# تبل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A8%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: تبل

باب التاء واللام والباء معهما
ت ب ل، ب ت ل، ب ل ت، ت ل ب، ل ت ب مستعملات
تبل
التَبلُ: الذَّحْلُ، وتَبَلَني فلانٌ، أي وَتَرَني.
وتَنَبلَهُم الدهرُ: رَماهم بصُروفِ الموت، قال:
ودهرٌ خابلٌ تَبِلُ
والرجُلُ يعشَقُ المرأةَ فتُتْبِلُ فُؤادَه ثم لم تُبلهِ.
وتَوْبَلْت القِدْرَ تَوْبَلةً: جَعَلْتُ فيه التَّوابل، الواحد تابل.
بتل:
البَتْل: كلمة تُوصَل بالبَتِّ، تقول: أعطيتُه بَتّاً بَتْلاً، وأصلُه القَطْعُ، وبَتَلْتُه: قَطَعتُه.
وتَبَتَّلَ إليه تَبتيلاً، فالتَبَتُّل الانقطاع إلى اللهِ تعالى، أي أخلَصَ إليه إخاصاً.
والبَتُول: كل امرأةٍ تَنْقَبِضُ عن الرجلا فلا حاجة لها فيهم ولا شَهوة، ومنه التَبَتُّل وهو تَرْكُ النِّكاح، قال ربيعة بن مَقُروم الضَّبِّي:
لو أنّها عَرَضَت لأَشمَطَ راهبٍ،		عَبَدَ الإِلهَ، صَرورةٍ مُتَبَـتِّـلِ
ونَخْلٌ مُتَبَتِّل: قد تَدَلَّتْ عُذُوقُه والبَتيلُ: فَسيلُ النّخْل يُبْتَلُ عنه أي يُقْطَعُ عنه ويُعْزَل.
والبَتيلةُ: كلُّ عُضوٍ بلحمه مُكتَنِزٍ من أعضاء اللَّحم على حِيالِه، قال:
إذا المُتُونُ مَدَّتِ البَتلائِلا
وامرأةٌ مُبَتَّلَةٌ: تامَّةُ الأعضاء والخَلْق، وجَمْلٌ مُبَتَّلٌ، وناقةٌ مُبَتَّلَةٌ.
والبُتُل: أسفل الجَبَل، والواحد بَتيلُ.
والبَتْل: تمييز الشيءِ من الشيءِ.
بلت:
المُبَلَّتُ بلغة حِمْيَر: المَهر المَضمون، قال:
ما زُوِّجَتْ إلاّ بَمهرٍ مُبَلَّتِ
تلب:
التَلْبُ: كلمة تُوصَل بالتَّبِّ، يقال: تَبّاً له تَبّاً تَلْباً.
واتْلأَبَّ صدرُه على الطريقِ أي استقامَ.
لتب:
اللّتْبُ: اللُّبْس، ولَتَبَ عليه ثَوبَه، والتَتَبَ وهو لُبْسٌ كأنّه لا يُريد أن يخلَعَه.
ولَتَبَ عليكَ لُتُوباً أي ثَبَتَ.

### Türkçe

باب **التاء** ve **اللام** ve **الباء** onlarla birlikte
**ت ب ل**، **ب ت ل**، **ب ل ت**، **ت ل ب**، **ل ت ب** kullanımdadırlar.

**تبل**
**التَبلُ**: **الذَّحْلُ**; ve “Falanca bana **تَبَلَني**” yani “bana **وَتَرَني** (öcümü aldı)” demektir.
“Zaman onları **وتَنَبلَهُم**”: onları ölümün dönüşleriyle attı; dedi ki:
Ve bir zaman, şaşkın, **تَبِلُ**
Ve adam kadına âşık olur da onun kalbini **فتُتْبِلُ**; sonra onu **لم تُبلهِ**.
“**وتَوْبَلْت** tencereyi **تَوْبَلةً**”: içine **التَّوابل** koydum; teki **تابل**.

**بتل:**
**البَتْل**: **البَتِّ** ile birleştirilen bir kelimedir; “Ona **بَتّاً بَتْلاً** verdim” dersin. Aslı kesmedir; ve “Onu **وبَتَلْتُه**”: onu kestim.
Ve “Ona **وتَبَتَّلَ** **تَبتيلاً**”; böylece **التَبَتُّل** Yüce Allah’a yönelmede kopuştur; yani ona ihlâsla yöneldi, ihlâs edişle.
Ve **البَتُول**: erkeklerden büzüşüp çekinen her kadın; onlarda ona bir ihtiyaç ve bir şehvet yoktur. Ondandır **التَبَتُّل**; o da nikâhı terk etmektir. Rabîa b. Makrûm ed-Dabbî dedi ki:
Eğer onu ak saçlı bir râhibe arz etseydi,		İlâh’a kulluk eden, evlenmemiş, **مُتَبَتِّلِ**
Ve **نَخْلٌ مُتَبَتِّل**: salkımları sarkmış olandır. Ve **البَتيلُ**: hurma fidanıdır; ondan **يُبْتَلُ** yani ondan kesilir ve ayrılır.
Ve **البَتيلةُ**: et uzuvlarından, kendi başına, etiyle dolgun her uzuvdur. Dedi ki:
Sırtlar **مَدَّتِ البَتلائِلا** uzattığında
Ve **امرأةٌ مُبَتَّلَةٌ**: uzuvları ve yaratılışı tam olan. Ve **جَمْلٌ مُبَتَّلٌ** ve **ناقةٌ مُبَتَّلَةٌ**.
Ve **البُتُل**: dağın alt tarafı; teki **بَتيلُ**.
Ve **البَتْل**: bir şeyi bir şeyden ayırt etme.

**بلت:**
**المُبَلَّتُ** Himyer dilinde: garantilenmiş mehir. Dedi ki:
Ancak **بَمهرٍ مُبَلَّتِ** bir mehirle evlendirildi

**تلب:**
**التَلْبُ**: **التَّبِّ** ile birleştirilen bir kelimedir; “Ona **تَبّاً**; **تَبّاً تَلْباً**” denir.
Ve “Göğsü yola karşı **واتْلأَبَّ**” yani doğruldu.

**لتب:**
**اللّتْبُ**: **اللُّبْس**; ve “Elbisesini onun üzerine **ولَتَبَ**”; ve **التَتَبَ**; o, sanki onu çıkarmak istemiyormuş gibi bir giyiştir.
Ve “Sana **ولَتَبَ** **لُتُوباً**” yani sabit kaldı.
