# تبل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%A8%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: تبل

التَّبْل: العَدَاوة، والجمع تُبُول، وقد تَبَلني يَتْبُلني. والتَّبْل: الحِقْد. والتَّبْل: عداوة يُطْلَب بها. يقال: قد تَبَلَني فلان ولي عنده تَبْل، والجمع التُّبُول. الجوهري: يقال تَبَلَهم الدهر وأَتبلهم أَي أَفناهم، وتَبَلهم الدهر تَبْلاً رَماهم بِصُروفه، ودَهْرٌ تَبْل من تَبَله. وتَبَلت المرأَة فؤَادَ الرجل تَبْلاً: كأَنما أَصابته بتَبل؛ قال أَيوب بن عَبَاية:
أَجَدَّ بأُمِّ البَنِينَ الرَّحِيل،
فقَلْبُكَ صَبٌّ إِليها تَبِيل
والتَّبْل: أَن يُسْقِم الهوى الإِنسان، رجل مَتْبُولٌ؛ قال الأَعشى: أَأَنْ رَأْت رَجُلاً أَعْشَى أَضَرَّ به
رَيْبُ المَنُون، ودهْرٌ مُتْبِلٌ خَبِلُ
ويروى: ودَهْرٌ خابِل تَبِلُ أَي مُسْقِم. وفي الصحاح: أَي يَذْهب بالأَهل والولد. وأَصل التَّبْل التِّرَة والذَّحْلُ، يقال: تَبْلي عند فلان. ويقال: أُصيب بتَبْل وقد أَتبله إِتبالاً؛ وفي قصيد كعب ابن زهير: بانَتْ سُعادُ فَقَلْبي اليومَ مَتْبُول
أَي مُصاب بتَبْل، وهو الذَّحْل والعَدَاوة. يقال: قَلْب مَتْبُول إِذا غَلَبَه الحُبُّ وهَيَّمه. وتَبَله الحُبُّ يتبُله وأَتبله: أَسقمه وأَفسده، وقيل: تَبَله تَبْلاً ذهب بعقله. والتَّابَل والتَّابِل: الفِحَا. وتَوْبَلْتَ القِدْر وتَبَلْتها وتَبَّلْتها: فَحَّيتُها، وكان بعضهم يهمز التَّبل فيقول التأْبل، وكذلك كان يقول تأْبَلْت القِدْر. قال ابن جني: وهو مما همز من الأَلِفات التي لا حَظَّ لها في الهمز. وتَوابِلُ القِدْر: أَفْحَاؤها، واحدها تَوْبَل، وقيل للواحد تابَل. قال ابن بري: تَوْبَلْت القِدْر جعلت فيها التوابل، بُنِي الفعل من لفظ التوابل بزيادته كما بُنِي تَمْنْطَق من لفظ المَنْطقة بزيادتها.
وتَبُلَ: اسم واد؛ قال لبيد:
كُلَّ يَوْمٍ مَنَعُوا جامِلهم،
ومُرِنّاتٍ كآرامِ تُبَل
وتَبَالة: موضع. وفي المثل: أَهْوَن من تَبَالةَ على الحَجّاج، وكان عبد الملك وَلاّه إِياها، فلما أَتاها استحقرها فلم يدخلها؛ قال لبيد: فالضَّيْفُ والجارُ الجَنيبُ، كأَنَّما
هَبَطا تَبَالة مُخْصِباً أَهْضامُها
وتَبَالة: اسم بلد بعينه؛ ومنه المثل السائر: ما حَلَلْتَ تَبَالة لتَحْرِمَ الأَضْيافَ، وهو بلد مُخْصِبٌ مَرِيعٌ. الجوهري: تبالة بلد باليمن خَصْبة، بفتح التاء وتخفيف الباء، ورد ذكرها في الحديث.

### Türkçe

**التَّبْل**: düşmanlık; çoğulu **تُبُول**; ve “bana **تَبَلني** / **يَتْبُلني** etti” (denir).

Ve **التَّبْل**: kin. Ve **التَّبْل**: kendisiyle talep olunan bir düşmanlık. Denir ki: “Falan bana **تَبَلَني** etti
ve onun yanında benim için bir **تَبْل** vardır”; çoğulu **التُّبُول**. el-Cevherî: “Denir: zaman onları **تَبَلَهم** etti ve onları **أَتبلهم** etti,
yani onları yok etti; ve zaman onları **تَبَلهم** olarak, onları kendi dönüşleriyle attı; ve **دَهْرٌ تَبْل** (vardır), **تَبَله**’den (türemiştir).” Ve kadın erkeğin gönlünü **تَبَلت** etti, **تَبْلاً**: sanki ona bir **تَبل** isabet ettirmiş gibi;
Eyyûb b. ʿAbâye dedi ki:
أَجَدَّ بأُمِّ البَنِينَ الرَّحِيل،
فقَلْبُكَ صَبٌّ إِليها تَبِيل

Ve **التَّبْل**: hevânın insanı hasta etmesidir; **رجل مَتْبُولٌ** (denir). el-Aʿşâ dedi ki:
أَأَنْ رَأْت رَجُلاً أَعْشَى أَضَرَّ به
رَيْبُ المَنُون، ودهْرٌ مُتْبِلٌ خَبِلُ
Ve şöyle rivayet olunur: “وَدَهْرٌ خابِل تَبِلُ”, yani hasta edici. Ve **الصحاح**’ta: yani ehli ve evladı götürür. Ve **التَّبْل**’in aslı **التِّرَة** ve **الذَّحْلُ**’dür; “Falanın yanında benim **تَبْلي**’m vardır” denir.
Ve “bir **تَبْل** ile vuruldu; ve onu **أَتبله** etti, **إِتبالاً**” denir; ve Kaʿb b. Zuheyr’in kasidesinde:
بانَتْ سُعادُ فَقَلْبي اليومَ مَتْبُول
yani bir **تَبْل** ile vurulmuş; o da **الذَّحْل** ve düşmanlıktır. “**قَلْب مَتْبُول**” denir, sevgi ona galip gelip onu tutkun kıldığı zaman. Ve sevgi onu **تَبَله** eder, onu **يتبُله** eder; ve onu **أَتبله** eder: onu hasta etti
ve onu bozdu; ve denildi ki: onu **تَبَله** etti, **تَبْلاً**: aklını götürdü. Ve **التَّابَل** ve **التَّابِل**: **الفِحَا**’dır.
Ve “tencereyi **تَوْبَلْتَ** ettin, onu **تَبَلْتها** ettin ve onu **تَبَّلْتها** ettin”: onu **فَحَّيتُها** ettim; ve bazısı **التَّبل**’i hemzelerdi, böylece **التأْبل** derdi; yine böyle “tencereyi **تأْبَلْت** ettim” derdi. İbn Cinnî dedi ki:
bu, hemzede payı olmayan **الأَلِفات**’tan hemzelenmiş olanlardandır. Ve tencerenin **تَوابِلُ**’i:
onun **أَفْحَاؤها**’sıdır; tekili **تَوْبَل**’dir; ve tekile **تابَل** denildi. İbn Berrî dedi ki: “tencereyi **تَوْبَلْت** ettim”:
içine **التوابل** koydum; fiil, **التوابل** lafzından, ona ziyade edilmesiyle bina edildi; tıpkı **المَنْطقة** lafzından, ona ziyade edilmesiyle **تَمْنْطَق**’ın bina edilmesi gibi.

**وتَبُلَ**: bir vadinin adıdır; Lebîd dedi ki:
كُلَّ يَوْمٍ مَنَعُوا جامِلهم،
ومُرِنّاتٍ كآرامِ تُبَل

Ve **تَبَالة**: bir yerdir. Ve meselde: “Haccâc’a **تَبَالةَ**’dan daha kolaydır”; Abdülmelik onu oraya vali tayin etmişti; oraya gelince onu küçük gördü de içine girmedi; Lebîd dedi ki:
فالضَّيْفُ والجارُ الجَنيبُ، كأَنَّما
هَبَطا تَبَالة مُخْصِباً أَهْضامُها

Ve **تَبَالة**: belirli bir beldenin adıdır; ondan dolaşan mesel: “Sen **تَبَالة**’ye konmadın ki misafirleri mahrum edesin”; o, bereketli, otlağı bol bir beldedir. el-Cevherî: **تبالة** Yemen’de bir beldedir,
bereketlidir; **التاء**’nın fethi ve **الباء**’nın tahfîfiyle; hadiste zikri geçmiştir.
