها
في خِصْب عامين إفراق وتهميل
Ve **ناقة مُفرِق**: iki yahut üç yıl gebe kalmadan kalır. Ve denir: o, hadîsi **يتابع** eder; onu ard arda dizer olduğu zaman.

Ama Selâmân et-Tâî’nin sözü:
أخِفن اطّناني إن سَكتن وإنني
لفي شغل عن ذَحلي اليُتَتَبَّعُ
O, “**ذحليَ الذي يُتَتبَّع**”ı murad etti; **الذي**’yi attı ve onun yerine **الألف واللام**’ı ikame etti; bu, bazı Arapların dilidir.
İbnü’l-Enbârî dedi: ancak **الألف واللام**’ı muzari fiile, isimlere benzemesinden dolayı soktu.

Zeyd b. Sâbit’in hadîsinde, Ebû Bekir es-Sıddîk ona Kur’an’ı toplamasını emrettiği zaman dedi ki: “onu **أتتبّعُه** ettim, **اللخاف** ve **العُسُب**’dan.” Muradı: ondan yazılmış olanı **اللخاف** ve **العُسُب** içinde takip ediyordu; çünkü o, Kur’an’ın tamamının, yazıldığı yerlerden toplanmasını sonuna kadar araştırdı; hatta **اللِخاف**’ta—ki taşlardır—ve **العُسُب**’da—ki hurma dallarıdır—yazılmış olanı bile. Bu, **الرَقّ** onlara az geldiği içindir; Resûlullah’a ( صلى الله عليه وسلم ) indiği zaman; vahiy kâtiplerine, kolay gelen şeylerde onu tespit etmelerini emretti: **كتِف** ve **لَوْح** ve **جِلْد** ve **عَسِيب** ve **لَخفَة**. Zeyd b. Sâbit, Kur’an’ı ancak yazıldığı yerlerden **تتبَّع** etti ve topladı; kendisinin ve başkalarının ezberlediğiyle yetinmedi; o, Kur’an’ı ezberden en iyi bilenlerdendi; ezberleyenin kötü ezberi sebebiyle ondan bir harf düşmesin yahut bir harf başkasıyla değişmesin diye, teyit ve ihtiyat olarak. Bu sana gösterir ki yazı, erkeklerin göğüslerinden daha sağlamdır ve onunla bir şeyin düşmemesine daha layıktır. Böylece Zeyd, yazılmış olanı yerlerinde mühletle **يتتبَّع** eder ve onu sahifelere eklerdi; ve o sahifelerde ancak, Nebi’ye ( صلى الله عليه وسلم ) indirildiği gibi ve onu yazana imla ettiği gibi yazılı bulduğunu sabitlerdi; Allah daha iyi bilir.

Ebû Mûsâ el-Eşʿarî’nin hadîsinde dedi ki: “Kur’an’a **اتّبعوا** edin ve Kur’an sizi **يتبعنَّكم** etmesin; çünkü kim Kur’an’ı izlerse, onu cennet bahçelerine indirir; ve kimseyi Kur’an izlerse, onu ensesinden iter, ta ki onu cehennem ateşine atar.”
Ebû ʿUbeyd dedi: onun sözü: **اتبعوا القرآن** der ki: onu imamınız kılın, sonra onu okuyun; Allah عزّ وجلّ’ün dediği gibi: ( **الَّذِينَ آتَيْنَاهُمُ الْكِتَابَ يَتْلُونَهُ حَقَّ تِلاَوَتِهِ** ) ( **البَقَرَةَ** : 121 ); yani onu, izleyişin hakkıyla **يتّبعونه** ederler.
Ama onun sözü: **ولا يتبعنَّكم القرآن** — bazı insanlar onu şu manaya hamleder: onu zayi etmeniz sebebiyle Kur’an sizi talep etmesin; tıpkı adamın arkadaşını **بالتبعة** ile talep etmesi gibi.
Ebû ʿUbeyd dedi: bu, güzel bir manadır; onu, diğer hadîs tasdik eder: ( **إن هذا القرآن شافع مشفَّع ، وماحل مصدَّق** ); böylece onu, içinde olanı izlemeyince sahibine karşı **يمحل** eden kıldı.
Ebû ʿUbeyd dedi: onda bundan daha güzel başka bir söz vardır: onun sözü **لا يتبعنكم القرآن**: onunla ameli terk etmeyin de onu sırtlarınızın arkasına atmış olmayın; tıpkı Yahudilerin, emrolunduklarını sırtlarının arkasına atmaları gibi. Bu, birinci manaya yakındır; çünkü onu izlerse o, önündedir; ona muhalefet ederse o, arkasındadır.

Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **التُبَّع**: arıların efendisidir; ve **التُبَّع**: gölgedir.
Arapların dolaşan darb-ı mesellerinden: “**أتْبِع الفرسَ لجامَها**”; bir adama, iyiliğin tamamlanması ve ihtiyacın bitirilmesi emredildiğinde mesel olarak vurulur.

**بتع** : Nebi’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde: **البِتْع** hakkında soruldu da dedi: ( **كلّ شراب مسكِر فهو حرام** ).
Ebû ʿUbeyd dedi: **البِتْع**: bal şırası olan **نَبِيذُ العَسَل**’dir; o, Yemen ehlinin şarabıdır.
Leys dedi: **البِتَع**: bedenden eklemleri ve bağlantıları şiddetli olandır.
Dedim: başkası **البَتَع**’ı boynun uzunluğu yapar; denir: **عُنُق بَتِع** ve **بَتِعه**.
Recez söyleyen dedi:
كل علاة بِتع دليلها
Bir başkası dedi:
يرقى الدَسِيعُ إلى هادٍ له بَتِعٍ
Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den rivayet etti: **البَتِع**: uzun boyunlu; ve **التلِع**: uzun sırtlıdır.
İbn Şümeyl dedi: boyunlardan **البَتَع**: kalın, çok etli, şiddetli olandır. Dedi ki: onlardan **المرهَف** vardır; o, incedir; ve ancak soylu olana olur.
Ve denir: boyunda **البَتَع**: onun şiddetidir; ve **التَلَع**: onun uzunluğudur. Ve denir: falan, bana danışmadığı bir işte bana karşı **بَتِع** etti; yani onu senden ayrı olarak kesti.
Ebû Vecze es-Saʿdî dedi:
بان الخليط وكان البينُ بائجةً
ولم نخفْهم على الأمر الذي بَتِعوا
**بتعوا** yani bizden ayrı olarak kestiler. Ve denir: **عُنُق أبتع** ve **بَتِع**.
Ebû Turâb, Ebû Mihcen’den rivayet etti: **الانبتاع** ve **الانبتال**: kopmadır.
Ebû Zeyd dedi: kavim, hep birlikte **أبصعون أبتعون** **بالتاء** geldi; bu, pekiştirme babındandır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والباء وما يثلثهما)
(تبر) التاء والباء والراء أصلان متباعدٌ ما بينهما: أحدهما الهلاك، والآخر [جوهر] من جواهر الأرض.‏
فالأوّل قولهم: تَبَّرَ اللهُ عَمَلَ الكافرِ، أي أهلكَه وأبطلَهَ. قال الله تعالى: ﴿إِنَّ هَؤُلاءِ مُتَبَّرٌ مَا هُمْ فِيهِ وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾ [الأعراف 139].‏
والأصل الآخر التِّبْر، وهو ما كان من الذَّهب والفِضَّة غيرَ مَصُوغٍ.‏
(تبع) التاء والباء والعين أصل واحد لا يشذ عنه من الباب شيءٌ، وهو التُّلُوُّ والقَفْو. يقال تبِعْتُ فلاناً إذا تَلَوْتَه [و] اتّبعْتَه. وأتْبَعْتُهُ إذا لحِقْتَه. والأصل واحد، غير أنّهم فَرَقوا بين القَفْو واللُّحُوق فغيَّرُوا البناءَ أدنى تغييرٍ.قال الله:﴿فَأَتْبَعَ سَبَباً(1)﴾، [و]: ﴿ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً(2)﴾ فهذا معناه على هذه القراءة اللُّحوق، ومن أهْلِ العربيّة مَن يجعل المعنى فيهما واحداً.‏
والتُّبُّعُ في قول القائل(3):‏
يَرِدُ المياهَ حَضِيرَةً ونَفيضةً *** وِرْدَ القَطاةِ إذا اسْمألَّ التُّبَُّعُ(4)‏
هو الظِّلُّ، وهو تابعٌ أبداً للشّخص. فهذا قياسٌ أصدقُ من قَطاةٍ. والتَّبِيع وَلَد البقرة إذا تَبِع أمّه، وهو فَرْض الثَّلاثين(5). وكان بعَضُ الفقهاء يقول: هو* الذي يَستوي قَرْناه وأذُناه. وهذا من طريقة الفُتْيا، لا من قياس اللغة.‏
والتَّبَعُ قوائم الدابّة، وسُمّيت لأنّه يتبع بعضُها بعضاً. والتّبيع النّصير، لأنه يَتْبَعُه نَصرهُ. والتّبيع الذي لك عليه مالٌ، فأنت تَتْبَعُه. وفي الحديث: [مَطْلُ الغنيّ ظُلْمٌ، وإذا أُتْبِعَ أحدُكُمْ على مَلِيءٍ فليَتّبِعْ". يقول: إذا أُحِيلَ عليه فليَحْتَلْ.‏
(تبل) التاء والباء واللام كلماتٌ متقاربة لفظاً ومعنى، وهي خلاف الصّلاح والسّلامة، فالتَّبْل العَدَاوة، والتَّبْل غَلَبة الحُبِّ على القلب، يقال قلبٌ متْبُول. ويقال تَبَلَهم الدّهرُ أَفْنَاهم. وقالوا في قول الأعشى:‏
أأَنْ رأَتْ رجُلاً أعشَى أَضرَّ به *** ريبُ المَنون ودهرٌ خائنٌ تَبِلُ(6)‏
(تبن) التاء والباء والنون كلماتٌ متفاوتةٌ في المعنى جدّاً، وذلك دليلٌ أنَّ من كلام العرب موضوعاً وضْعاً مِن غير قياسٍ ولا اشتقاق. فالتِّبْنُ معروفٌ، وهو العَصْفُ. والتِّبْن أعظَمُ الأقداحِ يكاد يُرْوي العِشرين. والتَّبَنُ الفِطْنة، وكذلك التَّبانَة. يقال تَبِنَ لكذا. ومحتمل أن يكون هذه التاءُ مُبدلةً من طاء. وقال سالم بنُ عبد الله(7): "كنّا نقول كذا حَتّى تَبَّنْتم(8)"، أي دقّقتم النَّظرَ بفِطْنتكم.‏
--------------ـــ
(1) الآية 85 من سورة الكهف.‏
(2) الآية 89 من سورة الكهف. وقد كررت في السورة عينها، وهي الآية 92. وهذه القراءة هي قراءة ابن عامر وعاصم وحمزة والكسائي وخلف والأعمش. وقرأ الباقون بوصل الهمزة وتشديد التاء مفتوحة. انظر إتحاف فضلاء البشر 294 واللسان (تبع).‏
(3) هي سعدى بنت الشمردل الجهنية، من قصيدة في الأصمعيات 41-43.‏
(4) في اللسان (حضر، نفض، سمأل، تبع). والتبع، بضم التاء وفتح الباء المشددة أو ضمها.‏
(5) في الأصل: "الثلثين" وهو من بقايا الرسم القديم. وفي حديث معاذ بن جبل حين بعثه الرسول الكريم إلى اليمن: "أمره في صدقة البقر أن يأخذ من كل ثلاثين من البقر تبيعاً، وعن كل أربعين مسنة".‏
(6) ديوان الأعشى 42 واللسان (تبل). ويروى: "خابل تبل"، ويروى: "متبل خبل". ولم يذكر في الأصل مقول القول، ولعله أراد أن البيت موضع قول.‏
(7) هو سالم بن عبد الله بن عمر بن الخطاب، أحد الفقهاء السبعة، توفي سنة 106. انظر تهذيب التهذيب وصفة الصفوة (2 : 50).‏
(8) لفظه في اللسان: "كنا نقول في الحامل المتوفى عنها زوجها أن ينفق عليها من جميع المال حتى تبنتم ما تبنتم".‏

ـ

##### Türkçe

(باب **التاء** و**الباء** وما يثلثهما)
(**تبر**) **التاء** ve**الباء** ve**الراء** birbirinden uzak iki asıldır: bunlardan biri helâk, diğeri yerin cevherlerinden bir [cevher]dir.‏
Birincisi onların sözü: **تَبَّرَ اللهُ عَمَلَ الكافرِ**, yani onu helâk etti ve onu iptal etti. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿إِنَّ هَؤُلاءِ مُتَبَّرٌ مَا هُمْ فِيهِ وَبَاطِلٌ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴾ [الأعراف 139].‏
Diğer asıl **التِّبْر**’dir; o, altın ve gümüşten mamul edilmemiş olan şeydir.‏
(**تبع**) **التاء** ve**الباء** ve**العين** tek bir asıldır; babdan hiçbir şey ondan sapmaz; o da ardınca gelme ve iz sürmedir. Denir: **تبِعْتُ** falancayı, onu ardınca geldim [ve] ona tâbi oldum demektir. Ve **أتْبَعْتُهُ** denir; ona yetiştim demektir. Asıl birdir; ancak onlar iz sürme ile yetişme arasında ayırım yaptılar da yapıyı en küçük bir değişiklikle değiştirdiler. Allah dedi ki: ﴿فَأَتْبَعَ سَبَباً(1)﴾ ve: ﴿ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَباً(2)﴾; bu, bu kıraate göre mânâsı yetişmedir; Arap dili ehlinden, ikisinde de mânâyı bir yapan vardır.‏
Söyleyenin(3) sözünde **التُّبُّعُ**:‏
يَرِدُ المياهَ حَضِيرَةً ونَفيضةً *** وِرْدَ القَطاةِ إذا اسْمألَّ التُّبَُّعُ(4)‏
o, gölgedir; o, şahsa daima tâbidir. Bu, **قَطاةٍ**’dan daha doğru bir kıyastır. Ve **التَّبِيع** sığır yavrusudur; annesine tâbi olduğunda; ve o, otuzun farzıdır(5). Bazı fakihler derdi ki: o, iki boynuzu ve iki kulağı eşit olan kimsedir. Bu, fetva yolundandır; dil kıyasından değildir.‏
Ve **التَّبَعُ** binitin ayaklarıdır; birbirini takip ettiği için böyle adlandırıldı. Ve **التّبيع** yardımcıdır; çünkü onun yardımı ona tâbi olur. Ve **التّبيع** kendisinde senin için mal olan kimsedir; sen onu takip edersin. Hadiste: ["Zenginin oyalaması zulümdür; sizden birinize, ödeme gücü olana havale edilirse, tâbi olsun". Der ki: ona havale edilirse, havale etsin.‏
(**تبل**) **التاء** ve**الباء** ve**اللام** lafız ve mânâca birbirine yakın kelimelerdir; ve onlar salah ve selâmetin zıddıdır. Şu hâlde **التَّبْل** düşmanlıktır; ve **التَّبْل** sevginin kalbe galebe çalmasıdır; **قلبٌ متْبُول** denir. Ve denir: **تَبَلَهم الدّهرُ**; onları yok etti. Ve **الأعشى**’nın sözü hakkında dediler:‏
أأَنْ رأَتْ رجُلاً أعشَى أَضرَّ به *** ريبُ المَنون ودهرٌ خائنٌ تَبِلُ(6)‏
(**تبن**) **التاء** ve**الباء** ve**النون** mânâ bakımından pek çok farklı kelimelerdir; bu da, Arap sözünden, kıyas ve اشتقاق olmaksızın vaz‘ ile konulmuş olan bulunduğuna delildir. Şu hâlde **التِّبْنُ** bilinen şeydir; o, saman kırıntısıdır. Ve **التِّبْن** kadehlerin en büyüğüdür; neredeyse yirmiyi kandırır. Ve **التَّبَنُ** zekâdır; aynı şekilde **التَّبانَة** de. Denir: **تَبِنَ** şuna. Muhtemeldir ki bu **التاء** **طاء**’dan بدل edilmiştir. Ve **سالم بنُ عبد الله**(7) dedi: "Biz şöyle derdik, ta ki **تَبَّنْتم**(8)"; yani zekânızla bakışı incelttiniz.‏
--------------ـــ
(1) Kehf sûresinin 85. âyeti.‏
(2) Kehf sûresinin 89. âyeti. Ve aynı sûrede tekrar edilmiştir; o da 92. âyettir. Bu kıraat, **ابن عامر** ve**عاصم** ve**حمزة** ve**الكسائي** ve**خلف** ve**الأعمش** kıraatidir. Geri kalanlar, hemzenin وصل’i ve açık **التاء**’nın şeddelenmesiyle okudular. Bkz. **إتحاف فضلاء البشر** 294 ve **اللسان** (**تبع**).‏
(3) O, **سعدى بنت الشمردل الجهنية**’dir; **الأصمعيات**’ta 41-43’te bir kasidedendir.‏
(4) **اللسان**’da (**حضر**، **نفض**، **سمأل**، **تبع**). Ve **التبع**; **التاء**’nın dammesi ve şeddeli **الباء**’nın fethası yahut dammesiyle.‏
(5) Asılda: "الثلثين"dir; o, eski yazımın kalıntılarındandır. **معاذ بن جبل** hadîsinde, Resûl-i Kerîm onu Yemen’e gönderdiğinde: "Ona, sığır sadakasında, her otuz sığırdan bir **تبيع** almasını, her kırktan da bir **مسنة** (almasını) emretti."‏
(6) **ديوان الأعشى** 42 ve **اللسان** (**تبل**). Şöyle rivayet edilir: "خابل تبل"; ve şöyle rivayet edilir: "متبل خبل". Asılda sözün söyleneni zikredilmedi; belki de beytin söz yeri olduğunu kastetti.‏
(7) O, **سالم بن عبد الله بن عمر بن الخطاب**’dır; yedi fakihden biridir; 106 yılında vefat etti. Bkz. **تهذيب التهذيب** ve **صفة الصفوة** (2 : 50).‏
(8) **اللسان**’daki lafzı: "Biz, kocası ölen hamile hakkında, tüm maldan ona nafaka verilmesini söylerdik; ta ki **تبنتم** ما **تبنتم**."‏

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- يقال: تبعه واتبعه: قفا أثره، وذلك تارة بالجسم، وتارة بالارتسام والائتمار، وعلى ذلك قوله تعالى: ﴿فمن تبع هداي فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون﴾ [البقرة/38]، ﴿قال يا قوم اتبعوا المرسلين *** اتبعوا من لا يسألكم أجرا﴾ [يس/20 - 21]، ﴿فمن اتبع هداي﴾ [طه/123]، ﴿اتبعوا ما أنزل إليكم من ربكم﴾ [الأعراف/3]، ﴿واتبعك الأرذلون﴾ [الشعراء/111]، ﴿واتبعت ملة آبائي﴾ [يوسف/38]، ﴿ثم جعلناك على شريعة من الأمر فاتبعها ولا تتبع أهواء الذين لا يعلمون﴾ [الجاثية/18]، ﴿واتبعوا ما تتلو الشياطين﴾ [البقرة/102]، ﴿ولا تتبعوا خطوات الشيطان﴾ [البقرة/168]، ﴿إنكم متبعون﴾ [الدخان/23]، ﴿ولا تتبع الهوى فيضلك عن سبيل الله﴾ [ص/26]، ﴿هل أتبعك على أن تعلمني﴾ [الكهف/66]، ﴿واتبع سبيل من أناب إلي﴾ [لقمان/15].
ويقال: أتبعه: إذا لحقه، قال تعالى: ﴿فأتبعوهم مشرقين﴾ [الشعراء/60]، ﴿ثم أتبع سببا﴾ [الكهف/89]، ﴿وأتبعناهم في هذه الدنيا لعنة﴾ [القصص/42]، ﴿فأتبعه الشيطان﴾ [الأعراف/175]، ﴿فأتبعنا بعضهم بعضا﴾ [المؤمنون/44].
يقال: أتبعت عليه، أي: أحلت عليه، ويقال: أتبع فلان بمال، أي: أحيل عليه، والتبيع خص بولد البقر إذا تبع أمه، والتبع: رجل الدابة، وتسميته بذلك كما قال:
*كأنما اليدان والرجلان**طالبتا وتر وهاربان*
(البيت لبكر بن النطاح وانظر أخباره في الأغاني 17/153، وهو في محاضرات الراغب 4/641؛ وعيار الشعر ص 30)
والمتبع من البهائم: التي يتبعها ولدهها، وتبع كانوا رؤساء، سموا بذلك لاتباع بعضهم بعضا في الرياسة والسياسة، وقيل: تبع ملك يتبعه قومه، والجمع التبابعة قال تعالى: ﴿أهم خير أم قوم تبع﴾ [الدخان/37]، والتبع: الظل.

##### Türkçe

- Denir: **تبعه** ve **اتبعه**: onun izini takip etti; bu, bazen beden ile, bazen de tasavvur ve emre uyma ile olur; bunun üzerine Yüce Allah’ın sözü: ﴿فمن **تبع** هداي فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون﴾ [البقرة/38]، ﴿قال يا قوم **اتبعوا** المرسلين *** **اتبعوا** من لا يسألكم أجرا﴾ [يس/20 - 21]، ﴿فمن **اتبع** هداي﴾ [طه/123]، ﴿**اتبعوا** ما أنزل إليكم من ربكم﴾ [الأعراف/3]، ﴿**واتبعك** الأرذلون﴾ [الشعراء/111]، ﴿**واتبعت** ملة آبائي﴾ [يوسف/38]، ﴿ثم جعلناك على شريعة من الأمر **فاتبعها** ولا **تتبع** أهواء الذين لا يعلمون﴾ [الجاثية/18]، ﴿**واتبعوا** ما تتلو الشياطين﴾ [البقرة/102]، ﴿ولا **تتبعوا** خطوات الشيطان﴾ [البقرة/168]، ﴿إنكم **متبعون**﴾ [الدخان/23]، ﴿ولا **تتبع** الهوى فيضلك عن سبيل الله﴾ [ص/26]، ﴿هل **أتبعك** على أن تعلمني﴾ [الكهف/66]، ﴿**واتبع** سبيل من أناب إلي﴾ [لقمان/15].
Ve denir: **أتبعه**: ona yetiştiği zaman; Yüce Allah dedi: ﴿ف**أتبعوهم** مشرقين﴾ [الشعراء/60]، ﴿ثم **أتبع** سببا﴾ [الكهف/89]، ﴿و**أتبعناهم** في هذه الدنيا لعنة﴾ [القصص/42]، ﴿ف**أتبعه** الشيطان﴾ [الأعراف/175]، ﴿ف**أتبعنا** بعضهم بعضا﴾ [المؤمنون/44].
Denir: **أتبعت عليه**; yani: onu onun üzerine havale ettim; ve denir: **أتبع** falan kimseyi bir mal ile; yani: onun üzerine havale olundu; ve **التبيع** yalnızca, annesini takip ettiği vakit sığır yavrusuna mahsus kılındı; ve **التبع**: binek hayvanının ayağıdır; onun bu şekilde adlandırılması, dediği gibi:
*كأنما اليدان والرجلان**طالبتا وتر وهاربان*
(Beyit Bekr b. en-Nattâh’ındır; onun haberlerine el-Eğânî 17/153’te bak; ve o, Muhâdarâtü’r-Râgıb 4/641’dedir; ve İyârü’ş-Şi‘r s. 30)
Ve hayvanlardan **المتبع**: yavrusu onu takip eden (dişi)dir; ve **تبع**: reisler idiler; reislik ve siyaset hususunda bazılarının bazısını takip etmesinden dolayı böyle adlandırıldılar; ve denildi: **تبع** bir meliktir; kavmi onu takip eder; çoğulu **التبابعة**’dır; Yüce Allah dedi: ﴿أهم خير أم قوم **تبع**﴾ [الدخان/37]; ve **التبع**: gölgedir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ب ع
تبجه تبعاً‏.‏
قال مصرف بن الأعلم العقيلي‏:‏ فلعمر عاذلتي علـى تبـع الصبـا إني بحـب الغانيـات لمولـع وأتبـع أثـره وأتبعه زاده‏.‏
وأتبع القوم‏:‏ سبقوه فلحقهم‏.‏
يقال‏:‏ تبعتهم فأتبعتهم أي تلوتهم فلحقتهم‏.‏
وقيـل‏:‏ أتبعـه إذا تبعـه يريـد بـه شـراً كمـا أتبـع فرعـون موسـى‏.‏
وهـو تابعـه وتبيعـه وهـو لـه تبـع وهم له تبـع لأنـه مصـدر وهـم أتباعـه وتباعـه‏.‏
وهـذا أصـل وغيره توابع‏.‏
وهو طلبها وتبعها‏:‏ للزير الذي لا يترك اتباعها‏.‏
وبقرة متبع‏:‏ معها تبيعهـا وهـو عجلهـا المـدرك‏:‏ وخـادم متبـع‏:‏ معهـا تبيعهـا أي ولدهـا‏.‏
وهـو تابعـه وهـي تابعتهـا‏:‏ للخادم والخادمة‏.‏
ولكل شاعر تابعة وهو رثيه‏.‏
وتابعه على كـذا‏:‏ وافقـه عليـه‏:‏ ومـا وجـدت لـي علـى فلان تبيعاً أي متابعاً ناصراً لي عليه ‏"‏ ثم لا تجدوا لكم علينـا بـه تبيعـاً ‏"‏ ولـي قبـل فلـان تبعـة وتباعـة وهـي الظلامـة‏.‏
وهـو يتتبع مساوي فلان ويتتبع مداق الأمور‏.‏
وهو يتابع بين الأعمال‏:‏ يوالي بينها‏.‏
وصام صوماً متتابعاً‏.‏
ورميته بسهمين تباعاً‏.‏
وتابعنـي بمـال لـه علـيّ‏:‏ طالبني به وهو تبيعي‏.‏
واسمأل التبع‏:‏ ارتفع الظل‏.‏
وطلع التابع والتوبيع والتبـع أي الدبـران‏.‏
وهبـت تبوع الشمس والنكيباء وهي ريوحة تهب مع طلوع الشمس من قبل القبول نكداء لا نشء معها فالعرب تكرهها‏.‏
قال‏:‏ وهبت حرجف منها بليل تبـوع الشمـس عاجفة المهار ومن المجاز‏:‏ تبعت النحل تبعها وهو يعسوبها الأعظم‏.‏
وتبعت الأغصان الريح‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ إذا ظلت العيس الخوامس والقطا معاً في هدال يتبـع الريـح مائلـه وفلـان متتابـع العمـل إذا كـان غير متفاوت فيه‏.‏
وفرس متتابع‏:‏ معتدل الأعضاء متناصفها‏.‏
وتتابع الفرس إذا جرى جرياً مستوياً لا يرفع بعض أعضائه‏.‏
وغصن متتابع‏:‏ معتدل‏.‏
قال حميد‏:‏ تـرى طرفيه يعسلان كلاهما كمـا اهتـز عـود النبعـة المتتابع وتابع المرعى الإبل فتتابعت‏:‏ سوى خلقها وسمنها‏.‏
قال أبو وجرة‏:‏ حرف مليكيـة كالفحـل تابعهـا في خصب عامين إفراق وتهميل أفرقت الناقة‏:‏ فارقها ولدها فسمنت وقيل حالت‏.‏
وفلـان يتابـع الحديث إذا أحسن سياقه ومنه حديث أبي واقد الليثي‏:‏ ‏"‏ تابعنا الأعمال فلم نجد أبلـغ فـي طلـب الآخـرة مـن الزهـد فـي الدنيـا ‏"‏‏.‏
ومـن أتبـع على مليءٍ فليتبع أي من أحيل فليحتل‏.‏
وقرأ ابن عباس آية لم يعرفها ابن عمر فقال‏:‏ ‏"‏ أتبع يا بن عباس فقال‏:‏ أتبعك على أبي بن كعب ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ت ب ع
**تبجه**: **تبعاً**.
مصرف b. el-A‘lem el-‘Ukaylî dedi:
“Ömrüm hakkı için, kınayıcıma karşı gençlik hevesinin **تبع**’ı üzere, ben şarkıcı kadınların sevgisine tutkunum;
izini **أتبع** ederim ve onu **أتبعه** ederim; onun azığını artırdı.”

**وأتبع القوم**: onları geçti; sonra onlara yetişti.

Denilir: **تبعتهم فأتبعتهم**; yani onları izledim de onlara yetiştim.

Ve denildi: **أتبعـه**; onu izlediği zaman, onunla bir kötülük ister; nitekim Firavun Musa’yı **أتبـع** etti.

Ve o, onun **تابع**’ıdır ve onun **تبيع**’idir; ve o, ona **تبع**’dır; ve onlar, ona **تبع**’dır; çünkü o bir mastardır. Ve onlar, onun **أتباع**’ıdır ve **تباع**’ıdır.

Ve bu asıldır; başkası **توابع**’dır.

Ve o, onu istemesidir; ve **تبعها**: onu izlemeyi bırakmayan zîr için.

Ve **بقرة متبع**: onunla birlikte onun **تبيع**’i vardır; o da onun erişmiş buzağısıdır. Ve **خادم متبع**: onunla birlikte onun **تبيع**’i vardır; yani onun çocuğu.

Ve o, onun **تابع**’ıdır; ve o (kadın), onun **تابعة**’sidir: hizmetçi ve hizmetçi kadın için.

Ve her şair için bir **تابعة** vardır; o da onun cinidir.

Ve **تابعه على كذا**: onda ona uydu. Ve “Falana karşı benim için bir **تبيع** bulmadım”; yani ona karşı benim için bir tâbi‘, bir yardımcı. “Sonra onunla ilgili olarak bize karşı kendiniz için bir **تبيعاً** bulamazsınız.” Ve “Falandan önce benim bir **تبعة**’m ve **تباعـة**’m vardır”; o da zulümdür.

Ve o, falanın ayıplarını **يتتبع** eder; ve işlerin inceliklerini **يتتبع** eder.

Ve o, işler arasında **يتابع** eder: aralarında peş peşe getirir.

Ve **صام صوماً متتابعاً**: peş peşe bir oruç tuttu.

Ve onu iki okla **تباعاً** attım.

Ve “Bana karşı olan bir mal ile beni **تابعني** etti”: onunla benden talep etti; ve o benim **تبيعي**’mdir.

Ve **اسمأل التبع**: gölge yükseldi.

Ve **التابع** ve **التوبيع** ve **التبع** doğdu; yani **الدبران**.

Ve **تبوع الشمس** ve **النكيباء** esti: o, güneşin doğuşuyla birlikte **القبول** tarafından esen bir rüzgârcıktır; uğursuzdur; onunla birlikte bir bulutlanma yoktur; Araplar onu kerih görür.

Dedi: “Geceleri ondan bir titreme esti; **تبوع الشمس**; taylar(ın) (hâli) zorlayıcı.”

Ve mecazdandır: **تبعت النحل تبعها**: onun arılarını izledi; o, onların en büyük **يعسوب**’udur.

Ve **تبعت الأغصان الريح**: dallar rüzgârı izledi.

İbn Mukbil dedi:
“Beşinci doğurmuş dişi develer ve **القطا** birlikte, bir **هدال** içinde gölgelendiği zaman;
rüzgârı izler, onun eğileni.”

Ve falan **متتابع العمل**’dir: onda farklılık bulunmadığı zaman.

Ve **فرس متتابع**: uzuvları dengeli, birbirine denk.

Ve at **تتابع** etti: düzgün bir koşuşla koştu; uzuvlarının bir kısmını kaldırmaz.

Ve **غصن متتابع**: dengeli.

Humeyd dedi:
“İki ucunu da görürsün; ikisi de bal akar gibi;
nitekim **النبعة** ağacının **المتتابع** dalı sallandı.”

Ve otlağı develer **تابع** etti de **فتتابعت**: yaratılışları ve semirmeleri düzgün oldu.

Ebû Vecere dedi:
“Krallık (gibi) bir pay; erkek deve gibi; onu **تابع** etti;
iki yılın bolluğunda: **إفراق** ve **تهميل**.”

**أفرقت الناقة**: yavrusu ondan ayrıldı da semirdi; ve denildi: kısır kaldı.

Ve falan, hadisi **يتابع** eder: sevkini güzel yaptığı zaman. Ve ondandır Ebû Vâkıd el-Leysî’nin hadisi:
“Amelleri **تابعنا** ettik de bulamadık; âhireti istemede dünyada zühdden daha beliğ.”

Ve “Kim bir **مليء** üzerine **أتبـع** edilirse, **فليتبع** etsin”: yani kim havale edilirse, havaleyi kabul etsin.

Ve İbn Abbâs, İbn Ömer’in bilmediği bir âyeti okudu; bunun üzerine dedi:
“**أتبع** et, ey İbn Abbâs.” O da dedi: “Seni Übey b. Ka‘b üzerine **أتبع** ederim.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تَبِعَ الشيءَ تَبَعاً وتَباعاً في الأَفعال وتَبِعْتُ
الشيءَتُبوعاً: سِرْت في إِثْرِه؛ واتَّبَعَه وأَتْبَعَه وتتَبَّعه قَفاه وتَطلَّبه مُتَّبعاً له وكذلك تتَبَّعه وتتَبَّعْته تتَبُّعاً؛ قال القُطامي: وخَيْرُ الأَمْرِ ما اسْتَقْبَلْتَ منه،
وليس بأَن تتَبَّعَه اتِّباعا
وضَع الاتِّباعَ موضع التتبُّعِ مجازاً. قال سيبويه: تتَبَّعَه اتِّباعاً لأَن تتَبَّعْت في معنى اتَّبَعْت. وتَبِعْت القوم تَبَعاً وتَباعةً، بالفتح، إِذا مشيت خلفهم أَو مَرُّوا بك فمضَيْتَ معهم. وفي حديث الدعاء: تابِعْ بيننا وبينهم على الخيْراتِ أَي اجْعَلْنا نَتَّبِعُهم على ما هم عليه.
والتِّباعةُ: مثل التَّبعةِ والتِّبعةِ؛ قال الشاعر:
أَكَلَت حَنِيفةُ رَبَّها،
زَمَنَ التقَحُّمِ والمَجاعهْ
لم يَحْذَرُوا، من ربِّهم،
سُوء العَواقِبِ والتِّباعهْ
لأَنهم كانوا قد اتخذوا إِلهاً من حَيْسٍ فعَبَدُوه زَماناً ثم أَصابتهم مَجاعة فأَكلوه.
وأَتْبَعه الشيءَ: جعله له تابعاً، وقيل: أَتبَعَ الرجلَ سبقه فلَحِقَه. وتَبِعَه تَبَعاً واتَّبَعه: مرَّ به فمضَى معه. وفي التنزيل في صفة ذي القَرْنَيْنِ: ثم اتَّبَع سبَباً، بتشديد التاء، ومعناها تَبِعَ، وكان أَبو عمرو بن العلاء يقرؤُها بتشديد التاء وهي قراءة أَهل المدينة، وكان الكسائي يقرؤُها ثم أَتبع سبباً، بقطع الأَلف، أَي لَحِقَ وأَدْرك؛ قال ابن عبيد: وقراءة أَبي عمرو أَحبُّ إِليَّ من قول الكسائي.
واسْتَتْبَعَه: طلَب إِليه أَن يَتبعه. وفي خبر الطَّسْمِيِّ النافِر من طَسمٍ إِلى حَسَّان الملك الذي غَزا جَدِيساً: أَنه اسْتَتْبَع كلبة له أَي جعلها تَتبعه.
والتابِعُ: التَّالي، والجمع تُبَّعٌ وتُبَّاعٌ وتَبَعة. والتَّبَعُ: اسم للجمع ونظيره خادِمٌ وخَدَم وطالبٌ وطلَبٌ وغائبٌ وغَيَبٌ وسالِفٌ وسَلَفٌ وراصِدٌ ورَصَدٌ ورائحٌ ورَوَحٌ وفارِطٌ وفرَطٌ وحارِسٌ وحَرَسٌ وعاسٌّ وعَسَسٌ وقافِلٌ من سفَره وقَفَلٌ وخائلٌ وخَوَلٌ وخابِلٌ وخَبَلٌ، وهو الشيطان، وبعير هامِلٌ وهَمَلٌ، وهو الضالُّ المهمل؛ قال كراع: كل هذا جمع والصحيح ما بدأْنا به، وهو قول سيبويه فيما ذَكر من هذا وقياس قوله فيما لم يَذكره منه: والتَّبَعُ يكون واحداً وجماعة. وقوله عز وجل: إِنَّا كُنا لكم تَبَعاً، يكون اسماً لجمع تابِع ويكون مصدراً أَي ذَوِي تَبَعٍ، ويجمع على أَتْباع.
وتَبِعْتُ الشيءَ وأَتْبَعْتُه: مثل رَدِفْتُه وأَرْدَفْتِه؛ ومنه قوله تعالى: إِلاَّ مَن خَطِفَ الخَطْفةَ فأَتْبعه شِهاب ثاقِب؛ قال أَبو عبيد: أَتْبَعْت القوم مثل أَفْعلت إِذا كانوا قد سبقوك فَلَحِقْتَهم، قال: واتَّبَعْتُهم مثل افْتَعَلْت إِذا مرُّوا بك فمضيتَ؛ وتَبِعْتُهم تَبَعاً مثله. ويقال: ما زِلْتُ أَتَّبِعُهم حتى أَتْبَعْتُهم أَي حتى أَدركْتُهم. وقال الفراء: أَتْبَعَ أَحسن من اتَّبَع لأَن الاتِّباع أَن يَسِير الرجل وأَنت تسير وراءَه، فإِذا قلت أَتْبَعْتُه فكأَنك قَفَوْته. وقال الليث: تَبِعْت فلاناً واتَّبَعْته وأَتْبعْته سواء. وأَتْبَعَ فلان فلاناً إِذا تَبِعَه يريد به شرّاً كما أَتْبَعَ الشيطانُ الذي انسلَخَ من آيات الله فكان من الغاوِين، وكما أَتْبَع فرعونُ موسى. وأَمَّا التتَبُّع: فأَن تتتَبَّعَ في مُهْلةٍ شيئاً بعد شيء؛ وفلان يتَتبَّعُ مَساوِيَ فلان وأَثرَه ويَتتبَّع مَداقَّ الأُمور ونحو ذلك. وفي حديث زيد بن ثابت حين أَمره أَبو بكر الصديقُ بجمع القرآن قال: فَعَلِقْتُ أَتَتَبَّعه من اللِّخافِ والعُسُبِ، وذلك أَنه اسـَقْصَى جميعَ القرآن من المواضع التي كُتِب فيها حتى ما كُتِب في اللِّخاف، وهي الحجارة، وفي العُسُب، وهي جريد النخل، وذلك أَنَّ الرَّقَّ أَعْوَزَهم حين نزل على رسول الله، صلى الله عليه وسلم، فأُمِر كاتبُ الوَحْي فيما تيسَّر من كَتِف ولوْحٍ وجِلْد وعَسُيب ولَخْفة، وإِنما تَتبَّع زيد بن ثابت القرآن وجمعه من المواضع التي كُتِب فيها ولم يقتصر على ما حَفِظ هو وغيره، وكان من أَحفظ الناس للقرآن اسْتِظهاراً واحْتِياطاً لئلا يَسْقُط منه حرف لسُوء حِفْظ حافِظه أَو يتبدَّل حرف بغيره، وهذا يدل على أَن الكتابة أَضْبَطُ من صدور الرجال وأَحْرَى أَن لا يسقط منه شيء، فكان زيد يَتتبَّع في مُهلة ما كُتب منه في مواضعه ويَضُمُّه إَلى الصُّحف، ولا يُثْبِتُ في تلك الصحف إِلاَّ ما وجده مكتوباً كما أُنزل على النبي، صلى الله عليه وسلم، وأَمْلاه على مَن كَتبه. واتَّبَعَ القرآنَ: ائْتَمَّ به وعَمِلَ بما فيه. وفي حديث أَبي موسى الأَشعري، رضي الله عنه: إِنَّ هذا القرآن كائنٌ لكم أَجراً وكائن عليكم وِزْراً فاتَّبِعوا القرآن ولا يَتَّبِعنَّكُم القرآنُ، فإِنه من يَتَّبِعِ القرآن يَهْبِطْ به على رِياضِ الجنة، ومَن يَتَّبِعْه القرآنُ يَزُخّ في قَفاه حتى يَقْذِفَ به في نار جهنم؛ يقول: اجعلوه أَمامكم ثم اتلوه كما قال تعالى: الذين آتيناهم الكتاب يَتْلُونه حقَّ تِلاوته أَي يَتَّبِعونه حقَّ اتِّباعه، وأَراد لا تَدَعُوا تِلاوته والعملَ به فتكونوا قد جعلتموه وراءَكم كما فَعل اليهود حين نَبَذُوا ما أُمروا به وراء ظهورهم، لأَنه إِذا اتَّبَعَه كان بين يديه، وإِذا خالفه كان خَلْفَه، وقيل: معنى قوله لا يتبعنكم القرآن أَي لا يَطْلُبَنَّكُم القرآنُ بتضييعكم إِياه كما يطلُب الرجلُ صاحبَه بالتَّبِعة؛ قال أَبو عبيد: وهذا معنى حسن يُصَدِّقه الحديث الآخر: إِن القرآن شافِع مُشَفَّعٌ وماحِلٌ مُصَدَّقٌ، فجعله يَمْحَل صاحبَه إِذا لم يَتَّبِعْ ما فيه. وقوله عز وجل: أَو التابعينَ غَيْرِ أُولي الإِرْبةِ؛ فسره ثعلب فقال: هم أَتباع الزوج ممن يَخْدُِمُه مثل الشيخ الفاني والعجوز الكبيرة.
وفي حديث الحُدَيْبية: وكنت تَبِيعاً لطَلْحةَ بن عُبيدِ الله أَي خادماً. والتَّبَعُ كالتابِعُ كأَنه سمي بالمصدر. وتَبَعُ كلِّ شيءٍ: ما كان على آخِره. والتَّبَعُ: القوائم؛ قال أَبو دُواد في وصف الظَّبَّية: وقَوائم تَبَع لها،
مِن خَلْفِها زَمَعٌ زَوائدْ
وقال الأَزهري: التَّبَعُ ما تَبِعَ أَثَرَ شيء فهو تَبَعةٌ؛ وأَنشد بيت أَبي دواد الإيادي في صفة ظبية:
وقوائم تَبَع لها،
من خلفها زمع مُعَلَّقْ
وتابَع بين الأُمور مُتابَعةً وتِباعاً: واتَرَ ووالَى؛ وتابعْتُه على كذا مُتابعةً وتِباعاً. والتِّباعُ: الوِلاءُ. يقال: تابَعَ فلان بين الصلاة وبين القراءة إِذا والَى بينهما ففعل هذا على إِثْر هذا بلا مُهلة بينهما، وكذلك رميته فأَصبته بثلاثة أَسهم تِباعاً أَي وِلاء. وتَتابَعَتِ الأَشياءُ: تَبِعَ بعضُها بعضاً. وتابَعه على الأَمر: أَسْعدَه عليه. والتابِعةُ: الرَّئِيُّ من الجنّ، أَلحقوه الهاء للمبالغة أَو لتَشْنِيع الأَمْرِ أَو على إِرادة الداهِيةِ. والتابعةُ: جِنِّيَّة تَتْبع الإِنسان. وفي الحديث: أَوَّلُ خَبرٍ قَدِمَ المدينةَ يعني من هجرة النبي، صلى الله عليه وسلم، امرأَة كان لها تابِعٌ من الجن؛ التابِعُ ههنا: جِنِّيٌّ يَتْبَع المرأَة يُحِبُّها. والتابعةُ: جِنية تتْبع الرجلَ تحبه. وقولهم: معه تابعة أَي من الجن.
والتَّبِيعُ: الفَحل من ولد البقر لأَنه يَتْبع أُمه، وقيل: هو تَبيع أَولَ سنة، والجمع أَتْبِعة، وأَتابِعُ وأَتابِيعُ كلاهما جمعُ الجمعِ، والأَخيرة نادرة، وهو التِّبْعُ والجمع أَتباع، والأُنثى تَبِيعة. وفي الحديث عن معاذ بن جبل: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، بعثه إِلى اليمين فأَمرَه في صدَقةِ البقر أَن يأْخذ من كل ثلاثين من البقر تَبِيعاً، ومن كل أَربعين مُسِنَّةً؛ قال أَبو فَقْعَس الأَسَدي: ولد البقَر أَول سنة تَبِيع ثم جزَع ثم ثنيّ ثم رَباعٌ ثم سَدَسٌ ثم صالِغٌ. قال الليث: التَّبِيعُ العِجْل المُدْرِك إِلا أَنه يَتْبَع أُمه بعدُ؛ قال الأَزهري: قول الليث التَّبِيع المدرك وهَم لأَنه يُدْرِكُ إِذا أَثنى أَي صار ثَنِيًّا. والتبيع من البقر يسمى تبيعاً حين يستكمل الحَوْل، ولا يسمى تَبِيعاً قبل ذلك، فإِذا استكمل عامين فهو جَذَع، فإِذا استوفى ثلاثة أَعوام فهو ثَنِيٌّ، وحينئذ مُسِنٌّ، والأُنثى مُسِنَّة وهي التي تؤخذ في أَربعين من البقر.وبقرة مُتْبِعٌ: ذاتُ تَبِيع. وحكى ابن بري فيها: مُتْبِعة أَيضاً. وخادم مُتْبِع: يَتْبَعُها ولدها حيثما أَقبلت وأَدبرت، وعمَّ به اللحياني فقال: المُتْبِعُ التي معها أَولاد. وفي الحديث: أَن فلاناً اشترى مَعْدِناً بمائة شاة مُتْبِع أَي يَتْبَعها أَولادها. وتَبِيعُ المرأَةِ: صَدِيقُها، والجمع تُبَعاء، وهي تَبِيعته.
وهو تِبْعُ نِساء، والجمع أَتباع، وتُبَّع نساء؛ عن كراع حكاها في المُنَجَّذ، وحكاها أَيضاً في المُجَرَّد إِذا جدَّ في طَلَبِهِنّ؛ وحكى اللحياني: هو تِبْعُها وهي تِبْعَتُه؛ قال الأَزهري: تِبْعُ نساء أَي يَتْبَعُهُنَّ، وحِدْثُ نساء يُحادِثُهنَّ، وزِيرُ نساء أَي يَزُورُهُنَّ، وخِلْب نساء إِذا كان يُخالِبهنَّ. وفلان تِبْعُ ضِلَّةٍ: يَتْبَع النساءَ، وتِبْعٌ ضِلَّةٌ أَي لا خَيْرَ فيه ولا خير عنده؛ عن ابن الأَعرابي. وقال ثعلب: إِنما هو تِبْعُ ضِلَّةٍ مضاف.
والتَّبِيعُ: النَّصِير. والتَّبِيعُ: الذي لك عليه مال. يقال: أُتْبِعَ فلان بفلان أَي أُحِيلَ عليه، وأَتْبَعَه عليه: أَحالَه.
وفي الحديث: الظُّلْم لَيُّ الواجِدِ، وإِذا أُتْبِعَ أَحدُكم على مَلِيءٍ فَلْيَتَّبِعْ؛ معناه إِذا أُحِيلَ أَحدكم على مَلِيءٍ قادِرٍ فلْيَحْتَلْ من الحَوالةِ؛ قال الخطابي: أَصحاب الحديث يروونه اتَّبع، بتشديد التاء، وصوابه بسكون التاء بوزن أُكْرِمَ، قال: وليس هذا أَمراً على الوجوب وإِنما هو على الرِّفْق والأَدب والإِياحةِ. وفي حديث ابن عباس، رضي الله عنهما: بَيْنا أَنا أَقرأُ آية في سِكَّة من سَكَكِ المدية إِذ سمعت صوتاً من خَلفي: أَتْبِعْ يا ابن عباس، فالتَفَتُّ فإِذا عُمر، فقلت: أُتْبِعُك على أُبَيّ بن كعب أَي أَسْنِدْ قراءتك ممن أَخذتها وأَحِلْ على من سَمِعْتها منه. قال الليث: يقال للذي له عليك مال يُتابِعُك به أَي يُطالبك به: تَبِيع. وفي حديث قيس بن عاصم، رضي الله عنه، قال: يا رسول الله ما المالُ الذي ليس فيه تَبِعةٌ من طالب ولا ضَيْفٍ؟ قال: نِعْم المال أَربعون والكثير ستون؛ يريد بالتَّبِعةِ ما يَتْبَع المالَ من نوائب الحُقوق وهو من تَبِعْت الرجل بحقّي. والتَّبِيعُ: الغَرِيمُ؛ قال الشماخ: تَلُوذُ ثَعالِبُ الشَّرَفَيْن منها،
كما لاذَ الغَرِيمُ من التَّبِيعِ
وتابَعَه بمال أَي طَلَبه. والتَّبِعُ: الذي يَتْبَعُكَ بحق يُطالبك به وهو الذي يَتْبع الغريم بما أُحيل عليه. والتبيع: التابع. وقوله تعالى: فيُغْرِقَكم بما كفرتم ثم لا تَجِدُوا لكم علينا به تَبِيعاً؛ قال الفراء: أَي ثائراً ولا طالباً بالثَّأْرِ لإِغْراقِنا إِيّاكم، وقال الزجاج: معناه لا تجدوا من يَتْبَعُنا بإِنكار ما نزل بكم ولا يتبعنا بأَن يصرفه عنكم، وقيل: تَبِيعاً مُطالِباً؛ ومنه قوله تعالى: فاتِّباعٌ بالمَعْروف وأَداء إِليه بإِحْسان؛ يقول: على صاحب الدَّمِ اتِّباع بالمعروف أَي المُطالَبَةُ بالدِّية، وعلى القاتِل أَداء إِليه بإِحسان، ورفع قوله تعالى فاتباع على معنى قوله فعليه اتِّباع بالمعروف، وسيُذْكَرُ ذلك مُستوفى في فصل عفا، في قوله تعالى: فَمن عُفِيَ له من أَخِيه شيء.
والتَّبِعةُ والتِّباعةُ: ما اتَّبَعْتَ به صاحبَك من ظُلامة ونحوها. والتَّبِعةُ والتِّباعةُ: ما فيه إِثم يُتَّبَع به. يقال: ما عليه من الله في هذا تَبِعة ولا تِباعة؛ قال وَدّاك بن ثُمَيل:
هِيمٌ إِلى الموتِ إِذا خُيِّرُوا،
بينَ تِباعاتٍ وتَقْتالِ
قال الأَزهري: التِّبِعة والتَّباعة اسم الشيء الذي لك فيه بُغْية شِبه ظُلامة ونحو ذلك. وفي أَمثال العرب السائرة: أَتْبِعِ الفَرَس لِجامَها، يُضرب مثلاً للرجل يؤْمر بردِّ الصَّنِيعةِ وإِتْمامِ الحاجة. والتُّبّعَُ والتُّبُّع جميعاً: الظل لأَنه يَتْبَع الشمس؛ قالت سُعْدَى الجُهَنِيَّةُ تَرْثي أَخاها أَسْعَدَ:
يَرِدُ المِياهَ حَضِيرةً ونَفِيضةً،
وِرْدَ القَطاةِ إِذا اسْمَأَلَّ التُّبَّعُ
التُّبَّعُ: الظل، واسْمِئْلاله: بُلوغه نصف النهار وضُمورُه. وقال أَبو سعيد الضرير: التُّبَّع هو الدَّبَرانُ في هذا البيت سُمي تُبَّعاً لاتِّباعِه الثُّرَيّا؛ قال الأَزهري: سمعت بعض العرب يسمي الدبران التابع والتُّوَيْبِع، قال: وما أَشبه ما قال الضرير بالصواب لأَن القَطا تَرِدُ المياه ليلاً وقلما تردها نهاراً، ولذلك يقال: أَدَلُّ من قَطاة؛ ويدل على ذلك قول لبيد:
فَوَرَدْنا قبلَ فُرَّاطِ القَطا،
إِنَّ مِن وَرْدِيَ تَغْلِيسَ النَّهَلْ
قال ابن بري: ويقال له التابِعُ والتُّبَّعُ والحادِي والتالي؛ قال مُهَلْهل:
كأَنَّ التابِعَ المَسْكِينَ فيها
أَجِيرٌ في حُداياتِ الوَقِير
(* رواية اخرى: حدابات بدل حدايات.)
والتَّبابِعةُ: ملوك اليمن، واحدهم تُبَّع، سموا بذلك لأَنه يَتْبَع بعضُهم بعضاً كلما هَلك واحد قام مَقامه آخر تابعاً له على مثل سِيرته، وزادوا الهاء في التبابعة لإِرادة النسب؛ وقول أَبي ذؤيب: وعليهِما ماذِيَّتانِ قَضاهُما
داودُ، أَو صَنَعُ السَّوابِغِ تُبَّعُ
سَمِعَ أَن داودَ، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، كان سُخِّر له الحديدُ فكان يَصْنع منه ما أَراد، وسَمِعَ أَنَّ تُبَّعاً عَمِلَها وكان تُبع أَمَر بعملها ولم يَصْنعها بيده لأَنه كان أَعظمَ شأْناً من أَن يصنع بيده. وقوله تعالى: أَهم خَيْر أَم قومٌ تُبَّعٍ؛ قال الزجاج: جاء في التفسير أَن تُبَّعاً كان مَلِكاً من الملوك وكان مؤْمناً وأَن قومه كانوا كافرين وكان فيهم تَبابِعةٌ، وجاء أَيْضاً أَنه نُظِر إِلى كتاب على قَبْرَين بناحية. حِمْيَر: هذا قبر رَضْوى وقبر حُبَّى، ابنتي تُبَّع، لا تُشركان بالله شيئاً، قال الأَزهري: وأَمّا تبع الملِك الذي ذكره الله عز وجل في كتابه فقال:وقومُ تبع كلٌّ كذَّب الرسُلَ، فقد روي عن النبيي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: ما أَدري تُبَّعٌ كان لعِيناً أَم لا
(* قوله« تبع كان
لعيناً أم لا» هكذا في الأصل الذي بأيدينا ولعله محرف، والأصل كان نبياً إلخ. ففي تفسير الخطيب عند قوله تعالى في سورة الدخان أهم خير أم قوم تبع، وعن النبي،صلى الله عليه وسلم: لا تسبوا تبعاً فإنه كان قد أسلم. وعنه صلى الله عليه وسلم: ما أدري أكان تبع نبياً أو غير نبي، وعن عائشة، رضي الله عنها، قالت: لا تسبوا تبعاً فانه كان رجلاً صالحاً) ؛ قال: ويقال إِن تُبَّتَ اشْتُقَّ لهم هذا الاسمُ من اسم تُبَّع ولكن فيه عُجْمة. ويقال: هم اليوم من وَضائِع تُبَّع بتلك البلاد. وفي الحديث: لا تَسُبُّوا تُبَّعاً فإِنه أَول من كَسا الكعبة؛ قيل: هو ملك في الزمان الأَول اسْمه أَسْعَدُ أَبو كَرِب، وقيل: كان مَلِكُ اليمنِ لا يسمى تُبَّعاً حتى يَمْلِكَ حَضْرَمَوْتَ وسَبأ وحِمْيَرَ.
والتُّبَّعُ: ضرب من الطير، وقيل: التُّبَّع ضرب من اليَعاسِيب وهو أَعظمها وأحسنها، والجمع التبابِعُ تشبيهاً بأُولئك الملوكُ، وكذلك الباء هنا ليشعروا بالهاء هنالك. والتُّبَّعُ: سيِّد النحل:
وتابَعَ عَمَلَه وكلامَه: أَتْقَنَه وأَحكمه؛ قال كراع: ومنه حديث أَبي واقد الليثي: تابَعْنا الأَعمال فلم نَجِد شيئاً أَبلغ في طلَب الآخرة من الزُّهْد في الدنيا أَي أَحْكَمْناها وعَرَفْناها. ويقال: تابَعَ فلان كلامَه وهو تبيع للكلام إِذا أَحكمه. ويقال: هو يُتابِعُ الحديث إِذا كان يَسْرُدُه، وقيل: فلان مُتتابِعُ العِلم إِذا كان عِلْمه يُشاكل بعضُه بعضاً لا تَفاوُتَ فيه. وغصن مُتتابعٌ إِذا كان مستوياً لا أُبَن فيه. ويقال: تابَعَ المَرْتَعُ المالَ فَتتابَعَت أي سَمَّن خَلْقَها فسَمِنَت وحَسُنت؛ قال أَبو وجْزةَ السعْدي:
حَرْفٌ مُلَيْكِيةٌ كالفَحْلِ تابَعَها،
في خِصْبِ عامَينِ، إِفْراقٌ وتَهْمِيلُ
(* قوله« مليكية» كذا بالأصل مضبوطاً وفي الاساس بياء واحدة قبل الكاف.) وناقة مُفْرِقٌ: تَمْكُث سنتين أَو ثلاثاً لا تَلْقَحُ؛ وأَما قول سَلامان الطائي:
أَخِفْنَ اطِّنانِي إِن شُكِينَ، وإِنَّني
لفي شُغُلٍ عن ذَحْليَ اليتَتَبَّعُ
فإِنه أَرادَ ذَحْليَ يتَتَبَّع فطرح الذي وأَقام الأَلف واللام مُقامه، وهي لغة لبعض العرب؛ وقال ابن الأَنباري: وِإِنما أَقحم الأَلف واللام على الفعل المضارع لمضارعة الأَسماء.
قال ابن عون: قلت للشعبي: إِنَّ رُفَيْعاً أَبا العاليةِ أَعتقَ سائبةً فأَوصَى بماله كله، فقال: ليس ذلك له إِنما ذلك للتابعة، قال النضر: التابعةُ أَن يتبع الرجلُ الرجلَ فيقول: أَنا مولاك؛ قال الأَزهري: أَراد أَن المُعْتَقَ سائبةً مالُه لمُعْتِقِه.
والإِتْباعُ في الكلام: مثل حَسَن بَسَن وقَبِيح شَقِيح.

##### Türkçe

**تَبِعَ** şeyi, fiillerde **تَبَعاً** ve **تَباعاً** olarak; ve ben şeyi **تُبوعاً** olarak **تَبِعْتُ**: onun izinde yürüdüm; ve onu **اتَّبَعَه** ve **أَتْبَعَه** ve **تتَبَّعه**: onu izledi ve onu aradı, ona **مُتَّبعاً** olarak; ve yine onu **تتَبَّعه** ve onu **تتَبَّعْته** **تتبُّعاً** olarak; **القُطامي** dedi:
وخَيْرُ الأَمْرِ ما اسْتَقْبَلْتَ منه،
وليس بأَن تتَبَّعَه اتِّباعا
**الاتِّباعَ**ı mecazen **التتبُّعِ**ın yerine koydu. **سيبويه** dedi: onu **تتَبَّعَه اتِّباعاً** (diye) çünkü **تتَبَّعْت** “**اتَّبَعْت**” manasındadır. Ve kavmi **تَبِعْت** **تَبَعاً** ve **تَباعةً** olarak, fetha ile, eğer onların arkasından yürüdüysen yahut sana uğradılarsa da sen onlarla birlikte gittinse. Dua hadîsinde: “**تابِعْ** aramızda ve onların arasında hayırlar üzere” yani onları üzerinde bulundukları şeye dair onları izler kıl.

Ve **التِّباعةُ**: **التَّبعةِ** ve **التِّبعةِ** gibidir; şair dedi:
أَكَلَت حَنِيفةُ رَبَّها،
زَمَنَ التقَحُّمِ والمَجاعهْ
لم يَحْذَرُوا، من ربِّهم،
سُوء العَواقِبِ والتِّباعهْ
Çünkü onlar **حَيْسٍ**ten bir ilâh edinmişlerdi de ona bir zaman ibadet ettiler, sonra onlara kıtlık isabet etti de onu yediler.

Ve ona şeyi **أَتْبَعه**: onu kendisine tâbi kıldı; ve denildi ki: adamı **أَتبَعَ**: onu geçti de ona yetişti. Ve onu **تَبِعَه تَبَعاً** ve onu **اتَّبَعه**: ona uğradı da onunla birlikte gitti. Ve tenzîlde **ذي القَرْنَيْنِ**in sıfatında: sonra bir sebebi **اتَّبَع** (tâ’nın şeddeli oluşuyla); manası **تَبِعَ**dır. Ve **أَبو عمرو بن العلاء** onu tâ’nın şeddeli oluşuyla okurdu; bu, Medine ehlinin kıraatidir. Ve **الكسائي** onu “sonra bir sebebi **أَتبع**” (elifin kesilmesiyle) okurdu; yani yetişti ve erişti; **ابن عبيد** dedi: **أَبي عمرو**’nun kıraati, **الكسائي**’nin sözünden bana daha sevimlidir.

Ve onu **اسْتَتْبَعَه**: ona, kendisini izlemesini talep etti. **الطَّسْمِيِّ**nin, **طَسمٍ**den **حَسَّان** adlı krala, **جَدِيساً**a gazâ eden (krala) kaçışı haberinde: onun kendisine bir köpeği **اسْتَتْبَع** ettiği, yani onu kendisini izler kıldığı.

Ve **التابِعُ**: ardıl olan; çoğulu **تُبَّعٌ** ve **تُبَّاعٌ** ve **تَبَعة**. Ve **التَّبَعُ**: cemaat için bir isimdir; benzeri **خادِمٌ** ve **خَدَم**; **طالبٌ** ve **طلَب**; **غائبٌ** ve **غَيَب**; **سالِفٌ** ve **سَلَف**; **راصِدٌ** ve **رَصَد**; **رائحٌ** ve **رَوَح**; **فارِطٌ** ve **فرَط**; **حارِسٌ** ve **حَرَس**; **عاسٌّ** ve **عَسَس**; seferinden dönen **قافِلٌ** ve **قَفَل**; **خائلٌ** ve **خَوَل**; **خابِلٌ** ve **خَبَل**—ki o şeytandır—; ve başıboş deve **هامِلٌ** ve **هَمَل**—ki o, ihmal edilmiş sapıktır. **كراع** dedi: bütün bunlar cem‘dir; doğru olan, bizim onunla başladığımızdır; bu, **سيبويه**’nin bunlardan zikrettiği hususta sözüdür; ve onun kıyası, ondan zikretmediği hususta: **التَّبَعُ** bir tek de olur, cemaat de olur. Aziz ve celil olanın sözü: “Şüphesiz biz sizin için **تَبَعاً** idik”; **تابِع** cemaatinin ismi olur ve masdar olur; yani **ذَوِي تَبَعٍ**; ve **أَتْباع** üzerine cem‘ olunur.

Ve şeyi **تَبِعْتُ** ve onu **أَتْبَعْتُه**: onu **رَدِفْتُه** ve onu **أَرْدَفْتِه** gibidir; ondan, yüce Allah’ın sözü: “Ancak bir kapışı kapıp kapan kimse; derken onu delip geçen bir alev **فأَتْبعه**”; **أَبو عبيد** dedi: kavmi **أَتْبَعْت** (bu, **أَفْعلت** gibidir) eğer onlar seni geçmişlerse de sen onlara yetişmişsen; dedi ki: onları **واتَّبَعْتُهم** (**افْتَعَلْت** gibidir) eğer sana uğradılarsa da sen gittinse; ve onları **تَبِعْتُهم تَبَعاً** bunun gibidir. Ve denilir: onları izlemeye devam ettim ta ki onları **أَتْبَعْتُهم**; yani ta ki onlara eriştim. **الفراء** dedi: **أَتْبَعَ**, **اتَّبَع**’dan daha güzeldir; çünkü **الاتِّباع** adamın yürümesi ve senin onun arkasından yürümen demektir; “onu **أَتْبَعْتُه**” dediğinde sanki onu iz sürmüş olursun. **الليث** dedi: falanı **تَبِعْت** ve onu **اتَّبَعْته** ve onu **أَتْبعْته** birdir. Ve falan falanı **أَتْبَعَ**: eğer onu bir şer ile izlediyse; nitekim Allah’ın âyetlerinden sıyrılan şeytanı izledi de azgınlardan oldu; ve nitekim Firavun Musa’yı izledi. Ama **التتَبُّع**: bir şeyi, bir şeyden sonra, mühletle izleyip aramandır; ve falan, falanın kötülüklerini ve izini izler; ve işlerin inceliklerini ve bunun benzerini izler. Zeyd b. Sâbit’in hadîsinde, Ebû Bekir es-Sıddîk ona Kur’ân’ı toplamayı emrettiğinde dedi ki: “Onu **أَتَتَبَّعه** **اللِّخافِ** ve **العُسُبِ**den (toplayıp) ilişip kaldım”; bu, onun Kur’ân’ın tamamını, yazıldığı yerlerden, hatta **اللِّخاف**ta—ki taşlardır—ve **العُسُب**te—ki hurma dallarıdır—yazılmış olanı bile, sonuna kadar araştırmış olmasıdır. Bu, **الرَّقَّ**ın, Resûlullah’a, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, indiği sırada onlara az gelmesindendir; böylece vahiy kâtibine, kolayına gelen **كَتِف** ve **لوْحٍ** ve **جِلْد** ve **عَسُيب** ve **لَخْفة** üzerine (yazması) emredildi. Zeyd b. Sâbit Kur’ân’ı, yazıldığı yerlerden izleyip topladı; kendisinin ve başkasının ezberlediğiyle yetinmedi; o, Kur’ân’ı en çok ezberleyenlerdendi; (bunu) ezberden sağlamlaştırma ve ihtiyat için yaptı; ta ki bir harf, hâfızının kötü ezberi sebebiyle düşmesin yahut bir harf başkasıyla değişmesin. Bu, yazının, erkeklerin göğüslerinden daha ضبطlı olduğuna ve ondan bir şeyin düşmemesine daha layık olduğuna delâlet eder. Böylece Zeyd, mühletle, ondan yazılmış olanı yerlerinde izler ve onu **الصُّحف**a eklerdi; ve o sahifelere, ancak, nâzil olduğu gibi yazılmış bulduğunu, Peygamber’e, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, nâzil olduğu gibi, ve onu yazana imlâ ettiği gibi, sabit kılardı.

Ve Kur’ân’ı **اتَّبَعَ**: ona uydu ve içindekilerle amel etti. Ebû Mûsâ el-Eş‘arî’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: “Şüphesiz bu Kur’ân sizin için ecir olacaktır ve sizin aleyhinize günah olacaktır; öyleyse Kur’ân’ı **فاتَّبِعوا** ve Kur’ân sizi izlemesin; çünkü Kur’ân’ı izleyen kimse, onunla cennet bahçelerine iner; Kur’ân’ın izlediği kimseyi ise ensesinde iter ta ki onu cehennem ateşine fırlatır.” Yani: onu önünüze koyun, sonra onu tilâvet edin; yüce Allah’ın dediği gibi: “Kendilerine kitabı verdiğimiz kimseler onu hakkıyla tilâvet ederler”; yani onu hakkıyla **يَتَّبِعونه**; ve muradı: onun tilâvetini ve onunla ameli terk etmeyin de onu arkanıza atmış olmayın; nitekim Yahudiler, kendilerine emredileni sırtlarının arkasına attıklarında yaptılar. Çünkü onu izlediğinde o, onun önündedir; ona muhalefet ettiğinde o, onun arkasındadır. Ve denildi ki: “Kur’ân sizi izlemesin” sözünün manası: onu zayi etmeniz sebebiyle Kur’ân’ın sizi aramasıdır; nitekim adam, sahibini **بالتَّبِعة** ile arar. **أَبو عبيد** dedi: bu, güzel bir manadır; onu, diğer hadîs tasdik eder: “Şüphesiz Kur’ân, şefaati kabul edilen bir şefaatçidir; ve doğrulanan bir davacıdır”; böylece onu, içindekine uymadığında sahibine karşı dava eden kıldı. Aziz ve celil olanın sözü: “yahut **التابعينَ**den, **غَيْرِ أُولي الإِرْبةِ**”; bunu **ثعلب** tefsir etti ve dedi ki: onlar, ihtiyar bunak ve büyük yaşlı kadın gibi, ona hizmet edenlerden, kocanın **أَتباع**ıdır.

**الحُدَيْبية** hadîsinde: “ve ben **تَبِيعاً** idim **لطَلْحةَ بن عُبيدِ الله**”; yani hizmetçi. Ve **التَّبَعُ** **التابِعُ** gibidir; sanki masdar ile adlandırılmıştır. Ve her şeyin **تَبَعُ**ı: onun sonu üzerinde olan şeydir. Ve **التَّبَعُ**: ayaklar; **أَبو دُواد** ceylanı tasvirde dedi:
وقَوائم تَبَع لها،
مِن خَلْفِها زَمَعٌ زَوائدْ
**الأَزهري** dedi: **التَّبَعُ**, bir şeyin izini izleyen şeydir; o, **تَبَعةٌ**dır; ve **أَبي دواد الإيادي**’nin, bir ceylanın sıfatında, beytini okudu:
وقوائم تَبَع لها،
من خلفها زمع مُعَلَّقْ

Ve işler arasında **تابَعَ** **مُتابَعةً** ve **تِباعاً**: peş peşe getirdi ve ard arda yaptı; ve onu şu şeye dair **تابَعْتُه** **مُتابعةً** ve **تِباعاً**. Ve **التِّباعُ**: ardıllık. Denilir: falan, namaz ile kıraat arasında **تابَعَ**; eğer ikisini ard arda yaptıysa; bunu, bunun ardından, aralarında mühlet olmaksızın yaptıysa. Ve yine: onu attım da onu üç okla **تِباعاً** vurdum; yani ard arda. Ve şeyler **تَتابَعَت**: bazısı bazısını izledi. Ve işi üzerinde ona **تابَعه**: onu o işte mutlu etti.

Ve **التابِعةُ**: cinlerden **الرَّئِيُّ**; mübalağa için yahut işi çirkin göstermek için yahut musibet kastıyla ona **الهاء**yı ilhak ettiler. Ve **التابعةُ**: insanı izleyen bir dişi cin. Hadîste: “Medine’ye gelen ilk haber—yani Peygamber’in, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, hicretinden—cinlerden bir **تابِعٌ**ı olan bir kadındı”; buradaki **التابِعُ**: kadını izleyen, onu seven bir cindir. Ve **التابعةُ**: erkeği izleyen, onu seven bir dişi cindir. Ve onların sözü: “onunla birlikte bir **تابعة** var”; yani cinlerden.

Ve **التَّبِيعُ**: sığır yavrularından erkek damızlık; çünkü annesini izler. Ve denildi ki: o, ilk yılın **تَبيع**idir. Çoğulu **أَتْبِعة**; ve **أَتابِعُ** ve **أَتابِيعُ**: ikisi de cem‘in cem‘idir; sonuncusu nadirdir. Ve o, **التِّبْعُ**dur; çoğulu **أَتباع**. Dişisi **تَبِيعة**. Muâz b. Cebel’den hadîste: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, onu Yemen’e gönderdi de sığır zekâtında ona emretti: her otuz sığırdan bir **تَبِيعاً**, her kırktan bir **مُسِنَّةً** alsın. **أَبو فَقْعَس الأَسَدي** dedi: sığır yavrusu ilk yıl **تَبِيع**dir; sonra **جزَع**; sonra **ثنيّ**; sonra **رَباعٌ**; sonra **سَدَسٌ**; sonra **صالِغٌ**. **الليث** dedi: **التَّبِيعُ**, erişmiş buzağıdır; ancak hâlâ annesini izler. **الأَزهري** dedi: **الليث**’in “**التَّبِيع** erişmiş olandır” sözü hatadır; çünkü o, **أَثنى** olduğunda, yani **ثَنِيًّا** olduğunda erişir. Sığırdan **التبيع**, yılı tamamladığında **تبيعاً** diye adlandırılır; bundan önce **تَبِيعاً** diye adlandırılmaz. İki yılı tamamladığında **جَذَع**dır; üç yılı tamamladığında **ثَنِيٌّ**dür; o vakit **مُسِنٌّ**dür; dişisi **مُسِنَّة**dir; o, sığırın kırkında alınandır. Ve **بقرة مُتْبِعٌ**: **تَبِيع** sahibi. **ابن بري** ondan: **مُتْبِعة**yı da hikâye etti. Ve **خادم مُتْبِع**: yavrusu, nereye yönelse ve dönse onu izler; **اللحياني** bunu genelleştirdi de dedi ki: **المُتْبِعُ**, yanında yavruları olan (dişi)dir. Hadîste: falan, yüz **شاة مُتْبِع** ile bir maden satın aldı; yani yavruları onu izler. Ve kadının **تَبِيعُ**i: onun dostu; çoğulu **تُبَعاء**; ve o, onun **تَبِيعته**sidir.

Ve o, kadınların **تِبْعُ**ıdır; çoğulu **أَتباع**; ve kadınların **تُبَّع**ı. **كراع** bunu **المُنَجَّذ**de hikâye etti; ve onu **المُجَرَّد**de de hikâye etti; eğer onları talepte ciddileşirse. **اللحياني** hikâye etti: o, onun **تِبْعُ**ıdır; ve o, onun **تِبْعَتُه**sidir. **الأَزهري** dedi: kadınların **تِبْعُ**ı; yani onları izler; ve kadınların **حِدْثُ**ü; yani onlarla konuşur; ve kadınların **زِيرُ**ü; yani onları ziyaret eder; ve kadınların **خِلْب**i; eğer onlarla cilveleşirse. Ve falan, bir **ضِلَّةٍ**nin **تِبْعُ**ıdır: kadınları izler; ve **تِبْعٌ ضِلَّةٌ**: yani onda hayır yoktur ve onda hayır bulunmaz; **ابن الأَعرابي**’den. **ثعلب** dedi: o, ancak izafetli olarak **تِبْعُ ضِلَّةٍ**dır.

Ve **التَّبِيعُ**: yardımcı. Ve **التَّبِيعُ**: senin üzerinde ona ait mal olan kimse. Denilir: falan, falana **أُتْبِعَ**; yani ona havale edildi. Ve onu ona **أَتْبَعَه**: onu havale etti.

Hadîste: “Zulüm, gücü yetenin oyalamasıdır; ve sizden biri, bir **مَلِيءٍ** üzerine **أُتْبِعَ** edilirse, **فَلْيَتَّبِعْ**”; manası: sizden biri, gücü yeten bir **مَلِيءٍ** üzerine havale edilirse, havaleden yararlansın. **الخطابي** dedi: hadis ehli onu tâ’nın şeddeli oluşuyla **اتَّبع** diye rivayet eder; doğrusu, tâ’nın sükûnuyla, **أُكْرِمَ** veznindedir. Dedi ki: bu, vücûb üzere bir emir değildir; ancak yumuşaklık, edep ve kolaylık üzeredir. İbn Abbâs’ın, Allah ikisinden razı olsun, hadîsinde: “Ben, Medine sokaklarından bir sokakta bir âyet okurken, arkamdan bir ses işittim: ‘**أَتْبِعْ** ey İbn Abbâs’; döndüm, bir de Ömer; dedim ki: seni, Übey b. Ka‘b üzerine **أُتْبِعُك**”; yani kıraatini, onu aldığın kimseye dayandır ve onu, ondan işittiğin kimseye havale et. **الليث** dedi: üzerinde sana ait mal bulunan ve onunla seni izleyen, yani onunla seni talep eden kimseye **تَبِيع** denilir. Kays b. Âsım’ın, Allah ondan razı olsun, hadîsinde dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü, talep eden birinin ve misafirin **تَبِعةٌ**sinin bulunmadığı mal nedir?” Dedi ki: “Ne güzel mal: kırk; ve çok olan: altmış.” **التَّبِعة** ile, mala tâbi olan hakların musibetlerini kasteder; bu, “hakkımla adamı **تَبِعْت**”tendir. Ve **التَّبِيعُ**: alacaklı; **الشماخ** dedi:
تَلُوذُ ثَعالِبُ الشَّرَفَيْن منها،
كما لاذَ الغَرِيمُ من التَّبِيعِ
Ve onu bir mal ile **تابَعَه**: onu talep etti. Ve **التَّبِعُ**: seni, talep ettiği bir hak ile izleyen kimsedir; o, havale edildiği şeyle borçluyu izleyendir. Ve **التبيع**: tâbi olan. Yüce Allah’ın sözü: “böylece sizi, küfrettiğinizden dolayı boğar; sonra onunla ilgili olarak bize karşı bir **تَبِيعاً** bulamazsınız”; **الفراء** dedi: yani bizim sizi boğmamız için bir öç alan ve öç talep eden bulamazsınız. **الزجاج** dedi: manası, size inen şeyi inkâr ederek bizi izleyen ve onu sizden çevirmekle bizi izleyen birini bulamazsınız; ve denildi ki: **تَبِيعاً**: talep eden. Ondan, yüce Allah’ın sözü: “**فاتِّباعٌ** **بالمَعْروف** ve ona **أَداء** **بإِحْسان**”; yani kan sahibine, örfe uygun **اتِّباع**; yani diyet talebi; ve katile, ona ihsan ile eda. Ve yüce Allah’ın “**فاتباع**” sözünün ref‘i, “onun üzerine örfe uygun **اتِّباع** vardır” manasınadır; bu, “**عفا**” faslında, yüce Allah’ın sözü: “**فَمن عُفِيَ له من أَخِيه شيء**”de tam olarak zikredilecektir.

Ve **التَّبِعةُ** ve **التِّباعةُ**: arkadaşını, bir zulüm ve benzeriyle izlediğin şey. Ve **التَّبِعةُ** ve **التِّباعةُ**: onunla izlenilen bir günah bulunan şey. Denilir: bu hususta onun üzerinde Allah’tan bir **تَبِعة** yoktur ve bir **تِباعة** yoktur. **وَدّاك بن ثُمَيل** dedi:
هِيمٌ إِلى الموتِ إِذا خُيِّرُوا،
بينَ تِباعاتٍ وتَقْتالِ
**الأَزهري** dedi: **التِّبِعة** ve **التَّباعة**, senin onda, zulme benzer bir istek ve benzeri bulunan şeyin adıdır. Arapların dolaşan darbımesellerinde: “**أَتْبِعِ** atın gemini”; bir adama, iyiliği geri vermesi ve ihtiyacı tamamlaması emredildiğinde mesel olarak vurulur.

Ve **التُّبّعَُ** ve **التُّبُّع** ikisi birden: gölge; çünkü güneşi izler. **سُعْدَى الجُهَنِيَّةُ**, kardeşi **أَسْعَد** için mersiye söylerken dedi:
يَرِدُ المِياهَ حَضِيرةً ونَفِيضةً،
وِرْدَ القَطاةِ إِذا اسْمَأَلَّ التُّبَّعُ
**التُّبَّعُ**: gölge; ve onun **اسْمِئْلاله**si: öğlenin yarısına ulaşması ve küçülmesidir. **أَبو سعيد الضرير** dedi: bu beyitte **التُّبَّع** **الدَّبَرانُ**dur; **الثُّرَيّا**yı izlemesinden dolayı **تُبَّعاً** diye adlandırıldı. **الأَزهري** dedi: bazı Arapların **الدبران**a **التابع** ve **التُّوَيْبِع** dediğini işittim. Dedi ki: **الضرير**in söylediği, doğruya ne kadar benzer; çünkü **القَطا** suları geceleyin içer ve gündüz nadiren içer; bu yüzden “**أَدَلُّ من قَطاة**” denilir. Buna, **لبيد**’in sözü delâlet eder:
فَوَرَدْنا قبلَ فُرَّاطِ القَطا،
إِنَّ مِن وَرْدِيَ تَغْلِيسَ النَّهَلْ
**ابن بري** dedi: ona **التابِعُ** ve **التُّبَّعُ** ve **الحادِي** ve **التالي** denilir. **مُهَلْهل** dedi:
كأَنَّ التابِعَ المَسْكِينَ فيها
أَجِيرٌ في حُداياتِ الوَقِير
(* başka rivayet: **حدابات** بدل **حدايات**.)

Ve **التَّبابِعةُ**: Yemen kralları; tekili **تُبَّع**; onları böyle adlandırdılar çünkü her biri helâk oldukça, onun yerine, onun gibi gidişatı üzere, ona tâbi olarak bir başkası kalkar; ve nisbeti kastetmek için **التبابعة**ye **الهاء**yı artırdılar. **أَبي ذؤيب**’in sözü:
وعليهِما ماذِيَّتانِ قَضاهُما
داودُ، أَو صَنَعُ السَّوابِغِ تُبَّعُ
O, Davud’un—nebîmize ve ona salât ve selâm olsun—demirin kendisine musahhar kılındığını işitti; ondan dilediğini yapardı. Ve **تُبَّع**ın onu yaptığı işitildi; hâlbuki **تُبع** onu yaptırmayı emretti, onu eliyle yapmadı; çünkü o, eliyle yapmaktan daha büyük bir şan sahibiydi. Yüce Allah’ın sözü: “Onlar mı daha hayırlı yoksa **قومٌ تُبَّعٍ** mı?”; **الزجاج** dedi: tefsirde geldi ki **تُبَّعاً** krallardan bir kraldı ve mümin idi; kavmi kâfir idi; ve içlerinde **تَبابِعةٌ** vardı. Ve yine geldi ki, bir yörede iki kabir üzerinde bir yazıya bakıldı: **حِمْيَر** tarafında: “Bu, **رَضْوى**’nın kabri ve **حُبَّى**’nın kabri; **تُبَّع**ın iki kızı; Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmazlar.” **الأَزهري** dedi: Allah’ın, kitabında zikrettiği kral **تبع**a gelince, dedi ki: “Ve **قومُ تبع**: hepsi resulleri yalanladı.” Peygamber’den, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi ki: “Bilmiyorum, **تُبَّعٌ** lânetli miydi yoksa değil mi”
(* “**تبع كان لعيناً أم لا**” sözü, elimizdeki asılda böyle; belki tahrif edilmiştir…) ; dedi ki: ve denilir: **تُبَّتَ** için bu isim, **تُبَّع** isminin isminden türetilmiştir; fakat onda yabancılık vardır. Ve denilir: onlar bugün o beldelerde **وَضائِع تُبَّع**dandır. Hadîste: “**تُبَّعاً**a sövmeyin; çünkü o, Kâbe’yi ilk örten kimsedir.” Denildi ki: o, ilk zamanlarda bir kraldır; adı **أَسْعَدُ أَبو كَرِب**. Ve denildi ki: Yemen kralına, **حَضْرَمَوْتَ** ve **سَبأ** ve **حِمْيَرَ**a mâlik oluncaya kadar **تُبَّعاً** denilmezdi.

Ve **التُّبَّعُ**: kuşlardan bir tür; ve denildi ki: **اليَعاسِيب**den bir türdür; onların en büyüğü ve en güzeli. Çoğulu **التبابِعُ**; o krallara benzetme olarak; ve buradaki **الباء** da, oradaki **الهاء**yı hissettirmek içindir. Ve **التُّبَّعُ**: arıların efendisi:
Ve onun işini ve sözünü **تابَعَ**: onu sağlam yaptı ve onu muhkem kıldı. **كراع** dedi: ondan, **أَبي واقد الليثي** hadîsi: “Biz amelleri **تابَعْنا** da, âhireti talepte dünyada zühdden daha beliğ bir şey bulmadık”; yani onları muhkem kıldık ve onları bildik. Ve denilir: falan sözünü **تابَعَ**; ve o, sözün **تبيع**idir; eğer onu muhkem kılarsa. Ve denilir: o, hadîsi **يُتابِعُ**; eğer onu ard arda dizerse. Ve denildi ki: falan, ilimde **مُتتابِعُ**dır; eğer ilmi, bazısı bazısına benzerse, onda fark bulunmazsa. Ve **غصن مُتتابعٌ**: eğer düzgünse, onda budak yoksa. Ve denilir: otlak, mala **تابَعَ** da (hayvanlar) **فَتتابَعَت**; yani onların yaratılışını semizletti de semirdiler ve güzelleştiler. **أَبو وجْزةَ السعْدي** dedi:
حَرْفٌ مُلَيْكِيةٌ كالفَحْلِ تابَعَها،
في خِصْبِ عامَينِ، إِفْراقٌ وتَهْمِيلُ
(* “**مليكية**” sözü, asılda böyle ضبطlıdır; **الاساس**ta kâftan önce tek **ياء** ile.)
Ve **ناقة مُفْرِقٌ**: iki yahut üç yıl kalır da gebe kalmaz. Ama **سَلامان الطائي**’nin sözü:
أَخِفْنَ اطِّنانِي إِن شُكِينَ، وإِنَّني
لفي شُغُلٍ عن ذَحْليَ اليتَتَبَّعُ
O, “**ذَحْليَ يتَتَبَّع**”ı kastetti; böylece **الذي**yi attı ve **الأَلف واللام**ı onun yerine ikame etti; bu, bazı Arapların dilidir. **ابن الأَنباري** dedi: ancak, isimlere benzemesinden dolayı, muzâri fiile **الأَلف واللام**ı soktu.

**ابن عون** dedi: **الشعبي**’ye dedim ki: “Şüphesiz **رُفَيْعاً أَبا العاليةِ** bir **سائبةً** azat etti de malının tamamını vasiyet etti.” Dedi ki: “Bu ona ait değildir; bu ancak **للتابعة** içindir.” **النضر** dedi: **التابعةُ**, adamın adamı izlemesi ve “ben senin mevlanım” demesidir. **الأَزهري** dedi: muradı, **سائبةً** olarak azat edilenin malının, onu azat edene ait olmasıdır.

Ve sözde **الإِتْباعُ**: **حَسَن بَسَن** ve **قَبِيح شَقِيح** gibidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت ب ع * * تَبِعَةُ * من باب طرب وسلم إذا مشى خلفه أو مرّ به فمضى معه وكذا * اتَّبَعهُ * وهو افتعل و * أتْبَعَهُ * على أفعل إذا كان قد سبقه فلحقه وأتبع غيره يقال اتْبعتُه الشيء فتبعه وقال الأخفش * تَبِعهُ * و * أتْبعهُ * بمعنى مثل ردفه وأردفه ومنه قوله تعالى ﴿إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب﴾ و * التَّبَعُ * يكون واحدا وجمعا قال الله تعالى ﴿إ ا كنا لكم تبعا﴾ وجمعه * أتْباعٌ * و * تابَعَهُ * على كذا * مُتَابَعَةً * و * تِبَاعاً * بالكسر و * التِّبَاعُ * أيضا الولاء و * تَابَعَ * الرجل عمله أي أحكمه وأتقنه وفي حديث أبي واقد الليثي ﴿تابعنا الأعمال فلم نجد شيءا أبلغ في طلب الآخرة من الزهد في الدنيا﴾ أي أحكمناها وعرفناها و * تَتَبَّعَ * الشيء تطلبه متتبعا له وكذا * تَبَّعَهُ * بتشديد الباء أيضا و * التِبَاعَةُ * بالكسر مثل التَبِعة و * التَّبِعةُ * ما أتُبع به ذكره الفارابي في الديوان و * التَبِيعُ * التابع وقوله تعالى ﴿ثم لم يجدوا لكم علينا به تبيعا﴾ قال الفراء أي ثائرا ولا طالبا وهو بمعنى تابع والتبيع ولد البقرة في أول سنة والأنثى تبيعة والجمع * تِباعٌ * بالكسر و * تَبَائعُ * مثل أفيل وأفائل وقولهم معه * تابِعةٌ * أي من الجن

##### Türkçe

* ت ب ع * * **تَبِعَةُ** * طرب ve سلم bâbından: onun arkasından yürüdüğü yahut ona uğrayıp da onunla birlikte gidip yürüdüğü zaman; ve bunun gibi **اتَّبَعهُ**; o ifti‘âl veznindedir. Ve **أتْبَعَهُ** أفعل üzere: önceden onu geçmiş olup da ona yetiştiği zaman. Ve başkasını da peşine taktı; denilir: **اتْبعتُه** **الشيء**; böylece o onu izledi. El-Ahfeş dedi ki: **تَبِعهُ** ve **أتْبعهُ** mânâca (aynıdır); tıpkı **ردفه** ve **أردفه** gibi. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: ﴿إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب﴾. Ve **التَّبَعُ** tekil de olur çoğul da. Allah تعالى dedi ki: ﴿إ ا كنا لكم تبعا﴾. Onun çoğulu **أتْباعٌ**’dır. Ve **تابَعَهُ** şu şey üzere, **مُتَابَعَةً** ve kesre ile **تِبَاعاً** (olarak). Ve **التِّبَاعُ** da: velâ (bağlılık). Ve **تَابَعَ** adam işini; yani onu sağlam yaptı ve onu mükemmel yaptı. Ebû Vâkıd el-Leysî’nin hadisinde: ﴿تابعنا الأعمال فلم نجد شيءا أبلغ في طلب الآخرة من الزهد في الدنيا﴾; yani onları sağlam yaptık ve onları bildik. Ve **تَتَبَّعَ** şeyi: onu arayarak, onun izini sürerek istersin; ve bunun gibi **تَبَّعَهُ** da, bâ’nın şeddelenmesiyle, yine. Ve kesre ile **التِبَاعَةُ**: **التَبِعة** gibidir. Ve **التَّبِعةُ**: kendisiyle tâbi olunan şeydir; el-Fârâbî onu divanda zikretti. Ve **التَبِيعُ**: tâbi olan. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ثم لم يجدوا لكم علينا به تبيعا﴾; el-Ferrâ dedi ki: yani öç alıcı da değil, talep edici de değil; ve o, tâbi mânâsınadır. Ve **التبيع**: ineğin yavrusu, ilk yılında; dişisi **تبيعة**’dir. Çoğulu kesre ile **تِباعٌ** ve **تَبَائعُ**; tıpkı أفيل ve أفائل gibi. Ve onların sözü: onunla birlikte **تابِعةٌ**; yani cinlerden (bir) (şey).

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

تبعه، كفرح يتبعه تبعا، محركة، وتباعة، كسحابة: مشى خلفه أو مر به فمضى معه، يقال: تبع الشيء تباعا، في الأفعال. وتبع الشيء تبوعا: سار في إثره.
 والتبعة، كفرحة وكتابة: الشيء الذي لك فيه بغية، شبه ظلامة ونحوها، كما في العباب والتهذيب. وفي اللسان: ما اتبعت به صاحبك من ظلامة ونحوها. ويقال: ما عليه من الله في هذا تبعة ولا تباعة، ومنه الحديث: ما المال الذي ليس فيه تبعة من طالب ولا من ضيف يريد بالتبعة ما يتبع المال من نوائب الحقوق، وهو من: تبعت الرجل بحقي. وقال الشاعر:
  أكلت حنـيفة ربـهـا                      زمن التقحم والمجاعه
  لم يحذروا من ربهـم                      سوء العواقب والتباعه والتبعات التباعات: ما فيه إثم يتبع به، قال وداك بن ثميل:
  هيم إلى الموت إذا خيروا                      بين تباعات وتـقـتـال والتبع، محركة: التابع يكون واحدا وجمعا، ومنه قوله تعالى:  إنا كنا لكم تبعا  يكون اسما لجمع تابع، ويكون مصدرا، أي ذوي تبع. وج: أتباع. وقال كراع: جمع تابع. ونظيره: خادم وخدم، وطالب وطلب، وغائب وغيب، وسالف وسلف، وراصد ورصد، ورائح وروح، وفارط وفرط، وحارس وحرس، وعاسس وعسس، وقافل من سفره وقفل، وخائل وخول، وخابل وخبل، وهو الشيطان، وبعير هامل وهمل، وهو الضال المهمل، فكل هؤلاء جمع. وقال سيبويه: إنها أسماء لجمع، وهو الصحيح. والتبع أيضا: قوائم الدابة، وأنشد سيبويه لأبي كاهل اليشكري:
  يسحب الليل نجوما طلعا                      فتواليها بطيئات التبـع ويروى: ظلعا. وقال أبو دواد يصف الظبية:
  وقوائم تـبـع لـهـا                      من خلفها زمع زوائد وفي التهذيب عن الليث: التبع: ما تبع أثر شيء فهو تبعه، وأنشد له يصف ظبية:
  وقوائم تـبـع لـهـا                      من خلفها زمع معلق قال الصاغاني: الرواية:
  وقوائم خذف لها                      من فوقهـا.. وخذف، أي تخذف الحصى. وقوله يصف ظبية غلط، وإنما يصف ثورا.
 والتبع، بضمتين مشددة الباء، وكذلك التبع، كسكر: الظل، سمي به لأنه يتبع الشمس حيثما زالت، وبهما روي قول سعدى الجهنية ترثي أخاها أسعد:
  يرد المياه نفيضة وحضيرة                      ورد القطاة إذا اسمأل التبع اسمئلاله: بلوغه نصف النهار وضموره. قال أبو ليلى: ليس الظل هنا ظل النهار، إنما هو ظل الليل. قال الله تعالى:  ألم تر إلى ربك كيف مد الظل  والظل هو الليل في كلام العرب. أرادت أن هذا الرجل يرد المياه بالأسحار قبل كل أحد، وأنشد:

  قد صبحت والظل غض ما زحل                      وحاضر الماء هجود ومصـل قال: والتبع: ظل النهار، واشتق هذا من ظل الليل.
 وتبعة، محركة، وتقدم أن أبا عبيد البكري ضبطه بفتح الباء الموحدة وسكون التاء المثناة الفوقية ومثله في معجم ياقوت نقلا عن الأصمعي، وقد صحفه الصاغاني وقلده المصنف. قال الأصمعي: هي هضبة بجلذان من أرض الطائف، فيها نقوب، كل نقب قدر ساعة، كانت تلتقط فيها السيوف العادية والخرز، وساكنوها بنو نصر بن معاوية.
 والتابع والتابعة: الجني والجنية يكونان مع الإنسان يتبعانه حيث ذهب. ومنه حديث جابر رضي الله عنه: أول خبر قدم المدينة امرأة لها تابع، فجاء في صورة طائر حتى وقع، فقالت: انزل، قال: إنه ظهر بمكة نبي حرم الزنا، ومنع منا القرار. والتابع هنا: جني يتبع المرأة يحبها. والتابعة: تتبع الرجل تحبه.
 وقيل: التابعة: الرئي من الجن، وإنما ألحقوا الهاء للمبالغة، أو لتشنيع الأمر، أو على إرادة الداهية، والجمع: التوابع، وهن القرناء. وتابع النجم: اسم الدبران، وسمي به تفاؤلا وفي العباب: تطيرا من لفظه، قال الأزهري: وسمعت بعض العرب يسمى الدبران تويبعا، بالتصغير. وقال ابن بري: ويقال له: الحادي والتالي، وأنشد لمهلهل:
  كأن التابع المسكين فيها                      أجير في حدايات الوقير ويسمى الدبران أيضا تبعا، كسكر، قاله أبو سعيد الضرير: وبه فسر بيت سعدى الجهنية، وقال: إنما سمى به لإتباعه الثريا. قال الأزهري: وما أشبه ما قاله بالصواب، لأن القطا ترد المياه ليلا، وقلما ترد نهارا، ولذلك يقال: أدل من قطاة، ويدل على ذلك قول لبيد:
  فوردنا قبل فراط القـطـا                      إن من وردي تغليس النهل والتبيع، كأمير: الناصر تقول: وجدت على فلان تبيعا، أي نصيرا متابعا. نقله الليث.
 والتبيع: الذي لك عليه مال وتتابعه، أي تطالبه به.
 والتبيع أيضا: التابع، ومنه قوله تعالى:  ثم لا تجدوا لكم علينا به تبيعا  قال الفراء: أي ثائرا ولا طالبا بالثأر. وقال الزجاج: معناه لا تجدوا من يتبعنا بإنكار ما نزل بكم، ولا يتبعنا بأن يصرفه عنكم، وقيل: تبيعا: مطالبا. والتبيع: ولد البقرة في الأولى، ثم جذع، ثم ثني، ثم رباع، ثم سديس، ثم سالغ، قاله أبو فقعس الأسدي، وهي بهاء.
 وقال الليث: التبيع: العجل المدرك لأنه يتبع أمه بعد. قال الأزهري: وهذا وهم، لأنه يدرك إذا أثنى، أي صار ثنيا. والتبيع من البقر يسمى تبيعا حين يستكمل الحول، ولا يسمى تبيعا قبل ذلك، فإذا استكمل عامين فهو جذع. فإذا استوفى ثلاثة أعوام فهو ثني، وحينئذ مسن، والأنثى مسنة، وهي التي تؤخذ في أربعين من البقر. قلت: وسيأتي البحث في ذلك في س ل غ.

  ج: تباع وتبائع كصحاف وصحائف. وفي العباب: مثل أفيل وإفال وأفائل، عن أبي عمرو، والذي في اللسان: جمع تبيع أتبعة وأتابع وأتابيع، كلاهما جمع الجمع، والأخيرة نادرة.
 والتبيع: الذي استوى قرناه وأذناه. قاله الشعبي، قال ابن فارس: هذا من طريقة الفتيا لا من القياس في اللغة. وتبيع: والد الحارث الرعيني الصحابي، رضي الله عنه، هكذا ضبطه ابن ماكولا كأمير. قال الذهبي: له وفادة، وشهد فتح مصر، أو هو تبيع كزبير. وقال ابن حبيب: هو الحارث بن يثيع، بضم الياء التحتية، وفتح الثاء المثلثة مصغرا، كتبيع بن عامر الحميري، وهو ابن امرأة كعب الأحبار، من المحدثين، وقد سبق له في ح ب ر، أنه لا يقال كعب الأحبار، وإنما يقال كعب الحبر، وقد غفل عن ذلك. وتبيع بن سليمان أبي العدبس المحدث وهو المعروف بالأصغر، سماه أبو حاتم هكذا مرة، وقال مرة أخرى: لا يسمى، ويروي عن أبي مرزوق، وعنه أبو العدبس، وقد تقدم ذكره في ع د ب س، وهناك لم يذكر إلا أبا العدبس الأكبر ولو جمع بينهما كان أحسن. فراجعه.
 والتبابعة، هكذا بباءين موحدتين: ملوك اليمن، ويوجد في بعض النسخ: التتابعة، بتاءين فوقيتين، وهو غلط، الواحد تبع، كسكر، سموا بذلك لأنه يتبع بعضهم بعضا، كلما هلك واحد قام مقامه آخر تابعا له على مثل سيرته، وزادوا الهاء في التبابعة لإرادة النسب.
 وقوله تعالى:  أهم خير أم قوم تبع  قال الزجاج: جاء في التفسير أن تبعا كان ملكا من الملوك وكان مؤمنا، وأن قومه كانوا كافرين، وجاء أيضا أنه نظر إلى كتاب على قبرين بناحية حمير: هذا قبر رضوى وقبر حبى ابنتي تبع، لا تشركان بالله شيئا. وفي الحديث لا تسبوا تبعا فإنه أول من كسا الكعبة وقيل: اسمه أسعد أبو كرب. وقال الليث: التبابعة في حمير، كالأكاسرة في الفرس، والقياصرة في الروم، ولا يسمى به إلا إذا كانت، هكذا في النسخ، ونص العين: دانت له حمير وحضرموت، وزاد غيره: وسبأ، وإذا لم تدن له هاتان لم يسم تبعا.
 ودار التبابعة بمكة معروفة، وهي التي ولد فيها النبي صلى الله عليه وسلم، كما في العباب.
 والتبع، كسكر: الظل لأنه يتبع الشمس، وهذه هي اللغة الثانية التي أشرنا إليها قريبا، ولو ذكرهما في موضع واحد كان أصنع، وهكذا روي بيت سعدى الجهنية الذي تقدم ذكره.
 ومن المجاز: التبع: ضرب من اليعاسيب أعظمها وأحسنها، ج:التبابيع نقله الليث، ويقال من ذلك: تبعت النحل تبعها، أي يعسوبها الأعظم، تشبيها بأولئك الملوك، ووقع في اللسان: والجمع التبابع. وقال ابن عباد: يقال: ما أدري أي تبع هو? أي أي الناس هو.

  وأبو عبد الله أحمد بن محمد بن سعيد التبعي: محدث، روى عن القاسم بن الحكم، وعنه زنجويه بن محمد اللباد، نقله الحافظ. وقال يونس: رجل تبع للكلام، كصرد، وهو من يتبع بعض كلامه بعضا. وتبوع الشمس، كتنور: ريح يقال لها: النكيباء تهب الغداة مع طلوعها من نحو الصبا لا نشء معها فتدور في مهاب الرياح حتى تعود إلى مهب الصبا حيث بدأت بالغداة. قال الزمخشري: والعرب تكرهها. وتبع المرأة، بالكسر: عاشقها وتابعها حيث ذهبت. وحكى اللحياني: هو تبع نساء، وهي تبعته. وقال الأزهري: تبع نساء، أي يتتبعهن، وحدث نساء: يحادثهن، وزير نساء: يزورهن، وخلب نساء: إذا كان يخالبهن.
 وقال ابن عباد: بقرة تبعى، كسكرى، أي مستحرمة. وأتبعتهم مثل تبعتهم، وذلك إذا كانوا سبقوك فلحقتهم، نقله أبو عبيد. ويقال: أتبعه: إذا قفاه وتطلبه متتبعا له، وأتبعتهم أيضا غيري. وقوله تعالى:  فأتبعهم فرعون بجنوده  أراد أتبعهم إياهم. وقال ابن عرفة: أي لحقهم أو كاد، ومنه قوله تعالى:  فأتبعه الشيطان  أي لحقه. قال الفراء: يقال: تبعه وأتبعه، ولحقه وألحقه، وكذلك قوله:  فأتبعه شهاب مبين  وقوله عز وجل:  فأتبع سببا  وفاتبع سببا بتشديد التاء، ومعناها تبع، وكان أبو عمرو بن العلاء يقرؤها بالتشديد، وهي قراءة أهل المدينة، وكان الكسائي يقرؤها بقطع الألف، أي لحق وأدرك. قال أبو عبيد: وقراءة أبي عمرو أحب إلي من قول الكسائي.
 وفي المثل: أتبع الفرس لجامها، أو أتبع الناقة زمامها، أو أتبع الدلو رشاءها كل ذلك يضرب للأمر باستكمال المعروف واستتمامه، وعلى الأخير قول قيس ابن الخطيم:
  إذا ما شربت أربعا خط مئزريوأتبعت دلوي في السماح رشاءها

  وقال أبو عبيد: أرى معنى المثل الأول: إنك قد جدت بالفرس، واللجام أيسر خطبا، فأتم الحاجة، لما أن الفرس لا غنى به عن اللجام. قاله ضرار بن عمرو الضبي، والذي حققه المفضل وغيره أن المثل لعمرو بن ثعلبة قالوا: لما أغار ضرار على حي عمرو بن ثعلبة الكلبي فأخذ أموالهم، وسبى ذراريهم وسار بالغنائم والسبي إلى أرض نجد، ولم يحضرهم عمرو أي لم يشهد غارة ضرار عليهم، فحضر، أي قدم على قومه، فقيل له: إن ضرار بن عمرو أغار على الحي فأخذ أموالهم وذراريهم فتبعه عمرو فلحقه قبل أن يصل إلى أرضه، فقال عمرو بن ثعلبة لضرار: رد علي أهلي ومالي. فردهما عليه، فقال: رد علي قياني، فرد عليه قينته الرائعة، وحبس ابنتها سلمى بنت عطية بن وائل. فقال له حينئذ: يا أبا قبيصة أتبع الفرس لجامها. وكان المفضل يذكر أن المثل لعمرو بن ثعلبة الكلبي، أخي عدي بن جناب الكلبي، وكان ضرار بن عمرو الضبي أغار عليهم، فسبى يومئذ سلمى بنت وائل، وكانت يومئذ أمة لعمرو بن ثعلبة، وهي أم النعمان ابن المنذر، فمضى بها ضرار مع ما غنم، فأدركهم عمرو بن ثعلبة، وكان صديقا له وقال: أنشدك الإخاء والمودة إلا رددت علي أهلي. فجعل يرد شيئا شيئا، حتى بقيت سلمى، وكانت قد أعجبت ضرارا، فأبى أن يردها، فقال عمرو: يا ضرار، أتبع الفرس لجامها، فأرسلها مثلا.
 وشاة متبع، وبقرة متبع، وجارية متبع، كمحسن في الكل: يتبعها ولدها، ويقال: بقرة متبع: ذات تبيع، وحكى ابن بري فيها: متبعة أيضا، وخادم متبع: يتبعها ولدها حيثما أقبلت وأدبرت، وعم به اللحياني، فقال: المتبع: التي معها أولاد. والإتباع في الكلام مثل: حسن بسن، وقبيح شقيح، وشيطان ليطان، ونحوها. والتتبيع: التتبع، وقال الليث: أما التتبع، فهو أن يتتبع في مهلة شيئا بعد شيء، وفلان يتتبع مساوئ فلان وأثره، ويتتبع مداق الأمور، ونحو ذلك.
 والإتباع والاتباع، الأخير على افتعال، كالتبع، ويقال: أتبعه، أي حذا حذوه. وقال أبو عبيد: اتبعتهم مثل افتعلت، إذا مروا بك فمضيت، وتبعتهم تبعا مثله. ويقال: ما زلت أتبعهم حتى أتبعتهم، أي حتى أدركتهم. وقال الفراء: أتبع أحسن من اتبع، لأن الإتباع أن يسير الرجل وأنت تسير وراءه، فإذا قلت: أتبعته فكأنك قفوته. وقال الليث: تبعت فلانا، واتبعته، وأتبعته سواء.
 وأتبع فلان فلانا، إذا تبعه، يريد به شرا، كما أتبع الشيطان الذي انسلخ من آيات الله، فكان من الغاوين، وكما أتبع فرعون موسى. ووضع القطامي الإتباع موضع التتبع مجازا، فقال:
  وخير الأمر ما استقبلت منه                      وليس بأن تتبعه إتبـاعـا قال سيبويه: تتبعه إتباعا لأن تتبعت في معنى اتبعت. والتباع، بالكسر: الولاء، وقد تابعه على كذا، قال القطامي:
  فهم يتبينون سنا سيوف                      شهرناهن أياما تباعا

  وقول أبي واقد الحارث بن عوف الليثي رضي الله عنه: تابعنا الأعمال فلم نجد شيئا أبلغ في طلب الآخرة من الزهد في الدنيا أي مارسناها وأحكمنا معرفتها، من قولهم: تابع الباري القوس: إذا أحكم بريها، وأعطى كل عضو منها حقه، قال أبو كبير الهذلي يصف قوسا:
  وعراضة السيتين توبع بريها                      تأوي طوائفها بعجس عبهر وقال السكري: توبع بريها، أي جعل بعضه يتبع بعضا.
 قال الصاغاني: ومنه أيضا الحديث: تابعوا بين الحج والعمرة، فإن المتابعة بينهما تنفي الفقر والذنوب كما ينفي الكير خبث الحديد. وقال كراع: قول أبي واقد المذكور من قولهم:تابع فلان عمله وكلامه، إذا أتقنه وأحكمه. ويقال: تابع المرعى الإبل، وعبارة اللسان المرتع المال، إذا أنعم تسمينها وأتقنه، وهو مجاز: قال أبو وجزة السعدي:
  حرف مليكية كالفحل تابـعـهـا                      في خصب عامين إفراق وتهميل وكل محكم مبالغ في الإحكام متابع. وتتابع: توالى، قال الليث: تتابعت الأشياء والأمطار والأمور، إذا جاء واحد خلف واحد على أثره. وفي الحديث: تتابعت على قريش سنو جدب. وقال النابغة الذبياني:
  أخذ العذارى عقده فنظمنه                      من لؤلؤ متتابع متسـرد ومنه: صام شهرين متتابعين. ومن المجاز: فرس متتابع الخلق، أي مستويه، زاد الزمخشري: معتدل الأعضاء متتابعها. وقال حميد بن ثور رضي الله عنه:
  ترى طرفيه يعسلان كلاهمـا                      كما اهتز عود السأسم المتتابع ومن المجاز: رجل متتابع العلم، إذا كان يشابه علمه بعضه بعضا لا تفاوت فيه.
 ومن المجاز: غصن متتابع، إذا كان مستويا لا أبن فيه.
 وتتبعه: تطلبه في مهلة شيئا بعد شيء، قاله الليث، وقد تقدم قريبا، ومنه قول زيد بن ثابت رضي الله عنه في جمع القرآن: فعلقت أتتبعه من اللخاف والعسب، أي يتطلبه. ولم يقتصر على ما حفظ هو وغيره احتياطا، لئلا يسقط منه حرف لسوء حفظ حافظه، أو يتبدل حرف بغيره، وهذا يدل على أن الكتابة أضبط من صدور الرجال، وأحرى ألا يسقط منه شيء.
 ومما يستدرك عليه: تبعت الشيء تبوعا: سرت في أثره.
 وتابع بيننا وبينهم على الخيرات أي جعلنا نتبعهم على ما هم عليه.
 وأتبعه الشيء: جعله له تابعا. واستتبعه: طلب إليه أن يتبعه. والتابع: التالي، والجمع تبع، وتباع، كسكر ورمان. واتبع القرآن: ائتم به وعمل بما فيه. والتابع: الخادم، ومنه قوله تعالى:  أو التابعين غير أولى الإربة  قال ثعلب: هم أتباع الزوج ممن يخدمه، مثل الشيخ الفاني، والعجوز الكبيرة.
 والتبيع، كأمير: الخادم أيضا، ومنه حديث الحديبية: كنت تبيعا لطلحة بن عبيد الله.
 وتبع كل شيء، محركة: ما كان على آخره. وقال الأزهري: التبع: ما تبع أثر شيء.
 والمتابعة: التباع. وتابعه على الأمر: أسعده عليه. والتبع، بالكسر: تبيع البقر، والجمع أتباع.

  ويقال: هو تبع نساء، كسكر، إذا جد في طلبهن، حكاه كراع في كتابيه المنجد، والمجرد.
 وقال غيره: هو تبع ضلة، بالكسر: إذا كان يتتبع النساء، وتبع ضلة، على النعت، أي لا خير فيه ولا خير عنده، عن ابن الأعرابي. وقال ثعلب: إنما هو تبع ضلة مضاف.
 ويقال: أتبع فلان بفلان، أي أحيل له عليه. وأتبعه عليه: أحاله، وهو مجاز. ومنه الحديث الظلم لي الواجد، وإذا أتبع أحدكم على ملئ فليتبع معناه: إذا أحيل أحدكم على ملئ قادر فليحتل، من الحوالة، هكذا ضبطه الخطابي، قال: وأصحاب الحديث يروونه بالتشديد.
 والمتابعة: المطالبة. وإتباع بالمعروف في الآية هو المطالبة بالدية، أي لصاحب الدم.
 والتبع، محركة: من أسماء الدبران، نقله ابن بري والزمخشري.
 والتبع، كسكر: ضرب من الطير ويقال: هو يتابع الحديث، إذا كان يسرده. وقال الزمخشري: إذا كان يحسن سياقه، وهو مجاز. وتتابعت الإبل، أي سمنت وحسنت، وهو مجاز.
 وتتابع الفرس: جرى جريا مستويا لا يرفع بعض أعضائه، وهو مجاز.
 والتباعيون، بالكسر، جماعة من أهل اليمن حدثوا منهم مظفر الدين عمرو بن علي السحولي، حدث عن أبي عبد الله محمد بن إسماعيل ابن أبي الضيف اليمني وغيره، وعنه ولده البرهان إبراهيم بن عمرو، وقد وقع لنا البخاري من طريقه مسلسلا بأهل اليمن، من طريق ابن أخته محدث اليمن الجمال محمد بن عيسى بن مطير الحكمي.
 وكشداد لقب أبي الأمداد عبد العزيز بن عبد الحق المراكشي المتوفى سنة تسعمائة وأربعة عشر، أخذ عن الجزولي صاحب الدلائل. وقد مر ذكره أيضا في ح ر ر.

##### Türkçe

**تبعه**: **كفرح** gibi; onu **تبعا** olarak izledi; harekeli; ve **تباعة**; **كسحابة** gibi: onun arkasından yürüdü yahut ona uğradı da onunla birlikte geçti; “şeyi **تباعا** olarak izledi” denir; fiillerde. Ve **تبع** şeyi **تبوعا**: onun izinde yürüdü.

Ve **التبعة**; **كفرحة** ve **كتابة** gibi: içinde senin için bir istek bulunan şey; **ظلامة** ve benzeri gibi; **العباب** ve **التهذيب**’de olduğu üzere. **اللسان**’da: arkadaşını onunla **ظلامة** ve benzeri bir şeyden dolayı izlediğin şey. Ve denir: “Bu hususta onun üzerinde Allah’tan bir **تبعة** da yok, bir **تباعة** da yok.” Ve ondan hadis: “Talep eden birinden de, misafirden de (misafir) isteyen birinden de **تبعة** bulunmayan mal hangisidir?” **تبعة** ile, malı izleyen hakların musibetlerini kasteder; ve o, “adamı hakkımla **تبعت**”tendir. Şair dedi ki:
  **أكلت حنـيفة ربـهـا                      زمن التقحم والمجاعه**
  **لم يحذروا من ربهـم                      سوء العواقب والتباعه**

Ve **التبعات التباعات**: içinde onunla izlenilen bir günah bulunan şey; **وداك بن ثميل** dedi ki:
  **هيم إلى الموت إذا خيروا                      بين تباعات وتـقـتـال**

Ve **التبع**; harekeli: tâbi olan; tekil ve çoğul olur; ondan Yüce Allah’ın sözü: **إنا كنا لكم تبعا**; **تابع**’ın cem‘i için bir isim olur; ve masdar olur; yani **ذوي تبع**. Çoğulu: **أتباع**. **كراع** dedi: **تابع**’ın cem‘i. Benzeri: **خادم** ve **خدم**; **طالب** ve **طلب**; **غائب** ve **غيب**; **سالف** ve **سلف**; **راصد** ve **رصد**; **رائح** ve **روح**; **فارط** ve **فرط**; **حارس** ve **حرس**; **عاسس** ve **عسس**; seferinden dönen **قافل** ve **قفل**; **خائل** ve **خول**; **خابل** ve **خبل**; o da şeytandır; ve **بعير هامل** ve **همل**; o da başıboş bırakılmış sapıktır; işte bunların hepsi cem‘dir. **سيبويه** dedi: “Bunlar cem‘ için isimlerdir”; ve bu doğrudur.

Ve **التبع** ayrıca: binitin ayaklarıdır. **سيبويه**, **أبي كاهل اليشكري**’den şu beyti okuttu:
  **يسحب الليل نجوما طلعا                      فتواليها بطيئات التبـع**
Rivayet olunur: **ظلعا**.

**أبو دواد** ceylanı vasfederek dedi ki:
  **وقوائم تـبـع لـهـا                      من خلفها زمع زوائد**

Ve **التهذيب**’de **الليث**’ten: **التبع**: bir şeyin izini izleyen şey; o, onun **تبعه**’sidir. Onun için, bir ceylanı vasfederek şu beyti okuttu:
  **وقوائم تـبـع لـهـا                      من خلفها زمع معلق**
**الصاغاني** dedi: rivayet:
  **وقوائم خذف لها                      من فوقهـا..**
Ve **خذف**: yani çakılı fırlatır. “Bir ceylanı vasfederek” sözü yanlıştır; ancak bir boğayı vasfeder.

Ve **التبع**; iki ötre ile, **الباء** şeddeli; ve yine **التبع**; **كسكر** gibi: gölge; güneşi nerede kayarsa orada izlediği için onunla adlandırıldı. Ve ikisiyle, **سعدى الجهنية**’nin kardeşi **أسعد**’ı mersiyelediği sözü rivayet olundu:
  **يرد المياه نفيضة وحضيرة                      ورد القطاة إذا اسمأل التبع**

**اسمئلاله**: öğle vaktinin yarısına ulaşması ve incelmesi. **أبو ليلى** dedi: buradaki gölge, gündüz gölgesi değildir; ancak gece gölgesidir. Yüce Allah dedi: **ألم تر إلى ربك كيف مد الظل**; ve gölge, Arapların كلامında gecedir. Şunu kastetti: bu adam, herkesten önce seher vakitlerinde sulara varır. Ve şu beyti okuttu:

  **قد صبحت والظل غض ما زحل                      وحاضر الماء هجود ومصـل**

Dedi ki: ve **التبع**: gündüzün gölgesidir; ve bu, gece gölgesinden türetilmiştir.

Ve **تبعة**; harekeli; ve daha önce, **أبو عبيد البكري**’nin onu **الباء**’ın fethi, **التاء**’nın (üstteki ikili) sükûnu ile ضبط ettiği geçti; ve **ياقوت**’un mu‘ceminde de, **الأصمعي**’den naklen bunun benzeri vardır. **الصاغاني** onu tashif etti ve musannif de onu taklit etti. **الأصمعي** dedi: o, **الطائف** toprağından **جلذان**’da bir tepedir; onda geçitler vardır; her geçit bir saat kadardır; orada başıboş (sahipsiz) kılıçlar ve boncuklar toplanırdı; sakinleri **بنو نصر بن معاوية**’dir.

Ve **التابع** ve **التابعة**: insanla birlikte olan, nereye giderse onu izleyen cin ve dişi cindir. Ondan, **جابر** رضي الله عنه hadisi: “Medine’ye gelen ilk haber, **تابع**’ı olan bir kadındı; kuş suretinde geldi, nihayet kondu; kadın dedi: ‘İn!’ dedi: ‘Mekke’de zina’yı haram kılan bir peygamber zuhur etti; ve bizden yerleşmeyi men etti.’” Buradaki **التابع**: kadını izleyen, onu seven bir cindir. **التابعة**: erkeği izler, onu sever.

Ve denildi: **التابعة**: cinlerden **الرئي**’dir; ancak mübalağa için, yahut işi çirkin göstermek için, yahut musibeti kastetme üzere **الهاء**’yı eklediler. Çoğulu: **التوابع**; ve onlar **القرناء**’dır. Ve **تابع النجم**: **الدبران**’ın adıdır; ve onunla, uğur sayarak adlandırıldı; **العباب**’da: lafzından uğursuzluk sayarak. **الأزهري** dedi: ve bazı Arapların **الدبران**’ı küçültme ile **تويبع** diye adlandırdığını işittim. **ابن بري** dedi: ve ona **الحادي** ve **التالي** denir. Ve **لمهلهل**’e ait şu beyti okuttu:
  **كأن التابع المسكين فيها                      أجير في حدايات الوقير**

Ve **الدبران** ayrıca **تبعا** diye de adlandırılır; **كسكر** gibi; bunu **أبو سعيد الضرير** söyledi; ve onunla **سعدى الجهنية**’nin beyti tefsir edildi. Dedi ki: ancak o, **الثريا**’yı izlediği için onunla adlandırıldı. **الأزهري** dedi: söylediği şey ne kadar da doğruya benziyor; çünkü **القطا** sulara gece varır; gündüz nadiren varır; bu yüzden “**أدل من قطاة**” denir. Ve buna, **لبيد**’in sözü delalet eder:
  **فوردنا قبل فراط القـطـا                      إن من وردي تغليس النهل**

Ve **التبيع**; **كأمير** gibi: yardımcı; dersin ki: “Falanın üzerinde bir **تبيعا** buldum”; yani tâbi olan bir yardımcı. Bunu **الليث** nakletti.

Ve **التبيع**: üzerinde senin için mal bulunan ve onu izlediğin kimse; yani onu onunla talep edersin.

Ve **التبيع** ayrıca: tâbi olan; ondan Yüce Allah’ın sözü: **ثم لا تجدوا لكم علينا به تبيعا**. **الفراء** dedi: yani öç alan da değil, öç talep eden de değil. **الزجاج** dedi: manası, size inen şeyi inkâr ile bizi izleyen birini bulamazsınız; onu sizden çevirmekle bizi izleyen (birini de bulamazsınız). Ve denildi: **تبيعا**: talep eden. Ve **التبيع**: sığır yavrusu; ilk yılda, sonra **جذع**, sonra **ثني**, sonra **رباع**, sonra **سديس**, sonra **سالغ**; bunu **أبو فقعس الأسدي** söyledi; ve o, **بهاء**’dır.

Ve **الليث** dedi: **التبيع**: ergin buzağıdır; çünkü daha sonra annesini izler. **الأزهري** dedi: bu bir vehimdir; çünkü o, **أثنى** ettiği zaman ergin olur; yani **ثنيا** oldu. Sığırlardan **التبيع**, yılı tamamladığında **تبيعا** diye adlandırılır; bundan önce **تبيعا** diye adlandırılmaz. İki yılı tamamladığında **جذع**’dır. Üç yılı tamamladığında **ثني**’dir; o vakit **مسن**’dir; dişisi **مسنة**’dir; o da sığırlardan kırk (adet)te alınandır. Dedim: bunun araştırması **س ل غ**’de gelecektir.

ج: **تباع** ve **تبائع**, **صحاف** ve **صحائف** gibi. **العباب**’da: **أفيل** ve **إفال** ve **أفائل** gibi; Ebû Amr’dan. **اللسان**’da olan ise: **تبيع**’in çoğulu **أتبعة** ve **أتابع** ve **أتابيع**; ikisi de çoğulun çoğuludur; sonuncusu nadirdir.

**التبيع**: boynuzları ve kulakları eşit olan (hayvan). Bunu eş-Şa‘bî söyledi. İbn Fâris dedi ki: Bu, fetva yolundandır; dilde kıyastan değildir. Ve **تبيع**: sahâbî **الحارث الرعيني**’nin babasıdır, Allah ondan razı olsun; İbn Mâkûlâ onu **أمير** gibi ضبط etti. Zehebî dedi ki: Onun bir heyetle gelişi vardır; Mısır’ın fethine şahit oldu; yahut o, **زبير** gibi **تبيع**’dir. İbn Habîb dedi ki: O, **الحارث بن يثيع**’dir; alttaki **الياء**’ın dammesiyle, üç noktalı **الثاء**’ın fethasıyla, küçültme olarak; **تبيع بن عامر الحميري** gibi; o, Ka‘b el-Ahbâr’ın karısının oğludur; muhaddislerdendir. Ve onun için **ح ب ر** maddesinde daha önce geçti ki “**كعب الأحبار** denmez; ancak **كعب الحبر** denir”; bundan gaflet etti. Ve muhaddis **تبيع بن سليمان أبي العدبس**; o, **بالأصغر** diye bilinen kimsedir. Ebû Hâtim onu bir defa böyle adlandırdı; bir başka defa da: “adlandırılmaz” dedi. Ebû Merzûk’tan rivayet eder; ondan da Ebû’l-‘Adabs rivayet eder. Onun zikri **ع د ب س**’de geçti; orada yalnız **أبا العدبس الأكبر**’i zikretti; ikisini birleştirseydi daha iyi olurdu. Ona müracaat et.

**التبابعة** —işte böyle, iki tek noktalı **باء** ile— Yemen krallarıdır. Bazı nüshalarda **التتابعة** —iki üstten **تاء** ile— bulunur; bu yanlıştır. Tekili **تبع**’dır; **سكر** gibi. Onlar böyle adlandırıldılar; çünkü birbirlerini takip ederler: her ne zaman biri helâk olsa, onun yerine, onun gibi gidişi üzere ona tâbi olarak bir başkası geçer. Ve nisbeti kastetmek için **التبابعة**’de **الهاء**’yı artırdılar.

Ve Yüce Allah’ın sözü: **أهم خير أم قوم تبع**. ez-Zeccâc dedi ki: Tefsirde geldiğine göre **تبعا** krallardan bir kral idi ve mümin idi; kavmi ise kâfirlerdi. Yine geldi ki: Himyer tarafında iki kabir üzerinde bir yazıya baktı: “Bu, **رضوى**’nın kabri ve **حبى**’nın kabri; **تبع**’ın iki kızıdır; Allah’a hiçbir şeyi ortak koşmazlar.” Hadiste: “**تبعا**’ya sövmeyin; çünkü Kâbe’yi ilk giydiren odur.” Ve denildi ki: Onun adı **أسعد أبو كرب** idi. Leys dedi ki: Himyer’de **التبابعة**, Fars’ta **الأكاسرة** gibi, Rum’da **القياصرة** gibi(dir); ve ancak —nüshalarda böyle— olursa onunla adlandırılır. **العين**’in nassı: Himyer ve Hadramut ona boyun eğdi; başkası da ekledi: ve Sebe’. Ve bu ikisi ona boyun eğmezse ona **تبعا** denmez.

Mekke’de **دار التبابعة** bilinir; **العباب**’da olduğu üzere, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in doğduğu ev odur.

Ve **التبع**, **سكر** gibi: gölgedir; çünkü güneşi takip eder. Bu, az önce işaret ettiğimiz ikinci dildir. İkisini tek yerde zikretseydi daha yerinde olurdu. Ve daha önce zikri geçen Cühenî Sa‘dâ’nın beyti böyle rivayet edilmiştir.

Mecazdan: **التبع**: **اليعاسيب**’den bir tür; onların en büyüğü ve en güzeli. Çoğulu: **التبابيع**; Leys nakletti. Ve bundan denir ki: **تبعت النحل تبعها**; yani onun en büyük **يعسوب**’unu; o krallara benzetme olarak. **اللسان**’da: “çoğulu **التبابع**” vaki olmuştur. İbn Abbâd dedi ki: “**ما أدري أي تبع هو?**” denir; yani “o, insanlardan hangisidir?”

Ve **أبو عبد الله أحمد بن محمد بن سعيد التبعي**: muhaddistir; Kâsım b. el-Hakem’den rivayet etti; ondan da Zencûye b. Muhammed el-Lebbâd (rivayet etti); hâfız nakletti. Yûnus dedi ki: “**رجل تبع للكلام**”, **صرد** gibi; o, sözünün bir kısmını bir kısmına tâbi kılan kimsedir. Ve **تبوع الشمس**, **تنور** gibi: **النكيباء** denilen bir rüzgâr; sabahleyin, doğuşuyla birlikte, **الصبا** tarafından eser; onunla birlikte bir **نشء** yoktur; rüzgârların esiş yerlerinde döner; ta ki sabahleyin başladığı **الصبا**’nın esiş yerine dönünceye kadar. Zemahşerî dedi ki: Araplar onu kerih görür. Ve **تبع المرأة**, kesre ile: onun âşığıdır; nereye giderse onu takip edendir. el-Lihyânî nakletti: “O, **تبع نساء**’dır; o (kadın) da onun **تبعته**’sidir.” Ezherî dedi ki: **تبع نساء**; yani onları izler. **وحدث نساء**: onlarla konuşur. **وزير نساء**: onları ziyaret eder. **وخلب نساء**: eğer onlarla cilveleşir ise.

İbn Abbâd dedi ki: **بقرة تبعى**, **سكرى** gibi; yani “müstahreme”. Ve **أتبعتهم**: **تبعتهم** gibidir; bu, onlar seni geçtiklerinde de sen onlara yetiştiğinde olur; Ebû Ubeyd nakletti. Ve denir ki: **أتبعه**; eğer onun arkasına düştü ve onu, onu izleyerek aradıysa. Ve “**أتبعتهم**” ayrıca: “başkasını (da)”. Ve Yüce Allah’ın sözü: **فأتبعهم فرعون بجنوده**; “**أتبعهم إياهم**”ı kastetti. İbn ‘Arefe dedi ki: yani onlara yetişti yahut yaklaşmış oldu. Ondandır Yüce Allah’ın sözü: **فأتبعه الشيطان**; yani ona yetişti. Ferrâ dedi ki: “**تبعه** ve **أتبعه**” denir; “ona yetişti” ve “ona yetiştirdi” (denir). Yine bunun gibidir: **فأتبعه شهاب مبين**. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **فأتبع سببا**; ve **فاتبع سببا** (تاء’nın şeddeli oluşuyla); manası **تبع**’dır. Ebû Amr b. el-‘Alâ onu şedde ile okurdu; bu, Medine ehlinin kıraatidir. Kisâî ise elifin قطع’ı ile okurdu; yani “yetişti ve erişti”. Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Amr’ın kıraati, Kisâî’nin sözünden bana daha sevimlidir.

Meselde: “**أتبع الفرس لجامها**” yahut “**أتبع الناقة زمامها**” yahut “**أتبع الدلو رشاءها**”; bunların hepsi, iyiliği tamamlamak ve onu ikmâl etmek hususunda (söylenen) bir iş için darb-ı meseldir. Sonuncusu üzerine Kays b. el-Hatîm’in sözü:
إذا ما شربت أربعا خط مئزري
وأتبعت دلوي في السماح رشاءها

Ebû Ubeyd dedi ki: İlk meselin manasını şöyle görüyorum: Sen atı bağışladın; gem daha kolay bir iştir; öyleyse ihtiyacı tamamla; çünkü atın gemden müstağni kalması yoktur. Bunu Dirâr b. Amr ed-Dabbî söyledi. Mufaddal ve başkalarının tahkik ettiği ise: Mesel, Amr b. Sa‘lebe’nindir. Dediler ki: Dirâr, Amr b. Sa‘lebe el-Kelbî’nin mahallesine baskın yaptığında mallarını aldı, çocuklarını esir etti ve ganimetlerle ve esirlerle Necd toprağına yürüdü; Amr onlara حاضر olmadı, yani Dirâr’ın onlara baskınına şahit olmadı. Sonra حاضر oldu, yani kavmine geldi; ona denildi ki: Dirâr b. Amr mahalleye baskın yaptı; mallarını ve çocuklarını aldı. Amr onu takip etti; kendi toprağına varmadan önce ona yetişti. Amr b. Sa‘lebe, Dirâr’a dedi ki: “Ailemi ve malımı bana geri ver.” İkisini ona geri verdi. Dedi ki: “**قياني**’mi bana geri ver.” Ona parlak cariyesini geri verdi; onun kızı Selmâ bint ‘Atıyye b. Vâil’i alıkoydu. O vakit ona dedi ki: “Ey Ebû Kubaysa, **أتبع الفرس لجامها**.” Ve onu mesel olarak söyledi. Mufaddal, meselin Amr b. Sa‘lebe el-Kelbî’ye, Kelbî ‘Adî b. Cinâb’ın kardeşine ait olduğunu zikrederdi. Dirâr b. Amr ed-Dabbî onlara baskın yapmıştı; o gün Vâil’in kızı Selmâ’yı esir etti; o gün Amr b. Sa‘lebe’nin bir câriyesi idi; o, Nu‘mân b. el-Münzir’in annesidir. Dirâr, ganimet ettikleriyle birlikte onu götürdü; Amr b. Sa‘lebe onlara yetişti; o, onun dostu idi. Dedi ki: “Kardeşlik ve sevgi adına senden isterim; ailemi bana geri ver.” O, bir şeyi bir şey geri vermeye başladı; nihayet Selmâ kaldı. Dirâr’a hoş gelmişti; onu geri vermeyi reddetti. Amr dedi ki: “Ey Dirâr, **أتبع الفرس لجامها**.” Böylece onu mesel olarak gönderdi.

**شاة متبع** ve **بقرة متبع** ve **جارية متبع**, hepsinde **محسن** gibi: yavrusu onu takip eder. Ve denir ki: **بقرة متبع**: **تبيع** sahibi. İbn Berrî onda nakletti: **متبعة** da. Ve **خادم متبع**: nereye yönelse ve nereye dönse yavrusu onu takip eder. el-Lihyânî onu genelleştirdi; dedi ki: **المتبع**: yanında çocukları olan (dişi). Ve sözde **الإتباع**: “**حسن بسن**” ve “**قبيح شقيح**” ve “**شيطان ليطان**” ve benzerleri gibi. Ve **التتبيع**: **التتبع**’dır. Leys dedi ki: **التتبع** ise, bir şeyi mühlet içinde, şeyden sonra şey olarak izlemektir. Ve falan, falanın kötülüklerini ve izini izler; ve işlerin inceliklerini izler; ve bunun benzeri.

Ve **الإتباع** ve **الاتباع**; sonuncusu **افتعال** üzere(dir); **التبع** gibi. Ve denir ki: **أتبعه**; yani onun izine uydu. Ebû Ubeyd dedi ki: “**اتبعتهم**”, **افتعلت** gibi; eğer senin yanından geçtilerse de sen yürüdüysen. Ve “**تبعتهم تبعا**” da onun gibidir. Ve denir ki: “Onları izlemeye devam ettim, ta ki **أتبعتهم**”; yani onlara yetişinceye kadar.” Ferrâ dedi ki: **أتبع** **اتبع**’dan daha güzeldir; çünkü **الإتباع**, adamın yürümesi ve senin onun arkasından yürümen(dir). “**أتبعته**” dediğinde sanki onun izine düşmüşsün gibidir. Leys dedi ki: “**تبعت فلانا** ve **اتبعته** ve **أتبعته** birdir.”

Ve “Falan, falanı **أتبع** etti”; eğer onu takip ettiyse; onunla şer ister; tıpkı şeytanın, Allah’ın âyetlerinden sıyrılanı takip etmesi gibi; böylece azgınlardan oldu; ve tıpkı Firavun’un Mûsâ’yı takip etmesi gibi. el-Kutâmî, mecaz olarak **الإتباع**’ı **التتبع** yerine koydu; şöyle dedi:
وخير الأمر ما استقبلت منه
وليس بأن تتبعه إتبـاعـا
Sîbeveyh dedi ki: “**تتبعه إتباعا**”; çünkü **تتبعت** “**اتبعت**” manasındadır. Ve **التباع**, kesre ile: velâdır. Ve “şuna **تابعه** etti” (denir). el-Kutâmî dedi ki:
فهم يتبينون سنا سيوف
شهرناهن أياما تباعا

Ebû Vâkıd el-Hâris b. Avf el-Leysî’nin (Allah ondan razı olsun) sözü: **تابعنا الأعمال**; yani onu uyguladık ve onun bilgisini sağlamlaştırdık; onların şu sözünden: **تابع الباري القوس**: onu yontmasını sağlamlaştırdığı, ve onun her uzvuna hakkını verdiği zaman. Ebû Kebîr el-Hüzelî bir yayı vasfederek dedi:
  “Ve iki **السيتين**’in genişliği; onun yontması **توبع** edildi;                      onun parçaları, kalın bir **عجس** ile, **عبهر**’e sığınır.”
es-Sukkerî dedi: **توبع بريها**; yani onun bir kısmı bir kısmını takip eder kılındı.

es-Sâğânî dedi: Ve ondan ayrıca hadis: **تابعوا بين الحج والعمرة**; çünkü ikisi arasındaki **المتابعة** fakirliği ve günahları giderir; tıpkı körüğün demirin pisliğini gidermesi gibi. Kurâ‘ dedi: zikredilen Ebû Vâkıd’ın sözü, onların şu sözündendir: **تابع فلان عمله وكلامه**; onu sağlam yaptığı ve onu muhkem kıldığı zaman. Ve denir: **تابع المرعى الإبل** ve lisanın ibaresi: **المرتع المال**; onu semirtmeyi güzel yaptığı ve onu sağlam yaptığı zaman; ve o mecazdır. Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi:
  “Melikî bir kısrak; aygır gibi, onu **تابـعـهـا**;                      iki yılın bolluğunda: **إفراق** ve **تهميل**.”
Ve her muhkem, ihkâmda mübalağa eden, **متابع**’dır. Ve **تتابع**: peş peşe geldi. Leys dedi: **تتابعت الأشياء والأمطار والأمور**; biri, birinin arkasından, onun izi üzere geldiği zaman. Hadiste: **تتابعت على قريش سنو جدب**. en-Nâbiga ez-Zubyânî dedi:
  “Genç kızlar onun düğümünü aldı da onu dizdiler;                      peş peşe gelen, dizili inci(ler)den.”
Ve ondan: **صام شهرين متتابعين**. Ve mecazdan: **فرس متتابع الخلق**; yani düzgün olanı. Zemahşerî artırdı: uzuvları mutedil, onların **متتابع**’ı. Humeyd b. Sevr (Allah ondan razı olsun) dedi:
  “Onun iki ucunu görürsün; ikisi de bal gibi akar;                      tıpkı peş peşe olan **السأسم** dalının sallanması gibi.”
Ve mecazdan: **رجل متتابع العلم**; onun ilmi, bir kısmı bir kısmına benzer olduğu, onda farklılık bulunmadığı zaman.

Ve mecazdan: **غصن متتابع**; onda eğrilik bulunmadığı, düzgün olduğu zaman.

Ve **تتبعه**: onu bir mühlet içinde, şeyden sonra şey olarak aramak; Leys söyledi; ve az önce geçti. Ve ondan Zeyd b. Sâbit’in (Allah ondan razı olsun) Kur’ân’ı toplamada sözü: **فعلقت أتتبعه من اللخاف والعسب**; yani onu arayıp istemek. İhtiyat için, kendisinin ve başkasının ezberlediğiyle yetinmedi; ta ki ondan bir harf, onu ezberleyenin kötü ezberi sebebiyle düşmesin, yahut bir harf başkasıyla değişmesin. Bu, yazının erkeklerin göğüslerinden daha ضبطlı olduğuna ve ondan bir şeyin düşmemesine daha layık olduğuna delalet eder.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **تبعت الشيء تبوعا**: onun izinde yürüdüm.

**وتابع بيننا وبينهم على الخيرات**; yani onları, onların üzerinde bulundukları şey üzere takip eder kıldık.

**وأتبعه الشيء**: onu ona tâbi kıldı. **واستتبعه**: ona, kendisini takip etmesini talep etti. **والتابع**: ardından gelen; cem‘i **تبع** ve **تباع**; **سكر** ve **رمان** gibi. **واتبع القرآن**: ona uydu ve onda olanla amel etti. **والتابع**: hizmetçi. Ondan Yüce Allah’ın sözü: **أو التابعين غير أولى الإربة**. Sa‘leb dedi: onlar, ona hizmet eden kocanın **أتباع**’ıdır; tükenmiş ihtiyar ve büyük yaşlı kadın gibi.

**والتبيع**; **أمير** gibi: hizmetçi de. Ondan Hudeybiye hadisi: **كنت تبيعا لطلحة بن عبيد الله**.

**وتبع كل شيء** (harekeli): onun sonunda olan şey. Ezherî dedi: **التبع**: bir şeyin izini takip eden şey.

**والمتابعة**: **التباع**. **وتابعه على الأمر**: onu o işte mesut etti. **والتبع** (kesre ile): sığırın **تبيع**’i; cem‘i **أتباع**.

Ve denir: **هو تبع نساء**; **سكر** gibi; onları talepte ciddi olduğu zaman. Kurâ‘ onu iki kitabında, **المنجد** ve **المجرد**’de nakletti.

Başkası dedi: **هو تبع ضلة** (kesre ile); kadınları izleyip durduğu zaman. Ve **تبع ضلة**; sıfat üzere; yani onda hayır yoktur ve onun yanında hayır yoktur; İbnü’l-A‘râbî’den. Sa‘leb dedi: o ancak izafetli **تبع ضلة**’dir.

Ve denir: **أتبع فلان بفلان**; yani ona onun üzerine havale olundu. **وأتبعه عليه**: onu ona havale etti; ve o mecazdır. Ondan hadis: **الظلم لي الواجد، وإذا أتبع أحدكم على ملئ فليتبع**; manası: sizden biri, gücü yeten bir **ملئ** üzerine havale edilirse, havale olunsun; **الحوالة**’dendir. Hattâbî onu böyle ضبط etti; dedi: hadis ehli onu şeddeli rivayet ederler.

**والمتابعة**: talep etme. Ayetteki **وإتباع بالمعروف** diyetle talep etmektir; yani kan sahibine.

**والتبع** (harekeli): **الدبران**’ın isimlerindendir; İbn Berî ve Zemahşerî nakletti.

**والتبع**; **سكر** gibi: kuştan bir tür. Ve denir: **هو يتابع الحديث**; onu ardı ardına dizer olduğu zaman. Zemahşerî dedi: onu sevkini güzel yaptığı zaman; ve o mecazdır. **وتتابعت الإبل**; yani semirdi ve güzelleşti; ve o mecazdır.

**وتتابع الفرس**: düz bir koşu ile koştu; uzuvlarının bir kısmını kaldırmaz; ve o mecazdır.

**والتباعيون** (kesre ile): Yemen ehlinden bir cemaat; onlardan Muzafferüddîn Amr b. Ali es-Sehûlî; Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmâîl İbn Ebî’d-Dayf el-Yemenî ve başkasından rivayet etti; ondan oğlu el-Burhân İbrâhîm b. Amr rivayet etti. Bize, onun tarikiyle, Yemen ehliyle muselsel olarak Buhârî vaki oldu; kız kardeşinin oğlu, Yemen muhaddisi el-Cemmâl Muhammed b. Îsâ b. Mutayr el-Hakemî tarikiyle.

Ve **كشداد**, dokuz yüz on dört senesinde vefat eden Ebû’l-Emdâd Abdülazîz b. Abdülhak el-Merâkeşî’nin lakabıdır; **الدلائل** sahibi Cezûlî’den aldı. Onun zikri ayrıca **ح ر ر**’de de geçti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَبِعَهُ
1 تَبِعَهُ أباع باع تبع تبعه تبعة , (S, Mgh, Msb, K, &c.,) aor. تَبَعَ , inf. n. تَبَعٌ (S, Msb, K) and تَبَاعَةٌ, (S, K,) He followed; or went, or walked, behind, or after; (S, Mgh, Msb, K;) him, (Mgh, Msb, K,) or it; namely, a people, or company of men: (S:) or [in the CK “ and ”] he went with him, or it, when the latter had passed by him: (S, Mgh, Msb, K:) and ↓ اِتَّبَعَهُ signifies the same; (Lth, S, K *) and so does ↓ أَتْبَعَهُ: (Lth, Mgh, K:) or ↓ أَتْبَعْتُهُمْ signifies I overtook them, they having gone before me; (Fr, * A'Obeyd, S, Msb, * K;) as also تَبِعْتُهُمْ: (Fr, K:) Akh says that تَبِعْتُهُ and ↓ أَتْبَعْتُهُ signify the same: and hence the saying in the Kur [xxxvii. 10], شِهَابٌ ثَاقِبٌ ↓ فَأَتْبَعَهُ [and a shooting star piercing the darkness by its light overtaketh him]: (S:) and the saying in the same [vii. 174], ↓ فَأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ and the devil overtook him: (TA:) and the saying in the same [xx. 81], فِرْعَوْنُ ↓ فَأَتْبَعَهُمْ بِجُنُودِهِ and Pharaoh overtook them with his troops: or almost did so: (Ibn-'Arafeh, K:) or this signifies made his troops to follow them; (TA;) the ب, accord. to some, being redundant: (Bd:) or ↓ أَتْبَعَهُ signifies he followed his footsteps; and sought him, following him: (TA:) but ↓ اِتَّبَعَهُمْ signifies he went [after them, or followed them,] when they had passed by him; as also تَبِعَهُمْ, inf. n. تَبَعٌ: you say, ↓ حَتَّى أَتْبَعْتُهُمْ ↓ مَا زِلْتُ أَتَّبِعُهُمْ, i. e. [I ceased not to follow them] until I overtook them: (A'Obeyd:) Fr says that ↓ أَتْبَعَ is better than ↓ اِتَّبَعَ; for the latter signifies he went behind, or after, him, when the latter person was going along; but when you say, ↓ أَتْبَعْتُهُ, it is as though [you meant that] you followed his footsteps: (TA:) and ↓ فُلَانٌ فُلَانًا ↓ اِتَّبَعَ [as in the L and TA, but perhaps a mistake for ↓ أَتْبَعَ,] signifies also he followed him, desiring to do evil to him; like as Pharaoh followed Moses: (L, TA:) some say, تَبِعْتُ الشَّىْءَ, inf. n. تُبُوعٌ, meaning I went after the thing: and تَبِعَ الشَّىْءَ, inf. n. تَبَعٌ and تَبَاعٌ, (assumed tropical:) [he followed the thing] in respect of actions: (L, TA:) you say, تَبِعَ الاـِمَامَ (assumed tropical:) he followed the Imلm [by doing as he did]: (Msb:) [but in this last sense, more commonly,] one says, ↓ اِتَّبَعَهُ, meaning (assumed tropical:) he did like as he [another] did: (TA:) and القُرْآنَ ↓ اِتَّبَعَ (assumed tropical:) he followed the Kurلn as his guide; did according to what is in it: (TA:) and you say also, عَلَى الأَمْرِ ↓ تَابَعَهُ; (Msb;) or على كَذَا, inf. n. مُتَابَعَةٌ and تِبَاعٌ; (S;) (assumed tropical:) [he followed him, or imitated him, in the affair;] (Msb;) he followed him, or imitated him, in doing such a thing: (PS:) [but this last phrase has another meaning: see 3.] In the saying, لَا يُتْبَعُ بِنَارٍ اـِلَى القَبْرِ, [in which the verb may be pass. of تَبِعَ or of ↓ أَتْبَعَ,] or, accord. to one relation, ↓ لا يُتَّبَعُ, each in the pass. form, [Fire shall not be made to follow to the grave, though it may be rendered one shall not follow with fire to the grave, it is said that] the ب is to render the verb transitive. (Mgh.) ― -b2- تَبِعْتُ الرَّجُلَ بِحَقِّى; and بِهِ ↓ تَابَعْتُهُ, inf. n. مُتَابَعَةٌ [and probably تبَاعٌ also]; and به ↓ اِتَّبَعْتُهُ; I prosecuted, or sued, the man for my right, or due. (TA.) The saying in the Kur [ii. 173], بِالْمَعْرُوفِ ↓ فَاتِّبَاعٌ means [Then] prosecution for the bloodwit [shall be made with lenity]. (TA.) ― -b3- تَبِعَ, of which the aor., يَتْبَع, occurs in a trad., [see 4,] (Mgh, TA,) pronounced by the relaters of trads. with teshdeed, [↓ يَتَّبِع,] (TA,) also signifies (assumed tropical:) He accepted a reference from his debtor to another for the payment of what was owed to him. (Mgh, TA. *)

تَبَّعَ اللّٰهُ لِفُلَانٍ
2 تَبَّعَ اللّٰهُ لِفُلَانٍ ذ , inf. n. تَتْبِيعٌ, May God make a thing to be followed by another thing to such a one, is said in relation to good and to evil; like سَبَّعَ لَهُ. (TA in art. سبع.) -A2- See also 5.

تِبَاعٌ
3 تِبَاعٌ أباع بيع تباع [and مُتَابَعَةٌ, the inf. ns. of تَابَعَ,] i. q. وِلَآءٌ [The making a consecution, or succession, of one to the other, بَيْنَ أَمْرَيْنِ between two things, or affairs: and the making consecutive, successive, or uninterrupted, in its progressions, or gradations, or the like: see 6]. (S, K.) It is said in a trad., تَابِعُوا بَيْنَ الحَجِّ والعُمْرَةِ [Make ye a consecution between the حجّ and the عمرة; meaning make ye the performance of the حجّ and that of the عمرة to be consecutive]; (TA;) i. e. when ye perform the حجّ, then perform ye the عمرة; and when ye perform the عمرة, then perform ye the حجّ: or when ye perform either of these, then perform ye after it the other, without any length of time [intervening]: but the former [meaning] is the more obvious. (Marginal note in a copy of the Jلmi'-es-Sagheer of Es-Suyootee.) And you say, تَابِعْ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمْ عَلَى الخَيْرَاتِ (assumed tropical:) Make thou us to be followers, or imitators, of them in excellencies. (TA.) And تابع الأَغَانِىَّ [He sang songs consecutively, successively, or uninterruptedly]. (S and K in art. جر.) And تابع اـِسْقَاطَهُ [He made it to fall, fall down, drop, drop down, or tumble down, in consecutive portions or quantities]. (M and K in art. سقط: in the CK اَسْقاطَهُ.) And تابع الفَرَسُ الجَرْىَ (assumed tropical:) [The horse prosecuted, or continued, the course, or running, uninterruptedly]. (K voce هَلَبَ; &c.) And هُوَ يَتَابِعُ الحَدِيثَ (tropical:) He carries on the narrative, or discourse, by consecutive progressions, or uninterruptedly: or, as Z says, pursues it, or carries it on, well. (TA.) [See also a similar phrase in what here follows.] ― -b2- تابع القَوْسَ He pared, or trimmed, the bow well, giving to each part thereof what was its due. (K, TA.) Skr says that the phrase تُوبِعَ بَرْيُهَا, used by Aboo-Kebeer El-Hudhalee in describing a bow, means The paring, or trimming, of which has been executed with uniformity, part after part. (TA.) ― -b3- Hence, (TA,) the saying of Abu-l-Wلkid ElLeythee, (S, TA,) in a trad., (S,) تَابَعْنَا الأَعْمَالَ فَلَمْ نَجِدْ شَيْئًا أَبْلَغَ فِى طَلَبِ الآخِرَةِ مِنَ الزُّهْدِ فِى الدُّنْيَا (S, TA) (assumed tropical:) We have practised works with diligence, and acquired a sound knowledge of them, [and we have not found anything more efficacious in the pursuit of the blessings of the world to come than abstinence in respect of the enjoyments of the present world.] (S, * TA.) You say also, تابع عَمَلَهُ, meaning (assumed tropical:) He made his work sound, or free from defect: (Kr, S:) and in like manner, كَلَامَهُ his language, or speech. (Kr.) ― -b4- [Hence also,] تابع المَرْعَى الاـِبِلَ (tropical:) The pasture fattened the camels well and thoroughly. (K, TA.) ― -b5- تابعهُ عَلَى الأَمْرِ (assumed tropical:) He aided, assisted, or helped, him to do the thing, or affair. (TA.) ― -b6- See also 1, where another meaning of the same phrase is mentioned, in the latter half of the paragraph. ― -b7- تَابَعْتُهُ بِحَقِّى: see 1, near the end of the paragraph.

اتبعهُ
4 اتبعهُ أتبع أتبعه اتبعه اتبعة تبع ٱتبع ٱتبعه : see 1, from the beginning nearly to the end. -A2- Also He made him to follow; or to overtake: (S, K:) he made him to be a follower: (Mgh, Msb:) or he urged him, or induced him, to be a follower. (Mgh.) You say, [making the verb doubly trans.,] أَتْبَعْتُهُمْ غَيْرِى [I made them to follow, or overtake, another, not myself]. (K.) And أَتْبَعْتُهُ الشَّىْءَ فَتَبِعَهُ [I made him to follow, or overtake, the thing, and he followed it, or overtook it]. (S.) And أَتْبَعْتُ زَيْدًا عَمْرًا I made Zeyd to be a follower of 'Amr: (Mgh, Msb:) or I urged, or induced, Zeyd to be a follower of 'Amr. (Mgh.) And أَتْبَعَهُ نَفْسَهُ مُتَحَسِّرًا عَلَى مَا فَاتَ (assumed tropical:) [He made his mind, or desire, to follow after it, regretting what had passed away]. (TA in art. عجز.) [See also 10.] It is said in a prov., (TA,) أَتْبِعِ الفَرَسَ لِجَامَهَا [Make thou its bit and bridle to follow the horse]: or النَّاقَةَ زِمَامَهَا [her nose-rein, the she-camel]: or الدَّلْوَ رِشَآءَهَا [its rope, the bucket]: used in bidding to complete a favour, or benefaction: (K, TA:) A'Obeyd says, I think the meaning of the first prov. to be, Thou hast liberally given the horse, and the bit and bridle are a smaller matter; therefore satisfy thou completely the want, seeing that the horse is not without need of the bit and bridle. (TA.) ― -b2- Hence the trad., مَنْ أُتْبِعَ عَلَى مَلِىْءٍ فَلْيَتْبَعْ (tropical:) Whoso is referred, for the payment of what is owed to him, to a solvent man, let him accept the reference: (Mgh, TA: *) [see also 1, last meaning:] the verb being made trans. by means of على because it conveys the meaning of اـِحَالَةٌ. (Mgh.) You say [also], أُتْبِعَ فُلَانٌ بِفُلَانٍ (tropical:) Such a one was referred, for the payment of what was owed to him, to such a one. (S, TA.) And أَتْبَعَهُ عَلَيْهِ (tropical:) He referred him, for the payment of what was owed to him, to him. (TA.) ― -b3- [See also اـِتْبَاعٌ, below.]

تتبّعهُ
5 تتبّعهُ أتبع تبع تتبع تتبعه تتبعة ٱتبع , inf. n. تَتَبُّعٌ, (Lth, S, Msb, * K,) for which ↓ اِتِّبَاعٌ is used by El-Kutلmee, tropically, (S,) or, accord. to Sb, because the same in meaning; (TA;) and ↓ تبعّه, inf. n. تَتْبِيعٌ; (S, K; *) He pursued it; investigated it; examined it; hunted after it; prosecuted a search after it; made successive, or repeated, endeavours to attain it, to reach it, or to obtain it; or sought it, sought for it, or sought after it, successively, time after time, or repeatedly, or in a leisurely manner, by degrees, gradually, step by step, bit by bit, or one thing after another, (Lth, S, * Msb, K, * TA,) following after it. (S.) Hence the saying of Zeyd Ibn-Thلbit, respecting the collecting of the Kur-لn, فَعَلِقْتُ أَتَتَبَّعُهُ مِنَ اللِّخَافِ وَالعُسُبِ [And I set myself to seeking to collect it successively, &c., from the thin white stones and the leafless palm-branches upon which it was written]. (TA.) And تتبّع البِلَادَ يَخْرُجُ مِنْ أَرْضٍ اـِلَى أَرْضٍ [He investigated the countries, going forth from land to land]. (S and K in art. قرى.) And فُلَانٌ يَتَتَبَّعُ أَثَرَ فُلَانٍ [Such a one pursues, &c., the track of such a one]. (TA.) And يَتَتَبَّعُ مَسَاوِىَ فُلَانٍ [He seeks successively, &c., to discover the vices, faults, or evil qualities or actions, of such a one]. (TA.) And يَتَتَبَّعُ مَدَاقَّ الأُمُورِ وَنَحْوَ ذٰلِكَ [He pursues small, or little, affairs; and the like thereof: or he seeks successively, &c., to obtain a knowledge of the subtilties, niceties, abstrusities, or obscuri- ties, of things, or affairs; and the like thereof]. (TA.) And تتبّع الحَبْلَ [He took successive holds of the rope]: said of a man descending from a part of a mountain such as is termed شِيق, by means of a rope tied to that part, to a place in which honey was deposited. (TA in art. شيق.)

تتابع
6 تتابع تابع تتابع It was, or became, consecutive, successive, or uninterrupted, in its progressions, or gradations, or the like; syn. تَوَالَى. (K.) You say, تتابع سُقُوطُهُ [Its falling, falling down, dropping, dropping down, or tumbling down, was, or became, consecutive, &c.; i. e. it fell, fell down, &c., in consecutive portions or quantities]. (M and K in art. سقط.) And تتابع القَوْمُ The people, or company of men, followed one another. (Msb.) And تَتَابَعَتِ الأَشْيَآءُ, and الأَمْطَارُ, and الأُمُورُ, The things, and the rains, and the events, came one after another, each following near upon another. (Lth.) And it is said in a trad., تَتَابَعَتْ عَلَى قُرَيْشٍ سِنُو جَدْبٍ [Years of dearth, drought, or sterility, came consecutively upon Kureysh]. (TA.) ― -b2- تتابع الفَرَسُ (tropical:) The horse ran evenly, not raising one of his limbs [above its fellow]. (TA.) ― -b3- تتابعت الاـِبِلُ (tropical:) The camels became fat and goodly. (TA.)

8 اـِتَّبَعَ see 1, throughout: and see also 5.

استتبعهُ
10 استتبعهُ أستتبعه استتبعه استتبعة ٱستتبع ٱستتبعه He desired, or demanded, of him that he should follow him: (TA:) or he made him to follow him. (L.) [See also 4.]

تِبْعٌ
تِبْعٌ أباع باع بيع تبع A follower of women: (Lh, * Az:) or a passionate lover, and follower, of a woman, (K,) whithersoever she goes: (TA:) and with ة, of a man: (Lh:) and ↓ تُبَّعٌ a sedulous seeker of women. (K.) [See تَابِعٌ.] You say also, هُوَ تِبْعُ ضِلَّةٍ, meaning He is a follower of women: and تِبْعُ ضِلَّةٌ one in whom is no good, and with whom is no good: or, accord. to Th, you only say تِبْعُ ضِلَّةٍ. (TA.) ― -b2- هٰذَا تِبْعُ هٰذَا This is what follows this. (M in art. تلو.) ― -b3- See also تَبِيعٌ, in two places.

تَبَعٌ
تَبَعٌ أباع باع بيع تبع : see تَابِعٌ, in six places.

رَجُلٌ تُبَعٌ لِلْكَلَامِ
رَجُلٌ تُبَعٌ لِلْكَلَامِ رجل تبع للكلام A man who makes his speech consecutive, one part to another. (Yoo, K. *)

بَقَرَةٌ تَبْعَى
بَقَرَةٌ تَبْعَى بقرة تبعى بقرة تبعي A cow desiring [and therefore following] the bull. (Ibn-'Abbلd, K.)

تَبِعَةٌ
تَبِعَةٌ أباع باع تبع تبعه تبعة and ↓ تِبَاعَةٌ signify the same; (T, S, O, L, K;) [The consequence of an action: and] a claim which one seeks to obtain for an injury, or injurious treatment, and the like: (T, O, L, K; and so the Msb in explanation of the former word:) the former is also explained as signifying a right, or due, annexed to property, claimed from the possessor of the property: (L:) pl. [of the former] تَبِعَاتٌ and [of the latter] تِبَاعَاتٌ. (TA.) A poet says,
زَمَنَ التَّقَحُّمِ وَالمَجَاعَهْ
أَكَلَتْ حَنِيفَةُ رَبَّهَا
↓ سُوْءَ العَوَاقِبِ وَالتِّبَاعَهْ
لَمْ يَحْذَرُوا مِنْ رَبِّهِمْ
[Haneefeh ate their lord, in the time of experiencing dearth, or drought, or sterility, and hunger: they did not fear, from their lord, the evil of the results, and the consequence of their action]: for they had taken to themselves a god consisting of حَيْس, [i. e. dates mixed with clarified butter and the preparation of milk called أَقِط, kneaded together,] and worshipped it for some time; then famine befell them, and they ate it. (S.) And one says, مَا عَلَيْهِ مِنَ اللّٰهِ فِى هٰذَا تَبِعَةٌ, and ↓ تِبَاعَةٌ, There is not, against him, on the part of God, in this, any claim on account of wrong-doing. (TA.)

تَبِيعٌ
تَبِيعٌ أباع باع تبيع [One who is prosecuted, or sued, for a right, or due; of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, from تَبِعْتُهُ بِحَقِّى;] one who owes property to another, (S, K, TA,) and whom the latter prosecutes, or sues, for it. (TA.) -A2- The young one of a cow in the first year; (S, Msb, K;) so says Aboo-Fak'as El-Asadee: (TA:) or that is a year old; (Az, Mgh, TA;) not so called until he has completed the year; erroneously said by Lth to signify a calf ripening to his perfect state: (Az, TA:) thus called because he yet follows his mother; (Mgh, Msb;) the word in this sense being of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure فَاعِلٌ: (Msb:) and ↓ تِبْعٌ signifies the same: (TA:) fem. of the former with ة: (S, Msb, K:) pl. تِبَاعٌ and تَبَائِعٌ; (AA, S, O, K;) both pls. of تَبِيعٌ; (AA, S, O;) or the former is pl. of تَبِيعَةٌ; (Msb;) and the pl. of تَبِيعٌ is أَتْبِعَةٌ [a pl. of pauc.]; (L, Msb;) and أَتَابِعُ and أَتَابِيعُ, the latter of which is extr., are pls. of أَتْبِعَةٌ: (L:) the pl. of ↓ تِبْعٌ in the abovementioned sense is أَتْبَاعٌ. (TA.) Accord. to EshShaabee, (IF,) One whose horns and ears are equal [in length]: (IF, K:) but this is a judicial explanation; not deduced from the rules of lexicology. (IF.) ― -b2- I. q. ↓ تَابِعٌ [as signifying One who prosecutes, or sues, for a right, or due; and particularly for blood-revenge]. (S, K.) Hence the saying in the Kur [xvii. 71], ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا Then ye shall not find for you any to prosecute for blood-revenge, nor any to sue, against us therein: (Fr. S, K:) or ye shall not find for you any to sue us for the disallowing of what hath befallen you, nor for our averting it from you: (Zj:) [or any aider against us; for] تَبِيعٌ also signifies an aider; and especially against an enemy. (Lth, K.) ― -b3- See also تَابِعٌ, latter half.

تِبَاعَةٌ
تِبَاعَةٌ تباع تباعه تباعة : see تَبِعَةٌ, in three places.

تُبَّعٌ
تُبَّعٌ أباع باع بيع تبع An appellation of each of the Kings of El-Yemen (S, K) who possessed Himyer and Hadramowt, (K, TA,) and, as some add, Sebà; (TA;) but not otherwise; (K, TA;) and the like of this is said in the 'Eyn: (TA:) so called because they followed one another; whenever one died, another took his place, following him in his course of acting: (TA:) pl. تَبَابِعَةٌ, (S, K,) with ة added as having the meaning of a rel. n.; [as though it were pl. of تُبَّعِىٌّ, like as حَنَابِلَةٌ is pl. of حَنْبَلِىٌّ;] erroneously written in some of the copies of the K تتابعة: (TA:) the تبابعة of Himyer were like the أَكَاسِرَة of the Persians and the قَيَاصِرَة of the Romans. (Lth.) In the Kur xliv. 36, it is said in a trad. to mean a particular king, who was a believer, and whose people were unbelievers. (Zj.) ― -b2- And hence, (TA,) A species of the يَعَاسِيب [or kings of the bees], (K,) the greatest and most beautiful thereof, whom the other bees follow: (TA:) pl. تَبَابِيعُ; (K;) in the L, تَتَابِعُ [which is probably a mistranscription for تَبَابِعُ]. (TA.) ― -b3- A species of طَيْر [which means any flying things, as well as birds; and may therefore, perhaps, be meant to indicate what next precedes]. (S.) ― -b4- The shade, or shadow; (S, K;) because it follows the sun; as also ↓ تُبُّعٌ. (K.) A poet says, (S,) namely, Soadà El-Juhaneeyeh, (TA,) or Selmà El-Juhaneeyeh, (marginal note in a copy of the S,) bewailing her brother, As'ad,
يَرِدُ المِيَاهُ حَضِيرَةٌ وَنَفِيضَةً
وِرْدَ القَطَاةِ اـِذَا اسْمَأَلَّ التُّبَّعُ
(S) [He comes to the waters when people are dwelling, or staying, there, (but see حَضِيرَةٌ,) and when no one is there, as the bird called katلh comes to water] when the shade has become contracted at mid-day: or, accord. to Aboo-Leylà, the meaning is, the shade of night; i. e., this man comes to the waters in the last part of the night, before any one: though it means also the shade of day-time: (TA:) or, accord. to Aboo-Sa'eed Ed- Dareer, the meaning here is [the star, or asterism, called] الدَّبَرَان; and this is very probably correct; for the bird above mentioned comes to the waters by night, and seldom by day; and hence the saying, أَدَلُّ مِنْ قَطَاةٍ. (Az, TA.) See تَابِعٌ. ― -b5- See also تِبْعٌ. ― -b6- مَا أَدْرِى أَىُّ تُبَّعٍ هُوَ I know not who of men he is. (Ibn-'Abbلd, K.) ― -b7- تُبَّعٌ is also a pl. of تَابِعٌ [q. v.]. (TA.)

تُبُّعٌ
تُبُّعٌ أباع باع بيع تبع : see تُبَّعٌ.

تَبُّوعُ الشَّمْسِ
تَبُّوعُ الشَّمْسِ ذ A certain wind, (K, TA,) also called النُّكَيْبَآءُ, (TA,) which blows (K, TA) in the early morning, (TA,) with the rising of the sun, (K, TA,) from the direction of the wind called الصَّبَا, unaccompanied by rising clouds, (TA,) and veers round through the various places whence winds blow until it returns to the place from which blows the wind called الصبا, (K, TA,) whence it commenced in the early morning: (TA:) the Arabs dislike it. (Z, TA.)

تَابِعٌ
تَابِعٌ تابع Following; a follower: (TA:) and ↓ تَبَعٌ also signifies the same as تَابِعٌ; (K;) a thing that follows in the track of a thing; (Lth, Az;) or that is at the kinder, or latter, part of anything; (TA;) but is used alike as sing. and pl.: (S, Msb, K:) the pl. of تَابِعٌ is تُبَّعٌ and تُبَّاعٌ (TA) [and, applied to rational beings, تَابِعُونَ]: and the pl. of ↓ تَبَعٌ is أَتْبَاعٌ; (S, K;) or this may be used as a pl. of تَبَعٌ; (Msb;) or it is pl. of تَابِعٌ, like as خَدَمٌ is pl. of خَادِمٌ, (Kr, Mgh,) and طَلَبٌ of طَالِبٌ, &c.; (K;) or, correctly speaking, it is a quasi-pl. n. (Sb, TA.) You say, ↓ المُصَلِّى تَبَعٌ لاِمَامِهِ [The person praying is a follower of his Imلm]: and النَّاسُ تَبَعٌ لَهُ [The people are followers of him]. (Msb.) And it is said in the Kur [xiv. 24, and xl. 50], ↓ اـِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا [Verily we were followers of you]: (S, TA:) in which the last word may be a quasi-pl. n. of تَابِعٌ; or it may be an inf. n., meaning ذَوِى تَبَعٍ. (TA.) ↓ تَبَعٌ is applied as an epithet to the legs of a beast: (Lth, T:) and is also used as [an epithet in which the quality of a subst. is predominant,] signifying The legs of a beast. (K.) ― -b2- A jinnee, or genie, that accompanies a woman and follows her whithersoever she goes, (K, TA,) loving her: (TA:) and تَابِعَةٌ a jinneeyeh, or female genie, that does the same to a man: (S, * K, TA:) or the ة is added in the latter to give intensiveness to the signification, or to denote evilness of nature, or to convey the meaning of دَاهِيَةٌ, q. v.: the pl. is تَوَابِعُ: and this means female associates. (TA.) ― -b3- A servant; as also ↓ تَبِيعٌ. (TA.) أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِى الاـِرْبَةِ, in the Kur [xxiv. 31], accord. to Th, means Or the servants of the husband, such as the old man who is perishing by reason of age, and the aged woman. (TA.) ― -b4- See also تَبِيعٌ. ― -b5- [Also One next in the order of time after the صَحَابَة; like ↓ تَابِعِىٌّ. ― -b6- And in grammar, An appositive.] ― -b7- تَابِعُ النَّجْمِ [The follower of the asterism; i. e., of the Pleiades;] a name of الدَّبَرَان [the Hyades; or the five chief stars thereof; or the brightest star among them, a of Taurus]: this name being given to it as ominous of good; (K;) or as ominous of evil: (O:) or so called because it follows the Pleiades: (T:) also called التَّابِعُ, (T in art. دبر, Sh, IB, and others,) and ↓ تُوَيْبِعٌ, (K,) which is the dim., (TA,) or التُّوَيْبِعُ, (T in art. دبر,) and ↓ تُبَّعٌ, (K,) or التُّبَّعُ [q. v.], (Aboo-Sa'eed Ed-Dareer, T,) and ↓ التَّبَعُ, (IB, Z,) and التَّالِى, and الحَادِى, (IB,) or حادى النُّجُومِ, (S in art. جدح,) or حادى النَّجْمِ. (Kzw and others.) [See also المِجْدَحُ.] تَابِعِىٌّ: see تَابِعٌ.

تُوَيْبِعٌ
تُوَيْبِعٌ تويبع : see تَابِعٌ, last sentence.

اـِتْبَاعٌ
اـِتْبَاعٌ أتباع اتباع تبع ٱتباع in language is when one says the like of حَسَنٌ بَسَنٌ (S, K) and قَبِيحٌ شَقِيحٌ: (S:) The putting, after a word, an imitative sequent, i. e. another word similar to the former in measure or in its رَوِىّ, by way of pleonasm, or for fulness of expression, and for corroboration; (Mz 28th نوع, and Kull p. 11;) the latter word being one not used alone, and having no meaning by itself, as in بسَنٌَ حَسَنٌ; or being one which has a meaning of its own, as in هَنِيْئًا مَرِيْئًا. (Kull ubi suprà.) ― -b2- [Also The latter of such two words; i. e. an imitative sequent. ― -b3- And used in the former sense, as an inf. n., it denotes various other kinds of assimilation, i. e., of one word to another preceding or following it, and of one vowel to another preceding or following it in the same word.]

مُتْبِعٌ
مُتْبِعٌ متبع She who has with her children, or young ones: (Lh:) or a ewe, or she-goat, and a cow, and a girl, having her offspring following her: (K:) or a cow having a تَبِيع, q. v.: and IB mentions also مُتْبِعَةٌ as signifying the same: and a female servant followed by her offspring whither she comes and goes. (TA.)

مَتْبُوعٌ
مَتْبُوعٌ متبوع [pass. part. n. of 1. ― -b2- In grammar, The antecedent of a تَابِع, i. e., of an appositive.] مُتَابَعٌ (assumed tropical:) Anything made, or executed, soundly, thoroughly, well, or so as to be free from defect. (K, * TA.)

مُتَتَابِعٌ
مُتَتَابِعٌ متتابع Consecutive, successive, or uninterrupted, in its progressions, or gradations, or the like. (TA.) You say لُؤْلُؤٌ مُتَتَابِعٌ Pearls following one another, or doing so in uninterrupted order. (TA.) And صِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ The fasting of two consecutive months. (TA.) ― -b2- غُصْنٌ مُتَتَابِعٌ (tropical:) An even, or a uniform, branch, in which are no knots. (K, * TA.) And فَرَسٌ مُتَتَابِعُ الخَلْقِ (tropical:) A horse symmetrical in make, (A, K,) justly proportioned in his limbs or parts. (A, TA.) And رَجُلٌ مُتَتَابِعُ العِلْمِ (tropical:) A man whose knowledge is uniform, consistent, without incongruity. (K, * TA.)

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَبِعَ
تَبِعَ A ( n. ac. تَبَع 4 ,  تَبَاْعَة 22t ,  تِبَاْع 23 ),
a.  Followed, walked behind; was a follower, adherent of; succeeded, came next.

تَبَّعَ
تَبَّعَ II ,
a.  Followed after, pursued.

b.  Caused to be followed.

تَاْبَعَ
تَاْبَعَ III ,
a.  Followed.

b.  Executed, accomplished ( thing ).

c.  [ acc. &  'Ala ], Aided, assisted in.

أَتْبَعَ
أَتْبَعَ IV ,
a.  Made to follow: sent after; placed after, put behind.

تَتَبَّعَ
تَتَبَّعَ V ,
a.  see II (a) .

تَتَاْبَعَ
تَتَاْبَعَ VI ,
a.  Followed, was consecutive.

اِسْتَتْبَعَ
اِسْتَتْبَعَ X ,
a.  Desired to follow.

تِبْع
تِبْع 2 ,
a.  Follower.

b.  Lover, suitor.

c.  Persistent, sedulous, assiduous.

تَبَع
تَبَع 4 , ( pl. أَتْبَاْع 38 ),
a.  Follower; servant; adherent.

b.  Belongings, possession.

تَبِعَة
تَبِعَة 5t ,
a.  Consequence, result.

تُبَّع
تُبَّع 11 , ( pl. تَبَاْعِيْ٤ُ 67 ),
a.  Appellation of certain kings of  El-Yemen .

b.  Shadow.

تَاْبِع
تَاْبِع 21 , ( pl. تَبَع 4 ,  تَبَعَة 4t ,  تُبَّاْع 29 ,  تَوَاْبِعُ 41 ),
a.  Follower: servant; adherent.

b.  Noun in apposition.

تَاْبِعَة
تَاْبِعَة 21t , ( pl. تَوَاْبِعُ 41 ),
a.  see 5t .

b.  Female Jin.

تِبَاْعَة
تِبَاْعَة 23t ,
a.  see 5t .

تَبِيْع
تَبِيْع 25 , ( pl. تِبَاْع 23 ,  تَبَاْئِعُ 46 ),
a.  see 21 (a) .

b.  Prosecuted, sued.

بِالتَبَعِيَّة
بِالتَبَعِيَّة
a.  Consecutively, successively, in succession; by degrees, gradually.

تَبُّوْع الشَّمْس
تَبُّوْع الشَّمْس
a.  Morning breeze.

تَِبْغ
تَِبْغ
a.  Tobacco.

##### Türkçe

**تَبِعَ**
**تَبِعَ** A ( i. ac. **تَبَع** 4 ,  **تَبَاْعَة** 22t ,  **تِبَاْع** 23 ),
a. İzledi, arkasından yürüdü; tâbi olan, yandaş olan idi; peşinden geldi, ardından geldi.

**تَبَّعَ**
**تَبَّعَ** II ,
a. Ardından izledi, takip etti.

b. İzlenir kıldı.

**تَاْبَعَ**
**تَاْبَعَ** III ,
a. İzledi.

b. (Şeyi) icra etti, yerine getirdi.

c. [ acc. &  'Ala ], (birinde) yardım etti, destek oldu.

**أَتْبَعَ**
**أَتْبَعَ** IV ,
a. Ardından getirtti: peşinden gönderdi; sonra koydu, arkaya koydu.

**تَتَبَّعَ**
**تَتَبَّعَ** V ,
a. II (a)’ya bak.

**تَتَاْبَعَ**
**تَتَاْبَعَ** VI ,
a. İzledi, ardışık oldu.

**اِسْتَتْبَعَ**
**اِسْتَتْبَعَ** X ,
a. İzlemeyi istedi.

**تِبْع**
**تِبْع** 2 ,
a. İzleyici.

b. Âşık, talip.

c. Israrlı, sebatkâr, gayretli.

**تَبَع**
**تَبَع** 4 , ( pl. **أَتْبَاْع** 38 ),
a. İzleyici; hizmetçi; yandaş.

b. Eşya, mülk.

**تَبِعَة**
**تَبِعَة** 5t ,
a. Sonuç, netice.

**تُبَّع**
**تُبَّع** 11 , ( pl. **تَبَاْعِيْ٤ُ** 67 ),
a. El-Yemen’in bazı krallarının lakabı.

b. Gölge.

**تَاْبِع**
**تَاْبِع** 21 , ( pl. **تَبَع** 4 ,  **تَبَعَة** 4t ,  **تُبَّاْع** 29 ,  **تَوَاْبِعُ** 41 ),
a. İzleyici: hizmetçi; yandaş.

b. Atıf (apposition) hâlindeki isim.

**تَاْبِعَة**
**تَاْبِعَة** 21t , ( pl. **تَوَاْبِعُ** 41 ),
a. 5t’ye bak.

b. Dişi cin.

**تِبَاْعَة**
**تِبَاْعَة** 23t ,
a. 5t’ye bak.

**تَبِيْع**
**تَبِيْع** 25 , ( pl. **تِبَاْع** 23 ,  **تَبَاْئِعُ** 46 ),
a. 21 (a)’ya bak.

b. Dava edilmiş, mahkemeye verilmiş.

**بِالتَبَعِيَّة**
**بِالتَبَعِيَّة**
a. Ardışık olarak, peş peşe, sıra ile; derece derece, yavaş yavaş.

**تَبُّوْع الشَّمْس**
**تَبُّوْع الشَّمْس**
a. Sabah meltemi.

**تَِبْغ**
**تَِبْغ**
a. Tütün.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

تبع
تَبِعَ - يَتْبَعُ - تَابِع - تَابِعِيْن - تَبيْع - تُبَّع - أَتـْبَعَ - يُتْبِعُ - اتَّبَعَ - يَتَّبِعُ - مُتَّبَع - مُتَّبَعُوْن - تَتَابَعَ - يَتَتَابَعُ - مُتَتَابِع - مُتَتَابِعَيْن

تَبِعَ - يَتْبَعُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمراً: يسير وفق مسار يحدده كائن أو أمر آخر أمامه يسبقه: يحدد مساراً أو قاعدة أو طريقة عمل، أو يحدد دليلاً معيناً كشخص أو خبير، ثم يسير وفق مساره وتوجيهه
تَابِع: اسم فاعل من " تَبِعَ - يَتْبَعُ "
تَابِعِيْن: جمع " تَابِع"
تَبيْع: على وزن " فـعيل": اسم فاعل مبالغة من " تَبِعَ - يَتْبَعُ ": التابع الحريص المتابع بدقة ولزوم
تُبَّع: جمع " تبيع": وهي أيضاً اسم قوم أو ملك يمني
أَتـْبَعَ - يُتْبِعُ: على وزن " أفعل"من " تَبِعَ - يَتْبَعُ ": جعله " يَتْبَعُ ": يقوم بتحديد مسار أو قاعدة أو طريقة عمل أو دليل معين ثم يلزم آخر بالسير وفقها
اتَّبَعَ - يَتَّبِعُ: على وزن " افتعل" من " تَبِعَ - يَتْبَعُ ": جهد وأراد أن " يَتْبَعَ " بإرادة ذاتية: يحدد مساراً أو قاعدة أو طريقة عمل، أو يحدد دليلاً معيناً كشخص أو خبير، ثم يسير وفقه مع صفة الملازمة والحرص
اتَّبَاع: على وزن " افتعال": اسم فعل " اتَّبَعَ - يَتَّبِعُ "
مُتَّبَع: اسم مفعول من " اتَّبَعَ - يَتَّبِعُ "
مُتَّبَعون: حمع " مُتَّبَع "
تَتَابَعَ - يَتَتَابَعُ: على وزن " تفاعـَلَ" من " تَبِعَ - يَتْبَعُ "
مُتَتَابِع: اسم فاعل من " تَتَابَعَ - يَتَتَابَعُ"
مُتَتَابِعَيْن: مثنى " مُتَتَابِع"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الانتقال بالتوجه تابعاً لآخر متحرك " وهي
أسا - يَأْسو، قَدَا - يَقْدُو، تَبِعَ - يَتْبَعُ، قََفَا - يَقْفُو، أَمَّ - يَؤُمُّ (المتعدي لمفعول واحد)، نَاقَ - يَنُوْقُ
تَبِعَ - يَتْبَعُ :
يحدد (1) مساراً  أو قاعدة أو طريقة عمل ، أو (2) دليلاً معيناً كشخص أو خبير  ثم يسير وفقه
طريقة عمل	﴿ولا تؤمنوا إلا لمن تبع دينكم قل إن الهدى هدى الله أن يؤتى أحد مثل ما أوتيتم أو يحاجوكم عند ربكم قل إن الفضل بيد الله يؤتيه من يشاء والله واسع عليم(73)﴾ آل عمران
دليل	﴿قال اذهب فمن تبعك منهم فإن جهنم جزاؤكم جزاء موفورا(63)﴾ الإسراء ﴿قال اخرج منها مذءوما مدحورا لمن تبعك منهم لأملأن جهنم منكم أجمعين(18)﴾ الأعراف
لأملأن جهنم منكم أجمعين	﴿قال اخرج منها مذءوما مدحورا لمن تبعك منهم لأملأن جهنم منكم أجمعين(18)﴾ الأعراف ﴿لأملأن جهنم منك وممن تبعك منهم أجمعين(85)﴾ ص
 	﴿رب إنهن أضللن كثيرا من الناس فمن تبعني فإنه مني ومن عصاني فإنك غفور رحيم (36)﴾إبراهيم
ما تبعوا قبلتك وما أنت بتابع قبلتهم	﴿ولئن أتيت الذين أوتوا الكتاب بكل آية ما تبعوا قبلتك وما أنت بتابع قبلتهم وما بعضهم بتابع قبلة بعض ولئن اتبعت أهواءهم من بعد ما جاءك من العلم إنك إذا لمن الظالمين (145)﴾ البقرة
 	﴿تتبعها الرادفة(7)﴾ النازعات
أَتْبَع - يُتْبِعُ  :
وأتبعوا في هذه الدنيا لعنة ويوم القيامة﴿وأتبعوا في هذه الدنيا لعنة ويوم القيامة ألا إن عادا كفروا ربهم ألا بعدا لعاد قوم هود(60)﴾ هود ﴿وأتبعوا في هذه لعنة ويوم القيامة بئس الرفد المرفود(99)﴾ هود ﴿وأتبعناهم في هذه الدنيا لعنة ويوم القيامة هم من المقبوحين (42)﴾ القصص
لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى	﴿الذين ينفقون أموالهم في سبيل الله ثم لا يتبعون ما أنفقوا منا ولا أذى لهم أجرهم عند ربهم ولا خوف عليهم ولا هم يحزنون(262)﴾ البقرة ﴿قول معروف ومغفرة خير من صدقة يتبعها أذى والله غني حليم(263)﴾ البقرة
فأتبعه شهاب ثاقب	﴿إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب (10)﴾ الصافات ﴿إلا من استرق السمع فأتبعه شهاب مبين (18)﴾ الحجر
	{ ثم أرسلنا رسلنا تترى كل ما جاء أمة رسولها كذبوه فأتبعنا بعضهم بعضا وجعلناهم أحاديث فبعدا لقوم لا يؤمنون(44) ؤ المؤمنون ﴿ثم نتبعهم الآخرين(17)﴾ المرسلات
 	﴿واتل عليهم نبأ الذي آتيناه آياتنا فانسلخ منها فأتبعه الشيطان فكان من الغاوين(175)﴾ الأعراف
 	﴿فأتبع سببا(85)﴾ الكهف ﴿ثم أتبع سببا(89)﴾ الكهف ﴿ثم أتبع سببا (92)﴾ الكهف
فأتبعهم فرعون وجنوده بغيا وعدوا	﴿وجاوزنا ببني إسرائيل البحر فأتبعهم فرعون وجنوده بغيا وعدوا حتى إذا أدركه الغرق قال آمنت أنه لا إله إلا الذي آمنت به بنو إسرائيل وأنا من المسلمين(90)﴾ يونس ﴿فأتبعهم فرعون بجنوده فغشيهم من اليم ما غشيهم(78)﴾ طه
تابع
﴿وقل للمؤمنات يغضضن من أبصارهن ويحفظن فروجهن ولا يبدين زينتهن إلا ما ظهر منها وليضربن بخمرهن على جيوبهن ولا يبدين زينتهن إلا لبعولتهن أو آبائهن أو آباء بعولتهن أو أبنائهن أو أبناء بعولتهن أو إخوانهن أو بني إخوانهن أو بني أخواتهن أو نسائهن أو ما ملكت أيمانهن أو التابعين غير أولي الإربة من الرجال أو الطفل الذين لم يظهروا على عورات النساء ولا يضربن بأرجلهن ليعلم ما يخفين من زينتهن وتوبوا إلى الله جميعا أيها المؤمنون لعلكم تفلحون(31)﴾ النور
متبعون
{ فأسر بعبادي ليلا إنكم متبعون﴿فأسر بعبادي ليلا إنكم متبعون(23)﴾ الدخان ﴿وَأَوْحَيْنَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِي إِنَّكُمْ مُتَّبَعُونَ(52)﴾ الشعراء
متتابعين
فصيام شهرين متتابعين﴿وما كان لمؤمن أن يقتل مؤمنا إلا خطأ ومن قتل مؤمنا خطأ فتحرير رقبة مؤمنة ودية مسلمة إلى أهله إلا أن يصدقوا فإن كان من قوم عدو لكم وهو مؤمن فتحرير رقبة مؤمنة وإن كان من قوم بينكم وبينهم ميثاق فدية مسلمة إلى أهله وتحرير رقبة مؤمنة فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين توبة من الله وكان الله عليما حكيما(92)﴾ النساء ﴿فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين من قبل أن يتماسا فمن لم يستطع فإطعام ستين مسكينا ذلك لتؤمنوا بالله ورسوله وتلك حدود الله وللكافرين عذاب أليم(4)﴾ؤ المجادلة
تبيع
 ﴿أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى فيرسل عليكم قاصفا من الريح فيغرقكم بما كفرتم ثم لا تجدوا لكم علينا به تبيعا(69)﴾ الإسراء
قوم تبع
 ﴿أهم خير أم قوم تبع والذين من قبلهم أهلكناهم إنهم كانوا مجرمين(37)﴾ الدخان ﴿وأصحاب الأيكة وقوم تبع كل كذب الرسل فحق وعيد(14)﴾ ق
أتَّبَع - يَتَّبِعُ  :
أولاً - اتباع الدليل على شكل أناس (اتباع الرسل)
 ﴿وأنذر الناس يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا ربنا أخرنا إلى أجل قريب نجب دعوتك ونتبع الرسل أولم تكونوا أقسمتم من قبل ما لكم من زوال(44)﴾ إبراهيم
 	﴿يومئذ يتبعون الداعي لا عوج له وخشعت الأصوات للرحمان فلا تسمع إلا همسا(108)﴾ طه
فأسر بأهلك بقطع من الليل واتبع أدبارهم	﴿فأسر بأهلك بقطع من الليل واتبع أدبارهم ولا يلتفت منكم أحد وامضوا حيث تؤمرون(65)﴾ الحجر ﴿فأتبعوهم مشرقين(60)﴾ الشعراء
ادفعوا قالوا لو نعلم قتالا لاتبعناكم	﴿وليعلم الذين نافقوا وقيل لهم تعالوا قاتلوا في سبيل الله أو ادفعوا قالوا لو نعلم قتالا لاتبعناكم هم للكفر يومئذ أقرب منهم للإيمان يقولون بأفواههم ما ليس في قلوبهم والله أعلم بما يكتمون(167)﴾ آل عمران { سيقول المخلفون إذا انطلقتم إلى مغانم لتأخذوها ذرونا نتبعكم يريدون أن يبدلوا كلام الله قل لن تتبعونا كذلكم قال الله من قبل فسيقولون بل تحسدوننا بل كانوا لا يفقهون إلا قليلا (15) ؤ الفتح
 	﴿لو كان عرضا قريبا وسفرا قاصدا لاتبعوك ولكن بعدت عليهم الشقة وسيحلفون بالله لو استطعنا لخرجنا معكم يهلكون أنفسهم والله يعلم إنهم لكاذبون(42)﴾ التوبة
ثانياً - اتباع السبيل : قاعدة أو طريقة عمل
اتبعوا سبيلك مساراً  أو قاعدة أو طريقة عمل
 ﴿الذين يحملون العرش ومن حوله يسبحون بحمد ربهم ويؤمنون به ويستغفرون للذين آمنوا ربنا وسعت كل شيء رحمة وعلمافاغفر للذين تابوا واتبعوا سبيلك وقهم عذاب الجحيم (7)﴾ غافر
أولاً - اتباع الدليل على شكل أناس
أ - اتباع الدليل على شكل أناس صالحين
ب - اتباع الدليل على شكل أناس غير صالحين
أ - اتباع الدليل على شكل أناس صالحين
(1) نوح
اتبعك الأرذلون﴿فقال الملأ الذين كفروا من قومه ما نراك إلا بشرا مثلنا وما نراك اتبعك إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي وما نرى لكم علينا من فضل بل نظنكم كاذبين(27)﴾ هود ﴿قالوا أنؤمن لك واتبعك الأرذلون (111)﴾ الشعراء
(2) إبراهيم
﴿ياأبت إني قد جاءني من العلم ما لم يأتك فاتبعني أهدك صراطا سويا(43)﴾ مريم
فمن تبعني فإنه مني	﴿رب إنهن أضللن كثيرا من الناس فمن تبعني فإنه مني ومن عصاني فإنك غفور رحيم (36)﴾إبراهيم ﴿إن أولى الناس بإبراهيم للذين اتبعوه وهذا النبي والذين آمنوا والله ولي المؤمنين(68)﴾ آل عمران
(3) إبراهيم وإسحاق ويعقوب - يوسف
اتبع ملة إبراهيم وإسحاق ويعقوب﴿واتبعت ملة آبائي إبراهيم وإسحاق ويعقوب ما كان لنا أن نشرك بالله من شيء ذلك من فضل الله علينا وعلى الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون(38)﴾ يوسف
 	﴿ثم أوحينا إليك أن اتبع ملة إبراهيم حنيفا وما كان من المشركين(123)﴾ النحل ﴿قل صدق الله فاتبعوا ملة إبراهيم حنيفا وما كان من المشركين(95)﴾ آل عمران
 	﴿ومن أحسن دينا ممن أسلم وجهه لله وهو محسن واتبع ملة إبراهيم حنيفا واتخذ الله إبراهيم خليلا(125)﴾ النساء
(4) صالح  - شعيب
أبشرا منا واحدا نتبعه﴿وقال الملأ الذين كفروا من قومه لئن اتبعتم شعيبا إنكم إذا لخاسرون(90)﴾ الأعراف ﴿كذبت ثمود بالنذر(23) فقالوا أبشرا منا واحدا نتبعه إنا إذا لفي ضلال وسعر(24)﴾ القمر
(5) موسى وهارون
موسى وهارون فاتبعوني وأطيعوا أمري﴿ولقد قال لهم هارون من قبل ياقوم إنما فتنتم به وإن ربكم الرحمان فاتبعوني وأطيعوا أمري (90)﴾ طه ﴿ألا تتبعني أفعصيت أمري(93)﴾ طه
 	﴿قال سنشد عضدك بأخيك ونجعل لكما سلطانا فلا يصلون إليكما بآياتنا أنتما ومن اتبعكما الغالبون (35)﴾ القصص
(6) الخضر
﴿قال له موسى هل أتبعك على أن تعلمني مما علمت رشدا(66)﴾ الكهف ﴿قال فإن اتبعتني فلا تسألني عن شيء حتى أحدث لك منه ذكرا(70)﴾ الكهف
(7) عيسى ابن مريم
وقفينا بعيسى ابن مريم .. وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوها ما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد ﴿إذ قال الله ياعيسى إني متوفيك ورافعك إلي ومطهرك من الذين كفروا وجاعل الذين اتبعوك فوق الذين كفروا إلى يوم القيامة ثم إلي مرجعكم فأحكم بينكم فيما كنتم فيه تختلفون (55)﴾ آل عمران
(8) المؤمنون في أي زمان ومكان
اتبعوني أهدكم سبيل الرشاد﴿وقال الذي آمن ياقوم اتبعوني أهدكم سبيل الرشاد(38)﴾ غافر
ياقوم اتبعوا المرسلين	﴿وجاء من أقصى المدينة رجل يسعى قال ياقوم اتبعوا المرسلين(20)﴾ يس ﴿اتبعوا من لا يسألكم أجرا وهم مهتدون(21)﴾ يس
(9) الرسول محمد (ص)
 ﴿وكذلك جعلناكم أمة وسطا لتكونوا شهداء على الناس ويكون الرسول عليكم شهيدا وما جعلنا القبلة التي كنت عليها إلا لنعلم من يتبع الرسول ممن ينقلب على عقبيه وإن كانت لكبيرة إلا على الذين هدى الله وما كان الله ليضيع إيمانكم إن الله بالناس لرءوف رحيم(143)﴾ البقرة ﴿ربنا آمنا بما أنزلت واتبعنا الرسول فاكتبنا مع الشاهدين(53)﴾ آل عمران
 	﴿الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل يأمرهم بالمعروف وينهاهم عن المنكر ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائث ويضع عنهم إصرهم والأغلال التي كانت عليهم فالذين آمنوا به وعزروه ونصروه واتبعوا النور الذي أنزل معه أولئك هم المفلحون(157)﴾ الأعراف ﴿قل ياأيها الناس إني رسول الله إليكم جميعا الذي له ملك السماوات والأرض لا إله إلا هو يحي ويميت فآمنوا بالله ورسوله النبي الأمي الذي يؤمن بالله وكلماته واتبعوه لعلكم تهتدون(158)﴾ الأعراف
فاتبعوني يحببكم الله	﴿قل إن كنتم تحبون الله فاتبعوني يحببكم الله ويغفر لكم ذنوبكم والله غفور رحيم(31)﴾ آل عمران ﴿وإنه لعلم للساعة فلا تمترن بها واتبعوني هذا صراط مستقيم(61)﴾ الزخرف
ومن اتبعني	﴿فإن حاجوك فقل أسلمت وجهي لله ومن اتبعني وقل للذين أوتوا الكتاب والأميين أأسلمتم فإن أسلموا فقد اهتدوا وإن تولوا فإنما عليك البلاغ والله بصير بالعباد(20)﴾ آل عمران ﴿قل هذه سبيلي أدعو إلى الله على بصيرة أنا ومن اتبعني وسبحان الله وما أنا من المشركين (108)﴾ يوسف
ومن اتبعك من المؤمنين	﴿ياأيها النبي حسبك الله ومن اتبعك من المؤمنين (64)﴾ الأنفال ﴿واخفض جناحك لمن اتبعك من المؤمنين(215)﴾ الشعراء
الذين اتبعوه	﴿لقد تاب الله على النبي والمهاجرين والأنصار الذين اتبعوه في ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم ثم تاب عليهم إنه بهم رءوف رحيم(117)﴾ التوبة
إذ يقول الظالمون إن تتبعون إلا رجلا مسحورا	﴿نحن أعلم بما يستمعون به إذ يستمعون إليك وإذ هم نجوى إذ يقول الظالمون إن تتبعون إلا رجلا مسحورا (47)﴾ الإسراء ﴿أو يلقى إليه كنز أو تكون له جنة يأكل منها وقال الظالمون إن تتبعون إلا رجلا مسحورا (8)﴾ الفرقان
(10) التابعين
﴿والسابقون الأولون من المهاجرين والأنصار والذين اتبعوهم بإحسان رضي الله عنهم ورضوا عنه وأعد لهم جنات تجري تحتها الأنهار خالدين فيها أبدا ذلك الفوز العظيم(100)﴾ التوبة ﴿والذين آمنوا واتبعتهم ذريتهم بإيمان ألحقنا بهم ذريتهم وما ألتناهم من عملهم من شيء كل امرئ بما كسب رهين(21)﴾ الطور
الذين اتبعوه	﴿لقد تاب الله على النبي والمهاجرين والأنصار الذين اتبعوه في ساعة العسرة من بعد ما كاد يزيغ قلوب فريق منهم ثم تاب عليهم إنه بهم رءوف رحيم(117)﴾ التوبة ﴿إن أولى الناس بإبراهيم للذين اتبعوه وهذا النبي والذين آمنوا والله ولي المؤمنين(68)﴾ آل عمران
ب - اتباع الدليل على شكل أناس غير صالحين
اتباع بعض الناس لتأثيرهم الخاص على الآخرين
رجلا مسحورا﴿نحن أعلم بما يستمعون به إذ يستمعون إليك وإذ هم نجوى إذ يقول الظالمون إن تتبعون إلا رجلا مسحورا (47)﴾ الإسراء ﴿أو يلقى إليه كنز أو تكون له جنة يأكل منها وقال الظالمون إن تتبعون إلا رجلا مسحورا (8)﴾ الفرقان
1 - السحرة	﴿لعلنا نتبع السحرة إن كانوا هم الغالبين(40)﴾ الشعراء
2 - الشعراء	﴿وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمْ الْغَاوُونَ(224) )﴾ الشعراء
3 - أمر كل جبار أمر فرعون	﴿وتلك عاد جحدوا بآيات ربهم وعصوا رسله واتبعوا أمر كل جبار عنيد(59)﴾ هود ﴿إلى فرعون وملئه فاتبعوا أمر فرعون وما أمر فرعون برشيد(97)﴾ هود
4 - صاحب المال والولد	﴿قال نوح رب إنهم عصوني واتبعوا من لم يزده ماله وولده إلا خسارا(21)﴾ نوح
5 - أولياء (من دونه)	﴿اتبعوا ما أنزل إليكم من ربكم ولا تتبعوا من دونه أولياء قليلا ما تذكرون (3)﴾ الأعراف
6 - الذين استكبروا	﴿وبرزوا لله جميعا فقال الضعفاء للذين استكبروا إنا كنا لكم تبعا فهل أنتم مغنون عنا من عذاب الله من شيء قالوا لو هدانا الله لهديناكم سواء علينا أجزعنا أم صبرنا ما لنا من محيص(21)﴾ إبراهيم ﴿وإذ يتحاجون في النار فيقول الضعفاء للذين استكبروا إنا كنا لكم تبعا فهل أنتم مغنون عنا نصيبا من النار(47)﴾ غافر
 	﴿إذ تبرأ الذين اتبعوا من الذين اتبعوا ورأوا العذاب وتقطعت بهم الأسباب(166)﴾ البقؤة ﴿وقال الذين اتبعوا لو أن لنا كرة فنتبرأ منهم كما تبرءوا منا كذلك يريهم الله أعمالهم حسرات عليهم وما هم بخارجين من النار(167)﴾ البقرة
 	﴿وأنذر الناس يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا ربنا أخرنا إلى أجل قريب نجب دعوتك ونتبع الرسل أولم تكونوا أقسمتم من قبل ما لكم من زوال(44)﴾ إبراهيم
7 - يتبع الشيطان
ويتبع كل شيطان مريد﴿ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ويتبع كل شيطان مريد(3)﴾ الحج ﴿ولقد صدق عليهم إبليس ظنه فاتبعوه إلا فريقا من المؤمنين(20)﴾ سبأ
 	﴿إن عبادي ليس لك عليهم سلطان إلا من اتبعك من الغاوين(42)﴾ الحجر
فأتبعه الشيطان فكان من الغاوين	﴿واتل عليهم نبأ الذي آتيناه آياتنا فانسلخ منها فأتبعه الشيطان فكان من الغاوين(175)﴾ الأعراف
	﴿ولقد صدق عليهم إبليس ظنه فاتبعوه إلا فريقا من المؤمنين(20)﴾ سبأ ﴿وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهم ولولا فضل الله عليكم ورحمته لاتبعتم الشيطان إلا قليلا (83)﴾ النساء
لمن تبعك منهم	﴿قال اذهب فمن تبعك منهم فإن جهنم جزاؤكم جزاء موفورا(63)﴾ الإسراء ﴿قال اخرج منها مذءوما مدحورا لمن تبعك منهم لأملأن جهنم منكم أجمعين(18)﴾ الأعراف
لأملأن جهنم منكم أجمعين	﴿قال اخرج منها مذءوما مدحورا لمن تبعك منهم لأملأن جهنم منكم أجمعين(18)﴾ الأعراف ﴿لأملأن جهنم منك وممن تبعك منهم أجمعين(85)﴾ ص
واتبعوا ما تتلو الشياطين
 ﴿واتبعوا ما تتلو الشياطين على ملك سليمان وما كفر سليمان ولكن الشياطين كفروا يعلمون الناس السحر وما أنزل على الملكين ببابل هاروت وماروت وما يعلمان من أحد حتى يقولا إنما نحن فتنة فلا تكفر فيتعلمون منهما ما يفرقون به بين المرء وزوجه وما هم بضارين به من أحد إلا بإذن الله ويتعلمون ما يضرهم ولا ينفعهم ولقد علموا لمن اشتراه ما له في الآخرة من خلاق ولبئس ما شروا به أنفسهم لو كانوا يعلمون(102)﴾ البقرة ﴿وقال الذين كفروا للذين آمنوا اتبعوا سبيلنا ولنحمل خطاياكم وما هم بحاملين من خطاياهم من شيء إنهم لكاذبون(12)﴾ العنكبوت
يتبع خطوات الشيطان
 ﴿ياأيها الناس كلوا مما في الأرض حلالا طيبا ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(168)﴾ البقرة ﴿ومن الأنعام حمولة وفرشا كلوا مما رزقكم الله ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(142)﴾ الأنعام
 	﴿ياأيها الذين آمنوا ادخلوا في السلم كافة ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين (208)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور
ثانياً - اتباع السبيل : القاعدة أو طريقة العمل
واتبعوا سبيلك﴿الذين يحملون العرش ومن حوله يسبحون بحمد ربهم ويؤمنون به ويستغفرون للذين آمنوا ربنا وسعت كل شيء رحمة وعلمافاغفر للذين تابوا واتبعوا سبيلك وقهم عذاب الجحيم (7)﴾ غافر
واتبع سبيل من أناب إلي	﴿وإن جاهداك على أن تشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما وصاحبهما في الدنيا معروفا واتبع سبيل من أناب إلي ثم إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون(15)﴾ لقمان
يتبع غير سبيل المؤمنين	﴿ومن يشاقق الرسول من بعد ما تبين له الهدى ويتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى ونصله جهنم وساءت مصيرا(115)﴾ النساء
أ - اتباع السبيل ( القاعدة أو طريقة العمل) الصالحة
ب - اتباع السبيل ( القاعدة أو طريقة العمل) غير الصالحة
أ - اتباع السبيل ( القاعدة أو طريقة العمل) الصالحة
واتبعوا سبيلك﴿الذين يحملون العرش ومن حوله يسبحون بحمد ربهم ويؤمنون به ويستغفرون للذين آمنوا ربنا وسعت كل شيء رحمة وعلمافاغفر للذين تابوا واتبعوا سبيلك وقهم عذاب الجحيم (7)﴾ غافر
واتبع سبيل من أناب إلي	﴿وإن جاهداك على أن تشرك بي ما ليس لك به علم فلا تطعهما وصاحبهما في الدنيا معروفا واتبع سبيل من أناب إلي ثم إلي مرجعكم فأنبئكم بما كنتم تعملون(15)﴾ لقمان
(1) اتبعوا ما أنزل الله
ما أنزل الله﴿وإذا قيل لهم اتبعوا ما أنزل الله قالوا بل نتبع ما ألفينا عليه آباءنا أولو كان آباؤهم لا يعقلون شيئا ولا يهتدون(170)﴾ البقرة ﴿وإذا قيل لهم اتبعوا ما أنزل الله قالوا بل نتبع ما وجدنا عليه آباءنا أولو كان الشيطان يدعوهم إلى عذاب السعير(21)﴾ لقمان
ما أنزل إليكم من ربكم	﴿اتبعوا ما أنزل إليكم من ربكم ولا تتبعوا من دونه أولياء قليلا ما تذكرون (3)﴾ الأعراف ﴿واتبعوا أحسن ما أنزل إليكم من ربكم من قبل أن يأتيكم العذاب بغتة وأنتم لا تشعرون (55)﴾ الزمر
كتاب صراطي مستقيما  	﴿وهذا كتاب أنزلناه مبارك فاتبعوه واتقوا لعلكم ترحمون(155)﴾ الأنعام ﴿وأن هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله ذلكم وصاكم به لعلكم تتقون(153)﴾ الأنعام
أحسن القول	﴿واتبعوا أحسن ما أنزل إليكم من ربكم من قبل أن يأتيكم العذاب بغتة وأنتم لا تشعرون (55)﴾ الزمر ﴿الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل يأمرهم بالمعروف وينهاهم عن المنكر ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائث ويضع عنهم إصرهم والأغلال التي كانت عليهم فالذين آمنوا به وعزروه ونصروهواتبعوا النور الذي أنزل معه أولئك هم المفلحون(157)﴾ الأعراف ﴿الذين يستمعون القول فيتبعون أحسنه أولئك الذين هداهم الله وأولئك هم أولوا الألباب (18)﴾ الزمر
الذكر الشريعة قرآنه	﴿إنما تنذر من اتبع الذكر وخشي الرحمان بالغيب فبشره بمغفرة وأجر كريم(11)﴾ يس ﴿ثم جعلناك على شريعة من الأمر فاتبعها ولا تتبع أهواء الذين لا يعلمون(18)﴾ الجاثية ﴿فإذا قرأناه فاتبع قرآنه(18)﴾ القيامة
(2) اتبع ما أوحي إليك من ربك
 ﴿اتبع ما أوحي إليك من ربك لا إله إلا هو وأعرض عن المشركين(106)﴾ الأنعام ﴿واتبع ما يوحى إليك من ربك إن الله كان بما تعملون خبيرا(2)﴾ الأحزاب ﴿واتبع ما يوحى إليك واصبر حتى يحكم الله وهو خير الحاكمين(109)﴾ يونس
 	﴿قل لا أقول لكم عندي خزائن الله ولا أعلم الغيب ولا أقول لكم إني ملك إن أتبع إلا ما يوحى إلي قل هل يستوي الأعمى والبصير أفلا تتفكرون(50)﴾ الأنعام ﴿وإذا تتلى عليهم آياتنا بينات قال الذين لا يرجون لقاءنا ائت بقرآن غير هذا أو بدلهقل ما يكون لي أن أبدله من تلقاء نفسي إن أتبع إلا ما يوحى إلي إني أخاف إن عصيت ربي عذاب يوم عظيم(15)﴾ بونس
 	﴿وإذا لم تأتهم بآية قالوا لولا اجتبيتها قل إنما أتبع ما يوحى إلي من ربي هذا بصائر من ربكم وهدى ورحمة لقوم يؤمنون(203)﴾ الأعراف ﴿قل ما كنت بدعا من الرسل وما أدري ما يفعل بي ولا بكم إن أتبع إلا ما يوحى إلي وما أنا إلا نذير مبين(9)﴾ الأحقاف
(3) اتبع الهدى
 ﴿قال اهبطا منها جميعا بعضكم لبعض عدو فإما يأتينكم مني هدى فمن اتبع هداي فلا يضل ولا يشقى (123)﴾ طه ﴿قلنا اهبطوا منها جميعا فإما يأتينكم مني هدى فمن تبع هداي فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون (38)﴾ البقرة
والسلام على من اتبع الهدى الحرم الآمن لمن اتبع الهدى	﴿فأتياه فقولا إنا رسولا ربك فأرسل معنا بني إسرائيل ولا تعذبهم قد جئناك بآية من ربك والسلام على من اتبع الهدى(47)﴾ طه ﴿وقالوا إن نتبع الهدى معك نتخطف من أرضنا أولم نمكن لهم حرما آمنا يجبى إليه ثمرات كل شيء رزقا من لدنا ولكن أكثرهم لا يعلمون(57)﴾ القصص
 	﴿وإن تدعوهم إلى الهدى لا يتبعوكم سواء عليكم أدعوتموهم أم أنتم صامتون(193)﴾ الأعراف
أفمن يهدي إلى الحق أحق أن يتبع	﴿قل هل من شركائكم من يهدي إلى الحق قل الله يهدي للحق أفمن يهدي إلى الحق أحق أن يتبع أمن لا يهدي إلا أن يهدىفما لكم كيف تحكمون(35)﴾ يونس ﴿قل فأتوا بكتاب من عند الله هو أهدى منهما أتبعه إن كنتم صادقين(49)﴾ القصص
(4) نتبع آياتك
 ﴿ولو أنا أهلكناهم بعذاب من قبله لقالوا ربنا لولا أرسلت إلينا رسولا فنتبع آياتك من قبل أن نذل ونخزى (134)﴾ طه ﴿ولولا أن تصيبهم مصيبة بما قدمت أيديهم فيقولوا ربنا لولا أرسلت إلينا رسولا فنتبع آياتك ونكون من المؤمنين(47)﴾ القصص
(5) اتبعوا رضوان الله
 ﴿فانقلبوا بنعمة من الله وفضل لم يمسسهم سوء واتبعوا رضوان الله والله ذو فضل عظيم(174)﴾ آل عمران ﴿يهدي به الله من اتبع رضوانه سبل السلام ويخرجهم من الظلمات إلى النور بإذنه ويهديهم إلى صراط مستقيم(16)﴾ المائدة
(6) ملة إبراهيم
﴿واتبعت ملة آبائي إبراهيم وإسحاق ويعقوب ما كان لنا أن نشرك بالله من شيء ذلك من فضل الله علينا وعلى الناس ولكن أكثر الناس لا يشكرون(38)﴾ يوسف
 	﴿ثم أوحينا إليك أن اتبع ملة إبراهيم حنيفا وما كان من المشركين(123)﴾ النحل ﴿قل صدق الله فاتبعوا ملة إبراهيم حنيفا وما كان من المشركين(95)﴾ آل عمران
 	﴿ومن أحسن دينا ممن أسلم وجهه لله وهو محسن واتبع ملة إبراهيم حنيفا واتخذ الله إبراهيم خليلا(125)﴾ النساء
ب - اتباع السبيل ( القاعدة أو طريقة العمل) غير الصالحة
يتبع غير سبيل المؤمنين﴿ومن يشاقق الرسول من بعد ما تبين له الهدى ويتبع غير سبيل المؤمنين نوله ما تولى ونصله جهنم وساءت مصيرا(115)﴾ النساء
1 - سبيل الذين لا يعلمون
 ﴿قال قد أجيبت دعوتكما فاستقيما ولا تتبعان سبيل الذين لا يعلمون (89)﴾ يونس
2 - سبيل المفسدين
 ﴿وواعدنا موسى ثلاثين ليلة وأتممناها بعشر فتم ميقات ربه أربعين ليلة وقال موسى لأخيه هارون اخلفني في قومي وأصلحولا تتبع سبيل المفسدين(142)﴾ الأعراف
3 - يتبعون ما تشابه منه
 ﴿هو الذي أنزل عليك الكتاب منه آيات محكمات هن أم الكتاب وأخر متشابهات فأما الذين في قلوبهم زيغ فيتبعون ما تشابه منه ابتغاء الفتنة وابتغاء تأويله وما يعلم تأويله إلا الله والراسخون في العلم يقولون آمنا به كل من عند ربنا وما يذكر إلا أولوا الألباب(7)﴾ آل عمران
4 - اتبعوا الباطل
 ﴿ذلك بأن الذين كفروا اتبعوا الباطل وأن الذين آمنوا اتبعوا الحق من ربهم كذلك يضرب الله للناس أمثالهم(3)﴾ محمد
 	﴿ولو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات والأرض ومن فيهن بل أتيناهم بذكرهم فهم عن ذكرهم معرضون(71)﴾ المؤمنون
5 - اتبعوا ما أسخط الله
 ﴿أفمن اتبع رضوان الله كمن باء بسخط من الله ومأواه جهنم وبئس المصير(162)﴾ آل عمران ﴿ذلك بأنهم اتبعوا ما أسخط الله وكرهوا رضوانه فأحبط أعمالهم(28)﴾ محمد
6 - تبع دينكم - ملتهم
﴿ولا تؤمنوا إلا لمن تبع دينكم قل إن الهدى هدى الله أن يؤتى أحد مثل ما أوتيتم أو يحاجوكم عند ربكم قل إن الفضل بيد الله يؤتيه من يشاء والله واسع عليم(73)﴾ آل عمران
تتبع ملتهم	﴿ولن ترضى عنك اليهود ولا النصارى حتى تتبع ملتهم قل إن هدى الله هو الهدى ولئن اتبعت أهواءهم بعد الذي جاءك من العلم ما لك من الله من ولي ولا نصير(120)﴾ البقرة
7 - واتبعوا ما تتلو الشياطين
 ﴿واتبعوا ما تتلو الشياطين على ملك سليمان وما كفر سليمان ولكن الشياطين كفروا يعلمون الناس السحر وما أنزل على الملكين ببابل هاروت وماروت وما يعلمان من أحد حتى يقولا إنما نحن فتنة فلا تكفر فيتعلمون منهما ما يفرقون به بين المرء وزوجه وما هم بضارين به من أحد إلا بإذن الله ويتعلمون ما يضرهم ولا ينفعهم ولقد علموا لمن اشتراه ما له في الآخرة من خلاق ولبئس ما شروا به أنفسهم لو كانوا يعلمون(102)﴾ البقرة ﴿وقال الذين كفروا للذين آمنوا اتبعوا سبيلنا ولنحمل خطاياكم وما هم بحاملين من خطاياهم من شيء إنهم لكاذبون(12)﴾ العنكبوت
يتبع خطوات الشيطان
 ﴿ياأيها الناس كلوا مما في الأرض حلالا طيبا ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(168)﴾ البقرة ﴿ومن الأنعام حمولة وفرشا كلوا مما رزقكم الله ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين(142)﴾ الأنعام
 	﴿ياأيها الذين آمنوا ادخلوا في السلم كافة ولا تتبعوا خطوات الشيطان إنه لكم عدو مبين (208)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتبعوا خطوات الشيطان ومن يتبع خطوات الشيطان فإنه يأمر بالفحشاء والمنكر ولولا فضل الله عليكم ورحمته ما زكا منكم من أحد أبدا ولكن الله يزكي من يشاء والله سميع عليم(21)﴾ النور
يتبع الشيطان
ويتبع كل شيطان مريد﴿ومن الناس من يجادل في الله بغير علم ويتبع كل شيطان مريد(3)﴾ الحج ﴿ولقد صدق عليهم إبليس ظنه فاتبعوه إلا فريقا من المؤمنين(20)﴾ سبأ
 	﴿إن عبادي ليس لك عليهم سلطان إلا من اتبعك من الغاوين(42)﴾ الحجر
فأتبعه الشيطان فكان من الغاوين	﴿واتل عليهم نبأ الذي آتيناه آياتنا فانسلخ منها فأتبعه الشيطان فكان من الغاوين(175)﴾ الأعراف
	﴿ولقد صدق عليهم إبليس ظنه فاتبعوه إلا فريقا من المؤمنين(20)﴾ سبأ ﴿وإذا جاءهم أمر من الأمن أو الخوف أذاعوا به ولو ردوه إلى الرسول وإلى أولي الأمر منهم لعلمه الذين يستنبطونه منهم ولولا فضل الله عليكم ورحمته لاتبعتم الشيطان إلا قليلا (83)﴾ النساء
لمن تبعك منهم	﴿قال اذهب فمن تبعك منهم فإن جهنم جزاؤكم جزاء موفورا(63)﴾ الإسراء ﴿قال اخرج منها مذءوما مدحورا لمن تبعك منهم لأملأن جهنم منكم أجمعين(18)﴾ الأعراف
لأملأن جهنم منكم أجمعين	﴿قال اخرج منها مذءوما مدحورا لمن تبعك منهم لأملأن جهنم منكم أجمعين(18)﴾ الأعراف ﴿لأملأن جهنم منك وممن تبعك منهم أجمعين(85)﴾ ص
8 - تتبعوا الهوى - تتبع أهواءهم
فلا تتبعوا الهوى﴿ياأيها الذين آمنوا كونوا قوامين بالقسط شهداء لله ولو على أنفسكم أو الوالدين والأقربين إن يكن غنيا أو فقيرا فالله أولى بهمافلا تتبعوا الهوى أن تعدلوا وإن تلووا أو تعرضوا فإن الله كان بما تعملون خبيرا(135)﴾ النساء ﴿ياداوود إنا جعلناك خليفة في الأرض فاحكم بين الناس بالحق ولا تتبع الهوى فيضلك عن سبيل الله إن الذين يضلون عن سبيل الله لهم عذاب شديد بما نسوا يوم الحساب(26)﴾ ص
ولا تتبع أهواءهم	﴿وأنزلنا إليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه من الكتاب ومهيمنا عليه فاحكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم عما جاءك من الحق لكل جعلنا منكم شرعة ومنهاجا ولو شاء الله لجعلكم أمة واحدة ولكن ليبلوكم في ما آتاكم فاستبقوا الخيرات إلى الله مرجعكم جميعا فينبئكم بما كنتم فيه تختلفون(48)﴾ المائدة ﴿وأن احكم بينهم بما أنزل الله ولا تتبع أهواءهم واحذرهم أن يفتنوك عن بعض ما أنزل الله إليك فإن تولوا فاعلم أنما يريد الله أن يصيبهم ببعض ذنوبهم وإن كثيرا من الناس لفاسقون(49)﴾ المائدة
اتبع الذين ظلموا أهواءهم بغير علم	﴿فإن لم يستجيبوا لك فاعلم أنما يتبعون أهواءهم ومن أضل ممن اتبع هواه بغير هدى من الله إن الله لا يهدي القوم الظالمين(50)﴾ القصص ﴿بل اتبع الذين ظلموا أهواءهم بغير علم فمن يهدي من أضل الله وما لهم من ناصرين (29)﴾ الروم
ولا تتبع أهواءهم	﴿فلذلك فادع واستقم كما أمرت ولا تتبع أهواءهم وقل آمنت بما أنزل الله من كتاب وأمرت لأعدل بينكم الله ربنا وربكم لنا أعمالنا ولكم أعمالكم لا حجة بيننا وبينكم الله يجمع بيننا وإليه المصير(15)﴾ الشورى ﴿قل هلم شهداءكم الذين يشهدون أن الله حرم هذا فإن شهدوا فلا تشهد معهم ولا تتبع أهواء الذين كذبوا بآياتنا والذين لا يؤمنون بالآخرة وهم بربهم يعدلون(150)﴾ الأنعام ﴿قل إني نهيت أن أعبد الذين تدعون من دون الله قل لا أتبع أهواءكم قد ضللت إذا وما أنا من المهتدين (56)﴾ ﴿قل ياأهل الكتاب لا تغلوا في دينكم غير الحق ولا تتبعوا أهواء قوم قد ضلوا من قبل وأضلوا كثيرا وضلوا عن سواء السبيل(77)﴾ المائدة
	﴿ولو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات والأرض ومن فيهن بل أتيناهم بذكرهم فهم عن ذكرهم معرضون(71)﴾ المؤمنون ﴿ياداوود إنا جعلناك خليفة في الأرض فاحكم بين الناس بالحق ولا تتبع الهوى فيضلك عن سبيل الله إن الذين يضلون عن سبيل الله لهم عذاب شديد بما نسوا يوم الحساب(26)﴾ ص
ولئن اتبعت أهواءهم	﴿وكذلك أنزلناه حكما عربيا ولئن اتبعت أهواءهم بعدما جاءك من العلم ما لك من الله من ولي ولا واق (37)﴾ الرعد ﴿ولئن أتيت الذين أوتوا الكتاب بكل آية ما تبعوا قبلتك وما أنت بتابع قبلتهم وما بعضهم بتابع قبلة بعض ولئن اتبعت أهواءهم من بعد ما جاءك من العلم إنك إذا لمن الظالمين (145)﴾ البقرة
واتبع هواه	﴿فلا يصدنك عنها من لا يؤمن بها واتبع هواه فتردى(16)﴾ طه ﴿واصبر نفسك مع الذين يدعون ربهم بالغداة والعشي يريدون وجهه ولا تعد عيناك عنهم تريد زينة الحياة الدنيا ولا تطع من أغفلنا قلبه عن ذكرنا واتبع هواه وكان أمره فرطا (28)﴾ الكهف ﴿ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث ذلك مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا فاقصص القصص لعلهم يتفكرون (176)﴾ الأعراف
واتبعوا أهواءهم	﴿أفمن كان على بينة من ربه كمن زين له سوء عمله واتبعوا أهواءهم(14)﴾ محمد ﴿ومنهم من يستمع إليك حتى إذا خرجوا من عندك قالوا للذين أوتوا العلم ماذا قال آنفا أولئك الذين طبع الله على قلوبهم واتبعوا أهواءهم(16)﴾ محمد
 	﴿وكذبوا واتبعوا أهواءهم وكل أمر مستقر(3)﴾ القمر ﴿ولو اتبع الحق أهواءهم لفسدت السماوات والأرض ومن فيهن بل أتيناهم بذكرهم فهم عن ذكرهم معرضون(71)﴾ المؤمنون
 	﴿إن هي إلا أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما أنزل الله بها من سلطان إن يتبعون إلا الظن وما تهوى الأنفس ولقد جاءهم من ربهم الهدى(23)﴾ النجم
9 - يتبعون الظن
 ﴿إن هي إلا أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما أنزل الله بها من سلطان إن يتبعون إلا الظن وما تهوى الأنفس ولقد جاءهم من ربهم الهدى(23)﴾ النجم
إن يتبعون إلا الظن وما تهوى الأنفس	﴿إن هي إلا أسماء سميتموها أنتم وآباؤكم ما أنزل الله بها من سلطان إن يتبعون إلا الظن وما تهوى الأنفس ولقد جاءهم من ربهم الهدى(23)﴾ النجم ﴿سيقول الذين أشركوا لو شاء الله ما أشركنا ولا آباؤنا ولا حرمنا من شيء كذلك كذب الذين من قبلهم حتى ذاقوا بأسنا قل هل عندكم من علم فتخرجوه لنا إن تتبعون إلا الظن وإن أنتم إلا تخرصون(148)﴾ الأنعام
إن يتبعون إلا الظن وإن هم إلا يخرصون	﴿وإن تطع أكثر من في الأرض يضلوك عن سبيل الله إن يتبعون إلا الظن وإن هم إلا يخرصون(116)﴾ الأنعام ﴿ألا إن لله من في السماوات ومن في الأرض وما يتبع الذين يدعون من دون الله شركاء إن يتبعون إلا الظن وإن هم إلا يخرصون(66)﴾ يونس
إن يتبعون إلا الظن وإن الظن لا يغني من الحق شيئا	﴿وما يتبع أكثرهم إلا ظنا إن الظن لا يغني من الحق شيئا إن الله عليم بما يفعلون(36)﴾ يونس ﴿وما لهم به من علم إن يتبعون إلا الظن وإن الظن لا يغني من الحق شيئا(28)﴾ النجم
ما لهم به من علم إلا اتباع الظن	﴿وما لهم به من علم إن يتبعون إلا الظن وإن الظن لا يغني من الحق شيئا(28)﴾ النجم ﴿وقولهم إنا قتلنا المسيح عيسى ابن مريم رسول الله وما قتلوه وما صلبوه ولكن شبه لهم وإن الذين اختلفوا فيه لفي شك منه ما لهم به من علم إلا اتباع الظن وما قتلوه يقينا(157)﴾ النساء
10 - يتبعون الشهوات
 ﴿والله يريد أن يتوب عليكم ويريد الذين يتبعون الشهوات أن تميلوا ميلا عظيما(27)﴾ النساء ﴿فخلف من بعدهم خلف أضاعوا الصلاة واتبعوا الشهوات فسوف يلقون غيا(59)﴾ مريم
11 - واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه
 ﴿فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين(116)﴾ هود ﴿ذلك بأنهم اتبعوا ما أسخط الله وكرهوا رضوانه فأحبط أعمالهم(28)﴾ محمد
اتباع
اتباع بالمعروف﴿ياأيها الذين آمنوا كتب عليكم القصاص في القتلى الحر بالحر والعبد بالعبد والأنثى بالأنثى فمن عفي له من أخيه شيء فاتباع بالمعروف وأداء إليه بإحسان ذلك تخفيف من ربكم ورحمة فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم(178)﴾ البقرة
ثواب اتباع الرسل وسبيل الله وعقاب من يتبعون المجرمين
 ﴿وأنذر الناس يوم يأتيهم العذاب فيقول الذين ظلموا ربنا أخرنا إلى أجل قريب نجب دعوتك ونتبع الرسل أولم تكونوا أقسمتم من قبل ما لكم من زوال(44)﴾ إبراهيم
متتابعين
فصيام شهرين متتابعين﴿وما كان لمؤمن أن يقتل مؤمنا إلا خطأ ومن قتل مؤمنا خطأ فتحرير رقبة مؤمنة ودية مسلمة إلى أهله إلا أن يصدقوا فإن كان من قوم عدو لكم وهو مؤمن فتحرير رقبة مؤمنة وإن كان من قوم بينكم وبينهم ميثاق فدية مسلمة إلى أهله وتحرير رقبة مؤمنة فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين توبة من الله وكان الله عليما حكيما(92)﴾ النساء ﴿فمن لم يجد فصيام شهرين متتابعين من قبل أن يتماسا فمن لم يستطع فإطعام ستين مسكينا ذلك لتؤمنوا بالله ورسوله وتلك حدود الله وللكافرين عذاب أليم(4)﴾ؤ المجادلة
مختار الصحاح
● [تبع] ت ب ع: تَبِعَةُ من باب طرب وسلم إذا مشى خلفه أو مرّ به فمضى معه وكذا اتَّبَعهُ وهو افتعل و أتْبَعَهُ على أفعل إذا كان قد سبقه فلحقه وأتبع غيره يقال اتْبعتُه الشيء فتبعه وقال الأخفش تَبِعهُ و أتْبعهُ بمعنى مثل ردفه وأردفه ومنه قوله تعالى ﴿إلا من خطف الخطفة فأتبعه شهاب ثاقب﴾ و التَّبَعُ يكون واحدا وجمعا قال الله تعالى ﴿إنا كنا لكم تبعا﴾ وجمعه أتْباعٌ و تابَعَهُ على كذا مُتَابَعَةً و تِبَاعاً بالكسر و التِّبَاعُ أيضا الولاء و تَابَعَ الرجل عمله أي أحكمه وأتقنه وفي حديث أبي واقد الليثي ﴿تابعنا الأعمال فلم نجد شيءا أبلغ في طلب الآخرة من الزهد في الدنيا﴾ أي أحكمناها وعرفناها و تَتَبَّعَ الشيء تطلبه متتبعا له وكذا تَبَّعَهُ بتشديد الباء أيضا و التِبَاعَةُ بالكسر مثل التَبِعة و التَّبِعةُ ما أتُبع به ذكره الفارابي في الديوان و التَبِيعُ التابع وقوله تعالى ﴿ثم لم يجدوا لكم علينا به تبيعا﴾ قال الفراء أي ثائرا ولا طالبا وهو بمعنى تابع والتبيع ولد البقرة في أول سنة والأنثى تبيعة والجمع تِباعٌ بالكسر و تَبَائعُ مثل أفيل وأفائل وقولهم معه تابِعةٌ أي من الجن
الراغب
تبع
- يقال: تبعه واتبعه: قفا أثره، وذلك تارة بالجسم، وتارة بالارتسام والائتمار، وعلى ذلك قوله تعالى: }فمن تبع هداي فلا خوف عليهم ولا هم يحزنون﴿[البقرة/38]،﴾قال يا قوم اتبعوا المرسلين *** اتبعوا من لا يسألكم أجرا﴿[يس/20 - 21]،﴾فمن اتبع هداي﴿[طه/123]،﴾اتبعوا ما أنزل إليكم من ربكم﴿[الأعراف/3]،﴾واتبعك الأرذلون﴿[الشعراء/111]،﴾واتبعت ملة آبائي﴿[يوسف/38]،﴾ثم جعلناك على شريعة من الأمر فاتبعها ولا تتبع أهواء الذين لا يعلمون﴿[الجاثية/18]،﴾واتبعوا ما تتلو الشياطين﴿[البقرة/102]،﴾ولا تتبعوا خطوات الشيطان﴿[البقرة/168]،﴾إنكم متبعون﴿[الدخان/23]،﴾ولا تتبع الهوى فيضلك عن سبيل الله﴿[ص/26]،﴾هل أتبعك على أن تعلمني﴿[الكهف/66]،﴾واتبع سبيل من أناب إلي{ [لقمان/15].
ويقال: أتبعه: إذا لحقه، قال تعالى: }فأتبعوهم مشرقين﴿[الشعراء/60]،﴾ثم أتبع سببا﴿[الكهف/89]،﴾وأتبعناهم في هذه الدنيا لعنة﴿[القصص/42]،﴾فأتبعه الشيطان﴿[الأعراف/175]،﴾فأتبعنا بعضهم بعضا{ [المؤمنون/44].
يقال: أتبعت عليه، أي: أحلت عليه، ويقال: أتبع فلان بمال، أي: أحيل عليه، والتبيع خص بولد البقر إذا تبع أمه، والتبع: رجل الدابة، وتسميته بذلك كما قال:
- 79 - كأنما اليدان والرجلان *** طالبتا وتر وهاربان
(البيت لبكر بن النطاح وانظر أخباره في الأغاني 17/153، وهو في محاضرات الراغب 4/641؛ وعيار الشعر ص 30)
والمتبع من البهائم: التي يتبعها ولدهها، وتبع كانوا رؤساء، سموا بذلك لاتباع بعضهم بعضا في الرياسة والسياسة، وقيل: تبع ملك يتبعه قومه، والجمع التبابعة قال تعالى: }أهم خير أم قوم تبع{ [الدخان/37]، والتبع: الظل.
ملخص اللسان
1.     تَبِعْتُ  الشيءَتُبوعاً: سِرْت في إِثْرِه؛
2.      وتَبِعْت القوم تَبَعاً وتَباعةً ، إِذا مشيت خلفهم أَو مَرُّوا بك فمضَيْتَ معهم.
3.     وأَتْبَعه الشيءَ: جعله له تابعاً،
4.     أَتبَعَ الرجلَ سبقه فلَحِقَه.
5.     ثم أَتبع سبباً ، أَي لَحِقَ وأَدْرك؛
6.     أَتْبَعْت القوم مثل أَفْعلت إِذا كانوا قد سبقوك فَلَحِقْتَهم،
7.     والتابِعُ: التَّالي،
8.     تابِعْ بيننا وبينهم على الخيْراتِ أَي اجْعَلْنا نَتَّبِعُهم على ما هم  عليه.
9.     واسْتَتْبَعَه: طلَب إِليه أَن يَتبعه.
10.                        ما زِلْتُ أَتَّبِعُهم حتى أَتْبَعْتُهم أَي حتى  أَدركْتُهم.
11.                        وأَتْبَعَ فلان فلاناً  إِذا تَبِعَه يريد به شرّاً كما أَتْبَعَ الشيطانُ الذي انسلَخَ من آيات  الله فكان من الغاوِين،
12.                         التتَبُّع:  فأَن تتتَبَّعَ في مُهْلةٍ شيئاً بعد شيء؛
13.                        واتَّبَعَ القرآنَ: ائْتَمَّ به وعَمِلَ بما فيه.
14.                        لا يتبعنكم القرآن أَي لا يَطْلُبَنَّكُم القرآنُ بتضييعكم إِياه كما  يطلُب الرجلُ صاحبَه بالتَّبِعة؛
15.                        أَو التابعينَ  غَيْرِ أُولي الإِرْبةِ: هم أَتباع الزوج ممن يَخْدُِمُه مثل  الشيخ الفاني والعجوز الكبيرة.
16.                         وكنت تَبِيعاً لطَلْحةَ بن عُبيدِ الله أَي  خادماً.
17.                        وتَبَعُ كلِّ شيءٍ: ما كان  على آخِره.
18.                         والتَّبَعُ: القوائم؛
19.                        وتابَع بين الأُمور مُتابَعةً وتِباعاً: واتَرَ ووالَى؛
20.                        والتِّباعُ: الوِلاءُ.
21.                        تابَعَ فلان بين  الصلاة وبين القراءة إِذا والَى بينهما ففعل هذا على إِثْر هذا بلا مُهلة  بينهما،
22.                        وتَتابَعَتِ  الأَشياءُ: تَبِعَ بعضُها بعضاً.
23.                        والتَّبِيعُ: الذي لك عليه مال.
24.                         وأَتْبَعَه عليه: أَحالَه.
25.                        والتَّبِيعُ: الغَرِيمُ؛
26.                        فيُغْرِقَكم بما كفرتم ثم لا تَجِدُوا لكم علينا به تَبِيعاً:  أَي ثائراً ولا طالباً بالثَّأْرِ لإِغْراقِنا إِيّاكم،
27.                        فاتِّباعٌ بالمَعْروف  وأَداء إِليه بإِحْسان: على صاحب الدَّمِ اتِّباع بالمعروف أَي  المُطالَبَةُ بالدِّية،
28.                        والتَّبِعةُ والتِّباعةُ: ما اتَّبَعْتَ به صاحبَك من ظُلامة ونحوها.
29.                         والتَّبِعةُ والتِّباعةُ: ما فيه إِثم يُتَّبَع به.
30.                        هو يُتابِعُ الحديث إِذا كان  يَسْرُدُه،
31.                        وتابَعَ عَمَلَه وكلامَه: أَتْقَنَه وأَحكمه؛
32.                         وتابَعه على الأَمر: أَسْعدَه عليه.
33.                         والتابِعةُ: الرَّئِيُّ من الجنّ،
34.                        والتابعةُ: جِنِّيَّة تَتْبع  الإِنسان.
35.                        والتابعةُ: جِنية تتْبع الرجلَ تحبه.
36.                        والتَّبِيعُ: الفَحل من ولد البقر لأَنه يَتْبع أُمه،
37.                        التَّبِيعُ  العِجْل المُدْرِك إِلا أَنه يَتْبَع أُمه بعدُ؛
38.                         والتبيع من البقر يسمى تبيعاً حين يستكمل الحَوْل،
39.                        وخادم مُتْبِع: يَتْبَعُها ولدها حيثما أَقبلت وأَدبرت،
40.                        المُتْبِعُ التي معها أَولاد.
41.                        وتَبِيعُ المرأَةِ:  صَدِيقُها،
42.                        تِبْعُ نساء أَي  يَتْبَعُهُنَّ،
43.                        وفلان تِبْعُ ضِلَّةٍ: يَتْبَع النساءَ،
44.                         وتِبْعٌ ضِلَّةٌ أَي لا خَيْرَ فيه ولا خير عنده
45.                        والتَّبِيعُ: النَّصِير.
46.                        أُتْبِعَ  فلان بفلان أَي أُحِيلَ عليه،
47.                        أُتْبِعُك  على أُبَيّ بن كعب أَي أَسْنِدْ قراءتك ممن أَخذتها وأَحِلْ على  من سَمِعْتها منه.
48.                        يُتابِعُك به أَي  يُطالبك به:
49.                        التَّبِعةِ ما يَتْبَع المالَ من نوائب الحُقوق  وهو من تَبِعْت الرجل بحقّي.
50.                        والتَّبِعُ: الذي يَتْبَعُكَ بحق يُطالبك به  وهو الذي يَتْبع الغريم بما أُحيل عليه.
51.                        التِّبِعة والتَّباعة اسم الشيء الذي لك فيه بُغْية شِبه  ظُلامة ونحو ذلك.
52.                        أَتْبِعِ الفَرَس لِجامَها،
53.                        والتُّبّعَُ والتُّبُّع جميعاً: الظل لأَنه يَتْبَع الشمس؛
54.                         التُّبَّعُ: الظل،
55.                        التُّبَّع هو الدَّبَرانُ في هذا البيت سُمي تُبَّعاً  لاتِّباعِه الثُّرَيّا
56.                        التابِعُ والتُّبَّعُ والحادِي والتالي؛ ق
57.                        والتَّبابِعةُ: ملوك اليمن،
58.                         والتُّبَّعُ: ضرب من الطير،
59.                         التُّبَّع ضرب من اليَعاسِيب وهو  أَعظمها وأحسنها،
60.                        والتُّبَّعُ: سيِّد النحل:
61.                        تابَعْنا الأَعمال فلم نَجِد شيئاً أَبلغ في طلَب الآخرة من  الزُّهْد في الدنيا أَي أَحْكَمْناها وعَرَفْناها.
62.                        تابَعَ فلان  كلامَه وهو تبيع للكلام إِذا أَحكمه.
63.                        فلان مُتتابِعُ العِلم إِذا كان عِلْمه يُشاكل بعضُه  بعضاً لا تَفاوُتَ فيه.
64.                        وغصن مُتتابعٌ إِذا كان مستوياً لا أُبَن فيه.
65.                        تابَعَ المَرْتَعُ المالَ فَتتابَعَت أي سَمَّن خَلْقَها فسَمِنَت  وحَسُنت؛
66.                         التابعةُ أَن يتبع الرجلُ الرجلَ فيقول: أَنا مولاك؛
67.                         والتَّبابِعةُ: ملوك اليمن، واحدهم تُبَّع، سموا بذلك لأَنه يَتْبَع  بعضُهم بعضاً كلما هَلك واحد قام مَقامه آخر
68.                         أَن تُبَّعاً كان مَلِكاً من الملوك وكان مؤْمناً وأَن قومه كانوا  كافرين وكان فيهم تَبابِعةٌ،
69.                         لا تسبوا تبعاً فانه كان رجلاً صالحاً)
70.                        لا تَسُبُّوا تُبَّعاً  فإِنه أَول من كَسا الكعبة؛ قيل: هو ملك في الزمان الأَول اسْمه أَسْعَدُ  أَبو كَرِب، وقيل: كان مَلِكُ اليمنِ
لسان العرب
● - تبع: تَبِعَ الشيءَ تَبَعاً وتَباعاً في الأَفعال وتَبِعْتُ  الشيءَتُبوعاً: سِرْت في إِثْرِه؛ واتَّبَعَه وأَتْبَعَه وتتَبَّعه قَفاه وتَطلَّبه  مُتَّبعاً له وكذلك تتَبَّعه وتتَبَّعْته تتَبُّعاً؛ قال القُطامي:  وخَيْرُ الأَمْرِ ما اسْتَقْبَلْتَ منه،  وليس بأَن تتَبَّعَه اتِّباعا  وضَع الاتِّباعَ موضع التتبُّعِ مجازاً. قال سيبويه: تتَبَّعَه  اتِّباعاً لأَن تتَبَّعْت في معنى اتَّبَعْت. وتَبِعْت القوم تَبَعاً وتَباعةً،  بالفتح، إِذا مشيت خلفهم أَو مَرُّوا بك فمضَيْتَ معهم. وفي حديث الدعاء:  تابِعْ بيننا وبينهم على الخيْراتِ أَي اجْعَلْنا نَتَّبِعُهم على ما هم  عليه.  والتِّباعةُ: مثل التَّبعةِ والتِّبعةِ؛ قال الشاعر:  أَكَلَت حَنِيفةُ رَبَّها،  زَمَنَ التقَحُّمِ والمَجاعهْ  لم يَحْذَرُوا، من ربِّهم،  سُوء العَواقِبِ والتِّباعهْ  لأَنهم كانوا قد اتخذوا إِلهاً من حَيْسٍ فعَبَدُوه زَماناً ثم أَصابتهم  مَجاعة فأَكلوه.  وأَتْبَعه الشيءَ: جعله له تابعاً، وقيل: أَتبَعَ الرجلَ سبقه فلَحِقَه.  وتَبِعَه تَبَعاً واتَّبَعه: مرَّ به فمضَى معه. وفي التنزيل في صفة ذي  القَرْنَيْنِ: ثم اتَّبَع سبَباً، بتشديد التاء، ومعناها تَبِعَ، وكان  أَبو عمرو بن العلاء يقرؤُها بتشديد التاء وهي قراءة أَهل المدينة، وكان  الكسائي يقرؤُها ثم أَتبع سبباً، بقطع الأَلف، أَي لَحِقَ وأَدْرك؛ قال ابن  عبيد: وقراءة أَبي عمرو أَحبُّ إِليَّ من قول الكسائي.  واسْتَتْبَعَه: طلَب إِليه أَن يَتبعه. وفي خبر الطَّسْمِيِّ النافِر من  طَسمٍ إِلى حَسَّان الملك الذي غَزا جَدِيساً: أَنه اسْتَتْبَع كلبة له  أَي جعلها تَتبعه.  والتابِعُ: التَّالي، والجمع تُبَّعٌ وتُبَّاعٌ وتَبَعة. والتَّبَعُ:  اسم للجمع ونظيره خادِمٌ وخَدَم وطالبٌ وطلَبٌ وغائبٌ وغَيَبٌ وسالِفٌ  وسَلَفٌ وراصِدٌ ورَصَدٌ ورائحٌ ورَوَحٌ وفارِطٌ وفرَطٌ وحارِسٌ وحَرَسٌ  وعاسٌّ وعَسَسٌ وقافِلٌ من سفَره وقَفَلٌ وخائلٌ وخَوَلٌ وخابِلٌ وخَبَلٌ،  وهو الشيطان، وبعير هامِلٌ وهَمَلٌ، وهو الضالُّ المهمل؛ قال كراع: كل هذا  جمع والصحيح ما بدأْنا به، وهو قول سيبويه فيما ذَكر من هذا وقياس قوله  فيما لم يَذكره منه: والتَّبَعُ يكون واحداً وجماعة. وقوله عز وجل: إِنَّا  كُنا لكم تَبَعاً، يكون اسماً لجمع تابِع ويكون مصدراً أَي ذَوِي  تَبَعٍ، ويجمع على أَتْباع.  وتَبِعْتُ الشيءَ وأَتْبَعْتُه: مثل رَدِفْتُه وأَرْدَفْتِه؛ ومنه قوله  تعالى: إِلاَّ مَن خَطِفَ الخَطْفةَ فأَتْبعه شِهاب ثاقِب؛ قال أَبو  عبيد: أَتْبَعْت القوم مثل أَفْعلت إِذا كانوا قد سبقوك فَلَحِقْتَهم، قال:  واتَّبَعْتُهم مثل افْتَعَلْت إِذا مرُّوا بك فمضيتَ؛ وتَبِعْتُهم تَبَعاً  مثله. ويقال: ما زِلْتُ أَتَّبِعُهم حتى أَتْبَعْتُهم أَي حتى  أَدركْتُهم. وقال الفراء: أَتْبَعَ أَحسن من اتَّبَع لأَن الاتِّباع أَن يَسِير  الرجل وأَنت تسير وراءَه، فإِذا قلت أَتْبَعْتُه فكأَنك قَفَوْته. وقال  الليث: تَبِعْت فلاناً واتَّبَعْته وأَتْبعْته سواء. وأَتْبَعَ فلان فلاناً  إِذا تَبِعَه يريد به شرّاً كما أَتْبَعَ الشيطانُ الذي انسلَخَ من آيات  الله فكان من الغاوِين، وكما أَتْبَع فرعونُ موسى. وأَمَّا التتَبُّع:  فأَن تتتَبَّعَ في مُهْلةٍ شيئاً بعد شيء؛ وفلان يتَتبَّعُ مَساوِيَ فلان  وأَثرَه ويَتتبَّع مَداقَّ الأُمور ونحو ذلك. وفي حديث زيد بن ثابت حين  أَمره أَبو بكر الصديقُ بجمع القرآن قال: فَعَلِقْتُ أَتَتَبَّعه من  اللِّخافِ والعُسُبِ، وذلك أَنه اسـَقْصَى جميعَ القرآن من المواضع التي كُتِب  فيها حتى ما كُتِب في اللِّخاف، وهي الحجارة، وفي العُسُب، وهي جريد  النخل، وذلك أَنَّ الرَّقَّ أَعْوَزَهم حين نزل على رسول الله، صلى الله عليه  وسلم، فأُمِر كاتبُ الوَحْي فيما تيسَّر من كَتِف ولوْحٍ وجِلْد وعَسُيب  ولَخْفة، وإِنما تَتبَّع زيد بن ثابت القرآن وجمعه من المواضع التي  كُتِب فيها ولم يقتصر على ما حَفِظ هو وغيره، وكان من أَحفظ الناس للقرآن  اسْتِظهاراً واحْتِياطاً لئلا يَسْقُط منه حرف لسُوء حِفْظ حافِظه أَو  يتبدَّل حرف بغيره، وهذا يدل على أَن الكتابة أَضْبَطُ من صدور الرجال  وأَحْرَى أَن لا يسقط منه شيء، فكان زيد يَتتبَّع في مُهلة ما كُتب منه في  مواضعه ويَضُمُّه إَلى الصُّحف، ولا يُثْبِتُ في تلك الصحف إِلاَّ ما وجده  مكتوباً كما أُنزل على النبي، صلى الله عليه وسلم، وأَمْلاه على مَن كَتبه.  واتَّبَعَ القرآنَ: ائْتَمَّ به وعَمِلَ بما فيه. وفي حديث أَبي موسى  الأَشعري، رضي الله عنه: إِنَّ هذا القرآن كائنٌ لكم أَجراً وكائن عليكم  وِزْراً فاتَّبِعوا القرآن ولا يَتَّبِعنَّكُم القرآنُ، فإِنه من يَتَّبِعِ  القرآن يَهْبِطْ به على رِياضِ الجنة، ومَن يَتَّبِعْه القرآنُ يَزُخّ في  قَفاه حتى يَقْذِفَ به في نار جهنم؛ يقول: اجعلوه أَمامكم ثم اتلوه كما  قال تعالى: الذين آتيناهم الكتاب يَتْلُونه حقَّ تِلاوته أَي يَتَّبِعونه  حقَّ اتِّباعه، وأَراد لا تَدَعُوا تِلاوته والعملَ به فتكونوا قد  جعلتموه وراءَكم كما فَعل اليهود حين نَبَذُوا ما أُمروا به وراء ظهورهم،  لأَنه إِذا اتَّبَعَه كان بين يديه، وإِذا خالفه كان خَلْفَه، وقيل: معنى  قوله لا يتبعنكم القرآن أَي لا يَطْلُبَنَّكُم القرآنُ بتضييعكم إِياه كما  يطلُب الرجلُ صاحبَه بالتَّبِعة؛ قال أَبو عبيد: وهذا معنى حسن يُصَدِّقه  الحديث الآخر: إِن القرآن شافِع مُشَفَّعٌ وماحِلٌ مُصَدَّقٌ، فجعله  يَمْحَل صاحبَه إِذا لم يَتَّبِعْ ما فيه. وقوله عز وجل: أَو التابعينَ  غَيْرِ أُولي الإِرْبةِ؛ فسره ثعلب فقال: هم أَتباع الزوج ممن يَخْدُِمُه مثل  الشيخ الفاني والعجوز الكبيرة.  وفي حديث الحُدَيْبية: وكنت تَبِيعاً لطَلْحةَ بن عُبيدِ الله أَي  خادماً. والتَّبَعُ كالتابِعُ كأَنه سمي بالمصدر. وتَبَعُ كلِّ شيءٍ: ما كان  على آخِره. والتَّبَعُ: القوائم؛ قال أَبو دُواد في وصف الظَّبَّية:  وقَوائم تَبَع لها،  مِن خَلْفِها زَمَعٌ زَوائدْ  وقال الأَزهري: التَّبَعُ ما تَبِعَ أَثَرَ شيء فهو تَبَعةٌ؛ وأَنشد بيت  أَبي دواد الإيادي في صفة ظبية:  وقوائم تَبَع لها،  من خلفها زمع مُعَلَّقْ  وتابَع بين الأُمور مُتابَعةً وتِباعاً: واتَرَ ووالَى؛ وتابعْتُه على  كذا مُتابعةً وتِباعاً. والتِّباعُ: الوِلاءُ. يقال: تابَعَ فلان بين  الصلاة وبين القراءة إِذا والَى بينهما ففعل هذا على إِثْر هذا بلا مُهلة  بينهما، وكذلك رميته فأَصبته بثلاثة أَسهم تِباعاً أَي وِلاء. وتَتابَعَتِ  الأَشياءُ: تَبِعَ بعضُها بعضاً. وتابَعه على الأَمر: أَسْعدَه عليه.  والتابِعةُ: الرَّئِيُّ من الجنّ، أَلحقوه الهاء للمبالغة أَو لتَشْنِيع  الأَمْرِ أَو على إِرادة الداهِيةِ. والتابعةُ: جِنِّيَّة تَتْبع  الإِنسان. وفي الحديث: أَوَّلُ خَبرٍ قَدِمَ المدينةَ يعني من هجرة النبي، صلى  الله عليه وسلم، امرأَة كان لها تابِعٌ من الجن؛ التابِعُ ههنا: جِنِّيٌّ  يَتْبَع المرأَة يُحِبُّها. والتابعةُ: جِنية تتْبع الرجلَ تحبه.  وقولهم: معه تابعة أَي من الجن.  والتَّبِيعُ: الفَحل من ولد البقر لأَنه يَتْبع أُمه، وقيل: هو تَبيع  أَولَ سنة، والجمع أَتْبِعة، وأَتابِعُ وأَتابِيعُ كلاهما جمعُ الجمعِ،  والأَخيرة نادرة، وهو التِّبْعُ والجمع أَتباع، والأُنثى تَبِيعة. وفي  الحديث عن معاذ بن جبل: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، بعثه إِلى اليمين  فأَمرَه في صدَقةِ البقر أَن يأْخذ من كل ثلاثين من البقر تَبِيعاً، ومن كل  أَربعين مُسِنَّةً؛ قال أَبو فَقْعَس الأَسَدي: ولد البقَر أَول سنة  تَبِيع ثم جزَع ثم ثنيّ ثم رَباعٌ ثم سَدَسٌ ثم صالِغٌ. قال الليث: التَّبِيعُ  العِجْل المُدْرِك إِلا أَنه يَتْبَع أُمه بعدُ؛ قال الأَزهري: قول  الليث التَّبِيع المدرك وهَم لأَنه يُدْرِكُ إِذا أَثنى أَي صار ثَنِيًّا.  والتبيع من البقر يسمى تبيعاً حين يستكمل الحَوْل، ولا يسمى تَبِيعاً قبل  ذلك، فإِذا استكمل عامين فهو جَذَع، فإِذا استوفى ثلاثة أَعوام فهو  ثَنِيٌّ، وحينئذ مُسِنٌّ، والأُنثى مُسِنَّة وهي التي تؤخذ في أَربعين من  البقر.وبقرة مُتْبِعٌ: ذاتُ تَبِيع. وحكى ابن بري فيها: مُتْبِعة أَيضاً.  وخادم مُتْبِع: يَتْبَعُها ولدها حيثما أَقبلت وأَدبرت، وعمَّ به اللحياني  فقال: المُتْبِعُ التي معها أَولاد. وفي الحديث: أَن فلاناً اشترى  مَعْدِناً بمائة شاة مُتْبِع أَي يَتْبَعها أَولادها. وتَبِيعُ المرأَةِ:  صَدِيقُها، والجمع تُبَعاء، وهي تَبِيعته.  وهو تِبْعُ نِساء، والجمع أَتباع، وتُبَّع نساء؛ عن كراع حكاها في  المُنَجَّذ، وحكاها أَيضاً في المُجَرَّد إِذا جدَّ في طَلَبِهِنّ؛ وحكى  اللحياني: هو تِبْعُها وهي تِبْعَتُه؛ قال الأَزهري: تِبْعُ نساء أَي  يَتْبَعُهُنَّ، وحِدْثُ نساء يُحادِثُهنَّ، وزِيرُ نساء أَي يَزُورُهُنَّ، وخِلْب  نساء إِذا كان يُخالِبهنَّ. وفلان تِبْعُ ضِلَّةٍ: يَتْبَع النساءَ،  وتِبْعٌ ضِلَّةٌ أَي لا خَيْرَ فيه ولا خير عنده؛ عن ابن الأَعرابي. وقال  ثعلب: إِنما هو تِبْعُ ضِلَّةٍ مضاف.  والتَّبِيعُ: النَّصِير. والتَّبِيعُ: الذي لك عليه مال. يقال: أُتْبِعَ  فلان بفلان أَي أُحِيلَ عليه، وأَتْبَعَه عليه: أَحالَه.  وفي الحديث: الظُّلْم لَيُّ الواجِدِ، وإِذا أُتْبِعَ أَحدُكم على  مَلِيءٍ فَلْيَتَّبِعْ؛ معناه إِذا أُحِيلَ أَحدكم على مَلِيءٍ قادِرٍ  فلْيَحْتَلْ من الحَوالةِ؛ قال الخطابي: أَصحاب الحديث يروونه اتَّبع، بتشديد  التاء، وصوابه بسكون التاء بوزن أُكْرِمَ، قال: وليس هذا أَمراً على الوجوب  وإِنما هو على الرِّفْق والأَدب والإِياحةِ. وفي حديث ابن عباس، رضي الله  عنهما: بَيْنا أَنا أَقرأُ آية في سِكَّة من سَكَكِ المدية إِذ سمعت صوتاً  من خَلفي: أَتْبِعْ يا ابن عباس، فالتَفَتُّ فإِذا عُمر، فقلت: أُتْبِعُك  على أُبَيّ بن كعب أَي أَسْنِدْ قراءتك ممن أَخذتها وأَحِلْ على  من سَمِعْتها منه. قال الليث: يقال للذي له عليك مال يُتابِعُك به أَي  يُطالبك به: تَبِيع. وفي حديث قيس بن عاصم، رضي الله عنه، قال: يا رسول الله  ما المالُ الذي ليس فيه تَبِعةٌ من طالب ولا ضَيْفٍ؟ قال: نِعْم المال  أَربعون والكثير ستون؛ يريد بالتَّبِعةِ ما يَتْبَع المالَ من نوائب الحُقوق  وهو من تَبِعْت الرجل بحقّي. والتَّبِيعُ: الغَرِيمُ؛ قال الشماخ:  تَلُوذُ ثَعالِبُ الشَّرَفَيْن منها،  كما لاذَ الغَرِيمُ من التَّبِيعِ  وتابَعَه بمال أَي طَلَبه. والتَّبِعُ: الذي يَتْبَعُكَ بحق يُطالبك به  وهو الذي يَتْبع الغريم بما أُحيل عليه. والتبيع: التابع. وقوله تعالى:  فيُغْرِقَكم بما كفرتم ثم لا تَجِدُوا لكم علينا به تَبِيعاً؛ قال الفراء:  أَي ثائراً ولا طالباً بالثَّأْرِ لإِغْراقِنا إِيّاكم، وقال الزجاج:  معناه لا تجدوا من يَتْبَعُنا بإِنكار ما نزل بكم ولا يتبعنا بأَن يصرفه  عنكم، وقيل: تَبِيعاً مُطالِباً؛ ومنه قوله تعالى: فاتِّباعٌ بالمَعْروف  وأَداء إِليه بإِحْسان؛ يقول: على صاحب الدَّمِ اتِّباع بالمعروف أَي  المُطالَبَةُ بالدِّية، وعلى القاتِل أَداء إِليه بإِحسان، ورفع قوله تعالى  فاتباع على معنى قوله فعليه اتِّباع بالمعروف، وسيُذْكَرُ ذلك مُستوفى في  فصل عفا، في قوله تعالى: فَمن عُفِيَ له من أَخِيه شيء.  والتَّبِعةُ والتِّباعةُ: ما اتَّبَعْتَ به صاحبَك من ظُلامة ونحوها.  والتَّبِعةُ والتِّباعةُ: ما فيه إِثم يُتَّبَع به. يقال: ما عليه من الله في  هذا تَبِعة ولا تِباعة؛ قال وَدّاك بن ثُمَيل:  هِيمٌ إِلى الموتِ إِذا خُيِّرُوا،  بينَ تِباعاتٍ وتَقْتالِ  قال الأَزهري: التِّبِعة والتَّباعة اسم الشيء الذي لك فيه بُغْية شِبه  ظُلامة ونحو ذلك. وفي أَمثال العرب السائرة: أَتْبِعِ الفَرَس لِجامَها،  يُضرب مثلاً للرجل يؤْمر بردِّ الصَّنِيعةِ وإِتْمامِ الحاجة.  والتُّبّعَُ والتُّبُّع جميعاً: الظل لأَنه يَتْبَع الشمس؛ قالت سُعْدَى  الجُهَنِيَّةُ تَرْثي أَخاها أَسْعَدَ:  يَرِدُ المِياهَ حَضِيرةً ونَفِيضةً،  وِرْدَ القَطاةِ إِذا اسْمَأَلَّ التُّبَّعُ  التُّبَّعُ: الظل، واسْمِئْلاله: بُلوغه نصف النهار وضُمورُه. وقال أَبو  سعيد الضرير: التُّبَّع هو الدَّبَرانُ في هذا البيت سُمي تُبَّعاً  لاتِّباعِه الثُّرَيّا؛ قال الأَزهري: سمعت بعض العرب يسمي الدبران التابع  والتُّوَيْبِع، قال: وما أَشبه ما قال الضرير بالصواب لأَن القَطا تَرِدُ  المياه ليلاً وقلما تردها نهاراً، ولذلك يقال: أَدَلُّ من قَطاة؛ ويدل على  ذلك قول لبيد:  فَوَرَدْنا قبلَ فُرَّاطِ القَطا،  إِنَّ مِن وَرْدِيَ تَغْلِيسَ النَّهَلْ  قال ابن بري: ويقال له التابِعُ والتُّبَّعُ والحادِي والتالي؛ قال  مُهَلْهل:  كأَنَّ التابِعَ المَسْكِينَ فيها  أَجِيرٌ في حُداياتِ الوَقِير  (* رواية اخرى: حدابات بدل حدايات.)  والتَّبابِعةُ: ملوك اليمن، واحدهم تُبَّع، سموا بذلك لأَنه يَتْبَع  بعضُهم بعضاً كلما هَلك واحد قام مَقامه آخر تابعاً له على مثل سِيرته،  وزادوا الهاء في التبابعة لإِرادة النسب؛ وقول أَبي ذؤيب:  وعليهِما ماذِيَّتانِ قَضاهُما  داودُ، أَو صَنَعُ السَّوابِغِ تُبَّعُ  سَمِعَ أَن داودَ، على نبينا وعليه الصلاة والسلام، كان سُخِّر له  الحديدُ فكان يَصْنع منه ما أَراد، وسَمِعَ أَنَّ تُبَّعاً عَمِلَها وكان تُبع  أَمَر بعملها ولم يَصْنعها بيده لأَنه كان أَعظمَ شأْناً من أَن يصنع  بيده. وقوله تعالى: أَهم خَيْر أَم قومٌ تُبَّعٍ؛ قال الزجاج: جاء في  التفسير أَن تُبَّعاً كان مَلِكاً من الملوك وكان مؤْمناً وأَن قومه كانوا  كافرين وكان فيهم تَبابِعةٌ، وجاء أَيْضاً أَنه نُظِر إِلى كتاب على قَبْرَين  بناحية. حِمْيَر: هذا قبر رَضْوى وقبر حُبَّى، ابنتي تُبَّع، لا تُشركان  بالله شيئاً، قال الأَزهري: وأَمّا تبع الملِك الذي ذكره الله عز وجل في  كتابه فقال:وقومُ تبع كلٌّ كذَّب الرسُلَ، فقد روي عن النبيي، صلى الله عليه  وسلم، أَنه قال: ما أَدري تُبَّعٌ كان لعِيناً أَم لا  (* قوله« تبع كان  لعيناً أم لا» هكذا في الأصل الذي بأيدينا ولعله محرف، والأصل كان نبياً  إلخ. ففي تفسير الخطيب عند قوله تعالى في سورة الدخان أهم خير أم قوم تبع،  وعن النبي،صلى الله عليه وسلم: لا تسبوا تبعاً فإنه كان قد أسلم. وعنه  صلى الله عليه وسلم: ما أدري أكان تبع نبياً أو غير نبي، وعن عائشة، رضي الله  عنها، قالت: لا تسبوا تبعاً فانه كان رجلاً صالحاً) ؛ قال: ويقال إِن  تُبَّتَ اشْتُقَّ لهم هذا الاسمُ من اسم تُبَّع ولكن فيه عُجْمة. ويقال: هم  اليوم من وَضائِع تُبَّع بتلك البلاد. وفي الحديث: لا تَسُبُّوا تُبَّعاً  فإِنه أَول من كَسا الكعبة؛ قيل: هو ملك في الزمان الأَول اسْمه أَسْعَدُ  أَبو كَرِب، وقيل: كان مَلِكُ اليمنِ لا يسمى تُبَّعاً حتى يَمْلِكَ  حَضْرَمَوْتَ وسَبأ وحِمْيَرَ.  والتُّبَّعُ: ضرب من الطير، وقيل: التُّبَّع ضرب من اليَعاسِيب وهو  أَعظمها وأحسنها، والجمع التبابِعُ تشبيهاً بأُولئك الملوكُ، وكذلك الباء هنا  ليشعروا بالهاء هنالك. والتُّبَّعُ: سيِّد النحل:  وتابَعَ عَمَلَه وكلامَه: أَتْقَنَه وأَحكمه؛ قال كراع: ومنه حديث أَبي  واقد الليثي: تابَعْنا الأَعمال فلم نَجِد شيئاً أَبلغ في طلَب الآخرة من  الزُّهْد في الدنيا أَي أَحْكَمْناها وعَرَفْناها. ويقال: تابَعَ فلان  كلامَه وهو تبيع للكلام إِذا أَحكمه. ويقال: هو يُتابِعُ الحديث إِذا كان  يَسْرُدُه، وقيل: فلان مُتتابِعُ العِلم إِذا كان عِلْمه يُشاكل بعضُه  بعضاً لا تَفاوُتَ فيه. وغصن مُتتابعٌ إِذا كان مستوياً لا أُبَن فيه. ويقال:  تابَعَ المَرْتَعُ المالَ فَتتابَعَت أي سَمَّن خَلْقَها فسَمِنَت  وحَسُنت؛ قال أَبو وجْزةَ السعْدي:  حَرْفٌ مُلَيْكِيةٌ كالفَحْلِ تابَعَها،  في خِصْبِ عامَينِ، إِفْراقٌ وتَهْمِيلُ  (* قوله« مليكية» كذا بالأصل مضبوطاً وفي الاساس بياء واحدة قبل الكاف.)  وناقة مُفْرِقٌ: تَمْكُث سنتين أَو ثلاثاً لا تَلْقَحُ؛ وأَما قول  سَلامان الطائي:  أَخِفْنَ اطِّنانِي إِن شُكِينَ، وإِنَّني  لفي شُغُلٍ عن ذَحْليَ اليتَتَبَّعُ  فإِنه أَرادَ ذَحْليَ يتَتَبَّع فطرح الذي وأَقام الأَلف واللام مُقامه،  وهي لغة لبعض العرب؛ وقال ابن الأَنباري: وِإِنما أَقحم الأَلف واللام  على الفعل المضارع لمضارعة الأَسماء.  قال ابن عون: قلت للشعبي: إِنَّ رُفَيْعاً أَبا العاليةِ أَعتقَ سائبةً  فأَوصَى بماله كله، فقال: ليس ذلك له إِنما ذلك للتابعة، قال النضر:  التابعةُ أَن يتبع الرجلُ الرجلَ فيقول: أَنا مولاك؛ قال الأَزهري: أَراد أَن  المُعْتَقَ سائبةً مالُه لمُعْتِقِه.  والإِتْباعُ في الكلام: مثل حَسَن بَسَن وقَبِيح شَقِيح.
مقاييس اللغة:
تبع التاء والباء والعين أصل واحد لا يشذ عنه من الباب شيءٌ، وهو التُّلُوُّ والقَفْو. يقال تَبِعْتُ فلاناً إذا تَلَوْتَه (و) اتّبَعْتَه، وَأتْبَعْتُه إذا لحِقْتَه؛ والأصل واحد، غير أنَّهم فَرَقوا بين القَفْو واللُّحُوق فغيَّرُوا البِناءَ أدنَى تغييرٍ ـــ قال الله: ﴿فأَتْبَعَ سَبَبَاً﴾الكهف85)، (و): ﴿ثُمَّ أَتْبَعَ سَبَاً﴾ (الكهف89) فهذا معناه على هذهِ القراءة اللُّحوق، ومِن أهْلِ العربيَّة مَن يجعل المعنى فيهما واحداً.
وَالتُّبُّعُ في قول القائل:
يَرِدُ المياهَ حَضِيرَةً ونَفِيضةً
وِرْدَ القَطاةِ إذا اسمْألَّ التُّبُّعُ
هو الظِّلُّ، وهو تابعٌ أبداً للشَّخص، فهذا قياسٌ أصْدَقُ من قَطاةٍ. وَالتَّبِيع وَلَد البقرة إذا تَبِعَ اَّمه، وهو فَرْض الثَّلاثين؛ وكان بعضُ الفقَهاء يقول: هو الذي يَستوِي قَرْناه وأذُناه، وهذا من طريقه الفُتْيا، لا من قياس اللغة. والتَّبَعُ قوائم الدابَّة، وسُمِّيت لأنّه يتْبع بعضُها بعضاً. وَالتَّبِيع النَّصير، لأنه يَتْبُعه نَصرهُ، وَالتَّبيع الذي لك عليه مالٌ، فأنت تَتْبَعُه؛ وفي الحديث: «مَطْلُ الغَنِيِّ ظُلْمٌ، وإذا أُتْبِعَ أحدُكُمْ على مَلِىءٍ فليَتَّبِعْ» ـــ يقول: إذا أُحِيلَ عليه فليَحْتَلْ.
القاموس المحيط:
تَبِعَهُ، كفرحَ، تَبَعاً وتَباعةً مَشَى خَلْفَهُ، ومَرَّ به فَمَضَى معه، وكفرِحةٍ وكِتابَةٍ الشيءُ الذي لكَ فيه بُغْيَةٌ شِبْهُ ظُلامَةٍ ونحوِها. والتَّبَعُ، محركةً التابعُ، يكونُ واحداً وجَمعاً، ويُجْمَعُ على أتباعٍ، وقَوائِمُ الدابةِ. والتُّبُّعُ، بضمتين مُشَدَّدَةَ الباءِ الظِّلُّ. وتَبَعَةُ، محركةً هَضْبَةٌ بِجِلْذانَ من أرضِ الطائِفِ، فيها نُقوبٌ كانتْ تُلْتَقَطُ فيها السُّيوفُ العادِيَّةُ والخَرَزُ. والتابعُ والتابِعَةُ الجِنِّيُّ والجِنِّيَّةُ، يكونان مع الإِنسانِ، يَتْبَعانِه حيثُ ذَهَبَ. وتابعُ النَّجْمِ اسم الدَّبَرانِ، سُمِّيَ به تَفاؤُلاً من لَفْظِه
ويُسَمَّى تُوَيبِعاً مُصَغَّراً، وتُبَّعاً، كسُكَّرٍ. وكأَميرٍ: الناصِرُ، والذي لكَ عليه مالٌ، والتابعُ، ومنه قوله تعالى: " ثم لا تَجِدُوا لكم علينا به تَبِيعاً " ، أي: ثائراً ولا طالِباً، وولدُ البَقَرَةِ في الأولَى، وهي: بهاءٍ، ج: كصحافٍ وصَحائفَ، والذي اسْتَوى قَرْناهُ وأُذُناهُ، ووالِدُ الحارِثِ الرُّعَيْنِيِّ الصحابِيِّ، أو هو كزبيرٍ، كتُبَيْعِ بنِ عامرٍ ابنِ امرأةِ كعبِ الأحبارِ، وتُبَيْعِ بنِ سُليمانَ أبي العَدَبَّسِ المحدّثِ. والتَّبابِعَةُ: مُلوكُ اليمنِ، الواحدُ: كسُكَّرٍ، ولا يُسَمَّى به إلا إذا كانت له حِمْيَرُ وحَضْرَمَوْتُ. ودارُ التَّبابِعَةِ بمكَّةَ وُلِدَ فيها النبيُّ صلى الله عليه وسلم، وكسُكَّرٍ: الظِّلُّ، لأنه يَتْبَعُ الشمسَ، وضَرْبٌ من اليَعاسيبِ، ج: التَّبابِيعُ. وما أدري أيُّ تُبَّعٍ هو؟ أي: أيُّ الناسِ. وأحمدُ بنُ سَعيدٍ التُّبَّعِيُّ: محدِّثٌ. وكصُرَدٍ: من يُتْبِعُ بعضَ كلامهِ بعضاً. وتَبُّوعُ الشمسِ، كتَنُّورٍ: رِيحٌ تَهُبُّ مع طُلُوعِها، فَتَدُورُ في مَهابِّ الرِّياحِ، حتى تَعُودَ إلى مَهَبِّ الصَّبا. وتِبْعُ المرأةِ، بالكسر: عاشِقُها، وتابِعُها. وبَقَرَةٌ تَبْعَى، كَسَكْرَى: مُسْتَحْرِمَةٌ. وأتْبَعْتُهُمْ: تَبِعْتُهُمْ، وذلك إذا كانوا سَبَقُوكَ فَلَحِقْتَهُمْ، وأتْبَعْتُهُم أيضاً غيرِيِ. وقوله تعالى: " فأتْبَعَهُمْ فِرْعَونُ بِجُنُوِده " ، أي: لَحِقَهُم، أو كادَ.
و " أتْبعِ الفَرَسَ لِجَامَها، أو الناقةَ زِمامَها، أو الدَّلْوَ رِشاءَها " : يُضْرَبُ للأَمْرِ باسْتِكمالِ المَعْروفِ، قاله ضِرارُ بنُ عَمْرٍو لَمَّا أغارَ على حَيِّ عَمْرِو بنِ ثَعْلَبَةَ، ولم يَحْضُرْهُمْ عَمْرٌو، فَحَضَرَ، فَتَبِعَهُ، فَلَحِقَهُ قَبلَ أن يَصِلَ إلى أرضِهِ، فقال عَمْرٌو: رُدَّ عَلَيَّ أهلي ومالي، فَرَدَّهُما عليه، فقال: رُدَّ عَلَيَّ قِياني، فَرَدَّ قَيْنَتَه الرائِعَةَ، وحَبَسَ ابْنَتَها سَلْمى، فقال له حينئذ: يا أبا قَبيصَةَ أتْبعْ.
وشاةٌ، وبَقَرَةٌ، وجارِيَةٌ مُتْبِعٌ، كمُحْسِنٍ: يَتْبَعُها ولَدُها. والإِتباعُ في الكلامِ: مثلُ: حَسَنْ بَسَنْ.
والتَّتْبيعُ: التَّتَبُّعُ، والإِتْباعُ، والاتِّباعُ، كالتَّبَع. والتِّباعُ، بالكسر: الوِلاءُ. وتابَعَ الباري القَوْسَ: أحكَمَ بَرْيَها، وأعطى كُلَّ عُضْوٍ حَقَّه، و المَرْعَى الإِبِلَ: أنْعَمَ تَسْمينهَا وأتْقَنَه. وكُلُّ مُحكَمٍ: مُتَتَابِعٌ.
وتَتابَعَ: تَوالَى. وفَرَسٌ مُتَتَابِعُ الخَلْقِ: مُسْتَويه. ورجُلٌ متتابِعُ العِلْمِ: يُشابِهُ عِلْمُهُ بعضهُ بعضاً.
وغُصْنٌ مُتتابِعٌ: لا أُبَنَ فيه. وتَتَبَّعَه: تَطَلَّبَه.
تاج العروس:
ت ب ع
تَبِعَهُ كفَرِحَ يَتْبَعُهُ تَبَعاً مُحَرَّكَةً وَتَبَاعَةً كسَحَابَةٍ : مَشَى خَلْفَهُ أَوْ مَرَّ به فمَضَى مَعَهُ يُقَالُ : تَبعَ الشَّيْءَ تَبَاعاً فِي الأَفْعَالِ . وتَبِعَ الشَّيْءَ تُبُوعاً : سارَ في إِثْرِهِ
والتَّبِعَةُ كَفَرِحَةٍ وكِتَابَةٍ : الشَّيْءُ الَّذِي لك فيه بُغْيَةٌ شِبْهُ ظُلاَمَةٍ ونَحْوِها كما في العُبَابِ والتَّهْذِيب . وفي اللّسَانِ : ما اتَّبَعْتَ به صاحِبَكَ من ظُلامَةٍ ونَحْوِهَا . ويُقَالُ : ما عَلَيْه من اللهِ في هذَا تَبِعَةٌ ولا تِبَاعَةٌ ومِنْهُ الحَدِيثُ : ما المالُ الَّذِي لَيْسَ فِيه تَبِعَةٌ مِنْ طالِبٍ ولا مِنْ ضَيْفٍ يريد بالتَّبِعَةِ ما يَتْبَعُ المالَ مِنْ نَوَائبِ الحُقُوقِ وهو من : تَبِعْتُ الرَّجُلَ بحَقِّي . وقالَ الشاعِرُ :
أَكَلَتْ حَنِيفَةُ رَبَّهَا ... زَمَنَ التَّقَحُّمِ والمَجَاعَهْ
لَمْ يَحْذَرُوا مِن رَبِّهِمْ ... سُوءَ العَوَاقِبِ والتِّبَاعَهْ والتَّبِعَاتُ التِّباعَاتُ : ما فيه إِثْمٌ يُتْبَعُ به قَالَ وَدّاكُ بنُ ثُمَيْلٍ :
هِيمٌ إِلى الموت إِذا خُيِّروا ... بَيْنَ تِبَاعاتٍ وتَقْتَالِ والتَّبَعُ مُحَرَّكَة : التَّابِعُ يَكُونُ وَاحِداً وجَمْعاً ومِنْهُ قُوْلَهُ تَعَالَى : " إِنّا كُنّا لَكُمْ تَبَعاً " يَكُونُ اسْماً لجَمْعِ تابِعٍ ويَكُونُ مَصْدَراً أَي ذَوِي تَبَعٍ . وج : أَتْبَاعٌ . وقالَ كُرَاع : جَمْعُ تابِعٍ . ونَظِيرُهُ : خَادِمٌ وخَدَمٌ وطَالِبٌ وطَلَبٌ وغَائِبٌ وغَيَبٌ وسَالِفٌ وسَلَفٌ ورَاصِدٌ ورَصدٌ ورائِح ورَوَحٌ وفَارِطٌ وفَرَطٌ وحَارِسٌ وحَرَسٌ وعَاسِسٌ وعَسَسٌ وقافِلٌ من سَفره وقَفَلٌ وخَائِلٌ وَخَوَلٌ وخَابِلٌ وخَبَلٌ وهو الشَّيْطَانُ وبَعِيرٌ هامِلٌ وهَمَلٌ وهو الضّالُّ المُهْمَلُ فكُلُّ هؤلاءِ جَمْعٌ . وقالَ سيبَوَيْه : إِنَّهَا أَسْماءٌ لِجَمْعٍ وهو الصَّحِيحُ . والتَّبَعُ أَيْضاً : قَوَائمُ الدَّابَّةِ وأَنْشَدَ سِيبَوَيهِ لأَبِي كاهِلٍ اليْشَكُرِيّ :
يَسْحَبُ اللَّيْلُ نَجُوماً طُلَّعاً ... فتَوَالِيها بَطِيئاتُ التَّبَعْ ويُرْوَى : ظُلَّعاً . وقَالَ أَبو دُوَادٍ يَصِفُ الظَّبْيَةَ :
وقَوَائِمِ تَبَعٌ لَهَا ... مِنْ خَلْفِهَا زَمَعٌ زَوَائِدْ وفي التَّهْذِيب عن اللَّيْثُ : التَّبَعُ : ما تَبِعَ أَثَرَ شَيْءٍ فهو تَبَعُهُ وأَنْشَدَ لَهُ يَصِفُ ظَبْية :
وقَوَائمٌ تَبَعٌ لهَا ... من خَلْفِهَا زَمَعٌ مُعَلَّق قال الصّاغَانِي : الرَّوَايَة :
وقُوَائمٌ خُذُفٌ لَهَا ... مِنْ فَوْقِها . . وخُذُفٌ أَي تَخْذِفُ الحَصَى . وقَوْلُهُ يَصِفُ ظَبْيَةً غَلَطٌ وإِنَّمَا يَصِفُ ثَوْراً
والتُّبُّعُ بضَمَّتَيْن مُشَدَّدة الباءِ وكَذلِكَ التُّبَّع كسُكَّرٍ : الظِّلُّ سُمِّيَ به لأَنَّهُ يَتْبَعُ الشَّمْسَ حَيْثُمَا زَالَتْ وبهما رُوِيَ قَوْلُ سُعْدَى الجُهَنِيَّةِ تَرْثِي أَخاها أَسْعَدَ :
يَرِدُ المِيَاهَ نَفِيضَةً وحَضِيرَةً ... وِرْدَ القَطَاةِ إِذا اسْمَأَلَّ التُّبَّعُ اسْمِئْلالُهُ : بُلُوغُهُ نِصْفَ النَّهَارِ وضُمُورُهُ . قَال أَبُو لَيْلَى : لَيْسَ الظِّلُّ هُنَا ظِلَّ النَّهَار إِنَّمَا هو ظِلُّ اللَّيْلِ . قالَ اللهُ تَعَالَى : " أَلَمْ تَرَ إِلَى رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَّ " والظِّلُّ هو اللَّيْلُ في كَلامِ العَرَبِ . أَرَادَتْ أَنّ هذا الرَّجُلَ يَرِدُ المِيَاهَ بالأَسْحَارِ قَبْلَ كُلِّ أَحِدٍ وأَنْشَدَ :
قَدْ صَبَّحَتْ والظِّلُّ غَضُّ مَا زَحَلْ ... وحَاضِرُ الماءِ هُجُودٌ ومُصَلْ قالَ : والتُّبَّع : ظِلُّ النَّهَارِ واشْتُقَّ هذا مِن ظِلِّ اللَّيْلِ
وتَبَعَةٌ مُحَرَّكَة وتَقَدَّمَ أَنَّ أَبا عُبَيْدٍ البَكْرِيّ ضَبَطَهُ بِفَتْحِ الباءِ المُوَحَّدَةِ وسُكُونِ التَّاءِ المُثَنّاةِ الفَوْقِيَة ومِثْلُه في مُعْجَمِ ياقُوتٍ نَقْلاً عن الأَصْمَعِيِّ وقَدْ صَحَّفَهُ الصّاغَانِيّ وقَلَّدَهُ المُصَنِّفُ . قال الأَصِمَعِيُّ : هي هَضْبَةٌ بجِلْذَانَ من أَرْضِ الطّائفِ فيها نُقوبٌ كُلُّ نَقْبٍ قَدْرُ ساعَةٍ كانَتْ تُلْتَقَطُ فِيهَا السُّيُوفُ العَادِيَّةُ والخَرَزُ وساكِنُوها بَنُو نَصْرِ بنِ مُعَاوِيَةَ
والتّابِعُ والتّابِعَةُ : الجِنِّيُّ والجِنِّيَّةُ يَكُونَانِ مع الإِنْسَانِ يَتْبَعَانِهِ حَيْثُ ذَهَبَ . ومنه حَدِيثُ جَابِرٍ رَضِيَ اللهُ عنه : أَوَّلُ خَبَرٍ قَدِمَ المَدِينَةَ امْرَأَةٌ لها تَابعٌ فجاءَ في صُورَةِ طائرٍ حَتَّى وَقَعَ فقالَتْ : انْزِلْ قالَ : إِنَّهُ ظَهَرَ بمَكَّةَ نَبِيٌّ حَرَّمَ الزِّنَا ومَنَعَ مِنّا القَرَارَ . والتابِعُ هُنَا : جِنِّيٌّ يَتْبَعُ المَرْأَةَ يُحِبُّهَا . والتّابِعَةُ : تَتْبَعُ الرَّجُلَ تُحِبُّه
وقِيلَ : التّابِعَةُ : الرَّئِيُّ من الجِنِّ وإِنَّمَا أَلْحَقُوا الهاءَ للمُبَالَغَةِ أَوْ لتَشْنِيعِ الأَمْرِ أَو عَلَى إِرادَةِ الدّاهِيَة والجَمْعُ : التَّوَابعُ وهُنَّ القُرَنَاءُ . وتَابِعُ النَّجْمِ : اسْمُ الدَّبَرَانِ وسُمِّيَ به تَفاؤُلاً وفي العُبَابِ : تَطَيُّراً مِنْ لَفْظِهِ قال الأَزْهَرِيّ : وسَمِعْتُ بَعْضَ العَرَبِ يُسَمِّى الدَّبَرانَ تُوَيْبِعاً بالتَّصْغِيرِ . وقَالَ ابنُ بَرِّيّ : ويُقَالُ له : الحادِي والتَّالِي وأَنْشَدَ لِمُهَلْهِلٍ :
كَأَنّ التّابِعَ المِسْكِينَ فيها ... أَجِيرُ في حُدَايَاتِ الوَقِيرِ ويُسَمَّى الدَّبَرانُ أَيْضاً تُبَّعاً كسُكَّرٍ قَالَهُ أَبو سَعِيدٍ الضَّرِيرُ : وبه فُسِّرَ بَيْتُ سُعْدَى الجُهَنِيّة وقالَ : إِنَّما سُمِّىَ به لإتِّباعِه الثُّرَيَّا . قالَ الأَزْهَرِيُّ : وما أَشْبَهَ ما قَالَهُ بالصُّوابِ لأَنَّ القَطَا تَرِدُ المِيَاهَ لَيْلاً وقَلَّمَا تَرِدُ نَهَاراً ولذلِكَ يُقَالُ : أَدَلُّ مِن قَطَاةٍ ويَدُلُّ عَلَى ذلِكَ قَوْلُ لَبِيدٍ :
فوَرَدْنَا قَبْلَ فُرَّاطِ القَطَا ... إِنَّ مِنْ وِرْدِيَ تَغْلِيسَ النَّهَلْ والتَّبِيعُ كأَمِيرٍ : النَّاصِرُ تَقُولُ : وَجَدْتُ علَى فُلانٍ تَبِيعاً أَيْ نَصِيراً مُتَابِعاً . نَقَلَهُ اللَّيْثُ
والتَّبِيعُ : الَّذِي لك عَلَيْهِ مَالٌ وتَتَابِعُهُ أَي تَطَالِبُه به
والتَّبِيعُ أَيْضاً : التَّابِعُ ومنه قَوْلُه تَعالَى : " ثُمَّ لا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعاً " قَالَ الفَرّاءُ : أَيْ ثَائراً ولا طَالِباً بالثَّأْرِ . وقالَ الزَّجَّاجُ : مَعْنَاهُ لا تَجِدُوا مَنْ يَتْبَعُنَا بإِنْكَارِ مَا نَزَلَ بِكُمْ ولا يَتْبَعُنَا بِأَنْ يَصْرِفَه عَنْكُمْ وقِيلَ : تَبِيعاً : مُطَالِباً . والتَّبِيعُ : وَلَدُ البَقَرَةِ في الأُولَى ثُمَّ جَذَعٌ ثُمَّ ثَنِيٌّ ثُمَّ رَبَاعٌ ثُمَّ سَدِيسٌ ثم سَالِغٌ قالَهُ أَبُو فَقْعَسٍ الأَسَدِيُّ وهي بِهَاءٍ
وقالَ اللَّيْثُ : التَّبِيعُ : العِجْلُ المُدْرِكُ لأَنَّهُ يَتْبَعُ أُمَّهُ بَعْدُ . قالَ الأَزْهَرِيّ : وهذا وَهَمٌ لأَنَّهُ يُدْرِكُ إِذا أَثْنَى أَي صَارَ ثَنِيّاً . والتَّبِيعُ من البَقَرِ يُسَمَّى تَبِيعاً حِينَ يَسْتَكْمِلُ الحَوْلَ ولا يُسَمَّى تِبِيعاً قَبْلَ ذلِكَ فإِذَا اسْتَكْمَلَ عَامَيْنِ فهو جَذَعٌ . فإِذا اسْتَوْفَى ثَلاَثَةَ أَعْوَامٍ فهو ثَنِيٌّ وحِينَئِذٍ مُسِنٌّ والأُنْثَى مُسِنَّةٌ وهي الَّتِي تَؤْخَذُ في أَرْبَعِينَ مِن البَقَرِ . قُلْتُ : وسَيَأْتِي البَحْثُ في ذلِكَ في س ل غ
ج : تِبَاعٌ وتَبَائعُ كصِحَافٍ وصَحَائفَ . وفي العُبَابِ : مِثْلُ أَفِيلٍ وإِفَالٍ وأَفائِلَ عن أَبي عَمْروٍ والَّذِي في اللِّسَان : جَمْعُ تِبِيعٍ أَتْبِعَةٌ وأَتابِعُ وأَتَابِيعُ كلاهُمَا جَمْعُ الجَمْعِ والأَخِيرَةُ نَادِرَةٌ
والتَّبِيعُ : الَّذِي اسْتَوَى قَرْناهُ وأُذُنَاهُ . قالَهُ الشَّعْبِيُّ قالَ ابنُ فارِسٍ : هذا من طَرِيقَةِ الفُتْيَا لا مِن القِيَاسِ في اللُّغَة . وتَبِيعٌ : وَالِدُ الحَارِثِ الرُّعَيْنِي الصَّحابِيِّ رَضِيَ اللهُ عنهُ هكَذَا ضَبَطَهُ ابنُ مَاكُولاَ كأَمِيرٍ . قالَ الذَّهَبِيّ : لَهُ وِفَادَةٌ وشَهِدَ فَتْحَ مِصْرَ أَو هو تُبَيْعٌ كزُبَيْرٍ . وقالَ ابنُ حَبِيب : هو الحَارِثُ بن يُثَيْعٍ بضم الياءِ التَّحْتِيَّة وفَتْح الثاءِ المُثَلَّثِةِ مُصغَّراً كتُبَيْعِ بنِ عامِرٍ الحِمْيَرِيّ وهو ابن امرأَةِ كَعْبِ الأَحْبَارِ من المُحَدِّثِينَ وقد سَبَقَ له في ح ب ر أَنَّه لا يُقَالُ كَعْبُ الأَحْبَار وإِنَّمَا يُقَالُ كَعْبُ الحَبْرِ وقد غَفَلَ عَنْ ذلِكَ . وتُبَيْعِ بنِ سُلَيْمَانَ أَبِي العَدَبَّسِ المُحَدِّث وهو المَعْرُوفُ بالأَصْغَرِ سَمَّاهُ أَبُو حاتِمٍ هكَذَا مَرَّةً وقالَ مَرَّةً أُخْرَى : لا يُسَمَّى ويَرْوِي عَن أَبِي مَرْزُوقٍ وعَنْهُ أَبُو العَدَبَّسِ وقد تَقَدَّمَ ذِكْرُه في ع د ب س وهُنَاكَ لَمْ يُذْكَر إِلاَّ أَبا العَدَبَّس الأَكْبَرَ ولَوْ جَمَعَ بَيْنَهُمَا كانَ أَحْسَنَ . فراجِعْهُ
والتَّبَابِعَةُ هكَذا بِباءَيْنِ مُوَحَّدَتَيْنِ : مُلُوكُ اليَمَنِ ويُوجَدُ في بَعْضِ النُّسَخِ : التَّتابَعَةُ بتاءَيْنِ فَوْقَيِّتَيْن وهو غَلَطٌ الوَاحِدُ تُبَّعٌ كسُكَّرٍ سُمُّوا بذلِكَ لأَنَّهُ يَتْبَعُ بَعْضُهُمْ بَعْضاً كُلَّمَا هَلَكَ وَاحِدٌ قامَ مَقَامَهُ آخَرُ تَابِعاً له على مِثْلِ سِيرَتِهِ وزَادُوا الهاءَ في التَّبَابِعَةِ لإِرادَةِ النَّسَبِ
وقَوْلُه تَعالَى : " أَهُمْ خَيْرٌ أَمْ قَوْمٌ تُبَّعٍ " قالَ الزَّجّاج : جاءَ في التَّفْسِيرِ أَنَّ تُبَّعاً كانَ مَلِكاً من المُلُوكِ وكانَ مُؤْمِناً وأَنَّ قَوْمَهُ كانُوا كافِرِينَ وجاءَ أَيْضاً أَنَّهُ نُظِرَ إِلَى كِتَابٍ عَلَى قَبْرَيْنِ بنَاحِيَةِ حَمْيَرَ : هذا قَبْرُ رَضْوَى وقَبْرُ حُبَّى ابْنَتَيْ تُبَّعٍ لا تُشْرِكان بِاللهِ شَيْئاً . وفي الحَدِيثِ لا تَسُبُّوا تُبَّعاً فإِنَّهُ أَوَّلُ مَنْ كَسَا الكَعْبَة وقِيلَ : اسْمُه أَسْعَدُ أَبُو كَرِبٍ . وقالَ اللَّيْثُ : التَّبَابِعَةُ في حِمْيَرَ كالأَكاسِرَةِ في الفُرْسِ والقَيَاصِرَةِ في الرُّومِ ولا يُسَمَّى به إِلاَّ إِذا كَانَتْ هكَذَا في النُّسَخ ونَصُّ العَيْنِ : دَانَتْ لَهُ حِمْيَرُ وحَضْرَمَوْتُ وزادَ غَيْرُه : وسَبَأٌ وإِذا لَمْ تَدِنْ لَهُ هاتانِ لَمْ يُسَمَّ تُبَّعاً
ودَارُ التَّبَابِعَةِ بِمَكَّةَ مَعْرُوفَةٌ وهي الَّتِي وُلِدَ فِيها النَّبِيُّ صَلَّى اللهُ عَلَيْه وسَلَّم كما في العُبَابِ
والتُّبَّعُ كسُكَّرٍ : الظِّلُّ لأَنَّهُ يَتْبَعُ الشَّمْسَ وهذِهِ هي اللُّغَةُ الثَّانِيَةُ الَّتِي أَشَرْنَا إِلَيْهَا قَرِيباً ولَوْ ذَكَرَهُمَا في مَوْضِعٍ وَاحِدٍ كَانَ أَصْنَعَ وهكَذَا رُوِيَ بَيْتُ سُعْدَى الجُهَنِيَّةِ الَّذِي تَقَدَّم ذِكْرُهُ
ومِنَ المَجَازِ : التُّبَّع : ضَرْبٌ من اليَعَاسِيبِ أَعْظَمُها وأَحْسَنُهَا ج : التَّبَابِيعُ نَقَلَهُ اللَّيْثُ ويُقَالُ مِنْ ذلِكَ : تَبِعَت النَّحْلُ تُبَّعَهَا أَيْ يَعْسُوبَها الأَعْظَم تَشْبِيهاً بِأْولئِكَ المُلُوكِ ووَقَعَ في اللِّسَانِ : والجَمْعُ التَّبَابِعُ . وقالَ ابنُ عبّادٍ : يُقَالُ : ما أَدْرِي أَيُّ تُبَّعٍ هُوَ ؟ أَيْ أَيُّ النّاسِ هو
وأَبو عَبْدِ اللهِ أَحْمَدُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ سَعِيدٍ التُّبَّعِيّ : مُحَدِّثٌ روَى عن القاسِمِ بن الحَكَمِ وعنه زَنْجَوَيْه بنُ مُحَمَّدٍ اللَّبّادُ نَقَلَه الحَافِظُ . وقالَ يُونُسُ : رَجُلٌ تُبَعٌ للكَلامِ كصُرَدٍ وهو مَنْ يُتْبَعُ بَعْضَ كَلامِهِ بَعْضاً . وتَبُّوعُ الشَّمْسِ كتَنُّورٍ : رِيحٌ يُقَال لَهَا : النُّكَيْبَاءُ تهُبُّ الغَدَاةِ مع طُلُوعِهَا مِن نَحْوِ الصَّبا لا نَشَءَ معها فتَدُورُ في مَهَابِّ الرِّيَاحِ حَتَّى تَعُودَ إِلَى مَهَبِّ الصَّبَا حَيْثُ بَدَأَتْ بالغَدَاةِ . قالَ الزَّمَخْشَرِيُّ : والعَرَبُ تَكْرَهُها . وتِبْعُ المَرْأَةِ بالكَسْرِ : عاشِقُها وتَابِعُهَا حَيْثُ ذَهَبَتْ . وحَكَى اللِّحْيَانِيّ : هو تِبْعُ نِسَاءٍ وهي تِبْعَتُه . وقالَ الأَزْهَرِيّ : تِبْعُ نِسَاءٍ أَيْ يَتْتَبعُهُنَّ وحِدْثُ نِسَاءٍ : يُحَادِثُهُنَّ وزِيرُ نِسَاءٍ : يَزُورُهُنَّ وخِلْبُ نِسَاءٍ : إِذا كَانَ يُخَالِبُهُنَّ
وقالَ ابنُ عَبّادٍ : بَقَرَةٌ تَبْعَى كسَكْرَى أَيْ مُسْتَحْرِمَةٌ . وأَتْبَعْتُهُم مِثْلُ تَبِعْتُهُم وذلِكَ إِذا كَانُوا سَبَقُوكَ فلَحِقْتَهَمْ نَقَلَه أَبُو عُبَيْدٍ . ويُقَالُ : أَتْبَعَهُ : إِذا قَفَاهُ وتَطَلَّبَهُ مُتَتَبِّعاً لهُ وأَتْبَعْتُهُم أَيْضاً غَيْرِي . وقَوْلُه تَعالَى : " فَأَتْبَعَهُمْ فِرْعُوْنُ بِجُنُودِه " أَراد أَتْبَعَهُمْ إِيّاهُمْ . وقالَ ابنُ عَرَفَةَ : أَيْ لَحِقُهُمْ أَو كادَ ومنهُ قَوْلُه تعالَى : " فأَتْبَعَهُ الشَّيْطَانُ " أَي لَحِقَهُ . قالَ الفَرّاء : يُقَالُ : تَبِعَهُ وأَتْبَعَهُ ولَحِقَهُ وأَلْحَقُهُ وكَذلِكَ قَوْلُه : " فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ مُّبِينٌ " وقَوْلُهُ عَزَّ وجَلَّ : " فأَتْبَعَ سَبَباً " وفاتَّبَعَ سَبَباً بتَشْدِيدِ التَّاءِ ومَعْنَاها تَبِعَ وكانَ أَبُو عَمْروِ بنُ العَلاءِ يَقْرَؤُها بالتَّشْدِيدِ وهي قِرَاءَةُ أَهْلِ المَدِينَةِ وكانَ الكِسَائيُّ يَقْرَؤُهَا بقَطْعِ الأَلِفِ أَيْ لَحِقَ وأَدْرَكَ . قَالَ أَبو عَبَيْدٍ : وقِرَاءَةُ أَبِي عَمْروٍ أَحَبُّ إِلَيَّ مِن قَوْلِ الكِسَائيّ
وفي المَثَلِ : أَتْبِعِ الفَرَسَ لِجَامَهَا أَوْ أَتْبِعِ النَّاقَةَ زِمَامَها أَو أَتْبِعِ الدَّلْوَ رِشَاءَهَا كُلُّ ذلِكَ يُضَرَبُ لِلأَمْرَ باسْتِكْمَالِ المَعْرُوفِ واسْتِتْمَامِهِ وعلَى الأَخِيرِ قَوْلُ قَيْسِ ابنِ الخَطِيمِ :
" إِذا ما شَرِبْتُ أَرْبَعاً خَطَّ مِئْزَرِيوأَتْبَعْتُ دَلْوِي في السَّمَاحِ رِشَاءَهَا
وقال أَبو عُبَيْدٍ : أَرَى مَعْنَى المَثَلِ الأَوّلِ : إِنَّكَ قَدْ جُدْتَ بالفَرَسِ واللِّجَامُ أَيْسَرُ خَطْباً فَأَتِمَّ الحَاجَةَ لِمَا أَنَّ الفَرْسَ لا غِنَى به عَن اللِّجَام . قالَهُ ضِرارُ بنَ عَمْروٍ الضَّبِّيُّ والَّذِي حَقَّقه المُفَضّل وغَيْرُه أَنَّ المَثَلَ لعَمْرِو بنِ ثَعْلَبَةَ قالُوا : لَمَّا أَغَارَ ضِرارٌ عَلى حَيِّ عَمْرِو بنِ ثَعْلَبَةَ الكَلْبِيِّ فأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ وسَبَى ذَرَارِيَّهم وسارَ بالغَنَائمِ والسَّبْيِ إِلَى أَرْضِ نَجْدٍ ولَمْ يَحْضُرْهُمْ عَمْرو أَي لم يَشْهَدْ غارَةَ ضِرَارٍ عَلَيْهِمْ فحَضَرَ أَيْ قَدِمَ علَى قَوْمِهِ فقيلَ لَهُ : إِنَّ ضِرَارَ بنَ عَمْروٍ أَغارَ على الحَيِّ فَأَخَذَ أَمْوَالَهُمْ وذَرَارِيَّهُمْ فتَبِعَهُ عَمْروٌ فلَحِقَه قَبْلَ أَنْ يَصِلَ إِلى أَرْضِهِ فَقَالُ عَمْروُ بنُ ثَعْلَبَةَ لضِرَارٍ : رُدَّ عَلَيَّ أَهْلِي ومَالِي . فرَدَّهُمَا عَلَيْه فَقَالَ : رُدَّ عَلَيَّ قِيَانِي فَرَدَّ عَلَيْه قَيْنَتَه الرائعَةَ وحَبَسَ ابْنَتَهَا سَلْمَى بِنْتَ عَطِيَّة بنِ وائلٍ . فقَالَ له حِينَئذٍ : يا أَبا قَبِيصَةَ أَتْبِعِ الفَرَسَ لِجَامَهَا . وكانَ المُفَضَّلُ يَذْكُرُ أَنّ المَثَلَ لعَمْرِو بنِ ثَعْلَبَةَ الكَلْبِيّ أَخِي عَدِيّ بنِ جَنَابٍ الكَلْبِيّ وكان ضِرارُ بنُ عَمْروٍ الضَّبِّيُّ أِغَارَ عَلَيْهُمْ فَسَبَى يَوْمَئذٍ سَلْمَى بِنْتَ وَائِلٍ وكانَتْ يَوْمَئذٍ أَمَةً لعَمْرِو بن ثَعْلَبَةَ وهي أُمُّ النُّعْمَانِ ابنِ المُنْذِرِ فمَضَى بِها ضِرَارٌ مع ما غَنِمَ فأَدْرَكُهُمْ عَمْرُو بنُ ثَعْلَبَةَ وكَانَ صَدِيقاً له وقال : أُنْشِدُكَ الإِخَاءَ والمَوَدَّةَ إِلاَّ رَدَدْتَ عَلَيَّ أَهْلِي . فجَعَلَ يَرُدُّ شَيْئاً شَيْئاً حَتَّى بَقِيَتْ سَلْمَى وكانَتْ قد أَعْجَبَتْ ضِراراً فأَبَى أَنْ يَرُدَّها فقالَ عَمْروٌ : يا ضِرارُ أَتْبِعِ الفَرَسَ لِجَامَها فَأَرْسَلَها مَثَلاً
وشَاةٌ مُتْبِعٌ وبَقَرَةٌ مُتْبِعٌ وجارِيَةٌ مُتْبِعُ كمُحْسِنٍ في الكُلِّ : يَتْبَعُهَا وَلَدُهَا ويُقَالُ : بَقَرَةٌ مُتْبِعٌ : ذَاتُ تَبِيعٍ وحَكَى ابنُ بَرِّيّ فيها : مُتْبِعَةٌ أَيْضاً وخَادِمٌ مُتْبِعٌ : يَتْبَعُهَا وَلَدُها حَيْثُما أَقْبَلَتْ وأَدْبَرَتْ وعَمّ بِه اللِّحْيَانِيّ فقال : المُتْبِعُ : الَّتِي مَعَهَا أَوْلاَدٌ . والإِتْبَاعُ في الكَلامِ مِثْلُ : حَسَنْ بَسَنْ وقَبِيح شَقِيح وشَيْطَان لَيْطان ونَحْوِهَا . والتَّتْبِيعُ : التَّتَبُّعُ وقال اللَّيْثُ : أَمّا التَّتْبُّع فهُوَ أَنْ يَتَتَبَّع في مُهْلَةٍ شَيْئاً بَعْدَ شَيْءٍ وفلانٌ يَتَتَبَّع مَسَاوِئَ فُلان وأَثَرَهُ ويَتَتَبَّع مَدَاقَّ الأُمُور ونَحْوَ ذلِك
والإِتْبَاعُ والاتِّباعُ الأَخِيرُ على افْتِعَالٍ كالتَّبَعِ ويُقَالُ : أَتْبَعَهُ أَيْ حَذَا حَذْوَهُ . وقَال أَبُو عُبَيْدٍ : اتَّبَعْتُهُمْ مِثْلُ افْتَعَلْتُ إِذا مَرُّوا بِكَ فمَضَيْتَ وتَبِعْتُهُمْ تَبَعاً مِثْلُه . ويُقَالُ : ما زِلْتُ أَتَّبِعُهُمْ حَتَّى أَتْبَعْتُهُمْ أَيْ حَتَّى أَدْرَكْتُهُم . وقالَ الفَرّاءُ : أَتْبَعَ أَحْسَنُ مِنَ اتَّبَعَ لأَن الإتِّباع أَنْ يَسِيرَ الرَّجُلُ وأَنْتَ تَسِيرُ وَرَاءَهُ فإِذا قُلْتَ : أَتْبَعْتُهُ فكَأَنَّكَ قَفَوْتَهُ . وقالَ اللَّيْثُ : تَبِعْتُ فُلاناً واتَّبَعْتُهُ وأَتْبَعْتُهُ سَوَاءٌ
وأَتْبَعَ فُلانٌ فُلاناً إِذا تَبِعَهُ يُرِيدُ بِهِ شَرّاً كَمَا أَتْبَعَ الشيطانُ الذي انَسَلخَ من آيات اللهِ فكان من الغاوِينَ وكما أَتْبَعَ فِرْعُوْنُ مُوسَى . ووَضَعَ القُطَامِيّ الإتباع مَوْضِعَ التَّتَبُّع مَجَازاً فقال :
وخَيْرُ الأَمْرِ ما اسْتَقْبَلْتَ مِنْهُ ... ولَيْسَ بِأَنْ تَتَبَّعَه إتِّبَاعَاً قال سِيبَوَيْهِ : تَتَبَّعَهُ إتِّبَاعاً لأَنَّ تَتَبَّعْتُ في مَعْنَى اتَّبَعْتُ . والتِّبَاعُ بالكَسْرِ : الوِلاَءُ وقَدْ تابَعَهُ عَلَى كَذا قَالَ القُطَامِيّ :
فَهُمْ يَتَبَيَّنُونَ سَنَا سُيُوفٍ ... شَهَرْنَاهُنَّ أَيّاماً تِبَاعَاً
وقَوْلُ أَبِي وَاقِدٍ الحارِثِ بنِ عَوْفِ اللَّيْثيِّ رَضِيَ الله عَنْهُ : تَابَعْنَا الأَعْمَالَ فلَمْ نَجِدْ شَيْئاً أَبْلَغَ في طَلَبِ الآخِرَةِ مِن الزُّهْدِ في الدُّنْيَا أَيْ مَارَسْنَاهَا وأَحْكَمْنا مَعْرِفَتَهَا مِن قَوْلهم : تابَعَ البَارِي القَوْس : إِذا أَحْكَمَ بَرْيَهَا وأَعْطَى كُلَّ عُضْوٍ مِنْهَا حَقَّهُ قالَ أَبُو كَبِيرٍ الهُذَلِيُّ يَصِفُ قَوْساً :
وعُرَاضَةِ السِّيَتَيْنِ تُوبِعَ بَرْيُهَا ... تَأْوِي طَوَائفُهَا بعَجْسٍ عَبْهَرِ وقالَ السُّكَّرِيّ : تُوبِعَ بَرْيُهَا أَيْ جُعِلَ بَعْضُهُ يَتْبَعُ بَعْضاً
قال الصّاغَانِيُّ : ومِنْهُ أَيْضاً الحَدِيثُ : تَابِعُوا بَيْنَ الحَجِّ والعُمْرَةِ فإِنَّ المُتَابَعَةَ بَيْنَهُمَا تَنْفِي الفَقْرَ والذُّنُوبَ كما يَنْفِي الكِيرُ خَبَثَ الحَدِيدِ . وقال كُراع : قَوْلُ أَبِي وَاقِدٍ المَذْكُورُ مِن قَوْلِهِمْ : تَابَعَ فُلانٌ عَمَلَهُ وكَلاَمَهُ إِذا أَتْقَنَهُ وأَحْكَمَهُ . ويُقَالُ : تَابَعَ المَرْعَى الإِبِلَ وعِبَارَةُ اللِّسَان المَرْتَعُ المَالَ إِذا أَنْعَمَ تَسْمِينَهَا وأَتْقَنَهُ وهو مَجَازٌ : قال أَبُو وَجْزَةَ السَّعْدِيّ :
حَرْفٌ مُلَيكِيَّةٌ كالفَحْلِ تَابَعَهَا ... في خِصْبِ عَامَيْنِ إِفْرَاقٌ وتَهْمِيلُ وكُلُّ مُحْكَمٍ مُبَالغٍ في الإِحْكَامِ مُتَابَعٌ . وتَتَابَعَ : تَوَالَى قال اللَّيْثُ : تَتَابَعَت الأَشْيَاءُ والأَمْطَارُ والأَمُورُ إِذا جاءَ وَاحِدٌ خَلْفَ وَاحِدٍ عَلَى أَثَرِهِ . وفي الحَديِثِ : تَتَابَعَتْ عَلَى قُرَيْشٍ سِنُو جَدْبٍ . وقال النابِغَةُ الذُّبْيَانِيّ :
أَخَذَ العَذَارَى عِقْدَه فنَظَمْنَهُ ... مِنْ لُؤْلُؤٍ مُتَتَابِعٍ مُتَسَرِّدِ ومِنْهُ : صَامَ شَهْرَيْنِ مُتَتابِعَيْنِ . ومِنَ المَجَازِ : فَرسٌ مُتَتَابِعُ الخَلْقِ أَيْ مُسْتَوِيه زادَ الزّمَخْشَرِيّ : مُعْتَدِلُ الأَعْضَاءِ مُتَتابِعُهَا . وقالَ حُمَيْدُ بنُ ثوْرٍ رِضِيَ اللهُ عَنْهُ :
تَرَى طَرَفَيْهِ يَعْسِلان كِلاَهُمَا ... كَمَا اهْتَزَّ عُودُ السَّأْسَمِ المُتَتابِعُ ومِن المَجَازِ : رَجُلٌ مُتَتَابعُ العِلْمِ إِذا كَانَ يُشَابِهُ عِلْمُهُ بَعْضُهُ بَعْضاً لا تَفاوُتَ فِيه
ومِن المَجَازِ : غُصْنٌ مُتَتابِعٌ إِذا كانَ مُسْتَوياً لا أُبَنَ فيه
وتتَبَّعَه : تَطَلَّبَهُ في مُهْلَةٍ شَيْئاً بَعْدَ شَيْءٍ قالُه اللَّيْثُ وقد تَقَدَّم قَرِيباً ومِنْهُ قَوْلُ زَيْدِ بنِ ثابِتٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ في جَمْعِ القُرْآنِ : فعَلِقْتُ أَتَتَبَّعُهُ من اللِّخَافِ والعُسُبِ أَيْ يَتَطَلَّبُه . ولَمْ يَقْتَصِرْ عَلَى ما حَفِظَ هو وغَيْرُهُ احْتِيَاطاً لئَلاَّ يَسْقُط مِنْه حَرْفٌ لسُوءِ حِفْظِ حافِظِهِ أَو يَتَبَدَّل حَرْفٌ بغَيْرِه وهذا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ الكِتَابَةَ أَضْبَطُ مِن صُدُورِ الرِّجَالِ وأَحْرَى أَلاّ يَسْقُطَ مِنْهُ شَيْءٌ
ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : تَبَعْتُ الشَّيْءَ تُبُوعاً : سِرْتُ فِي أَثَرِهِ
وتَابِعْ بَيْنَنَا وبَيْنَهُمْ عَلَى الخَيْرَاتِ أَيْ جعلنا نَتَّبِعُهُم عَلَى ما هم عَلَيْهِ
وأَتْبَعَهُ الشَّيْءَ : جَعَلَهُ له تابِعاً . واسْتَتْبَعَه : طَلبَ إِلَيْه أَنْ يَتْبَعَهُ . والتَّابِعُ : التّالِي والجَمْعُ تُبَّعٌ وتُبَّاعٌ كسُكَّرٍ ورُمَّانٍ . واتَّبَعَ القُرْآنَ : ائْتَمَّ به وعَمِلَ بما فيه . والتَّابِعُ : الخَادِمُ ومِنْهُ قَوْلُه تَعَالَى : " أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِى الإِرْبَةِ " قالَ ثَعْلَبٌ : هُمْ أَتْبَاعُ الزَّوْجِ مِمَّنْ يَخْدُمُهُ مِثْلُ الشَّيْخِ الفانِي والعَجُوزِ الكَبِيرَةِ
والتَّبِيعُ كأَمِيرٍ : الخادِمُ أَيْضاً ومِنْهُ حَدِيثُ الحُدَيْبِيَة : كُنْتُ تَبِيعاً لطَلْحَةَ بنِ عُبَيْدِ اللهِ
وتَبَعُ كُلِّ شَيْءٍ مُحَرَّكَةً : ما كَانَ عَلَى آخِرِه . وقالَ الأَزْهَرِيُّ : التَّبَعُ : ما تَبِعَ أَثَرَ شَيْءٍ
والمُتَابَعَةُ : التِّبَاعُ . وتابَعَهُ عَلَى الأَمْرِ : أَسْعَدَهُ عَلَيْهِ . والتِّبْع بالكَسْر : تَبِيعُ البَقَرِ والجَمْعُ أَتْبَاعٌ
ويُقَالُ : هو تُبَّعُ نِسَاءٍ كسُكَّرٍ إِذا جَدَّ في طَلَبِهِنّ حَكَاهُ كُرَاع في كِتَابَيْه المُنْجَّدُ والمُجَرَّد
وقالَ غَيْرُهُ : هو تِبْعُ ضِلَّةٍ بالكَسْرِ : إِذا كانَ يتَتَبَّعُ النِّسَاءَ وتِبْعٌ ضِلَّةٌ على النَّعْتِ أَيْ لا خَيْرَ فِيهِ ولا خَيْرَ عِنْدَهُ عَنِ ابْنِ الأَعْرَابِيّ . وقالَ ثَعْلَبٌ : إِنَّمَا هو تِبْعُ ضِلَّةٍ مُضَافٌ
ويُقَال : أُتْبِعَ فُلانٌ بفُلانٍ أَي أُحِيل له عليه . وأَتْبَعَهُ عليه : أَحالَهُ وهو مجازٌ . ومنهُ الحَدِيثُ الظُّلْمُ لَيُّ الوَاجِدِ وإِذا أُتْبِعَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِئٍ فَلْيَتَّبِعْ معناهُ : إِذا أُحِيلَ أَحَدُكُمْ عَلَى مَلِئٍ قادر فَلْيَحْتَلْ مِن الحوَالَةِ هكَذَا ضَبَطَهُ الخَطَّابِيّ قالَ : وأَصْحَابُ الحَدِيثِ يَرْووُنَهُ بالتَّشْدِيدِ
والمُتَابَعَةُ : المُطَالَبَةُ . وإتِّباعٌ بالمَعْرُوفِ في الآيَة هو المُطَالَبَةُ بالدِّيَة أَيْ لِصَاحِبِ الدَّمِ
والتَّبَعُ مُحَرَّكَةً : من أَسْمَاءِ الدِّبَرانِ نقَلَهُ ابنُ بَرِّيّ والزَّمَخْشَرِيّ
والتُّبَّعُ كسُكَّرٍ : ضَرْبٌ من الطَّيْرِ ويُقَالُ : هُوَ يُتَابِعُ الحَدِيثَ إِذا كانَ يَسْرُدُهُ . وقالَ الزَّمَخْشَرِيّ : إِذا كانَ يُحْسِنُ سِيَاقَهُ وهو مَجَازٌ . وتَتَابَعَتِ الإِبِلُ أَيْ سَمِنَتْ وحَسُنَتْ وهو مَجَازٌ
وتَتَابَعَ الفَرَسُ : جَرَى جَرْياً مُسْتَوِياً لا يَرْفَعُ بَعْضَ أَعْضَائهِ وهو مَجازٌ
والتَّبَاعِيُّون بالكَسْرِ جَمَاعَةٌ مِنْ أَهْلِ اليَمَنِ حَدَّثُوا مِنْهُمْ مُظَفَّرُ الدِّينِ عَمْرُو بنُ عَلِيّ السُّحُولِيُّ حَدَّثَ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللهِ مُحَمَّد بن إِسْمَاعِيلَ ابنِ أَبِي الضَّيْفِ اليَمَنِيّ وغَيْرِهِ وعَنْهُ وَلَدُه البُرْهَانُ إِبْرَاهِيمُ بنُ عَمْروٍ وقَدْ وَقَعَ لنا البُخَارِيُّ مِنْ طَرِيقِهِ مُسَلْسَلاً بأَهْلِ اليمَنِ منْ طريق ابنِ أُخْتِهِ مُحَدِّثِ اليَمَنِ الجَمَالِ مُحَمَّد بن عِيسَى بْنِ مُطَيْرٍ الحَكَمِيّ
وكشَدّادٍ لَقَبُ أَبِي الأَمْدَادِ عَبْدَ العَزِيزِ بنِ عَبْدِ الحَقِّ المُرّاكُشِيّ المُتَوَفَّى سنَةَ تِسْعِمِائَةٍ وأَرْبَعَةَ عَشَرَ أَخَذَ عَنِ الجَزُولِيّ صاحِبِ الدّلائلِ . وقَدْ مَرَّ ذِكْرُه أَيضاً في ح ر ر

##### Türkçe

تبع
**تَبِعَ - يَتْبَعُ** - **تَابِع** - **تَابِعِيْن** - **تَبيْع** - **تُبَّع** - **أَتـْبَعَ - يُتْبِعُ** - **اتَّبَعَ - يَتَّبِعُ** - **مُتَّبَع** - **مُتَّبَعُوْن** - **تَتَابَعَ - يَتَتَابَعُ** - **مُتَتَابِع** - **مُتَتَابِعَيْن**

**تَبِعَ - يَتْبَعُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi veya bir işi: önünde onu önceleyen başka bir varlığın veya işin belirlediği bir güzergâha göre yürür: (1) bir güzergâh veya bir kaide veya bir iş yapma yöntemi belirler, yahut (2) bir kişi veya uzman gibi belirli bir kılavuz belirler; sonra onun güzergâhına ve yönlendirmesine göre yürür.
**تَابِع**: “ **تَبِعَ - يَتْبَعُ** ”dan ism-i fâil.
**تَابِعِيْن**: “ **تَابِع** ”ın çoğulu.
**تَبيْع**: “ **فـعيل** ” vezninde: “ **تَبِعَ - يَتْبَعُ** ”dan mübalağa ism-i fâil: titizce izleyen, ısrarla ve bağlılıkla takip eden gayretli tâbi.
**تُبَّع**: “ **تبيع** ”in çoğulu; ayrıca bir kavmin adı veya Yemenli bir kralın adıdır.
**أَتـْبَعَ - يُتْبِعُ**: “ **تَبِعَ - يَتْبَعُ** ”dan “ **أفعل** ” vezninde: onu “ **يَتْبَعُ** ” kıldı: bir güzergâh veya kaide veya iş yapma yöntemi yahut belirli bir kılavuz belirler; sonra bir başkasını bunlara göre yürümeye mecbur eder.
**اتَّبَعَ - يَتَّبِعُ**: “ **تَبِعَ - يَتْبَعُ** ”dan “ **افتعل** ” vezninde: öz iradeyle “ **يَتْبَعَ** ” olmak için çabaladı ve istedi: bir güzergâh veya kaide veya iş yapma yöntemi belirler, yahut bir kişi veya uzman gibi belirli bir kılavuz belirler; sonra ona, bağlılık ve özen niteliğiyle birlikte göre yürür.
**اتَّبَاع**: “ **افتعال** ” vezninde: “ **اتَّبَعَ - يَتَّبِعُ** ”in fiil ismi.
**مُتَّبَع**: “ **اتَّبَعَ - يَتَّبِعُ** ”den ism-i mef‘ûl.
**مُتَّبَعون**: “ **مُتَّبَع** ”ın çoğulu.
**تَتَابَعَ - يَتَتَابَعُ**: “ **تَبِعَ - يَتْبَعُ** ”dan “ **تفاعـَلَ** ” vezninde.
**مُتَتَابِع**: “ **تَتَابَعَ - يَتَتَابَعُ** ”dan ism-i fâil.
**مُتَتَابِعَيْن**: “ **مُتَتَابِع** ”ın tesniyesi.
Ve lafız, “ hareketli bir başkasına tâbi olarak yönelişle intikal ” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
أسا - يَأْسو، قَدَا - يَقْدُو، **تَبِعَ - يَتْبَعُ**، قََفَا - يَقْفُو، أَمَّ - يَؤُمُّ (tek mef‘ûle müteaddî olan), نَاقَ - يَنُوْقُ
**تَبِعَ - يَتْبَعُ** :
(1) bir güzergâh veya kaide veya iş yapma yöntemi, yahut (2) bir kişi veya uzman gibi belirli bir kılavuz belirler; sonra ona göre yürür.
İş yapma yöntemi	﴿Ve dininize uyan kimseden başkasına inanmayın; de ki: Hidayet, Allah’ın hidayetidir; size verilmiş olanın benzerinin birine verilmesi yahut Rabbinizin katında sizinle tartışmaları (için) (böyledir); de ki: Fazl Allah’ın elindedir, onu dilediğine verir; Allah vâsi‘dir, alîmdir (73)﴾ Âl-i İmrân
Kılavuz	﴿Dedi: Git; onlardan sana uyan kimse olursa, şüphesiz cehennem sizin cezanızdır, bolca bir ceza (63)﴾ el-İsrâ ﴿Dedi: Oradan çık; kınanmış, kovulmuş olarak; onlardan sana uyan kimse için: elbette cehennemi sizden hepinizle dolduracağım (18)﴾ el-A‘râf
Elbette cehennemi sizden hepinizle dolduracağım	﴿Dedi: Oradan çık; kınanmış, kovulmuş olarak; onlardan sana uyan kimse için: elbette cehennemi sizden hepinizle dolduracağım (18)﴾ el-A‘râf ﴿Elbette cehennemi senden ve onlardan sana uyanlardan hepinizle dolduracağım (85)﴾ Sâd
 	﴿Rabbim, şüphesiz onlar insanlardan birçoğunu saptırdılar; artık kim bana uyarsa, o bendendir; kim de bana isyan ederse, şüphesiz sen çok bağışlayansın, çok merhametlisin (36)﴾ İbrâhîm
Onlar senin kıblene uymadılar; sen de onların kıblesine uyan değilsin	﴿Andolsun, kendilerine kitap verilenlere her bir âyeti getirsen, onlar senin kıblene uymazlar; sen de onların kıblesine uyan değilsin; onların bir kısmı da bir kısmının kıblesine uyan değildir; andolsun, sana ilim geldikten sonra onların hevalarına uyarsan, şüphesiz sen o zaman mutlaka zalimlerden olursun (145)﴾ el-Bakara
 	﴿Onu, ardınca gelen (7) izler﴾ en-Nâzi‘ât
**أَتْبَع - يُتْبِعُ**  :
Ve bu dünyada bir lâneti ve kıyamet gününde (de) peşlerine taktılar ﴿Ve bu dünyada bir lâneti ve kıyamet gününde (de) peşlerine taktılar; dikkat edin, şüphesiz Âd Rablerini inkâr ettiler; dikkat edin, Hûd kavmi Âd’a uzaklık olsun (60)﴾ Hûd ﴿Ve bu (dünyada) bir lâneti ve kıyamet gününde (de) (peşlerine taktılar); ne kötü verilen destek, desteklenmiş destek (99)﴾ Hûd ﴿Ve bu dünyada bir lâneti ve kıyamet gününde (de) onları peşlerine taktık; onlar kınanmışlardandır (42)﴾ el-Kasas
Harcadıklarının ardından başa kakma ve eziyet peşine takmazlar	﴿Mallarını Allah yolunda harcayanlar, sonra harcadıklarının ardından başa kakma ve eziyet peşine takmayanlar: onlar için Rableri katında ecir vardır; onlara korku yoktur ve onlar mahzun olmazlar (262)﴾ el-Bakara ﴿Maruf bir söz ve bağışlama, ardından eziyet peşine takılan bir sadakadan hayırlıdır; Allah ganîdir, halîmdir (263)﴾ el-Bakara
Derken onu delip geçen bir alev peşine taktı	﴿Ancak bir kapış kapıp alan kimse müstesna; derken onu delip geçen bir alev peşine taktı (10)﴾ es-Sâffât ﴿Ancak dinlemeyi çalan kimse müstesna; derken onu apaçık bir alev peşine taktı (18)﴾ el-Hicr
	﴿Sonra elçilerimizi ardı ardına gönderdik; her ne zaman bir ümmete elçisi geldiyse onu yalanladılar; derken onların bir kısmını bir kısmına peş peşe kattık ve onları hikâyeler kıldık; artık iman etmeyen kavme uzaklık olsun (44)﴾ el-Mü’minûn ﴿Sonra onların ardından diğerlerini peşine takarız (17)﴾ el-Mürselât
 	﴿Onlara, kendisine âyetlerimizi verdiğimiz kimsenin haberini oku; derken onlardan sıyrıldı; şeytan onu peşine taktı da azgınlardan oldu (175)﴾ el-A‘râf
 	﴿Derken bir sebep peşine taktı (85)﴾ el-Kehf ﴿Sonra bir sebep peşine taktı (89)﴾ el-Kehf ﴿Sonra bir sebep peşine taktı (92)﴾ el-Kehf
Derken Firavun ve askerleri onları zulüm ve düşmanlıkla peşine taktı	﴿İsrailoğullarını denizden geçirdik; derken Firavun ve askerleri onları zulüm ve düşmanlıkla peşine taktı; nihayet boğulma ona yetişince dedi: İsrailoğullarının iman ettiği (zât)tan başka ilâh olmadığına iman ettim ve ben Müslümanlardanım (90)﴾ Yûnus ﴿Derken Firavun onları askerleriyle peşine taktı; derken denizden onları kaplayan şey kapladı (78)﴾ Tâhâ
**تابع**
﴿Mümin kadınlara söyle: gözlerinden sakınsınlar, ırzlarını korusunlar; görünen kısmı müstesna ziynetlerini açığa vurmasınlar; başörtülerini yakalarının üzerine vursunlar; ziynetlerini kocalarına yahut babalarına yahut kocalarının babalarına yahut oğullarına yahut kocalarının oğullarına yahut kardeşlerine yahut kardeşlerinin oğullarına yahut kız kardeşlerinin oğullarına yahut kadınlarına yahut sağ ellerinin malik olduklarına yahut erkeklerden şehvet sahibi olmayan **التابعين**e yahut kadınların avretlerine muttali olmamış çocuğa göstermesinler; gizledikleri ziynetin bilinmesi için ayaklarını vurmasınlar; ey müminler, hepiniz Allah’a tevbe edin; umulur ki felah bulursunuz (31)﴾ en-Nûr
**متبعون**
﴿Kullarımı geceleyin yürüt; şüphesiz siz **مُتَّبَعُون**sunuz (23)﴾ ed-Duhân ﴿Ve Mûsâ’ya vahyettik: Kullarımla geceleyin yürü; şüphesiz siz **مُتَّبَعُون**sunuz (52)﴾ eş-Şuarâ
**متتابعين**
Derken iki ay **مُتَتَابِعَيْن** oruç ﴿Bir mümine, hata dışında bir mümini öldürmek yoktur; kim bir mümini hata ile öldürürse, mümin bir köle azat etmek ve ailesine teslim edilen bir diyet (gerekir); ancak bağışlarlarsa başka; eğer size düşman bir kavimden olup mümin ise, mümin bir köle azat etmek; eğer sizinle aralarında sözleşme olan bir kavimden ise, ailesine teslim edilen bir diyet ve mümin bir köle azat etmek; kim bulamazsa, Allah’tan bir tevbe olarak iki ay **مُتَتَابِعَيْن** oruç; Allah alîmdir, hakîmdir (92)﴾ en-Nisâ ﴿Kim bulamazsa, birbirlerine dokunmadan önce iki ay **مُتَتَابِعَيْن** oruç; kim güç yetiremezse, altmış yoksulu doyurmak; bu, Allah’a ve Resulüne iman edesiniz diyedir; bunlar Allah’ın sınırlarıdır; kâfirler için elem verici azap vardır (4)﴾ el-Mücâdele
**تبيع**
 ﴿Yoksa sizi onda bir kere daha geri döndürmesinden emin mi oldunuz; derken üzerinize rüzgârdan bir kasırga gönderir de inkâr ettiğinizden dolayı sizi boğar; sonra bununla ilgili bize karşı kendiniz için bir **تبيعا** bulamazsınız (69)﴾ el-İsrâ
**قوم تبع**
 ﴿Onlar mı daha hayırlı, yoksa **قوم تبع** mı? ve onlardan öncekiler; onları helak ettik; şüphesiz onlar suçlular idi (37)﴾ ed-Duhân ﴿Ve Eyke halkı ve **قوم تبع**; hepsi elçileri yalanladı da tehdidim hak oldu (14)﴾ Kâf
**أتَّبَع - يَتَّبِعُ**  :
Birincisi - insanlar şeklinde kılavuzu izlemek (elçileri izlemek)
 ﴿İnsanları, azabın kendilerine geleceği günle uyar; derken zulmedenler derler: Rabbimiz, bizi yakın bir süreye ertele; davetine icabet edelim ve elçileri izleyelim; daha önce sizin için bir zeval olmadığına yemin etmemiş miydiniz? (44)﴾ İbrâhîm
 	﴿O gün, çağırana uyarlar; onun için bir eğrilik yoktur; sesler Rahmân’a karşı kısılır; artık fısıltıdan başka işitmezsin (108)﴾ Tâhâ
Ailenle gecenin bir parçasında yürü ve onların arkalarını izle	﴿Ailenle gecenin bir parçasında yürü ve onların arkalarını izle; sizden hiç kimse dönüp bakmasın; emrolunduğunuz yere doğru gidin (65)﴾ el-Hicr ﴿Derken onları doğuya doğru izlediler (60)﴾ eş-Şuarâ
Savunun, dediler: eğer savaşmayı bilseydik elbette sizi izlerdik	﴿Münafık olanlar bilinsin diye; onlara denildi: Gelin, Allah yolunda savaşın yahut savunun; dediler: Eğer savaşmayı bilseydik elbette sizi izlerdik; o gün onlar küfre imandan daha yakındırlar; ağızlarıyla kalplerinde olmayanı söylerler; Allah gizlediklerini daha iyi bilendir (167)﴾ Âl-i İmrân ﴿Geri kalanlar, ganimetlere gitmek üzere yola çıktığınızda diyecekler: Bizi bırakın, sizi izleyelim; Allah’ın sözünü değiştirmek isterler; de ki: Bizi asla izlemeyeceksiniz; Allah daha önce böyle dedi; derken diyecekler: Hayır, bizi kıskanıyorsunuz; bilakis onlar pek az anlarlar (15)﴾ el-Feth
 	﴿Eğer yakın bir kazanç ve orta bir yolculuk olsaydı elbette seni izlerlerdi; fakat mesafe onlara uzak geldi; Allah’a yemin edecekler: Gücümüz yetseydi elbette sizinle çıkardık; kendilerini helak ederler; Allah şüphesiz onların yalancı olduklarını bilir (42)﴾ et-Tevbe
İkincisi - yolu izlemek: kaide veya iş yapma yöntemi
Yolunu, bir güzergâh veya kaide veya iş yapma yöntemi olarak izlediler
 ﴿Arşı taşıyanlar ve onun çevresindekiler Rablerini hamdiyle tesbih ederler, O’na iman ederler ve iman edenler için bağışlanma dilerler: Rabbimiz, her şeyi rahmet ve ilimle kuşattın; artık tevbe edenleri ve yolunu izleyenleri bağışla ve onları cehennem azabından koru (7)﴾ Gâfir
