# تبع — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A8%D8%B9/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: تبع

ت ب ع
تبجه تبعاً‏.‏
قال مصرف بن الأعلم العقيلي‏:‏ فلعمر عاذلتي علـى تبـع الصبـا إني بحـب الغانيـات لمولـع وأتبـع أثـره وأتبعه زاده‏.‏
وأتبع القوم‏:‏ سبقوه فلحقهم‏.‏
يقال‏:‏ تبعتهم فأتبعتهم أي تلوتهم فلحقتهم‏.‏
وقيـل‏:‏ أتبعـه إذا تبعـه يريـد بـه شـراً كمـا أتبـع فرعـون موسـى‏.‏
وهـو تابعـه وتبيعـه وهـو لـه تبـع وهم له تبـع لأنـه مصـدر وهـم أتباعـه وتباعـه‏.‏
وهـذا أصـل وغيره توابع‏.‏
وهو طلبها وتبعها‏:‏ للزير الذي لا يترك اتباعها‏.‏
وبقرة متبع‏:‏ معها تبيعهـا وهـو عجلهـا المـدرك‏:‏ وخـادم متبـع‏:‏ معهـا تبيعهـا أي ولدهـا‏.‏
وهـو تابعـه وهـي تابعتهـا‏:‏ للخادم والخادمة‏.‏
ولكل شاعر تابعة وهو رثيه‏.‏
وتابعه على كـذا‏:‏ وافقـه عليـه‏:‏ ومـا وجـدت لـي علـى فلان تبيعاً أي متابعاً ناصراً لي عليه ‏"‏ ثم لا تجدوا لكم علينـا بـه تبيعـاً ‏"‏ ولـي قبـل فلـان تبعـة وتباعـة وهـي الظلامـة‏.‏
وهـو يتتبع مساوي فلان ويتتبع مداق الأمور‏.‏
وهو يتابع بين الأعمال‏:‏ يوالي بينها‏.‏
وصام صوماً متتابعاً‏.‏
ورميته بسهمين تباعاً‏.‏
وتابعنـي بمـال لـه علـيّ‏:‏ طالبني به وهو تبيعي‏.‏
واسمأل التبع‏:‏ ارتفع الظل‏.‏
وطلع التابع والتوبيع والتبـع أي الدبـران‏.‏
وهبـت تبوع الشمس والنكيباء وهي ريوحة تهب مع طلوع الشمس من قبل القبول نكداء لا نشء معها فالعرب تكرهها‏.‏
قال‏:‏ وهبت حرجف منها بليل تبـوع الشمـس عاجفة المهار ومن المجاز‏:‏ تبعت النحل تبعها وهو يعسوبها الأعظم‏.‏
وتبعت الأغصان الريح‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ إذا ظلت العيس الخوامس والقطا معاً في هدال يتبـع الريـح مائلـه وفلـان متتابـع العمـل إذا كـان غير متفاوت فيه‏.‏
وفرس متتابع‏:‏ معتدل الأعضاء متناصفها‏.‏
وتتابع الفرس إذا جرى جرياً مستوياً لا يرفع بعض أعضائه‏.‏
وغصن متتابع‏:‏ معتدل‏.‏
قال حميد‏:‏ تـرى طرفيه يعسلان كلاهما كمـا اهتـز عـود النبعـة المتتابع وتابع المرعى الإبل فتتابعت‏:‏ سوى خلقها وسمنها‏.‏
قال أبو وجرة‏:‏ حرف مليكيـة كالفحـل تابعهـا في خصب عامين إفراق وتهميل أفرقت الناقة‏:‏ فارقها ولدها فسمنت وقيل حالت‏.‏
وفلـان يتابـع الحديث إذا أحسن سياقه ومنه حديث أبي واقد الليثي‏:‏ ‏"‏ تابعنا الأعمال فلم نجد أبلـغ فـي طلـب الآخـرة مـن الزهـد فـي الدنيـا ‏"‏‏.‏
ومـن أتبـع على مليءٍ فليتبع أي من أحيل فليحتل‏.‏
وقرأ ابن عباس آية لم يعرفها ابن عمر فقال‏:‏ ‏"‏ أتبع يا بن عباس فقال‏:‏ أتبعك على أبي بن كعب ‏"‏‏.‏

### Türkçe

ت ب ع
**تبجه**: **تبعاً**.
مصرف b. el-A‘lem el-‘Ukaylî dedi:
“Ömrüm hakkı için, kınayıcıma karşı gençlik hevesinin **تبع**’ı üzere, ben şarkıcı kadınların sevgisine tutkunum;
izini **أتبع** ederim ve onu **أتبعه** ederim; onun azığını artırdı.”

**وأتبع القوم**: onları geçti; sonra onlara yetişti.

Denilir: **تبعتهم فأتبعتهم**; yani onları izledim de onlara yetiştim.

Ve denildi: **أتبعـه**; onu izlediği zaman, onunla bir kötülük ister; nitekim Firavun Musa’yı **أتبـع** etti.

Ve o, onun **تابع**’ıdır ve onun **تبيع**’idir; ve o, ona **تبع**’dır; ve onlar, ona **تبع**’dır; çünkü o bir mastardır. Ve onlar, onun **أتباع**’ıdır ve **تباع**’ıdır.

Ve bu asıldır; başkası **توابع**’dır.

Ve o, onu istemesidir; ve **تبعها**: onu izlemeyi bırakmayan zîr için.

Ve **بقرة متبع**: onunla birlikte onun **تبيع**’i vardır; o da onun erişmiş buzağısıdır. Ve **خادم متبع**: onunla birlikte onun **تبيع**’i vardır; yani onun çocuğu.

Ve o, onun **تابع**’ıdır; ve o (kadın), onun **تابعة**’sidir: hizmetçi ve hizmetçi kadın için.

Ve her şair için bir **تابعة** vardır; o da onun cinidir.

Ve **تابعه على كذا**: onda ona uydu. Ve “Falana karşı benim için bir **تبيع** bulmadım”; yani ona karşı benim için bir tâbi‘, bir yardımcı. “Sonra onunla ilgili olarak bize karşı kendiniz için bir **تبيعاً** bulamazsınız.” Ve “Falandan önce benim bir **تبعة**’m ve **تباعـة**’m vardır”; o da zulümdür.

Ve o, falanın ayıplarını **يتتبع** eder; ve işlerin inceliklerini **يتتبع** eder.

Ve o, işler arasında **يتابع** eder: aralarında peş peşe getirir.

Ve **صام صوماً متتابعاً**: peş peşe bir oruç tuttu.

Ve onu iki okla **تباعاً** attım.

Ve “Bana karşı olan bir mal ile beni **تابعني** etti”: onunla benden talep etti; ve o benim **تبيعي**’mdir.

Ve **اسمأل التبع**: gölge yükseldi.

Ve **التابع** ve **التوبيع** ve **التبع** doğdu; yani **الدبران**.

Ve **تبوع الشمس** ve **النكيباء** esti: o, güneşin doğuşuyla birlikte **القبول** tarafından esen bir rüzgârcıktır; uğursuzdur; onunla birlikte bir bulutlanma yoktur; Araplar onu kerih görür.

Dedi: “Geceleri ondan bir titreme esti; **تبوع الشمس**; taylar(ın) (hâli) zorlayıcı.”

Ve mecazdandır: **تبعت النحل تبعها**: onun arılarını izledi; o, onların en büyük **يعسوب**’udur.

Ve **تبعت الأغصان الريح**: dallar rüzgârı izledi.

İbn Mukbil dedi:
“Beşinci doğurmuş dişi develer ve **القطا** birlikte, bir **هدال** içinde gölgelendiği zaman;
rüzgârı izler, onun eğileni.”

Ve falan **متتابع العمل**’dir: onda farklılık bulunmadığı zaman.

Ve **فرس متتابع**: uzuvları dengeli, birbirine denk.

Ve at **تتابع** etti: düzgün bir koşuşla koştu; uzuvlarının bir kısmını kaldırmaz.

Ve **غصن متتابع**: dengeli.

Humeyd dedi:
“İki ucunu da görürsün; ikisi de bal akar gibi;
nitekim **النبعة** ağacının **المتتابع** dalı sallandı.”

Ve otlağı develer **تابع** etti de **فتتابعت**: yaratılışları ve semirmeleri düzgün oldu.

Ebû Vecere dedi:
“Krallık (gibi) bir pay; erkek deve gibi; onu **تابع** etti;
iki yılın bolluğunda: **إفراق** ve **تهميل**.”

**أفرقت الناقة**: yavrusu ondan ayrıldı da semirdi; ve denildi: kısır kaldı.

Ve falan, hadisi **يتابع** eder: sevkini güzel yaptığı zaman. Ve ondandır Ebû Vâkıd el-Leysî’nin hadisi:
“Amelleri **تابعنا** ettik de bulamadık; âhireti istemede dünyada zühdden daha beliğ.”

Ve “Kim bir **مليء** üzerine **أتبـع** edilirse, **فليتبع** etsin”: yani kim havale edilirse, havaleyi kabul etsin.

Ve İbn Abbâs, İbn Ömer’in bilmediği bir âyeti okudu; bunun üzerine dedi:
“**أتبع** et, ey İbn Abbâs.” O da dedi: “Seni Übey b. Ka‘b üzerine **أتبع** ederim.”
