# تجر (ت-ج-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%AC%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir

- Harfler: ت - ج - ر
- Kur'an'da: 9 geçiş · 8 ayet · 6 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تِجَارَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فِعَالَةً | Ticaret | 4 | 4 | [2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/2:282.md) |
| [التِّجَارَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%90%D9%91%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | الْفِعَالَةِ | Ticaret | 1 | 1 | [62:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/62:11.md) |
| [تِجَارَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فِعَالَةٌ | Ticaret | 1 | 1 | [24:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/24:37.md) |
| [تِجَارَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فِعَالَةٍ | Ticaret | 1 | 1 | [61:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/61:10.md) |
| [تِجَارَتُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فِعَالَتُهُمْ | Onların ticareti | 1 | 1 | [2:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/2:16.md) |
| [وَتِجَارَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%90%D8%AC%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | وَفِعَالَةٌ | Ve ticaret | 1 | 1 | [9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/9:24.md) |

## Mücavir kökler — 94 mücavir (117 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
2. [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
3. [لهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Boğazdaki küçük dil demektir
4. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 14 · Hayvanların ön ayaklarına denir
5. [ربح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Rebh yeni doğan deve yavrusu demektir
6. [كسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Onun kesadı
7. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
8. [سأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Körleşmiş bıçaktır
9. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Rical ayak demektir
10. [قرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ağacın koparılmış kabuğudur
11. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Onların malları
12. [بور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bair işlenmemiş toprak, kır demektir
13. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Namaz
14. [بخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AE%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Çalgın ekin, cılız ekin demektir
15. [دلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dell : Delv kova demektir
16. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Üzüm demektir
17. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
18. [سفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sefih : “Sefh” dağ eteği demektir
19. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
20. [أبي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İbiye sütten kesilen kadın manasındadır
21. [ربص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Rebş” ağaçların yaprakları döktükten sonra yeniden…
22. [صغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%BA%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Küçük
23. [علن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “A’ren” mahallenin orta yeri, evler arası avlu demektir
24. [ملل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İnanç
25. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
26. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
27. [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Satın aldılar
28. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Denk tutuyorlar
29. [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bir şeyi böldükten sonraki yarım parçası, “nısf” bölmeden…
30. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
31. [عشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “On” demektir
32. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Recv kuyunun çevresi demektir
33. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kanat demektir
34. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Evye kuş yuvası demektir
35. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
36. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
37. [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cehd düz, sert yer demektir
38. [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir
39. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
40. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
41. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
42. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
43. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Kevn, tepe demektir
44. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
45. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
46. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Katlanmış deri demektir
47. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İcl havuz demektir
48. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
49. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
50. [زكو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%83%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Zekiyye“ bol otlaklı arazi demektir
51. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tilvi toklu demektir
52. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ad verilen
53. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sikkin” bıçak demektir
54. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
55. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
56. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
57. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Özel konuşmak
58. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
59. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
60. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تجر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md), [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md), [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kâr ve kazanç elde etmek maksadıyla sermayeyi mal ve emtia üzerinde çevirip dolaştırma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın dünya ve ahiret tercihini sermaye, kazanç ve iflas dinamikleri üzerinden yapılandıran bilinçli mübadele eylemi |
| Çekirdek Özet 3 | Değerlerin atıl bırakılmayıp risk, emek ve irade ile sürekli daha üst bir kazanca dönüştürülmesini sağlayan iktisadi ve ahlaki döngü |
| Kritik Hata Riski | Ticareti yalnızca dünyevi para ve mal takasına indirgeyerek Kur'an'ın iman, cihat ve ahlaki tercihleri kuşatan varoluşsal sermaye dönüşümü boyutunu gözden kaçırma yanılgısı |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تج | Akmak, hızla hareket etmek veya dışarıya doğru sevk edilmek; aynı çekirdeği paylaşan köklerden [توج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%AC.md) başa konarak öne çıkarılan taçlandırmayı, [تجأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%A3.md) ise aniden fışkırıp akmayı gösterir | ر | Çekirdekteki akış ve hareket potansiyeline süreklilik, döngüsel tekrarlanma ve bir amaca doğru sürekli intikal etme boyutu eklenerek sermayenin kâr amacıyla piyasada sürekli dolaştırılması anlamı kurulmuştur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | İki taraf arasında varılan uzlaşmayı, sınırları belirlenmiş akdi ve karşılıklı bağlayıcı işareti temsil eder |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Malın bir mekândan diğerine taşınmasını, seferi, emtianın toplanıp pazara nakledilmesini temsil eder |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin arkasındaki akli hesabı, sermayenin başını (re'sü'l-mâl) ve elde edilmek istenen artı değeri (kârı) temsil eder |
| تجر | Bir akit ve sınır çerçevesinde sermayenin taşınarak, dolaştırılarak ve yönetilerek artı değer üretmesi | Malın veya değerin bağlayıcı bir sözleşme altında akıl ve emekle bir yerden bir yere sevk edilip kazanca dönüştürülmesi hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sermayenin kazanç amacıyla pazarlar arasında dolaştırılması, özellikle kâr getiren emtianın uzak mesafelerden taşınarak satılması; ayrıca satışı hızlı ve revaçta olan dişi deve (nâka tâcire) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde şarap tüccarını ve onun getirdiği içkiyi şu sözlerle anar: ولَقَدْ شَهِدْتُ التَّاجِرَ آلْأُمَّانَ، مَوْرُوداً شَرَابُهْ |
| Erken Arapça kullanım | Esved b. Ya‘fur içki meclislerine ve tüccarlara yönelişini anlatırken tüccarlar cemini şu lafızla kullanır: ولَقَدْ أَروحُ على التِّجَارِ مُرَجَّلاً، مَذِلاً بِمالي، لَيِّناً أَجْيادي |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça تجر kökü, Sami dillerinde ticaret, emtia mübadelesi ve tacirlik kavram alanıyla doğrudan bağlantılı köklü ve ortak bir mirasa dayanır. Kök, Doğu Sami kolunda Akadca pazar temsilcisi, tüccar ve finansal aracı anlamına gelen tamkāru(m) biçimiyle çok erken dönem çivi yazılı vesikalarda belgelenmiştir. Kuzeybatı Sami dillerinde, özellikle Ugaritçede tgr veya tgry şeklinde tüccar ve gümrük memuru anlamında, Batı Aramicede ise taggārā (tüccar) ve tegurtā (ticaret, emtia dolaşımı) biçimlerinde tespit edilmektedir. İbranicede aynı kökten gelen tōgar veya son dönem Aramice etkili biçimler emtia alım satımıyla ilgilidir. Klasik Arap dilcileri Arapçada ت ve ج harflerinin yan yana gelmesinin son derece nadir olduğuna dikkat çekmiş, bu durum bazı modern araştırmacılar tarafından kelimenin erken dönemde Aramice taggārā üzerinden Arapçaya geçmiş bir alıntı veya ortak Sami mirasının ticarileşmiş bir formu olduğu şeklinde yorumlanmıştır. Bununla birlikte kök Arapçada kendi türetim sistemine tam olarak intibak etmiş; kâr amacıyla sermayeyi tasarruf etme, pazarda alıp satma ve hatta satışı revaçta olan mala ta‘lîk edilme yönünde zengin bir iç anlamsal genişleme kazanmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, The Foreign Vocabulary of the Qur’an (Arthur Jeffery).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kâr maksadıyla sermaye üzerinde tasarrufta bulunmak, malı pazarda dolaştırmak | Fiil ve masdar kalıpları Arapça vezin sistemi içinde bütünüyle işlenmiş ve istiare yoluyla manevi kazançlara aktarılmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Akadca tamkāru, Ugaritçe tgr, Aramice ve Süryanice taggārā / tegurtā | Kuzeybatı ve Doğu Sami dillerinde tüccar, pazar simsarı ve emtia mübadelesi anlamında ortak semantik omurga mevcuttur | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında güvenilir ve doğrudan bir Afro-Asyatik kökdeşlik tespit edilmemiştir | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تجر | Anlamlı | Ticaret yapmak, kazanç aramak | Sermayeyi kâr amacıyla mal alıp satarak işletmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ترج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC.md) | Anlamlı | Turunç, ağaç kavunu | Bir tür kokulu narenciye meyvesi (utrucc/turunc) | Kök Kur'an'da geçmez; Arapçada isim olarak müsta'meldir |
| [جتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AA%D8%B1.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [جرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%AA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [رتج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D8%AC.md) | Anlamlı | Kilitlemek, kapatmak, tıkanmak | Kapıyı sımsıkı kapatmak; konuşurken veya söz söylerken tutulup kalmak (irticâc) | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki dolaşım ve açıklığın aksine kapanma bildirir |
| رجت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تجر | Merkez | İktisadi ve varoluşsal mübadele | Kâr amacıyla sermayeyi süreklilik arz eden bir döngüde işletme ve meslek edinme | Yalnızca tekil bir takas değil, sürekliliği olan kazanç arayışıdır |
| [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) | Komşu | Mülkiyet devri ve satış | Tekil bir akitle mülkiyeti bir bedel karşılığında devretme fiili | Ticaretin ana araçlarındandır ancak tek bir alışveriş anına odaklanır |
| [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md) | Komşu | Satın alma veya satma | Malı bedel karşılığında elden çıkarma veya bedel ödeyerek edinme | Değerlerin el değiştirmesine işaret eder; kâr amacı gütmesi şart değildir |
| [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) | Komşu | Kazanç ve getiri elde etme | Çaba ve emek harcayarak bir faydayı veya sonucu üzerine çekme | Ticaret kazancın yollarından biridir; cehdin ahlaki ve fiili sonucunu kapsar |
| [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) | Zıt | Ziyan, kayıp, iflas | Sermayenin erimesi, harcanan emeğin boşa gitmesi ve eksilme | Kâr ve sermaye artışının tam karşıtı olarak sermaye ve değer kaybıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تجر | Kâr amacıyla sermayeyi işletmek, ticaret yapmak | Malı kâr gayesiyle dolaştırma ve bu yolla artı değer sağlama eylemi | Kesin |
| Latince | Commercium, negotiatio | Ticaret, iş yürütme, alışveriş | Emtia dolaşımını ve iş ilişkilerini karşılar; Kur'an'daki manevi ve ahlaki sermaye boyutunu doğrudan içermez | Güçlü |
| İngilizce | Trade, commerce, enterprise | Mal ticareti, ticaret döngüsü, girişim | Mal ve hizmetlerin kâr amaçlı mübadelesini tam karşılar; uhrevi kazanım bağlamı metaforik kalır | Güçlü |
| Almanca | Handel, Gewerbe | Ticaret, iktisadi faaliyet, alım satım | Pazar içi sistematik emtia mübadelesini ifade eder; bireysel varoluşsal takas boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Commerce, négoce | Ticaret, emtia alışverişi | Maddi değerlerin değişim ve kâr döngüsünü verir; ahiret sermayesi çağrışımı taşımaz | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تِجَارَةً / التِّجَارَةِ | Dünyevi mal, emtia ve para mübadelesi | Ticari sözleşmelerin yazılması, borçlanma hukuku ve pazar faaliyetleri bağlamı; Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md), Nûr [24:37](https://lisan.digital/tr/ayet/24:37.md), Cum'a [62:11](https://lisan.digital/tr/ayet/62:11.md) |
| تِجَارَةً | İman, cihat ve salih amellerle ahiret kurtuluşunu temin etme | Nefis ve malların Allah yolunda adanarak ebedi azaptan kurtulunması ve cennetin kazanılması bağlamı; Saff [61:10](https://lisan.digital/tr/ayet/61:10.md), Fâtır [35:29](https://lisan.digital/tr/ayet/35:29.md) |
| تِجَارَتُهُمْ | Tercih ve niyetin yanlış yöneltilmesiyle oluşan manevi iflas ve hüsran | Hidayet gibi yüce bir sermaye verilmişken dalaleti satın alan münafıkların kayba uğraması bağlamı; Bakara [2:16](https://lisan.digital/tr/ayet/2:16.md) |
| وَتِجَارَةٌ | Kalbi meşgul edip Allah yolunda fedakarlıktan alıkoyan dünyevi kazanç hırsı | Dünyevi menfaatlerin Allah, Resûlü ve cihattan daha sevimli görülmesi tehlikesi bağlamı; Tevbe [9:24](https://lisan.digital/tr/ayet/9:24.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kesb, irade ve ceza-mükâfat dengesi | İnsanın eylemlerinin bir sermaye olarak değer kazanması ve hidayet-dalalet tercihinin manevi kâr-zarar boyutu | Kulun iradesiyle yaptığı tercihlerin bir tür varoluşsal ticarete dönüştürülmesi |
| Fıkıh | Bey' akitleri, faiz yasağı ve ticaret hukuku | Ticaretin meşruiyet şartları, rıza esası (an terâdin), kabz, ihtikâr ve vadeli işlemler | Kâr amaçlı mal değişiminin helal sınırları ve sözleşme hukuku kuralları |
| Tefsir | Temsil ve istiare tahlilleri | Münafıkların dalaleti hidayete tercih etmelerinin veya müminlerin cihatlarının ticaret istiaresiyle açıklanması | Dünyevi iktisat kavramlarının uhrevi hakikatleri zihne yaklaştıran metaforlar olarak işletilmesi |
| Hadis | Dürüst tüccarın konumu ve pazar ahlakı | Doğru ve güvenilir tüccarın peygamberler, sıddıklar ve şehitlerle beraber anılması | Ticaretin ahlaki ilkelerle arındırılarak bir ibadet ve fazilet zeminine kavuşturulması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile Yaratıcı arasındaki ahit | İman ve teslimiyet sermayesiyle ebedi felahı satın alma | Kurtuluşu ve fazileti hak etme | İnsan kendisine verilen ömür ve imkânları bir sermaye olarak Allah'a arz eder ve karşılığında rıza ile cenneti kazanır | Kesin |
| İlmi | Bilgi üretimi ve aktarımı | Zihni emeğin ve araştırmanın hakikate tahvil edilmesi | Cehaleti giderip ilmi artı değere dönüştürme | Eldeki öncüller ve akli sermaye işletilerek yeni ve faydalı bilgilere ulaşılır; bilgi atıl bırakılmaz | Güçlü |
| Siyasi | Kamu düzeni ve uluslararası ilişkiler | Toplumsal refahın ve barışın ekonomik entegrasyonla tesisi | Güvenliği sağlama ve ittifakları güçlendirme | Adil ticaret yolları ve pazar güvenliği, siyasi istikrarın ve toplumsal barışın temel taşıyıcısı olur | Güçlü |
| İktisadi | Reel sektör ve pazar dolaşımı | Mal ve hizmetlerin meşru kâr amacıyla mübadelesi | Sermayeyi atıl bırakmayıp tedavüle sokma | Malın tek elde toplanmasını engelleyerek toplumun tüm kesimleri arasında refahın akışını sağlar | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik döngü ve enerji dönüşümü (kapalı-açık sistem mübadeleleri) | Sisteme giren potansiyel enerjinin işe ve kinetik enerjiye dönüştürülerek çıktı üretmesi; entropiyi düşürmek için dışarıyla sürekli madde ve enerji alışverişinde bulunulması ticaretteki sermaye-kâr akışıyla tam bir yapısal eşbiçimlilik taşır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal mübadele teorisi ve rasyonel tercih modeli | İnsan ilişkilerinin, sosyal bağların ve kurumsal düzenlerin karşılıklı fayda, maliyet analizi ve güven zemininde inşa edilen değer takasları üzerinden yürümesi ticaretin soyut mantığını yansıtır | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün anlamını yalnızca finansal kâr, serbest piyasa kapitalizmi, para kazanma hırsı veya salt dükkân-pazar alışverişiyle sınırlı görmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın varoluşunu, ömrünü, iradesini, inancını ve amellerini kapsayan; sonucunda ya ebedi kâr (kurtuluş) ya da nihai iflas (hüsran) üretilen bütüncül bir hayat ve anlam mübadelesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'da geçen ticaret kavramını sıradan bir seküler meslek veya dünyalık bir zanaat sanıp ayetlerin iman, cihat ve ahlakı iktisadi bilinç ve basiretle inşa eden yüksek pedagojisini ıskalamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an, insanın yaratılış gayesini, ahlaki tercihlerini ve kurtuluş arayışını insanın çok iyi bildiği ticaret mantığı üzerinden somutlaştırır; insanın zamanını, malını ve canını nasıl bir sermaye olarak işletmesi gerektiğini öğretir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların psikolojik ve itikadi durumunu tasvir eden ayetlerde (Bakara [2:16](https://lisan.digital/tr/ayet/2:16.md)), ticari sözleşme ve borçlanma ahkâmında (Bakara [2:282](https://lisan.digital/tr/ayet/2:282.md)), ibadet ile maişet dengesinin kurulduğu nasslarda (Nûr [24:37](https://lisan.digital/tr/ayet/24:37.md), Cum'a [62:11](https://lisan.digital/tr/ayet/62:11.md)) ve iman-cihat ilişkisini tanımlayan ayetlerde (Saff [61:10](https://lisan.digital/tr/ayet/61:10.md), Fâtır [35:29](https://lisan.digital/tr/ayet/35:29.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın dünyadan ve iktisadi gerçeklikten bütünüyle kopuk mistik bir inziva olduğu zannını yıkar; meşru ticaretin değerini teslim ederken, onu Allah'ı anmaktan alıkoymayan ve ahiret ticaretine basamak kılan dengeli bir mümin profili çizer. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sermayenin, malın ve emtianın kazanç sağlamak amacıyla pazarlar arasında nakledilip alınıp satılması ve dolaşıma sokulması.
- Soyut anlam: İnsanın sahip olduğu can, mal, zaman ve irade sermayesini bilinçli bir niyet ve akitle daha üstün, kalıcı ve aşkın bir değere tahvil etme eylemi.
- Sistematik karşılık: Değerlerin atıl bırakılmasını (kenz) engelleyen, onları risk ve emekle artı değere dönüştüren, sonucunda ebedi felah veya mutlak iflas doğuran evrensel mübadele nizamı.
- LaTeX modeli: $$T(S, \Delta t) = f(S, A, \mu) \implies \Pi = S' - S \quad (\Pi > 0 \iff S' \in K, \quad \Pi < 0 \iff S' \in H)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ başlangıç sermayesini (can, mal, ömür), $\Delta t$ mübadelenin gerçekleştiği süreyi (dünya hayatı), $A$ ameli ve eylemi, $\mu$ ise tercihin yöneldiği istikameti (hidayet veya dalalet) temsil eder. $T$ ticaret fonksiyonu neticesinde oluşan net getiri $\Pi$, nihai sermaye $S'$ ile ilk sermaye $S$ arasındaki farktır. Eğer getiri sıfırdan büyükse ($\Pi > 0$), sonuç ebedi kazanç ve kurtuluş kümesine ($K$ / kâr-felah); şayet getiri negatifse ($\Pi < 0$), sonuç mutlak tükeniş ve hüsran kümesine ($H$ / iflas-dalalet) dahil olur.

## Geçtiği ayetler (8 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/2:16.md) — تِجَارَتُهُمْ

أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

Meal (IK): Onlar; hidayet karşılığı sapıklığı satın almış kimselerdir. Ticaretleri kendilerine kar sağlamamıştır. Ve onlar hidayete ermişlerden değildirler.

### [Bakara 2:282](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/2:282.md) — تِجَارَةً

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا تَدَايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ وَلْيَكْتُبْ بَيْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَلَا يَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ يَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللَّهُ فَلْيَكْتُبْ وَلْيُمْلِلِ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ وَلْيَتَّقِ اللَّهَ رَبَّهُ وَلَا يَبْخَسْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنْ كَانَ الَّذِي عَلَيْهِ الْحَقُّ سَفِيهًا أَوْ ضَعِيفًا أَوْ لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يُمِلَّ هُوَ فَلْيُمْلِلْ وَلِيُّهُ بِالْعَدْلِ وَاسْتَشْهِدُوا شَهِيدَيْنِ مِنْ رِجَالِكُمْ فَإِنْ لَمْ يَكُونَا رَجُلَيْنِ فَرَجُلٌ وَامْرَأَتَانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَاءِ أَنْ تَضِلَّ إِحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ إِحْدَاهُمَا الْأُخْرَى وَلَا يَأْبَ الشُّهَدَاءُ إِذَا مَا دُعُوا وَلَا تَسْأَمُوا أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِيرًا أَوْ كَبِيرًا إِلَى أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللَّهِ وَأَقْوَمُ لِلشَّهَادَةِ وَأَدْنَى أَلَّا تَرْتَابُوا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً حَاضِرَةً تُدِيرُونَهَا بَيْنَكُمْ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَأَشْهِدُوا إِذَا تَبَايَعْتُمْ وَلَا يُضَارَّ كَاتِبٌ وَلَا شَهِيدٌ وَإِنْ تَفْعَلُوا فَإِنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَيُعَلِّمُكُمُ اللَّهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; muayyen bir vaad ile borçlandığınız zaman, onu yazın. Aranızda bir katib de doğrulukla yazsın. Yazan; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan çekinmesin, yazsın. Hak kendi üzerinde olan da yazdırsın. Rabbı olan Allah’tan korksun da ondan bir şey eksiltmesin. Şayet borçlu sefih, küçük veya kendisi söyleyip yazdıramayacak durumda ise; velisi dosdoğru yazdırsın. Erkeklerinizden iki de şahid yapın. Eğer ki erkek bulamazsa şahidlerden razı olacağınız bir erkek, biri unuttuğunda diğeri ona hatırlatacak iki kadın olabilir. Şahidler çağrıldıklarında çekinmesinler. Borç, büyük veya küçük olsun onu müddeti ile beraber yazmaktan üşenmesin. Bu, Allah yanında adalete daha uygun, şahidlik için daha sağlam, şüpheye düşmemenize de daha yakındır. Ancak aranızda peşin alış-veriş olursa onu yazmamanızda size bir günah yoktur. Alış-veriş yaptığınızda şahid tutun. Yazana da şehadet edene de zarar verilmesin. Şayet zarar verecek olursasanız; o zaman, kendinize dokunacak bir kötülük olur. Allah’tan korkun. Allah size öğretiyor. Allah her şeyi bilir.

### [Nisa 4:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/4:29.md) — تِجَارَةً

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَكُمْ بَيْنَكُمْ بِالْبَاطِلِ إِلَّا أَنْ تَكُونَ تِجَارَةً عَنْ تَرَاضٍ مِنْكُمْ وَلَا تَقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُمْ رَحِيمًا

Meal (IK): Ey iman edenler; mallarınızı aranızda karşılıklı rıza ile gerçekleştirdiğiniz ticaret yolu hariç, batıl yollarla yemeyin. Ve kendinizi öldürmeyin. Şüphesiz ki Allah, sizin için Rahim olandır.

### [Tevbe 9:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/9:24.md) — وَتِجَارَةٌ

قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, kabileniz, elinize geçirdiğiniz mallar, durgunluğa uğramasından korktuğunuz ticaret, hoşunuza giden evler, size Allah’tan vve peygamberden ve Allah yolunda cihaddan daha sevimli ise; o zaman Allah’ın emri gelinceye kadar bekleyedurun. Ve Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez.

### [Nur 24:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/24:37.md) — تِجَارَةٌ

رِجَالٌ لَا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ

Meal (IK): Öyle erler ki; ne ticaret, ne alış-veriş onları Allah’ı zikretmekten, namaz kılmaktan ve zekat vermekten alıkoymaz. Onlar gönüllerin ve gözlerin döneceği günden korkarlar.

### [Fatır 35:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/35:29.md) — تِجَارَةً

إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ

Meal (IK): Şüphesiz ki Allah’ın kitabını okuyanlar, namaz kılanlar ve kendilerine rızık olarak verdiklerimizden gizli, açık infak etmekte bulunanlar; bitmez tükenmez bir ticaret umabilirler.

### [Saff 61:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/61:10.md) — تِجَارَةٍ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; sizi, elim azabtan kurtaracak bir ticareti göstereyim mi size?

### [Cuma 62:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/ayet/62:11.md) — تِجَارَةً · التِّجَارَةِ

وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

Meal (IK): Onlar bir tidaret veya bir oyun gördükleri zaman; seni ayakta bırakarak oraya yöneldiler. De ki: Allah’ın katında olan; oyun ve ticaretten daha hayırlıdır. Ve Allah; rızık verenlerin en hayırlısıdır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Vicar tilki ve sırtlan gibi hayvanların inleri demektir. Ve harfi t’ ye dönüşmüş, ticaret, dolaşıp alıp satmakla kazanmak anlamında masdar olmuştur.
Tilki ini demektir. “Ticaret” “vicare”den dönüşmüştür.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والتاء والراء معهما
ت ج ر، ر ت ج، ت ر ج مستعملات تجر: والتجر والتجار جماعة التاجر، وقد تجر تجارة وارصاً متجرةً: يتجرُ إليها.
ترج: التُرُنجُ لغةٌ في الأترُج، والرنزُ لغةٌ في الأرز.
رتج الرَّتاجُ: البابُ المُغلقُ، وارتجتُ الباب: أغلقته إغلاقاً وثيقاً.
وأرتج على فلانٍ إذا أراد قولاً وشعراً فلم يصل إلى تمامه.
وأرتج عليه في المنطق. وفي كلامه رتجٌ أي تتعتعُ وإعياءٌ.

##### Türkçe

باب **الجيم** ve**التاء** ve**الراء** onlarla birlikte

ت ج ر، ر ت ج، ت ر ج kullanımdadır: **تجر**: ve **التجر** ve **التجار** **التاجر**’in cemaatidir (topluluğudur); ve (kişi) **تجر** etti, **تجارة** (yaptı) ve **ارصاً** **متجرةً**: ona doğru **يتجرُ** eder.

**ترج**: **التُرُنجُ** **الأترُج** hakkında bir lugattır; ve **الرنزُ** **الأرز** hakkında bir lugattır.

**رتج** **الرَّتاجُ**: kapalı kapıdır; ve ben **ارتجتُ** kapıyı: onu sağlam bir kapatmayla kapattım.

Ve bir kimse üzerine **أرتج** olunur; bir söz ve şiir istediği zaman, onun tamamına ulaşmadı.

Ve mantıkta onun üzerine **أرتج** olunur. Ve onun sözünde **رتجٌ** vardır; yani kekeleme ve acizlik vardır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

تَجَرَ يَتْجُرُ تَجْراً وتِجارَةً، وكذلك اتَّجَرَ يَتَّجِرُ فهو تاجرٌ. والجمع تَجْرٌ، وتِجارٌ وتُجَّارٌ. والعرب تسمِّي بائع الخمر تاجِراً. وحكى أبو عبيدة: ناقةٌ تاجرٌ، أي نافقةٌ في التجارة والسوقِ. وأرضٌ مَتْجَرَةٌ: يُتَّجَرُ فيها.

##### Türkçe

**تَجَرَ** **يَتْجُرُ** **تَجْراً** ve **تِجارَةً**; yine bunun gibi **اتَّجَرَ** **يَتَّجِرُ**; o hâlde o **تاجرٌ**’dir. Çoğulu **تَجْرٌ**, **وتِجارٌ** ve **تُجَّارٌ**’dır. Araplar şarap satıcısına **تاجِراً** adını verir. Ebû Ubeyde nakletti: **ناقةٌ تاجرٌ**, yani ticarette ve pazarda revaçta olan (satılan). Ve **أرضٌ مَتْجَرَةٌ**: içinde ticaret yapılan (yerdir).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ت ر
ترج ، تجر ، رتج : مستعملات .
ترج : أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : تَرِجَ الرجلُ على ( فَعِلَ ) ، إذا أَشكَلَ عليه الشيءُ من عِلْمٍ أو غيره .
وتَرْجٌ ، مَأْسَدَةٌ بناحية الغَوْر ، والأُتْرُجُّ : معروف ، والعوام يقولون : أُتْرُنْجٌ ، وتُرُنْجٌ . والأولى كلام الفصحاء . عمرو عن أبيه تَرَجَ : إذا استتر ، ورَتِجَ ، إذا أَغلق كلاماً أو غيره .
تجر : قال اللّيث : التَّجْرُ : جَماعة التّاجر وهم التجار أيضاً ، وقد تَجَرَ يَتْجَرُ تِجارَة ، وأرض مَتْجَرَةٌ : يُتْجَرُ إليها .
والعرب تقول : ناقة تاجِرَة ، إذا كانت تَنْفُقُ إذا عُرِضت على البيع لِنجابَتها ، ونُوقٌ تَواجر ، وأنشد الأصمعيّ :
مَجَالِحٌ من سِرِّها التَّواجِرُ
وقال ابن الأعرابيّ : تقول العرب : إنه لتاجر بذلك الأمر ، أي حاذق به ، وأنشد :
لَيْسَتْ لقومي بالكَنيفِ تجارَةٌ
لكَنَّ قومي بالطِّعانِ تِجَارُ
ويقال : رَبِحَ فلان في تجارته ، إذا أَفضَلَ ، وأربح ، إذا صادف سُوقاً ذاتَ رِبحْ .
رتج : قال شِمَر : في الحديث : ( مَنْ ركب البحر إذا أَرْتَجَ فقد بَرِئت منه الذِّمَّة ) . قلت : هكذا قَيَّده شَمِر بخَطِّه ، قال : ويقال : أَرْتَجَ البحرْ ، إذا هَاج .
قال : وقال الغِتْريفيّ : أَرَتَجَ البحرُ ، إذا كَثُر ماؤُه فَغَمر كلَّ شيء ، قال : وقال أخوه : السَّنَةُ تُرْتِجُ ، إذا أَطْبَقَتْ بالجدْب ،
ولَمْ يجِد الرجل منه مَخْرجاً . وكذلك إرْتاجُ البحرِ : لا يَجِدُ صاحِبُه منه مخرجاً .
وإرْتاجُ الثَّلْج : دَوامه وإطْباقُه ، وإرْتاجُ الباب منه . قال : والخِصْب إذا عَمَّ الأرض فلم يُغادِرْ منها شيئاً ، فقد أَرْتَج ، وأنشد :
في ظُلْمَةٍ من بعيدِ القَعْر مُرْتاجِ
سَلَمة ، عن الفرّاء ، يُقال : بِعَلَ الرجل ورَتِجَ ، ورَجِيَ ، وغَزِلَ : كلُّ هذا إذا أراد الكلام فأُرْتِجَ عليه ، وقال : الرِّتاجُ : الباب المُغْلَق ، وقد أَرْتَجَ البابَ : إذا أَغلقه إغلاقاً وثيقاً وأنشد :
أَلَم تَرَنِي عاهدتُ ربِّي وإنني
لَبَيْنَ رِتاجٍ مُقْفَلٍ ومَقامِ
ويقال : أَرْتِجَ على فلان ، إذا أراد قولاً أو شعراً فلم يصل إلى تمامه ، وقال : في كلامه رَتَجٌ أي تَتَعْتُع .
وقال غيره : أَرْتَجت الأتانُ : إذا حَمَلَتْ ، فهي مُرْتِج .
وقال ذو الرُّمة :
كأنّا نَشُدُّ الْمَيْسَ فَوق مَراتِجٍ
من الحُقْبِ أَسْفَى حَزْنُها وسُهولُها
وناقةٌ رِتاجُ الصَّلا : إذا كانت وَثيقَةً وَشِيجة .
وقال ذو الرُّمَّة :
رِتَاجُ الصَّلا مَكْنوزَةُ الْحاذِ يَسْتَوي
على مِثْلِ خَلْقاءِ الصَّفاةِ شَلِيلُها
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال لأَنْفِ الباب : الرِّتاجُ ، ولِدَرَوَنْدِه : النِّجَافُ ، والنَّجران ، ولِمتْرَسِه : الْقُنّاحُ .
وقال شمر رَتِجَ في منطقه ، وأُرْتِجَ عليه ، إذا استغلق عليه الكلام ، وأصله مأخوذ من الرِّتاج ، وهو الباب ، وأَرْتَجْتُ البابَ إذا أَغْلَقْتَه .
وقيل للحامل : مُرتِج ؛ لأنها إذا عَقَدَتْ على ماءِ الفَحل انسَدَّ بابُ رحمها فلم يدخله شيء ، فكأنها أَغْلقته على مائه .
عمرو عن أبيه : الرّتَجُ : استغلاقُ القراءة على القارىء ، يقال : أُرْتِجَ عليه واسْتُبهِمَ عليه .
وأرتجت الدجاجةُ : إذا امْتلأَ ظهرها بَيْضاً ، وأمكنت الضَّبَّةُ كذلك .

##### Türkçe

ج ت ر
**ترج** ، **تجر** ، **رتج** : kullanılagelenlerdir.

**ترج** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **تَرِجَ** adam **(فَعِلَ)** üzere, bir şey ilimden veya başkasından ona müşkil geldiği zaman.

Ve **تَرْجٌ**: el-Ğavr tarafında bir **مَأْسَدَةٌ**; ve **الأُتْرُجُّ**: bilinen (bir şey)dir; avam der ki: **أُتْرُنْجٌ** ve **تُرُنْجٌ**. Birincisi fasihlerin sözüdür. ‘Amr, babasından: **تَرَجَ**: gizlendiği zaman; ve **رَتِجَ**: söz veya başkasını kapattığı zaman.

**تجر** : el-Leys dedi: **التَّجْرُ**: tüccarın cemaati, onlar **التجار** da(dır). Ve muhakkak **تَجَرَ يَتْجَرُ تِجارَة**; ve **أرض مَتْجَرَةٌ**: ona ticaret için gidilir.

Ve Araplar der: **ناقة تاجِرَة**; satıma arz olunduğu zaman soyluluğundan dolayı revaç bulur ise. Ve **نُوقٌ تَواجر**. el-Asma‘î inşâd etti:
مَجَالِحٌ من سِرِّها التَّواجِرُ

İbnü’l-A‘râbî dedi: Araplar der: “Muhakkak o, o işte **لتاجر**dir”, yani onda mahirdir. Ve inşâd etti:
لَيْسَتْ لقومي بالكَنيفِ تجارَةٌ
لكَنَّ قومي بالطِّعانِ تِجَارُ

Ve denir: “Falan, ticaretinde **رَبِحَ**”, üstün geldiği zaman; ve **أربح**: kârı olan bir pazara rastladığı zaman.

**رتج** : Şimr dedi: hadiste: “(Denize binen kimse, deniz **أَرْتَجَ** olduğu zaman (binerse), zimmet ondan beri olmuştur.)” Dedim: Şimr bunu kendi hattıyla böyle kaydetti. Dedi: Ve denir: **أَرْتَجَ البحرْ**; deniz coştuğu zaman.

Dedi: Ve el-Ğitrîfî dedi: **أَرَتَجَ البحرُ**; suyu çoğaldığı zaman, böylece her şeyi kapladığı zaman. Dedi: Ve kardeşi dedi: **السَّنَةُ تُرْتِجُ**; kıtlıkla kapladığı zaman,

ve adam ondan bir çıkış yolu bulmadığı zaman. Ve denizin **إرْتاجُ**u da böyledir: sahibi ondan bir çıkış yolu bulmaz.

Ve karın **إرْتاجُ**u: onun devamı ve kaplayışı; ve kapının **إرْتاجُ**u ondandır. Dedi: Ve bolluk yeryüzünü umumî olarak kapladığı zaman, ondan hiçbir şeyi bırakmadığı vakit, muhakkak **أَرْتَج** etmiştir. Ve inşâd etti:
في ظُلْمَةٍ من بعيدِ القَعْر مُرْتاجِ

Seleme, el-Ferrâ’dan: denir: **بِعَلَ** adam ve **رَتِجَ** ve **رَجِيَ** ve **غَزِلَ**: bunların hepsi, konuşmayı istediği zaman ona **أُرْتِجَ** olunduğu vakittir. Ve dedi: **الرِّتاجُ**: kapalı kapıdır. Ve **أَرْتَجَ البابَ**: onu sağlam bir kapatmayla kapattığı zaman. Ve inşâd etti:
أَلَم تَرَنِي عاهدتُ ربِّي وإنني
لَبَيْنَ رِتاجٍ مُقْفَلٍ ومَقامِ

Ve denir: “Falana karşı **أَرْتِجَ** olundu”; bir söz veya şiir istediği zaman, onun tamamına ulaşamadığı vakit. Ve dedi: “Onun sözünde **رَتَجٌ** vardır”, yani kekeleme.

Ve başkası dedi: **أَرْتَجت الأتانُ**; yüklendiği zaman; o hâlde o **مُرْتِج**dir.

Ve Zü’r-Rumme dedi:
كأنّا نَشُدُّ الْمَيْسَ فَوق مَراتِجٍ
من الحُقْبِ أَسْفَى حَزْنُها وسُهولُها

Ve **ناقةٌ رِتاجُ الصَّلا**: sağlam, sıkı bir bağ ile bağlı olduğu zaman.

Ve Zü’r-Rumme dedi:
رِتَاجُ الصَّلا مَكْنوزَةُ الْحاذِ يَسْتَوي
على مِثْلِ خَلْقاءِ الصَّفاةِ شَلِيلُها

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: kapının burnuna **الرِّتاجُ** denir; ve onun **دَرَوَنْد**ine: **النِّجَافُ** ve **النَّجران**; ve onun sürgüsüne: **الْقُنّاحُ**.

Ve Şimr dedi: **رَتِجَ** onun konuşmasında; ve ona **أُرْتِجَ** olundu; söz ona kapalılaştığı zaman. Ve aslı **الرِّتاج**dan alınmıştır; o da kapıdır. Ve “Kapıyı **أَرْتَجْتُ**” (derim), onu kapattığım zaman.

Ve hamileye **مُرتِج** denildi; çünkü o, aygırın suyuna bağlandığı zaman rahminin kapısı kapanır da ona hiçbir şey girmez; sanki onu onun suyu üzerine kapatmıştır.

‘Amr, babasından: **الرّتَجُ**: okuyucuya okumanın kapanmasıdır. Denir: ona **أُرْتِجَ** olundu ve ona karşı **اسْتُبهِمَ** olundu.

Ve **أرتجت الدجاجةُ**: sırtı yumurtayla dolduğu zaman; ve **الضَّبَّةُ** da aynı şekilde mümkün oldu.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والجيم وما يثلثهما)
(تجر) التاء والجيم والراء، التِّجارة معروفة. ويقال تاجر وتَجْرٌ، كما يقال صاحبٌ وصحبٌ. ولا تكاد تُرى تاءٌ بعدها جيم(1).‏
--------------ــــ
(1) أورد في المجمل بعض الشبهات في هذه القضية وردها إلى نصابها. فانظره.‏

ـ

##### Türkçe

(تâ ve **الجيم** ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**تجر**) **التاء** ve **الجيم** ve **الراء**; **التِّجارة** bilinen (şey)dir. Ve denilir: **تاجر** ve **تَجْرٌ**; nitekim denilir: **صاحبٌ** ve **صحبٌ**. Ve neredeyse görülmez: kendisinden sonra **جيم** bulunan bir **تاء**(1).‏
--------------ــــ
(1) **المجمل**’de bu meseledeki bazı şüpheleri zikretti ve onu (meselenin) yerine iade etti. Öyleyse ona bak.‏

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- التجارة: التصرف في رأس المال طلبا للربح، يقال: تجر يتجر، وتاجر وتجر، كصاحب وصحب، قال: وليس في كلامهم تاء بعدها جيم غير هذا اللفظ (قال الحسن بن زين:
والتاء قبل الجيم أصلا لا تجي *** إلا لتجر نتجت ومرتجي)، فأما تجاه فأصله وجاه، وتجوب التاء للمضارعة، وقوله تعالى: ﴿هل أدلكم على تجارة تنجيكم من عذاب أليم﴾ [الصف/10]، فقد فسر هذه التجارة بقوله: ﴿تؤمنون بالله﴾ (وتمامها ﴿تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون﴾ ) [الصف/11]، إلى آخر الآية. وقال: ﴿اشتروا الضلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم﴾ [البقرة/16]، ﴿إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم﴾ [النساء/29]، ﴿تجارة حاضرة تديرونها بينكم﴾ [البقرة/282].
قال ابن الأعرابي (اسمه محمد بن زياد، وانظر ترجمته في إنباه الرواة 3/128) : فلان تاجر بكذا، أي: حاذق به، عارف الوجه المكتسب منه.

##### Türkçe

- **التجارة**: sermayede tasarruf etmektir, kâr talep ederek; denilir: **تجر يتجر**, ve **تاجر** ve **تجر**; **صاحب** ve **صحب** gibi. Dedi: Onların sözlerinde bundan başka bu lafız dışında, kendisinden sonra **جيم** bulunan bir **تاء** yoktur. (Hasen b. Zeyn dedi:
Ve **التاء** **الجيم**’den önce aslî olarak gelmez *** ancak **تجر** için; **نتجت** ve **مرتجي** (için) geldi), fakat **تجاه**’a gelince, onun aslı **وجاه**’dır; ve **التاء** muzâra‘at için getirilmiştir. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿هل أدلكم على تجارة تنجيكم من عذاب أليم﴾ [الصف/10]; işte bu **التجارة**’yi O’nun sözüyle tefsir etti: ﴿تؤمنون بالله﴾ (ve onun tamamı ﴿تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون﴾ ) [الصف/11], âyetin sonuna kadar. Ve dedi: ﴿اشتروا الضلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم﴾ [البقرة/16], ﴿إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم﴾ [النساء/29], ﴿تجارة حاضرة تديرونها بينكم﴾ [البقرة/282].
Dedi İbnü’l-A‘râbî (adı Muhammed b. Ziyâd’dır; ve onun tercümesine İnbâhü’r-ruvât 3/128’de bak): Falan **تاجر** şununla, yani: onda mahirdir; ondan kazanılan vechi bilendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ج ر
فلان يتجر في البز ويتجر وقد تجر تجارة رابحة‏.‏
وتاجرت فلاناً فكانت أربح متاجرة‏.‏
وما أتجر فلاناً وتجر العراق وتجاره كثير‏.‏
وبلد متجر وبلاد متاجر‏:‏ يتجر إليها‏.‏
ومـن المجاز‏:‏ عليكم بتجارة الآخرة وصفقته في متجر الحمد رابحة‏.‏
وناقة تاجرة‏:‏ حسنة نافقة ونوق تواجر‏.‏
قال‏:‏ إذا قومت سدت خلال فروجها قلاص كنخل الخزرجي تواجر وقال‏:‏ وقال الأفوه الأودي‏:‏ وقومي إذا كحل على الناس صرخت ولاذت بأذراء البيوت التواجـر وكان اتيامـاً كـل جلـس غزيـرة أهانوا لها الأموال والعرض وافر الاتِّيام اتخاذ التيمة وكذلك كل سلعة تنفق‏.‏
تقول‏:‏ عليك بالسلع التواجر‏.‏

##### Türkçe

ت ج ر
Falanca **البز** içinde ticaret eder ve ticaret eder; ve kârlı bir ticaret olarak **تجر** etti.
Ve falancayla **تاجرت** ettim; böylece en kârlı **متاجرة** oldu.
Ve falancayı ne kadar **أتجر** (kârlı kılarım)! ve Irak’ın **تجر**’i ve onun **تجاره**’si çoktur.
Ve bir belde **متجر** ve beldeler **متاجر**: ona ticaret edilir (oraya ticaret için gidilir).
Ve mecazdan: size âhiret ticareti gerekir; onun alışverişi **متجر الحمد** içinde kârlıdır.
Ve **ناقة تاجرة**: güzel, revaçlı; ve **نوق تواجر**.
Dedi ki: “Ne vakit (değer biçip) doğrulttum, onun yarıklarının aralıklarını kapattı; **قلاص** (dişi develer) **كنخل الخزرجي** gibi **تواجر**.” Ve dedi ki: Ve **الأفوه الأودي** dedi: “Kavmim, insanlar üzerine **كحل** olunca (çöktüğünde) haykırdı; ve **التواجـر** evlerin bakirelerine sığındı.” Ve **اتيامـاً** idi; her oturuş (meclis) boldu; onun için malları ve ırzı bol (olarak) hor gördüler. **الاتِّيام**: **التيمة**’yi edinmektir; ve bunun gibi, her satılan şey revaç bulur.
Dersin ki: **السلع التواجر** üzerine ol (revaçlı mallara sarıl).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تَجَرَ يَتْجُرُ تَجْراً وتِجَارَةً؛ باع وشرى، وكذلك اتَّجَرَ وهو افْتَعَل، وقد غلب على الخَمَّار قال الأَعشى:
ولَقَدْ شَهِدْتُ التَّاجِرَ آلْأُمَّانَ، مَوْرُوداً شَرَابُهْ وفي الحديث: مَنْ يَتَّجِرُ على هذا فيصلي معه. قال ابن الأَثير: هكذا يرويه بعضهم وهو يفتعل من التجارة لأَنه يشتري بعمله الثواب ولا يكون من الأَجر على هذه الرواية لأَن الهمزة لا تدغم في التاء وإِنما يقال فيه يأْتَجِرُ. الجوهري: والعرب تسمي بائع الخمر تاجراً؛ قال الأَسود بن يَعْفُرَ:
ولَقَدْ أَروحُ على التِّجَارِ مُرَجَّلاً،
مَذِلاً بِمالي، لَيِّناً أَجْيادي
أَي مائلاً عُنُقي من السُّكْرِ. ورجلٌ تاجِرٌ، والجمع تِجارٌ، بالكسر والتخفيف، وتُجَّارٌ وتَجْرٌ مثل صاحب وصَحْبٍ؛ فأَما قوله: إِذ ذُقْتَ فاها قلتَ: طَعمُ مُدامَةٍ
مُعَتَّقَةٍ، مما يجيء به التُّجُرْ
فقد يكون جمع تِجَارٍ، على أَن سيبويه لا يَطْرُدُ جمع الجمع؛ ونظيره عند بعضهم قراءة من قرأَ: فَرُهُنٌ مقبوضة؛ قال: هو جمع رهانٍ الذي هو جَمْعُ رَهْنٍ وحمله أَبو عليُّ على أَنه جمع رَهْن كَسَحْل وسُحُلٍ، وإِنما ذلك لما ذهب إِليه سيبويه من التحجير على جمع الجمع إِلا فيما لا بدّ منه، وقد يجوز أَن يكون التُّجُرُ في البيت من باب:
أَنا ابنُ ماويَّةَ إِذْ جَدَّ النَّقُرْ
على نقل الحركة، وقد يجوز أَن يكون التُّجُرُ جمع تاجر كشارف وشُرُفٍ وبازل وبُزُلٍ، إِلا أَنه لم يسمع إِلا في هذا البيت. وفي الحديث: أَن التُّجَّار يُبعثون يوم القيامة فُجَّاراً إِلا من اتقى الله وبَرَّ وصَدَقَ؛ قال ابن الأَثير: سماهم فجاراً لما في البيع والشراء من الأَيمان الكاذبة والغبن والتدليس والربا الذي لا يتحاشاه أَكثرهم أَو لا يفطنون له، ولهذا قال في تمامه: إِلاَّ من اتقى الله وبرّ وصدق؛ وقيل: أَصل التاجر عندهم الخمَّار يخصونه به من بين التجار؛ ومنه حديث أَبي ذر: كنا نتحدث أَن التاجر فاجر؛ والتَّجْرُ: اسمٌ للجمع، وقيل: هو جمع؛ وقول الأَخطل: كَأَنَّ فَأْرَةَ مِسْكٍ غارَ تاجِرُها،
حَتَّى اشْتَراها بِأَغْلَى بَيْعِهِ التَّجِرُ
قال ابن سيده: أُراه على التشبيه كَطَهِرٍ في قول الآخر:
خَرَجْت مُبَرَّأً طَهِرَ الثِّيابِ
وأَرضَ مَتْجَرَةٌ: يُتَّجَرُ إِليها؛ وفي الصحاح: يتجر فيها. وناقة تاجر: نافقة في التجارة والسوق؛ قال النابغة:
عِفَاءٌ قِلاصٍ طار عنها تَواجِر
وهذا كما قالوا في ضدها كاسدة. التهذيب: العرب تقول ناقة تاجرة إِذا كانت تَنْفُقُ إِذا عُرِضَتْ على البيع لنجابتها، ونوق تواجر؛ وأَنشد الأَصمعي:
مَجَالِحٌ في سِرِّها التَّواجِرُ
ويقال: ناقةٌ تاجِرَةٌ وأُخرى كاسدة. ابن الأَعرابي: تقول العرب إِنه لتاجر بذلك الأَمر أَي حاذق؛ وأَنشد:
لَيْسَتْ لِقَوْمِي بالكَتِيفِ تِجارَةٌ،
لكِنَّ قَوْمِي بالطِّعانِ تِجَارُ
ويقال: رَبِحَ فلانٌ في تِجارَتِهِ إِذا أَفْضَلَ، وأَرْبَحَ إِذا صادف سُوقاً ذاتَ رِبْحٍ.

##### Türkçe

**تَجَرَ** **يَتْجُرُ** **تَجْراً** ve **تِجَارَةً**; sattı ve satın aldı; yine **اتَّجَرَ** da böyledir ve o **افْتَعَل**’dır; ve **الخَمَّار** üzerine galip gelmiştir. **الأَعشى** dedi:
ولَقَدْ شَهِدْتُ التَّاجِرَ آلْأُمَّانَ، مَوْرُوداً شَرَابُهْ

Ve hadiste: “Kim bunun üzerine **يَتَّجِرُ** de onunla birlikte namaz kılar.” İbnü’l-Esîr dedi: Bazıları onu böyle rivayet eder; ve o, **التجارة**’den **يفتعل** eder; çünkü ameliyle sevabı satın alır; ve bu rivayete göre **الأَجر**’den olmaz; çünkü **الهمزة** **التاء** içine idgam edilmez; ancak onda **يأْتَجِرُ** denir. el-Cevherî: Araplar şarap satıcısına **تاجراً** adını verir; **الأَسود بن يَعْفُرَ** dedi:
ولَقَدْ أَروحُ على التِّجَارِ مُرَجَّلاً،
مَذِلاً بِمالي، لَيِّناً أَجْيادي

Yani: sarhoşluktan boynumu eğmiş. Ve bir adam **تاجِرٌ**dur; cem‘i **تِجارٌ**dur, kesre ve tahfîf ile; ve **تُجَّارٌ** ve **تَجْرٌ** (da vardır), **صاحب** ve **صَحْبٍ** gibi. Şu sözüne gelince:
إِذ ذُقْتَ فاها قلتَ: طَعمُ مُدامَةٍ
مُعَتَّقَةٍ، مما يجيء به التُّجُرْ

O, **تِجَارٍ**’ın cem‘i olabilir; şu da var ki Sîbeveyh cem‘in cem‘ini düzenli görmez; ve onun benzeri, bazılarına göre, “**فَرُهُنٌ** مقبوضة” diye okuyan kimsenin kıraatidir; dedi ki: O, **رهانٍ**’ın cem‘idir; ki o da **رَهْنٍ**’in cem‘idir. Ebû Ali onu, **سَحْل** ve **سُحُلٍ** gibi, **رَهْن**’in cem‘i olması üzerine حمل etti; bu ise ancak Sîbeveyh’in, zaruret bulunmadıkça cem‘in cem‘ine kısıtlama getirmesi sebebiyledir. Ve caizdir ki beyitteki **التُّجُرُ**, şu babdan olsun:
أَنا ابنُ ماويَّةَ إِذْ جَدَّ النَّقُرْ

Harekeyi nakletme üzerine. Ve caizdir ki **التُّجُرُ**, **تاجر**’in cem‘i olsun; **شارف** ve **شُرُفٍ**, ve **بازِل** ve **بُزُلٍ** gibi; ancak o, yalnız bu beyitte işitilmiştir. Ve hadiste: “**التُّجَّار** kıyamet günü **فُجَّاراً** olarak diriltilir; ancak Allah’tan sakınan, iyilik eden ve doğru söyleyen müstesna.” İbnü’l-Esîr dedi: Onları **فجاراً** diye adlandırdı; satış ve alışverişteki yalan yeminler, gabn, tedlîs ve ribâ sebebiyle; ki onların çoğu ondan sakınmaz yahut ona dikkat etmez; bunun için tamamında şöyle dedi: “Ancak Allah’tan sakınan, iyilik eden ve doğru söyleyen.” Ve denildi ki: Onların yanında **التاجر**’in aslı **الخمَّار**dır; onu, tüccarlar arasından ona tahsis ederler; bundan Ebû Zer hadisi: “Biz, **التاجر**’in **فاجر** olduğu konuşurduk.” Ve **التَّجْرُ**: cem‘ için bir isimdir; ve denildi ki: o bir cem‘dir. Ve el-Ahtal’ın sözü:
كَأَنَّ فَأْرَةَ مِسْكٍ غارَ تاجِرُها،
حَتَّى اشْتَراها بِأَغْلَى بَيْعِهِ التَّجِرُ

İbn Sîde dedi: Onu, başka birinin şu sözündeki **طَهِرٍ** gibi, teşbih üzere görüyorum:
خَرَجْت مُبَرَّأً طَهِرَ الثِّيابِ

Ve **أَرضَ مَتْجَرَةٌ**: kendisine doğru **يُتَّجَرُ** olunan (yerdir); ve **الصحاح**’ta: onda **يتجر** olunur. Ve **ناقة تاجر**: ticarette ve pazarda revaçta olan (deve); en-Nâbiga dedi:
عِفَاءٌ قِلاصٍ طار عنها تَواجِر

Bu, onların zıddında **كاسدة** dedikleri gibidir. **التهذيب**: Araplar, soyluluğu sebebiyle satışa arz edildiğinde revaç bulursa deveye **ناقة تاجرة** der; ve **نوق تواجر** (derler). el-Asma‘î şu beyti okudu:
مَجَالِحٌ في سِرِّها التَّواجِرُ

Ve denilir: **ناقةٌ تاجِرَةٌ** ve bir diğeri **كاسدة**. İbnü’l-A‘râbî: Araplar “O, şu işte **لتاجر**dir” der; yani: mahir. Ve şu beyti okudu:
لَيْسَتْ لِقَوْمِي بالكَتِيفِ تِجارَةٌ،
لكِنَّ قَوْمِي بالطِّعانِ تِجَارُ

Ve denilir: Bir kimse **تِجارَتِهِ**nde kâr etti; yani üstün geldi. Ve **أَرْبَحَ**: kârı olan bir pazara rastladı.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت ج ر * * تَجَر * من باب نصر وكتب وكذلك * اتَّجر اتِّجاراً * وجمع * التَّجرِ تَجْرٌ * كصاحب وصحب و * تِجَارٌ * بكسر التاء و * تُجَّارٌ * بالضم والتشديد

##### Türkçe

* ت ج ر * * **تَجَر** * **نصر** ve **كتب** bâbından; ve yine * **اتَّجر اتِّجاراً** *; ve **التَّجرِ**’in çoğulu **تَجْرٌ**’dür; **صاحب** ve **صحب** gibi; ve **تِجَارٌ** (تاء’nın kesresiyle); ve **تُجَّارٌ** (ضم ve şeddeli)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

التاجر: الذي يبيع ويشتري. تجر يتجر تجرا وتجارة، وكذلك اتجر وهو افتعل. وفي الحديث:  من يتجر على هذا فيصلي معه  . قال ابن الأثير: هكذا يرويه بعضهم، وهو يفتعل من التجارة، لأنه يشتري بعمله الثواب، ولا يكون من الأجر على هذه الرواية، لأن الهمزة لا تدغم في التاء، وإنما يقال فيه: يأتجر.
 قال الجوهري: والعرب تسمي بائع الخمر تاجرا. وقال الأعشى:
  ولقد شهدت التاجر الأم                      ان مورودا شرابـه. وقال ابن الأثير: وقيل: أصل التاجر عندهم الخمار يخصونه من بين التجار، ومنه حديث أبي ذر:  كنا نتحدث أن التاجر فاجر  . ج تجار وتجار وتجر وتجر، كرجال وعمال وصحب وكتب، وقال الشاعر:
  إذا ذقت فاها قلت طعم مدامة                      معتقة مما يجيء به التجر. قال ابن سيده: قد يكون جمع تجار، ونظيره عند بعضهم قراءة من قرأ:  فرهن مقبوضة  قال: هو جمع رهان الذي هو جمع رهن، وحمله أبو علي على أنه جمع رهن، كسحل وسحل، وإنما ذلك لما ذهب إليه سيبويه من التحجير على جمع الجمع إلا فيما لا بد منه.
 من المجاز: التاجر: الحاذق بالأمر. قال ابن الأعرابي: العرب تقول: إنه لتاجر بذلك الأمر، أي حاذق، وأنشد:
  ليست لقومي بالكتيف تجارة                      لكن قومي بالطعان تجار. والكتيف: مسمار الدروع.
 من المجاز: التاجر: الناقة النافقة في التجارة وفي السوق، كالتاجرة، قال النابغة:
  عفاء قلاص طار عنها تواجر. وهذا كما قالوا في ضدها: كأسدة. وفي التهذيب: العرب تقول: ناقة تاجرة، إذا كانت تنفق، إذا عرضت على البيع لنجابتها، ونوق تواجر، وأنشد الأصمعي:
  مجالح في سرها التواجر. وأرض متجرة، بكسر الجيم: يتجر إليها وفيها واقتصر الجوهري على الأخير، والجمع متاجر. وقد تجر يتجر تجرا وتجارة، فهو تاجر. والتجارة: تقليب المال لغرض الربح، كما في الأساس. يقال: هو على أكرم تاجرة، أي على أكرم خيل عتاق، وقول الأخطل:
  كأن فارة مسك غار تاجـرهـا                      حتى اشتراها بأغلى بيعه التجر. قال ابن سيده: أراه على التشبيه، كطهر في قول الآخر: خرجت مبرأ طهر الثياب.
 ومن المجاز: عليكم بتجارة الآخرة، وعليك بالسلع التواجر: النوافق. والتاجور: قرية بالمغرب.

##### Türkçe

**التاجر**: satan ve satın alan kimse. **تجر** **يتجر** **تجرا** ve **تجارة**; aynı şekilde **اتجر**; o da **افتعل**’dir. Hadiste: “Kim bunun üzerine **يتجر** eder de onunla birlikte namaz kılar.” İbnü’l-Esîr dedi: Bazıları onu böyle rivayet eder; o, **التجارة**’den **يفتعل**’dir; çünkü ameliyle sevabı satın alır. Bu rivayete göre **الأجر**’den olmaz; zira **الهمزة** **التاء**’ya idğam edilmez; onda ancak: **يأتجر** denir.

Cevherî dedi: Araplar şarap satıcısına **تاجرا** adını verir. A‘şâ dedi:

  “Andolsun, **التاجر** **الأم**’i gördüm;
  içkisi varılan bir yer idi.”

İbnü’l-Esîr dedi: Denildi ki: Onların yanında **التاجر**’in aslı **الخمار**’dır; onu tüccarlar arasından özellikle ona tahsis ederler. Ondandır Ebû Zerr hadisi: “Biz, **التاجر**’in **فاجر** olduğu konuşurduk.” Çoğulu: **تجار** ve **تجار** ve **تجر** ve **تجر**; **رجال** ve **عمال** ve **صحب** ve **كتب** gibi. Şair dedi:

  “Ağzını tattığımda dedim: yıllandırılmış bir **مدامة**’nin tadı;
  **التجر**’in getirdiğindendir.”

İbn Sîde dedi: **تجار**’ın çoğulu olabilir. Bazılarına göre onun benzeri, şu okuyuşu okuyan kimsenin kıraati: “**رهن مقبوضة**”. Dedi: O, **رهان**’ın çoğuludur; o da **رهن**’in çoğuludur. Ebû Alî onu, **رهن**’in çoğulu olarak taşıdı; **سحل** ve **سحل** gibi. Bu ise, Sîbeveyh’in, zorunlu olan dışında çoğulun çoğuluna engel koymasına gitmesindendir.

Mecazdan: **التاجر**: işte mahir olan. İbnü’l-A‘râbî dedi: Araplar der ki: “Şüphesiz o, o işte **لتاجر**’dir”; yani mahirdir. Şu beyiti okudu:

  “Kavmim için **الكتيف** ile bir **تجارة** yoktur;
  fakat kavmim mızrakla vuruşmada **تجار**dır.”

**الكتيف**: zırhların çivisi.

Mecazdan: **التاجر**: ticarette ve pazarda revaç bulan deve; **التاجرة** gibi. Nâbiga dedi:

  “**عفاء** **قلاص**; ondan **تواجر** uçtu.”

Bu, onların onun zıddında söyledikleri gibidir: **كأسدة**. **التهذيب**’de: Araplar der ki: “**ناقة تاجرة**”, eğer revaç buluyorsa; eğer satıma arz edildiğinde soyluluğu sebebiyle revaç buluyorsa. Ve “**نوق تواجر**”. Asma‘î şu beyiti okudu:

  “İçinde **التواجر** bulunan **مجالح**.”

Ve **أرض متجرة**; **الجيم**’in kesresiyle: ona ve onda ticaret yapılır. Cevherî yalnız sonuncusuyla yetindi. Çoğulu: **متاجر**. Ve **تجر** **يتجر** **تجرا** ve **تجارة**; o halde o **تاجر**’dir. **التجارة**: kâr amacı için malı evirip çevirmektir; **الأساس**’ta olduğu gibi. Denir ki: “O, **أكرم تاجرة** üzeredir”; yani en değerli asil atlar üzeredir. Ahtal’ın sözü:

  “Sanki miskten bir fare; **تاجـرهـا** onu sakladı;
  ta ki **التجر** onu satışının en pahalısıyla satın aldı.”

İbn Sîde dedi: Onu benzetme üzerine görüyorum; başkasının sözündeki **طهر** gibi: “Elbiselerin **طهر**’i olarak arınmış çıktım.”

Ve mecazdan: “Size ahiret **تجارة**’si gerekir.” Ve “Sana **السلع التواجر** gerekir”: revaç bulanlar. Ve **التاجور**: Mağrib’de bir köy.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَجَرَ
1 تَجَرَ أجار أجر أجرى جار جر جرى تجر , (S, A, Msb, K,) aor. تَجُرَ , (S, Msb,) inf. n. تَجْرٌ (S, Msb, K) and تِجَارَةٌ, (S, A, K,) or the latter is a simple subst., (Msb,) or quasi-inf. n., (Mgh,) and مَتْجَرٌ; (A;) and ↓ اِتَّجَرَ, (S, A, Msb, K,) of the measure اِفْتَعَلَ; (S;) He practised traffic, merchandise, or commerce; trafficked; traded; dealt; sold and bought; (K;) employed property for the purpose of gain. (A.) You say, تَجَرَ تِجَارَةً رَابِحَةً [He practised a profitable, or lucrative, traffic]. (A.) And فِى ↓ فُلَانٌ يَتَّجِرُ البَرِّ وَ البَحْرِ [Such a one traffics on land and sea]. (A.) There can hardly, if at all, be found any other instance of ت immediately followed by ج except نتج and رتج: the ت in تُجَاهَ is originally و. (Msb.)

تاجرهُ
3 تاجرهُ أجر تأجره تاجر تاجره تاجرة , (A,) inf. n. مُتَاجَرَةٌ, (A, KL,) He practised with him [and (as is implied in the A) he vied with him in practising] traffic, or selling and buying. (KL.)

اِتَّجَرَ
8 اِتَّجَرَ أتجر اتجر تجر ٱتجر : see 1, in two places. -A2- See also 8 in art. وجر.

تَجْرٌ
تَجْرٌ أجار أجر أجرى جار جر جرى تجر : see تَاجِرٌ.

التَّجِرُ
التَّجِرُ التجر : see تَاجِرٌ.

تِجَارَةٌ
تِجَارَةٌ جارى تاجر تجاره تجارة a subst. from 1; (Msb;) or quasi-inf. n.; (Mgh;) [The practice of traffic, merchandise, or commerce; traffic; trade; selling and buying;] the trade of the تَاجِر, i. e., of him who sells and buys for gain; (Ksh in ii. 15;) the seeking of gain by selling and buying. (Bd ibid.) [See also 1.] ― -b2- Also Merchandise, meaning what is sold and bought, of goods, or commodities, or householdfurniture, and the like; a quasi-inf. n. used in the sense of a pass. part. n. (Mgh.) [Hence the saying,] عَلَيْكُمْ بِتِجَارَةِ الآخِرَةِ (tropical:) [Keep ye to the merchandise of the life to come]. (A.)

تَاجِرٌ
تَاجِرٌ أجر تأجر تاجر A merchant; one who practises traffic, merchandise, or commerce; a trafficker; a trader, or tradesman; a dealer; one who sells and buys; (K;) one who sells and buys for gain: (Ksh in ii. 15:) and a vintner, or seller of wine, (S, K,) was also called thus by the Arabs: (S:) accord. to IAth, this latter is said to be the primary signification: and hence the saying in a trad., اـِنَّ التَّاجِرَ فَاجِرٌ [Verily the vintner is a transgressor]: (TA:) pl. تُجَّارٌ and تِجَارٌ and ↓ تَجْرٌ, (S, Msb, K,) [or rather this last is a quasi-pl. n.,] like as صَحْبٌ is of صَاحِبٌ, (S, Msb,) and تُجُرٌ, (K,) or this may be a pl. of تِجَارٌ. (ISd, TA.) ↓ التَّجِرُ. occurring in a verse of El-Akhtal, [for التَّاجِرُ,] is thought by ISd to be like طَهِرٌ [for طَاهِرٌ]. (TA.) ― -b2- [Hence,] (tropical:) A man skilful in an affair. (K, TA.) The Arabs say, اـِنَّهُ لَتَاجِرٌ بِذٰلِكَ الأَمْرِ (tropical:) Verily he is skilful in that affair. (IAar, TA.) ― -b3- And (tropical:) A she-camel that is saleable, or easy of sale, or in much demand, in traffic, and in the market; (A 'Obeyd, S, K;) as also تَاجِرَةٌ: (K:) or the latter, a she-camel that is goodly, and saleable, or in much demand: (A:) or that is easy of sale when offered, by reason of her excellence: (T:) or simply, that is easy of sale, or in much demand: (S:) as though, by reason of her beauty, or goodliness, and fatness, she sold herself: (Ksh in ii. 15:) contr. of كَاسِدَةٌ: (S, * TA:) the pl. of تاجرة is تَوَاجِرُ. (T, A.) You say also, عَلَيْكَ بِالسِّلَعِ التَّوَاجِرِ (tropical:) [Keep thou to the commodities] that are saleable, or in much demand. (A.) And هُوَ عَلَى أَكْرَمِ تَاجِرَةٍ (assumed tropical:) He is upon a most noble horse. (K.)

أَرْضٌ مُتْجَرَةٌ
أَرْضٌ مُتْجَرَةٌ ذ [in the TA, مَتْجِرَةٌ, but this is wrong,] A land in which traffic, merchandise, or commerce, is practised; (S, L, K;) and to which people go for the purpose of practising the same: (K:) pl. مَتَاجِرُ. (TA.)

##### Türkçe

**تَجَرَ**
1 **تَجَرَ** أجر تأجر تاجر تاجره تاجرة , (S, A, Msb, K,) muzâri‘i **تَجُرَ** , (S, Msb,) mastar ismi **تَجْرٌ** (S, Msb, K) ve **تِجَارَةٌ**, (S, A, K,) yahut ikincisi yalın bir isimdir, (Msb,) yahut mastara benzer isimdir, (Mgh,) ve **مَتْجَرٌ**; (A;) ve ↓ **اِتَّجَرَ**, (S, A, Msb, K,) **اِفْتَعَلَ** veznindendir; (S;) ticaret, meta ticareti veya alışveriş yaptı; ticaret etti; alım satım yaptı; sattı ve satın aldı; (K;) malı kazanç maksadıyla kullandı. (A.) Şöyle dersin: **تَجَرَ تِجَارَةً رَابِحَةً** [kârlı bir ticaret yaptı]. (A.) Ve **فِى** ↓ **فُلَانٌ يَتَّجِرُ البَرِّ وَ البَحْرِ** [falanca karada ve denizde ticaret eder]. (A.) **ت**’nin hemen ardından **ج** gelmesine, **نتج** ve **رتج** dışında, neredeyse hiç, hatta hiç, başka bir örnek bulunamaz: **تُجَاهَ**’daki **ت** aslında **و**’dur. (Msb.)

**تاجرهُ**
3 **تاجرهُ** أجر تأجره تاجر تاجره تاجرة , (A,) mastar ismi **مُتَاجَرَةٌ**, (A, KL,) onunla ticaret yaptı [ve (A’da ima edildiği üzere) onunla ticaret yapmada yarıştı]; alım satım yaptı. (KL.)

**اِتَّجَرَ**
8 **اِتَّجَرَ** أتجر اتجر تجر ٱتجر : 1’de iki yerde bak. -A2- Ayrıca وجر maddesinde 8’e de bak.

**تَجْرٌ**
**تَجْرٌ** أجار أجر أجرى جار جر جرى تجر : **تَاجِرٌ**’e bak.

**التَّجِرُ**
**التَّجِرُ** التجر : **تَاجِرٌ**’e bak.

**تِجَارَةٌ**
**تِجَارَةٌ** جارى تاجر تجاره تجارة 1’den bir isimdir; (Msb;) yahut mastara benzer isimdir; (Mgh;) [ticaret, meta ticareti veya alışveriş yapma; ticaret; alım satım;] **تَاجِر**’in, yani kazanç için satan ve satın alanın, ticareti; (Ksh in ii. 15;) satmak ve satın almakla kazanç arama. (Bd ibid.) [Ayrıca 1’e bak.] ― -b2- Ayrıca meta; yani satılan ve satın alınan şey, mallardan, emtiadan, ev eşyasından ve benzerlerinden; edilgen ism-i fâil manasında kullanılan mastara benzer isim. (Mgh.) [Bundan dolayı şu söz (vardır):] **عَلَيْكُمْ بِتِجَارَةِ الآخِرَةِ** (mecaz:) [Âhiretin ticaretine sarılın]. (A.)

**تَاجِرٌ**
**تَاجِرٌ** أجر تأجر تاجر Bir tüccar; ticaret, meta ticareti veya alışveriş yapan; ticaret eden; alım satım yapan; bir satıcı; satan ve satın alan; (K;) kazanç için satan ve satın alan: (Ksh in ii. 15:) ve bir şarapçı, yahut şarap satıcısı, (S, K,) Araplar tarafından bununla da adlandırılırdı: (S:) IAth’a göre bu ikincisi asıl anlamdır: ve bundan dolayı bir hadisteki söz: **اـِنَّ التَّاجِرَ فَاجِرٌ** [Şüphesiz şarapçı günahkârdır]: (TA:) çoğulu **تُجَّارٌ** ve **تِجَارٌ** ve ↓ **تَجْرٌ**, (S, Msb, K,) [yahut daha doğrusu bu sonuncusu,] **صَحْبٌ**’un **صَاحِبٌ**’in (çoğuluna benzer) isim oluşu gibi, (S, Msb,) ve **تُجُرٌ**, (K,) yahut bu, **تِجَارٌ**’un bir çoğulu olabilir. (ISd, TA.) ↓ **التَّجِرُ**. El-Akhtal’ın bir beytinde geçen [**التَّاجِرُ** yerine] bunun, ISd’ye göre **طَهِرٌ**’ün [**طَاهِرٌ** yerine] oluşu gibidir. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz:) Bir işte mahir adam. (K, TA.) Araplar der ki: **اـِنَّهُ لَتَاجِرٌ بِذٰلِكَ الأَمْرِ** (mecaz:) Şüphesiz o, o işte mahirdir. (IAar, TA.) ― -b3- Ve (mecaz:) ticarette ve pazarda satılabilir, yahut satışı kolay, yahut çok rağbet gören bir dişi deve; (A 'Obeyd, S, K;) **تَاجِرَةٌ** da böyledir: (K:) yahut ikincisi, güzel ve satılabilir, yahut çok rağbet gören bir dişi deve; (A:) yahut üstünlüğü sebebiyle arz edildiğinde satışı kolay olan; (T:) yahut sadece satışı kolay, yahut çok rağbet gören: (S:) sanki güzelliği, gösterişliliği ve semizliği sebebiyle kendini satmış gibi: (Ksh in ii. 15:) **كَاسِدَةٌ**’nin zıddı: (S, * TA:) **تاجرة**’nin çoğulu **تَوَاجِرُ**’dur. (T, A.) Şöyle de dersin: **عَلَيْكَ بِالسِّلَعِ التَّوَاجِرِ** (mecaz:) [satılabilir, yahut çok rağbet gören] mallara sarıl. (A.) Ve **هُوَ عَلَى أَكْرَمِ تَاجِرَةٍ** (mecaz olduğu varsayılan:) O, en asil bir at üzerindedir. (K.)

**أَرْضٌ مُتْجَرَةٌ**
**أَرْضٌ مُتْجَرَةٌ** ذ [TA’da **مَتْجِرَةٌ**, fakat bu yanlıştır,] içinde ticaret, meta ticareti veya alışveriş yapılan bir yer; (S, L, K;) ve bunun yapılması maksadıyla insanların gittiği yer: (K:) çoğulu **مَتَاجِرُ**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَجَرَ
تَجَرَ U ( n. ac. تَجْر 1 ,  مَتْجَر 17 ,  تِجَاْرَة 23t ),
a.  Engaged in commerce, traded, trafficked.

تَاْجَرَ
تَاْجَرَ III ,  أَتْجَرَ IV ,  اِتَّجَرَ VIII ,
a.  see I .

مَتْجَر
مَتْجَر 17 , ( pl. مَتَاْجِرُ 44 ),
a.  Commerce, trade, traffic; merchandise.

مَتْجَرِيّ
مَتْجَرِيّ 17yi ,
a.  Commercial.

تَاْجِر
تَاْجِر 21 , ( pl. تِجَاْر 23 ,  تُجَّاْر 29 ),
a.  Merchant; trader.

تِجَاْرَة
تِجَاْرَة 23t ,
a.  see 17 .

تُجَاه
تُجَاه
a.  Opposite, facing; vis-& agrave;-vis.

##### Türkçe

**تَجَرَ**
**تَجَرَ** U (n. ac. **تَجْر** 1, **مَتْجَر** 17, **تِجَاْرَة** 23t),
a. Ticaretle meşgul oldu, ticaret yaptı, alım satım yaptı.

**تَاْجَرَ**
**تَاْجَرَ** III, **أَتْجَرَ** IV, **اِتَّجَرَ** VIII,
a. I’e bak.

**مَتْجَر**
**مَتْجَر** 17, (pl. **مَتَاْجِرُ** 44),
a. Ticaret, alım satım, ticaret faaliyeti; ticaret malı.

**مَتْجَرِيّ**
**مَتْجَرِيّ** 17yi,
a. Ticarî.

**تَاْجِر**
**تَاْجِر** 21, (pl. **تِجَاْر** 23, **تُجَّاْر** 29),
a. Tüccar; tacir.

**تِجَاْرَة**
**تِجَاْرَة** 23t,
a. 17’ye bak.

**تُجَاه**
**تُجَاه**
a. Karşı, yüz yüze; mukabil.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

تجر
تَجَرَ - يَتْجُرُ - تِجَارَة
تَجَرَ - يَتْجُرُ + كائن + شيئاً + مع كائن: يبادله معهه بيعاً وشراءً لتحصيل نفع وربح
تِجَارَة - التجارة: على وزن " فـِعالة " : اسم فعل مبالغة من " تَجَرَ - يَتْجُرُ": تبادل المنافع بين كائنين على شكل شراء أو بيع أو دين، أو تبادل جهد بمنفعة، مع خسارة أو ربح:
(1) شراء: تبادل دراهم بمتاع أو بضاعة أو منفعة، نقداً أو ديناً
(2) أو بيع أو تبايع: تبادل متاع بمتاع أو دراهم، نقداً أو ديناً
(3) أو تبادل جهد بمنفعة، على شكل دراهم أو بضاعة أو متاع، نقداً أو ديناً
والربح من أحد المتبادلين يقابله خسارة من الآخر، وهذا يقتضي ضمناَ أكل فائض زائد عن أصل القيمة، وهو يعتبر " باطلاً " لأنه لا يمكن للشيء الواحد أن يكون له قيمتان، قيمة أصلية، وقيمة زائدة ينشأ عنها الربح، ولذلك فإن التجارة تقتضي دوماً أكل المال بالباطل، ولكن الله سبحانه أحل ذلك في التجارة بشرط التراضي، حيث قد يرضى البائع ثمناً أقل عن الحقيقة، وذلك لاستثمار الثمن بطريقة أكثر جدوى، وقد يرضى المشتري بدفع قيمة أعلى من الثمن الحقيقي، وذلك لتصوره إمكانية الاستفادة بطريقة أكثر جدوى تعوضه عن الفرق
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عرض ممتلكات للمبادلة عبر البيع والتجارة للحصول مقابلها على ثمن أو نفع"، وهي:
فَدَى - يَفْدِي، دَانَ - يَدِينُ (المتعدي)، شَرَى - يَشْرِي، تَجَرَ - يَتْجُرُ، بَاعَ - يَبِيْعُ، زَادَ - يَزِيْدُ (المتعدي)
تجارة
تجارة أو لهو	﴿وإذا رأوا تجارة أو لهوا انفضوا إليها وتركوك قائما قل ما عند الله خير من اللهو ومن التجارة والله خير الرازقين (11)﴾ الجمعة ﴿وإذا رأوا تجارة أو لهوا انفضوا إليها وتركوك قائما قل ما عند الله خير من اللهو ومن التجارة والله خير الرازقين(11)﴾ الجمعة
التجارة غير البيع	﴿رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة يخافون يوما تتقلب فيه القلوب والأبصار(37)﴾ النور ﴿قل إن كان آباؤكم وأبناؤكم وإخوانكم وأزواجكم وعشيرتكم وأموال اقترفتموهاوتجارة تخشون كسادها ومساكن ترضونها أحب إليكم من الله ورسوله وجهاد في سبيله فتربصوا حتى يأتي الله بأمره والله لا يهدي القوم الفاسقين(24)﴾ التوبة
معنى التجارة :
شراء شيء بشيء مع ربح أو خسارة﴿أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم وما كانوا مهتدين(16)﴾ البقرة
تبادل جهد بمنفعة إيمان + جهاد + إنفاق مقابل غفران + جنات	﴿إن الذين يتلون كتاب الله وأقاموا الصلاة وأنفقوا مما رزقناهم سرا وعلانية يرجون تجارة لن تبور(29)﴾ فاطر ﴿ياأيها الذين آمنوا هل أدلكم على تجارة تنجيكم من عذاب أليم (10) تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون (11) يغفر لكم ذنوبكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار ومساكن طيبة في جنات عدن ذلك الفوز العظيم(12)﴾ الصف
التراضي بأكل المال بالباطل في البيع	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تأكلوا أموالكم بينكم بالباطل إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم ولا تقتلوا أنفسكم إن الله كان بكم رحيما(29)﴾ النساء
الدَّين في البيع والشراء           البيع النقدي	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [تجر] ت ج ر: تَجَر من باب نصر وكتب وكذلك اتَّجر اتِّجاراً وجمع التَّجرِ تَجْرٌ كصاحب وصحب و تِجَارٌ بكسر التاء و تُجَّارٌ بالضم والتشديد
الراغب
تجر
- التجارة: التصرف في رأس المال طلبا للربح، يقال: تجر يتجر، وتاجر وتجر، كصاحب وصحب، قال: وليس في كلامهم تاء بعدها جيم غير هذا اللفظ (قال الحسن بن زين:
والتاء قبل الجيم أصلا لا تجي *** إلا لتجر نتجت ومرتجي)، فأما تجاه فأصله وجاه، وتجوب التاء للمضارعة، وقوله تعالى: }هل أدلكم على تجارة تنجيكم من عذاب أليم﴿[الصف/10]، فقد فسر هذه التجارة بقوله:﴾تؤمنون بالله﴿(وتمامها﴾تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون﴿) [الصف/11]، إلى آخر الآية. وقال:﴾اشتروا الضلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم﴿[البقرة/16]،﴾إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم﴿[النساء/29]،﴾تجارة حاضرة تديرونها بينكم{ [البقرة/282].
قال ابن الأعرابي (اسمه محمد بن زياد، وانظر ترجمته في إنباه الرواة 3/128) : فلان تاجر بكذا، أي: حاذق به، عارف الوجه المكتسب منه.
ملخص اللسان
1.     تَجَرَ يَتْجُرُ تَجْراً وتِجَارَةً؛ باع وشرى
2.      أَصل التاجر  عندهم الخمَّار يخصونه به من بين التجار؛
3.      وأَرضَ مَتْجَرَةٌ: يُتَّجَرُ إِليها؛
4.     وناقة  تاجر: نافقة في التجارة والسوق؛
5.     إِنه  لتاجر بذلك الأَمر أَي حاذق؛
6.    رَبِحَ فلانٌ في تِجارَتِهِ إِذا أَفْضَلَ،
7.      ورجلٌ تاجِرٌ، والجمع تِجارٌ، بالكسر  والتخفيف، وتُجَّارٌ وتَجْرٌ
لسان العرب
● - تجر: تَجَرَ يَتْجُرُ تَجْراً وتِجَارَةً؛ باع وشرى، وكذلك اتَّجَرَ وهو  افْتَعَل، وقد غلب على الخَمَّار قال الأَعشى:  ولَقَدْ شَهِدْتُ التَّاجِرَ آلْـ  أُمَّانَ، مَوْرُوداً شَرَابُهْ  وفي الحديث: مَنْ يَتَّجِرُ على هذا فيصلي معه. قال ابن الأَثير: هكذا  يرويه بعضهم وهو يفتعل من التجارة لأَنه يشتري بعمله الثواب ولا يكون من  الأَجر على هذه الرواية لأَن الهمزة لا تدغم في التاء وإِنما يقال فيه  يأْتَجِرُ. الجوهري: والعرب تسمي بائع الخمر تاجراً؛ قال الأَسود بن  يَعْفُرَ:  ولَقَدْ أَروحُ على التِّجَارِ مُرَجَّلاً،  مَذِلاً بِمالي، لَيِّناً أَجْيادي  أَي مائلاً عُنُقي من السُّكْرِ. ورجلٌ تاجِرٌ، والجمع تِجارٌ، بالكسر  والتخفيف، وتُجَّارٌ وتَجْرٌ مثل صاحب وصَحْبٍ؛ فأَما قوله:  إِذ ذُقْتَ فاها قلتَ: طَعمُ مُدامَةٍ  مُعَتَّقَةٍ، مما يجيء به التُّجُرْ  فقد يكون جمع تِجَارٍ، على أَن سيبويه لا يَطْرُدُ جمع الجمع؛ ونظيره  عند بعضهم قراءة من قرأَ: فَرُهُنٌ مقبوضة؛ قال: هو جمع رهانٍ الذي هو  جَمْعُ رَهْنٍ وحمله أَبو عليُّ على أَنه جمع رَهْن كَسَحْل وسُحُلٍ، وإِنما  ذلك لما ذهب إِليه سيبويه من التحجير على جمع الجمع إِلا فيما لا بدّ  منه، وقد يجوز أَن يكون التُّجُرُ في البيت من باب:  أَنا ابنُ ماويَّةَ إِذْ جَدَّ النَّقُرْ  على نقل الحركة، وقد يجوز أَن يكون التُّجُرُ جمع تاجر كشارف وشُرُفٍ  وبازل وبُزُلٍ، إِلا أَنه لم يسمع إِلا في هذا البيت. وفي الحديث: أَن  التُّجَّار يُبعثون يوم القيامة فُجَّاراً إِلا من اتقى الله وبَرَّ وصَدَقَ؛  قال ابن الأَثير: سماهم فجاراً لما في البيع والشراء من الأَيمان  الكاذبة والغبن والتدليس والربا الذي لا يتحاشاه أَكثرهم أَو لا يفطنون له،  ولهذا قال في تمامه: إِلاَّ من اتقى الله وبرّ وصدق؛ وقيل: أَصل التاجر  عندهم الخمَّار يخصونه به من بين التجار؛ ومنه حديث أَبي ذر: كنا نتحدث أَن  التاجر فاجر؛ والتَّجْرُ: اسمٌ للجمع، وقيل: هو جمع؛ وقول الأَخطل:  كَأَنَّ فَأْرَةَ مِسْكٍ غارَ تاجِرُها،  حَتَّى اشْتَراها بِأَغْلَى بَيْعِهِ التَّجِرُ  قال ابن سيده: أُراه على التشبيه كَطَهِرٍ في قول الآخر:  خَرَجْت مُبَرَّأً طَهِرَ الثِّيابِ  وأَرضَ مَتْجَرَةٌ: يُتَّجَرُ إِليها؛ وفي الصحاح: يتجر فيها. وناقة  تاجر: نافقة في التجارة والسوق؛ قال النابغة:  عِفَاءٌ قِلاصٍ طار عنها تَواجِر  وهذا كما قالوا في ضدها كاسدة. التهذيب: العرب تقول ناقة تاجرة إِذا  كانت تَنْفُقُ إِذا عُرِضَتْ على البيع لنجابتها، ونوق تواجر؛ وأَنشد  الأَصمعي:  مَجَالِحٌ في سِرِّها التَّواجِرُ  ويقال: ناقةٌ تاجِرَةٌ وأُخرى كاسدة. ابن الأَعرابي: تقول العرب إِنه  لتاجر بذلك الأَمر أَي حاذق؛ وأَنشد:  لَيْسَتْ لِقَوْمِي بالكَتِيفِ تِجارَةٌ،  لكِنَّ قَوْمِي بالطِّعانِ تِجَارُ  ويقال: رَبِحَ فلانٌ في تِجارَتِهِ إِذا أَفْضَلَ، وأَرْبَحَ إِذا صادف  سُوقاً ذاتَ رِبْحٍ.
مقاييس اللغة:
تجر التاء والجيم والراء: التِّجارة معروفة، ويقال تاجر وتَجْرٌ، كما يقال صاحبٌ وصحبٌ. ولا تكاد تُرى تاءٌ بعدها جيم.
القاموس المحيط:
التَّاجِرُ الذي يَبيعُ ويَشْتَرِي، وبائِعُ الخَمْرِ، ج تِجَارٌ وتُجَّارٌ وتَجْرٌ وتُجُرٌ، كرِجالٍ وعُمَّالٍ وصَحْبٍ وكُتُبٍ، والحاذِقُ بالْأَمْرِ، والناقَةُ النافِقَةُ في التِّجارَةِ وفي السُّوقِ،كالتَّاجِرَةِ.وأرضٌ مَتْجَرَةٌ يُتَّجَرُ فيها وإليها، وقد تَجَرَ تَجْراً وتِجارَةً. وهو على أكْرَمِ تاجِرَة على أكْرَمِ خَيْلٍ عِتاقٍ.
تاج العروس:
ت ج ر
التاجِرُ : الذي يَبِيعُ وَيشْتَرِي . تَجَرَ يَتْجُرُ تَجْراً وتِجَارَةً وكذلك اتَّجَر وهو افْتَعَلَ . وفي الحديث : " مَن يَتَّجِرُ على هذا فيُصَلِّي معه " . قال ابن الأَثِير : هكذا يَروِيه بعضُهُم وهو يَفْتَعِلُ من التِّجَارَة لأنه يَشْتَرِي بعَمَلِه الثَّوَابَ ولا يكونُ من الأَجْرِ على هذه الرِّواية لأن الهمزةَ لا تُدغَم في التّاءِ وإنما يُقال فيه : يَأْتَجِرُ
قال الجوهَرِيُّ : والعربُ تُسَمِّي بائِعَ الخَمْرِ تاجِراً . وقال الأعْشَى :
ولقد شَهِدْتُ التّاجِرَ الأُمَّ ... انَ مَورُوداً شَرَابُهْ . وقال ابن الأَثِير : وقيل : أصلُ التّاجِرِ عندهم الخَمّارُ يَخُصُّونه مِن بين التُّجَّار ومنه حديثُ أبي ذَرٍّ : " كُنَّا نَتحدَّثُ أَنَّ التَّاجِرَ فاجِرٌ " . ج تِجَارٌ وتُجَّارٌ وتَجْرٌ وتُجُرٌ كرِجَالٍ وعُمَّالٍ وصَحْبٍ وكُتُبٍ وقال الشاعِر :
إذا ذُقْتَ فاها قُلتَ طَعْمُ مُدَامَةٍ ... مُعَتَّقَةٍ مّما يَجِيءُ به التُّجُرْ . قال ابن سِيدَه : قد يكونُ جمع تِجَارٍ ونظيرُه عند بعضِهِم قِراءَةُ مَن قَرَأَ : " فرُهُنٌ مَقْبُوضَةٌ " قال : هو جمعُ رِهَانٍ الذي هو جمعُ رَهْنٍ وَحَمَلَه أبو عليٍّ على أنه جمعُ رَهْنٍ كسَحْلٍ وسُحُلٍ وإنّمَا ذلك لِمَا ذَهَب إليه سِيبَوَيْهِ من التَّحجِير على جَمْعِ الجَمْعِ إلاَّ فيما لا بُدَّ منه
من المَجَاز : التّاجِرُ : الحاذِقُ بالأَمرِ . قال ابن الأعرابيِّ : العربُ تقول : إنه لتاجِرٌ بذلك الأَمرِ أَي حاذِقٌ وأنشدَ :
لَيْسَتْ لِقَوْمِي بالكَتِيفِ تِجَارَةٌ ... لكنَّ قَوْمِي بالطِّعانِ تِجَارُ . والكَتِيف : مِسْمَارُ الدُّروعِ
من المَجاز : التّاجِرُ : النّاقةُ النافِقَةُ في التِّجارةِ وفي السُّوقِ كالتّاجِرَةِ قال النّابغةُ :
" عِفَاءُ قَلاَصٍ طار عنها تَواجِرِ . وهذا كما قالوا في ضِدَّها : كأسِدَةٌ . وفي التَّهْذِيب : العربُ تقول : ناقَةٌ تاجِرَةٌ إذا كانت تَنْفُقُ إذا عُرِضَتْ على البَيْع لِنَجابَتِها ونُوقٌ تَواجِرُ وأنشدَ الأصمعيُّ :
" مَجَالحٌ في سِرِّها التَّوَاجِرُ . وأرضٌ مَتْجَرَةٌ بكسر الجيمِ : يُتَّجَرُ إليها وفيها واقتصرَ الجوهريُّ على الأخير والجمعُ مَتَاجِرُ . وقد تَجَرَ يَتْجُرُ تَجْراً وتِجَارةً فهو تاجِرٌ . والتِّجَارَةُ : تَقْلِيبُ المالِ لِغَرَضِ الرِّبْحِ كما في الأساس . يقال : هو على أَكْرَمِ تاجِرَة أي على أَكْرَمِ خَيْلٍ عِتاقٍ وقَولُ الأخطلِ :
كأَنَّ فَارَةَ مِسْكٍ غارَ تاجِرُهَا ... حتّى اشْتَرَاهَا بأَغْلَى بَيْعِه التَّجِرُ . قال ابن سِيدَه : أراه على التَّشبِيه كطَهِرَ في قول الآخَرِ : خَرَجْت مُبَرَّأً طَهِرَ الثِّيَابِ
ومن المَجَاز : عليكم بتِجَارَةِ الآخِرَةِ وعليكَ بالسِّلَعِ التَّواجِرِ : النَّوَافِقِ . والتّاجُور : قريةٌ بالمَغْرِب

##### Türkçe

تجر
**تَجَرَ** - **يَتْجُرُ** - **تِجَارَة**
**تَجَرَ** - **يَتْجُرُ** + bir varlık + bir şey + bir varlık ile: onu onunla, fayda ve kâr elde etmek için alış ve satış olarak mübadele eder.
**تِجَارَة** - **التجارة**: “فـِعالة” vezni üzere: **تَجَرَ** - **يَتْجُرُ**’dan mübalağa isim-fiili: iki varlık arasında, satın alma yahut satma yahut borç şeklinde menfaatlerin mübadelesi; yahut bir menfaat karşılığında emeğin mübadelesi; zarar veya kâr ile:
(1) satın alma: dirhemleri, eşya yahut mal yahut menfaat ile, peşin veya borç olarak mübadele.
(2) yahut satış yahut karşılıklı satış: eşyayı, eşya yahut dirhemler ile, peşin veya borç olarak mübadele.
(3) yahut emeği menfaat ile, dirhemler yahut mal yahut eşya şeklinde, peşin veya borç olarak mübadele.
Ve mübadele edenlerden birinden kâr, diğerinden zarar ile karşılanır; bu da zımnen, asıl değerin üstünde bir fazlalık artığını yemeyi gerektirir; ve bu “باطلاً” sayılır; çünkü tek bir şeyin iki değeri olamaz: asli bir değer ve ondan kârın doğduğu fazla bir değer. Bundan dolayı ticaret daima malı bâtıl ile yemeyi gerektirir; fakat Allah سبحانه onu ticarette rızaya bağlı olma şartıyla helâl kılmıştır; zira satıcı hakikatten daha düşük bir bedele razı olabilir; bu, bedeli daha faydalı bir tarzda değerlendirmek içindir; ve alıcı da hakiki bedelden daha yüksek bir değer ödemeye razı olabilir; bu da, farkı telafi edecek daha faydalı bir tarzda yararlanma imkânını tasavvur etmesindendir.

Ve lafız, “satış ve ticaret yoluyla mübadele için mülkleri arz etmek; karşılığında bir bedel veya menfaat elde etmek” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**فَدَى** - **يَفْدِي**، **دَانَ** - **يَدِينُ** (müteaddi), **شَرَى** - **يَشْرِي**، **تَجَرَ** - **يَتْجُرُ**، **بَاعَ** - **يَبِيْعُ**، **زَادَ** - **يَزِيْدُ** (müteaddi)

Ticaret
Ticaret veya eğlence	﴿Ve bir ticaret yahut bir eğlence gördüklerinde ona dağılıp gittiler ve seni ayakta bıraktılar; de ki: Allah katında olan, eğlenceden ve ticaretten daha hayırlıdır; ve Allah rızık verenlerin en hayırlısıdır (11)﴾ Cuma ﴿Ve bir ticaret yahut bir eğlence gördüklerinde ona dağılıp gittiler ve seni ayakta bıraktılar; de ki: Allah katında olan, eğlenceden ve ticaretten daha hayırlıdır; ve Allah rızık verenlerin en hayırlısıdır(11)﴾ Cuma

Ticaret satış değildir	﴿Allah’ı anmaktan, namazı ikame etmekten ve zekâtı vermekten kendilerini ne bir ticaret ne de bir satış alıkoymayan adamlar; kalplerin ve gözlerin döneceği bir günden korkarlar(37)﴾ Nur ﴿De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz, kazandığınız mallar, kesada uğramasından korktuğunuz bir ticaret ve hoşlandığınız meskenler size Allah’tan, Resulünden ve O’nun yolunda cihaddan daha sevgili ise, o halde Allah emrini getirinceye kadar bekleyin; Allah fasık kavmi hidayete erdirmez(24)﴾ Tevbe

Ticaretin manası:
Bir şeyi bir şey ile, kâr veya zarar ile satın alma ﴿İşte onlar, hidayet karşılığında sapıklığı satın alanlardır; ticaretleri kâr etmedi ve hidayete ermiş değillerdi(16)﴾ Bakara

Emeği menfaat ile mübadele: iman + cihad + infak karşılığında mağfiret + cennetler	﴿Şüphesiz Allah’ın kitabını okuyanlar, namazı ikame edenler ve kendilerine rızık verdiğimizden gizli ve açık infak edenler, asla kesada uğramayacak bir ticaret umarlar(29)﴾ Fatır ﴿Ey iman edenler! Sizi elem verici bir azaptan kurtaracak bir ticarete size delalet edeyim mi (10) Allah’a ve Resulüne iman edersiniz ve mallarınızla ve canlarınızla Allah yolunda cihad edersiniz; bu sizin için daha hayırlıdır, eğer bilirseniz (11) size günahlarınızı bağışlar ve sizi altından ırmaklar akan cennetlere ve Adn cennetlerinde hoş meskenlere sokar; işte bu büyük kurtuluştur(12)﴾ Saff

Satışta bâtıl ile mal yemeye rıza	﴿Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda bâtıl ile yemeyin; ancak sizden bir rıza ile bir ticaret olması müstesna; ve kendinizi öldürmeyin; şüphesiz Allah size karşı merhametlidir(29)﴾ Nisa

Satış ve satın almada borç           peşin satış	﴿Ey iman edenler! Belirlenmiş bir vadeye kadar bir borç ile borçlandığınızda onu yazın; aranızda bir kâtip adaletle yazsın; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan hiçbir kâtip kaçınmasın; yazsın; üzerinde hak olan kimse imlâ ettirsin; Rabbinden sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin; eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf yahut imlâ ettirmeye güç yetiremiyorsa, velisi adaletle imlâ ettirsin; erkeklerinizden iki şahit getirin; eğer iki erkek olmazsa, razı olduğunuz şahitlerden bir erkek ve iki kadın; biri şaşırırsa diğeri ona hatırlatsın diye; şahitler çağrıldıklarında kaçınmasınlar; onu küçük veya büyük, vadesine kadar yazmaktan usanmayın; bu Allah katında daha adildir, şahitlik için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda döndürdüğünüz peşin bir ticaret olması müstesna; o takdirde onu yazmamanızda size bir günah yoktur; alışveriş yaptığınızda şahit tutun; ne kâtip ne şahit zarar görmesin; eğer yaparsanız, bu sizin için fısktır; Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir(282)﴾ Bakara

Muhtar es-Sıhah
● [تجر] ت ج ر: **تَجَر** “نصر” ve “كتب” babından; ve yine **اتَّجر** **اتِّجاراً**; **التَّجرِ**’in cem‘i **تَجْرٌ** “صاحب” ve “صحب” gibi; ve **تِجَارٌ** (تاء’nın kesresiyle) ve **تُجَّارٌ** (zammetle ve şeddeli).

Râgıb
تجر
- **التجارة**: kâr talebiyle sermayede tasarruftur; denir ki: **تجر يتجر**; ve **تاجر** ve **تجر**; “صاحب” ve “صحب” gibi. Dedi ki: onların كلامında, bu lafızdan başka, ardından **تاء** sonra **جيم** gelen yoktur (Hasen b. Zeyn dedi ki:
Ve **التاء** **الجيم**’den önce asl olarak gelmez *** ancak **تجر** için; **نتجت** ve **مرتجي**),
amma **تجاه** ise aslı **وجاه**’dır; ve **التاء** muzaraat için getirilmiştir. Ve Allah تعالى’nın sözü: ﴿هل أدلكم على تجارة تنجيكم من عذاب أليم﴾ [Saff/10]; bu ticareti, şu sözüyle tefsir etmiştir: ﴿تؤمنون بالله﴾ (ve tamamı: ﴿تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون﴾ ) [Saff/11], ayetin sonuna kadar. Ve dedi ki: ﴿اشتروا الضلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم﴾ [Bakara/16], ﴿إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم﴾ [Nisa/29], ﴿تجارة حاضرة تديرونها بينكم﴾ [Bakara/282].
İbnü’l-A‘râbî dedi (adı Muhammed b. Ziyâd’dır, ve tercümesine İnbâhü’r-ruvât 3/128’de bak): “Falanca, şu ile **تاجر**’dir”; yani: onda mahirdir, ondan kazanılan yönü bilendir.

Lisân’ın özeti
1. **تَجَرَ** **يَتْجُرُ** **تَجْراً** ve **تِجَارَةً**; sattı ve satın aldı.
2. Onların yanında **التاجر**’in aslı **الخمَّار**’dır; onu, tüccarlar arasından ona tahsis ederler.
3. Ve **أَرضَ مَتْجَرَةٌ**: ona doğru ticaret yapılır.
4. Ve **ناقة تاجر**: ticarette ve pazarda revaçta olan.
5. Şüphesiz o, o işte **لتاجر**’dir; yani mahir.
6. Falanca, ticaretinde **رَبِحَ**; **أَفْضَلَ** ettiği vakit.
7. Ve **رجلٌ تاجِرٌ**; cem‘i **تِجارٌ** (kesre ile ve tahfif ile), ve **تُجَّارٌ** ve **تَجْرٌ**.

Lisânü’l-‘Arab
● - تجر: **تَجَرَ** **يَتْجُرُ** **تَجْراً** ve **تِجَارَةً**; sattı ve satın aldı; ve yine **اتَّجَرَ**; o **افْتَعَل**’dır; ve **الخَمَّار** üzerine galip olmuştur. A‘şâ dedi ki:
ولَقَدْ شَهِدْتُ التَّاجِرَ آلْـ  أُمَّانَ، مَوْرُوداً شَرَابُهْ
Ve hadiste: “مَنْ يَتَّجِرُ على هذا فيصلي معه.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Bazıları onu böyle rivayet eder; o, ticaretten **يفتعل**’dir; çünkü ameliyle sevabı satın alır; ve bu rivayete göre **الأَجر**’den olmaz; çünkü hemze **تاء**’ya idgam edilmez; ancak onda “يأْتَجِرُ” denir.
Cevherî: Araplar şarap satıcısına **تاجراً** der; Esved b. Ya‘fur dedi ki:
ولَقَدْ أَروحُ على التِّجَارِ مُرَجَّلاً،
مَذِلاً بِمالي، لَيِّناً أَجْيادي
Yani: sarhoşluktan boynum eğik. Ve **رجلٌ تاجِرٌ**; cem‘i **تِجارٌ** (kesre ile ve tahfif ile), ve **تُجَّارٌ** ve **تَجْرٌ**; “صاحب” ve “صَحْبٍ” gibi. Amma şu sözü:
إِذ ذُقْتَ فاها قلتَ: طَعمُ مُدامَةٍ
مُعَتَّقَةٍ، مما يجيء به التُّجُرْ
o, **تِجَارٍ**’ın cem‘i olabilir; şu ki Sîbeveyh cem‘in cem‘ini düzenli görmez; ve onun benzeri, bazılarının “فَرُهُنٌ مقبوضة” diye okumasıdır; dedi ki: o, **رهانٍ**’ın cem‘idir; o da **رَهْنٍ**’in cem‘idir; Ebû Ali onu, **رَهْن**’in cem‘i olarak, “سَحْل” ve “سُحُل” gibi, حمل etti; ancak bu, Sîbeveyh’in cem‘in cem‘ine, zaruret olmayan yerde, kısıtlama getirmesinden dolayıdır. Ve caizdir ki beyitteki **التُّجُرُ**, “أَنا ابنُ ماويَّةَ إِذْ جَدَّ النَّقُرْ” babından, harekeyi nakletmekten olsun. Ve caizdir ki **التُّجُرُ**, “شارف” ve “شُرُفٍ” ve “بازِل” ve “بُزُلٍ” gibi, **تاجر**’in cem‘i olsun; ancak yalnız bu beyitte işitilmiştir.
Ve hadiste: “Şüphesiz **التُّجَّار** kıyamet günü **فُجَّاراً** olarak diriltilir; ancak Allah’tan sakınan, iyilik eden ve doğru söyleyen müstesna.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Onları **فجاراً** diye isimlendirdi; çünkü alış ve satışta yalan yeminler, gabn, tedlis ve ribâ vardır; çoğu ondan sakınmaz yahut ona dikkat etmez; bunun için tamamında dedi ki: “إِلاَّ من اتقى الله وبرّ وصدق.” Ve denildi ki: onların yanında **التاجر**’in aslı **الخمَّار**’dır; onu, tüccarlar arasından ona tahsis ederler; ve ondan Ebû Zer hadisi: “Biz, **التاجر**’in **فاجر** olduğunu konuşurduk.”
Ve **التَّجْرُ**: cem‘ için bir isimdir; ve denildi ki: o bir cem‘dir. Ahtal’ın sözü:
كَأَنَّ فَأْرَةَ مِسْكٍ غارَ تاجِرُها،
حَتَّى اشْتَراها بِأَغْلَى بَيْعِهِ التَّجِرُ
İbn Sîde dedi ki: Onu, diğerinin sözündeki “طَهِرٍ” gibi, teşbih üzere görüyorum:
خَرَجْت مُبَرَّأً طَهِرَ الثِّيابِ
Ve **أَرضَ مَتْجَرَةٌ**: ona doğru ticaret yapılır; Sıhah’ta: onda ticaret yapılır. Ve **ناقة تاجر**: ticarette ve pazarda revaçta olan; Nâbiga dedi ki:
عِفَاءٌ قِلاصٍ طار عنها تَواجِر
Bu, zıddında “كاسدة” dedikleri gibidir. Tehzîb: Araplar “**ناقة تاجرة**” der; satışa arz edildiğinde, soyluluğundan dolayı revaç bulursa; ve “**نوق تواجر**”. Asma‘î şu beyti okudu:
مَجَالِحٌ في سِرِّها التَّواجِرُ
Ve denir: “**ناقةٌ تاجِرَةٌ**” ve diğeri “كاسدة”.
İbnü’l-A‘râbî: Araplar der ki: “Şüphesiz o, o işte **لتاجر**’dir”; yani mahir. Ve şu beyti okudu:
لَيْسَتْ لِقَوْمِي بالكَتِيفِ تِجارَةٌ،
لكِنَّ قَوْمِي بالطِّعانِ تِجَارُ
Ve denir: Falanca, ticaretinde **رَبِحَ**; **أَفْضَلَ** ettiği vakit; ve **أَرْبَحَ**; kârı olan bir pazara rastladığı vakit.

Mekâyîsü’l-luğa:
تجر **التاء** ve **الجيم** ve **الراء**: **التِّجارة** mâlûmdur; ve “**تاجر**” ve “**تَجْرٌ**” denir; “صاحبٌ” ve “صحبٌ” denildiği gibi. Ve ardından **جيم** gelen bir **تاء** neredeyse görülmez.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**التَّاجِرُ**: satan ve satın alan; ve şarap satıcısı; cem‘i **تِجَارٌ** ve **تُجَّارٌ** ve **تَجْرٌ** ve **تُجُرٌ**; “رِجالٍ” ve “عُمَّالٍ” ve “صَحْبٍ” ve “كُتُبٍ” gibi. Ve işte mahir olan. Ve ticarette ve pazarda revaçta olan deve; **كالتَّاجِرَةِ** gibi. Ve **أرضٌ مَتْجَرَةٌ**: onda ve ona doğru ticaret yapılır. Ve **تَجَرَ** **تَجْراً** ve **تِجارَةً**. Ve o, “أكْرَمِ تاجِرَة” üzeredir; “أكْرَمِ خَيْلٍ عِتاقٍ” üzeredir.

Tâcü’l-‘arûs:
ت ج ر
**التاجِرُ**: satan ve satın alan. **تَجَرَ** **يَتْجُرُ** **تَجْراً** ve **تِجَارَةً**; ve yine **اتَّجَر**; o **افْتَعَلَ**’dır. Ve hadiste: “مَن يَتَّجِرُ على هذا فيُصَلِّي معه”. İbnü’l-Esîr dedi ki: Bazıları onu böyle rivayet eder; o, **التِّجَارَة**’den **يَفْتَعِلُ**’dir; çünkü ameliyle sevabı satın alır; ve bu rivayete göre **الأَجْر**’den olmaz; çünkü hemze **التّاءِ**’ya idgam edilmez; ancak onda “يَأْتَجِرُ” denir.
Cevherî dedi ki: Araplar şarap satıcısına **تاجِراً** isim verir. A‘şâ dedi ki:
ولقد شَهِدْتُ التّاجِرَ الأُمَّ ... انَ مَورُوداً شَرَابُهْ .
İbnü’l-Esîr dedi ki: Ve denildi ki: onların yanında **التّاجِر**’in aslı **الخَمّار**’dır; onu, **التُّجَّار** arasından ona tahsis ederler; ve ondan Ebû Zer hadisi: “كُنَّا نَتحدَّثُ أَنَّ التَّاجِرَ فاجِرٌ”. Cem‘i **تِجَارٌ** ve **تُجَّارٌ** ve **تَجْرٌ** ve **تُجُرٌ**; “رِجَالٍ” ve “عُمَّالٍ” ve “صَحْبٍ” ve “كُتُبٍ” gibi. Şair dedi ki:
إذا ذُقْتَ فاها قُلتَ طَعْمُ مُدَامَةٍ ... مُعَتَّقَةٍ مّما يَجِيءُ به التُّجُرْ .
İbn Sîde dedi ki: **تِجَارٍ**’ın cem‘i olabilir; ve onun benzeri, bazısının “فرُهُنٌ مَقْبُوضَةٌ” okumasıdır; dedi ki: o, **رِهَانٍ**’ın cem‘idir; o da **رَهْنٍ**’in cem‘idir; Ebû Ali onu, **رَهْنٍ**’in cem‘i olarak, “سَحْلٍ” ve “سُحُلٍ” gibi حمل etti; ancak bu, Sîbeveyh’in cem‘in cem‘ine, zaruret olmayan yerde, kısıtlama getirmesinden dolayıdır.
Mecazdan: **التّاجِرُ**: işte mahir olan. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Araplar der: “Şüphesiz o, o işte **لتاجِرٌ**’dir”; yani mahir. Ve şu beyti okudu:
لَيْسَتْ لِقَوْمِي بالكَتِيفِ تِجَارَةٌ ... لكنَّ قَوْمِي بالطِّعانِ تِجَارُ .
Ve **الكَتِيف**: zırhların çivisidir.
Mecazdan: **التّاجِرُ**: ticarette ve pazarda revaçta olan deve; **كالتّاجِرَةِ** gibi. Nâbiga dedi ki:
" عِفَاءُ قَلاَصٍ طار عنها تَواجِرِ .
Bu, zıddında “كأسِدَةٌ” dedikleri gibidir. Tehzîb’de: Araplar “**ناقَةٌ تاجِرَةٌ**” der; satışa arz edildiğinde, soyluluğundan dolayı revaç bulursa; ve “**نُوقٌ تَواجِرُ**”. Asma‘î şu beyti okudu:
" مَجَالحٌ في سِرِّها التَّوَاجِرُ .
Ve **أرضٌ مَتْجَرَةٌ** (جيم’in kesresiyle): ona ve onda ticaret yapılır; Cevherî yalnız ikincisiyle yetindi; cem‘i **مَتَاجِرُ**. Ve **تَجَرَ** **يَتْجُرُ** **تَجْراً** ve **تِجَارةً**; o halde o **تاجِرٌ**’dir. Ve **التِّجَارَةُ**: Esâs’ta olduğu üzere, kâr maksadı için malı çevirip dolaştırmaktır. Denir: o, “أَكْرَمِ تاجِرَة” üzeredir; yani “أَكْرَمِ خَيْلٍ عِتاقٍ” üzeredir. Ahtal’ın sözü:
كأَنَّ فَارَةَ مِسْكٍ غارَ تاجِرُهَا ... حتّى اشْتَرَاهَا بأَغْلَى بَيْعِه التَّجِرُ .
İbn Sîde dedi ki: Onu, diğerinin sözündeki “طَهِرَ” gibi, teşbih üzere görüyorum: “خَرَجْت مُبَرَّأً طَهِرَ الثِّيَابِ”.
Ve mecazdan: “Size ahiret ticareti gerekir”; ve “Sana **السِّلَعِ التَّواجِرِ** gerekir”: revaçta olanlar. Ve **التّاجُور**: Mağrib’de bir köydür.
