# تجر — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: تجر

تجر
تَجَرَ - يَتْجُرُ - تِجَارَة
تَجَرَ - يَتْجُرُ + كائن + شيئاً + مع كائن: يبادله معهه بيعاً وشراءً لتحصيل نفع وربح
تِجَارَة - التجارة: على وزن " فـِعالة " : اسم فعل مبالغة من " تَجَرَ - يَتْجُرُ": تبادل المنافع بين كائنين على شكل شراء أو بيع أو دين، أو تبادل جهد بمنفعة، مع خسارة أو ربح:
(1) شراء: تبادل دراهم بمتاع أو بضاعة أو منفعة، نقداً أو ديناً
(2) أو بيع أو تبايع: تبادل متاع بمتاع أو دراهم، نقداً أو ديناً
(3) أو تبادل جهد بمنفعة، على شكل دراهم أو بضاعة أو متاع، نقداً أو ديناً
والربح من أحد المتبادلين يقابله خسارة من الآخر، وهذا يقتضي ضمناَ أكل فائض زائد عن أصل القيمة، وهو يعتبر " باطلاً " لأنه لا يمكن للشيء الواحد أن يكون له قيمتان، قيمة أصلية، وقيمة زائدة ينشأ عنها الربح، ولذلك فإن التجارة تقتضي دوماً أكل المال بالباطل، ولكن الله سبحانه أحل ذلك في التجارة بشرط التراضي، حيث قد يرضى البائع ثمناً أقل عن الحقيقة، وذلك لاستثمار الثمن بطريقة أكثر جدوى، وقد يرضى المشتري بدفع قيمة أعلى من الثمن الحقيقي، وذلك لتصوره إمكانية الاستفادة بطريقة أكثر جدوى تعوضه عن الفرق
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عرض ممتلكات للمبادلة عبر البيع والتجارة للحصول مقابلها على ثمن أو نفع"، وهي:
فَدَى - يَفْدِي، دَانَ - يَدِينُ (المتعدي)، شَرَى - يَشْرِي، تَجَرَ - يَتْجُرُ، بَاعَ - يَبِيْعُ، زَادَ - يَزِيْدُ (المتعدي)
تجارة
تجارة أو لهو	﴿وإذا رأوا تجارة أو لهوا انفضوا إليها وتركوك قائما قل ما عند الله خير من اللهو ومن التجارة والله خير الرازقين (11)﴾ الجمعة ﴿وإذا رأوا تجارة أو لهوا انفضوا إليها وتركوك قائما قل ما عند الله خير من اللهو ومن التجارة والله خير الرازقين(11)﴾ الجمعة
التجارة غير البيع	﴿رجال لا تلهيهم تجارة ولا بيع عن ذكر الله وإقام الصلاة وإيتاء الزكاة يخافون يوما تتقلب فيه القلوب والأبصار(37)﴾ النور ﴿قل إن كان آباؤكم وأبناؤكم وإخوانكم وأزواجكم وعشيرتكم وأموال اقترفتموهاوتجارة تخشون كسادها ومساكن ترضونها أحب إليكم من الله ورسوله وجهاد في سبيله فتربصوا حتى يأتي الله بأمره والله لا يهدي القوم الفاسقين(24)﴾ التوبة
معنى التجارة :
شراء شيء بشيء مع ربح أو خسارة﴿أولئك الذين اشتروا الضلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم وما كانوا مهتدين(16)﴾ البقرة
تبادل جهد بمنفعة إيمان + جهاد + إنفاق مقابل غفران + جنات	﴿إن الذين يتلون كتاب الله وأقاموا الصلاة وأنفقوا مما رزقناهم سرا وعلانية يرجون تجارة لن تبور(29)﴾ فاطر ﴿ياأيها الذين آمنوا هل أدلكم على تجارة تنجيكم من عذاب أليم (10) تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون (11) يغفر لكم ذنوبكم ويدخلكم جنات تجري من تحتها الأنهار ومساكن طيبة في جنات عدن ذلك الفوز العظيم(12)﴾ الصف
التراضي بأكل المال بالباطل في البيع	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تأكلوا أموالكم بينكم بالباطل إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم ولا تقتلوا أنفسكم إن الله كان بكم رحيما(29)﴾ النساء
الدَّين في البيع والشراء           البيع النقدي	﴿ياأيها الذين آمنوا إذا تداينتم بدين إلى أجل مسمى فاكتبوه وليكتب بينكم كاتب بالعدل ولا يأب كاتب أن يكتب كما علمه الله فليكتب وليملل الذي عليه الحق وليتق الله ربه ولا يبخس منه شيئا فإن كان الذي عليه الحق سفيها أو ضعيفا أو لا يستطيع أن يمل هو فليملل وليه بالعدل واستشهدوا شهيدين من رجالكم فإن لم يكونا رجلين فرجل وامرأتان ممن ترضون من الشهداء أن تضل إحداهما فتذكر إحداهما الأخرى ولا يأب الشهداء إذا ما دعوا ولا تسأموا أن تكتبوه صغيرا أو كبيرا إلى أجله ذلكم أقسط عند الله وأقوم للشهادة وأدنى ألا ترتابوا إلا أن تكون تجارة حاضرة تديرونها بينكم فليس عليكم جناح ألا تكتبوها وأشهدوا إذا تبايعتم ولا يضار كاتب ولا شهيد وإن تفعلوا فإنه فسوق بكم واتقوا الله ويعلمكم الله والله بكل شيء عليم(282)﴾ البقرة
مختار الصحاح
● [تجر] ت ج ر: تَجَر من باب نصر وكتب وكذلك اتَّجر اتِّجاراً وجمع التَّجرِ تَجْرٌ كصاحب وصحب و تِجَارٌ بكسر التاء و تُجَّارٌ بالضم والتشديد
الراغب
تجر
- التجارة: التصرف في رأس المال طلبا للربح، يقال: تجر يتجر، وتاجر وتجر، كصاحب وصحب، قال: وليس في كلامهم تاء بعدها جيم غير هذا اللفظ (قال الحسن بن زين:
والتاء قبل الجيم أصلا لا تجي *** إلا لتجر نتجت ومرتجي)، فأما تجاه فأصله وجاه، وتجوب التاء للمضارعة، وقوله تعالى: }هل أدلكم على تجارة تنجيكم من عذاب أليم﴿[الصف/10]، فقد فسر هذه التجارة بقوله:﴾تؤمنون بالله﴿(وتمامها﴾تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون﴿) [الصف/11]، إلى آخر الآية. وقال:﴾اشتروا الضلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم﴿[البقرة/16]،﴾إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم﴿[النساء/29]،﴾تجارة حاضرة تديرونها بينكم{ [البقرة/282].
قال ابن الأعرابي (اسمه محمد بن زياد، وانظر ترجمته في إنباه الرواة 3/128) : فلان تاجر بكذا، أي: حاذق به، عارف الوجه المكتسب منه.
ملخص اللسان
1.     تَجَرَ يَتْجُرُ تَجْراً وتِجَارَةً؛ باع وشرى
2.      أَصل التاجر  عندهم الخمَّار يخصونه به من بين التجار؛
3.      وأَرضَ مَتْجَرَةٌ: يُتَّجَرُ إِليها؛
4.     وناقة  تاجر: نافقة في التجارة والسوق؛
5.     إِنه  لتاجر بذلك الأَمر أَي حاذق؛
6.    رَبِحَ فلانٌ في تِجارَتِهِ إِذا أَفْضَلَ،
7.      ورجلٌ تاجِرٌ، والجمع تِجارٌ، بالكسر  والتخفيف، وتُجَّارٌ وتَجْرٌ
لسان العرب
● - تجر: تَجَرَ يَتْجُرُ تَجْراً وتِجَارَةً؛ باع وشرى، وكذلك اتَّجَرَ وهو  افْتَعَل، وقد غلب على الخَمَّار قال الأَعشى:  ولَقَدْ شَهِدْتُ التَّاجِرَ آلْـ  أُمَّانَ، مَوْرُوداً شَرَابُهْ  وفي الحديث: مَنْ يَتَّجِرُ على هذا فيصلي معه. قال ابن الأَثير: هكذا  يرويه بعضهم وهو يفتعل من التجارة لأَنه يشتري بعمله الثواب ولا يكون من  الأَجر على هذه الرواية لأَن الهمزة لا تدغم في التاء وإِنما يقال فيه  يأْتَجِرُ. الجوهري: والعرب تسمي بائع الخمر تاجراً؛ قال الأَسود بن  يَعْفُرَ:  ولَقَدْ أَروحُ على التِّجَارِ مُرَجَّلاً،  مَذِلاً بِمالي، لَيِّناً أَجْيادي  أَي مائلاً عُنُقي من السُّكْرِ. ورجلٌ تاجِرٌ، والجمع تِجارٌ، بالكسر  والتخفيف، وتُجَّارٌ وتَجْرٌ مثل صاحب وصَحْبٍ؛ فأَما قوله:  إِذ ذُقْتَ فاها قلتَ: طَعمُ مُدامَةٍ  مُعَتَّقَةٍ، مما يجيء به التُّجُرْ  فقد يكون جمع تِجَارٍ، على أَن سيبويه لا يَطْرُدُ جمع الجمع؛ ونظيره  عند بعضهم قراءة من قرأَ: فَرُهُنٌ مقبوضة؛ قال: هو جمع رهانٍ الذي هو  جَمْعُ رَهْنٍ وحمله أَبو عليُّ على أَنه جمع رَهْن كَسَحْل وسُحُلٍ، وإِنما  ذلك لما ذهب إِليه سيبويه من التحجير على جمع الجمع إِلا فيما لا بدّ  منه، وقد يجوز أَن يكون التُّجُرُ في البيت من باب:  أَنا ابنُ ماويَّةَ إِذْ جَدَّ النَّقُرْ  على نقل الحركة، وقد يجوز أَن يكون التُّجُرُ جمع تاجر كشارف وشُرُفٍ  وبازل وبُزُلٍ، إِلا أَنه لم يسمع إِلا في هذا البيت. وفي الحديث: أَن  التُّجَّار يُبعثون يوم القيامة فُجَّاراً إِلا من اتقى الله وبَرَّ وصَدَقَ؛  قال ابن الأَثير: سماهم فجاراً لما في البيع والشراء من الأَيمان  الكاذبة والغبن والتدليس والربا الذي لا يتحاشاه أَكثرهم أَو لا يفطنون له،  ولهذا قال في تمامه: إِلاَّ من اتقى الله وبرّ وصدق؛ وقيل: أَصل التاجر  عندهم الخمَّار يخصونه به من بين التجار؛ ومنه حديث أَبي ذر: كنا نتحدث أَن  التاجر فاجر؛ والتَّجْرُ: اسمٌ للجمع، وقيل: هو جمع؛ وقول الأَخطل:  كَأَنَّ فَأْرَةَ مِسْكٍ غارَ تاجِرُها،  حَتَّى اشْتَراها بِأَغْلَى بَيْعِهِ التَّجِرُ  قال ابن سيده: أُراه على التشبيه كَطَهِرٍ في قول الآخر:  خَرَجْت مُبَرَّأً طَهِرَ الثِّيابِ  وأَرضَ مَتْجَرَةٌ: يُتَّجَرُ إِليها؛ وفي الصحاح: يتجر فيها. وناقة  تاجر: نافقة في التجارة والسوق؛ قال النابغة:  عِفَاءٌ قِلاصٍ طار عنها تَواجِر  وهذا كما قالوا في ضدها كاسدة. التهذيب: العرب تقول ناقة تاجرة إِذا  كانت تَنْفُقُ إِذا عُرِضَتْ على البيع لنجابتها، ونوق تواجر؛ وأَنشد  الأَصمعي:  مَجَالِحٌ في سِرِّها التَّواجِرُ  ويقال: ناقةٌ تاجِرَةٌ وأُخرى كاسدة. ابن الأَعرابي: تقول العرب إِنه  لتاجر بذلك الأَمر أَي حاذق؛ وأَنشد:  لَيْسَتْ لِقَوْمِي بالكَتِيفِ تِجارَةٌ،  لكِنَّ قَوْمِي بالطِّعانِ تِجَارُ  ويقال: رَبِحَ فلانٌ في تِجارَتِهِ إِذا أَفْضَلَ، وأَرْبَحَ إِذا صادف  سُوقاً ذاتَ رِبْحٍ.
مقاييس اللغة:
تجر التاء والجيم والراء: التِّجارة معروفة، ويقال تاجر وتَجْرٌ، كما يقال صاحبٌ وصحبٌ. ولا تكاد تُرى تاءٌ بعدها جيم.
القاموس المحيط:
التَّاجِرُ الذي يَبيعُ ويَشْتَرِي، وبائِعُ الخَمْرِ، ج تِجَارٌ وتُجَّارٌ وتَجْرٌ وتُجُرٌ، كرِجالٍ وعُمَّالٍ وصَحْبٍ وكُتُبٍ، والحاذِقُ بالْأَمْرِ، والناقَةُ النافِقَةُ في التِّجارَةِ وفي السُّوقِ،كالتَّاجِرَةِ.وأرضٌ مَتْجَرَةٌ يُتَّجَرُ فيها وإليها، وقد تَجَرَ تَجْراً وتِجارَةً. وهو على أكْرَمِ تاجِرَة على أكْرَمِ خَيْلٍ عِتاقٍ.
تاج العروس:
ت ج ر
التاجِرُ : الذي يَبِيعُ وَيشْتَرِي . تَجَرَ يَتْجُرُ تَجْراً وتِجَارَةً وكذلك اتَّجَر وهو افْتَعَلَ . وفي الحديث : " مَن يَتَّجِرُ على هذا فيُصَلِّي معه " . قال ابن الأَثِير : هكذا يَروِيه بعضُهُم وهو يَفْتَعِلُ من التِّجَارَة لأنه يَشْتَرِي بعَمَلِه الثَّوَابَ ولا يكونُ من الأَجْرِ على هذه الرِّواية لأن الهمزةَ لا تُدغَم في التّاءِ وإنما يُقال فيه : يَأْتَجِرُ
قال الجوهَرِيُّ : والعربُ تُسَمِّي بائِعَ الخَمْرِ تاجِراً . وقال الأعْشَى :
ولقد شَهِدْتُ التّاجِرَ الأُمَّ ... انَ مَورُوداً شَرَابُهْ . وقال ابن الأَثِير : وقيل : أصلُ التّاجِرِ عندهم الخَمّارُ يَخُصُّونه مِن بين التُّجَّار ومنه حديثُ أبي ذَرٍّ : " كُنَّا نَتحدَّثُ أَنَّ التَّاجِرَ فاجِرٌ " . ج تِجَارٌ وتُجَّارٌ وتَجْرٌ وتُجُرٌ كرِجَالٍ وعُمَّالٍ وصَحْبٍ وكُتُبٍ وقال الشاعِر :
إذا ذُقْتَ فاها قُلتَ طَعْمُ مُدَامَةٍ ... مُعَتَّقَةٍ مّما يَجِيءُ به التُّجُرْ . قال ابن سِيدَه : قد يكونُ جمع تِجَارٍ ونظيرُه عند بعضِهِم قِراءَةُ مَن قَرَأَ : " فرُهُنٌ مَقْبُوضَةٌ " قال : هو جمعُ رِهَانٍ الذي هو جمعُ رَهْنٍ وَحَمَلَه أبو عليٍّ على أنه جمعُ رَهْنٍ كسَحْلٍ وسُحُلٍ وإنّمَا ذلك لِمَا ذَهَب إليه سِيبَوَيْهِ من التَّحجِير على جَمْعِ الجَمْعِ إلاَّ فيما لا بُدَّ منه
من المَجَاز : التّاجِرُ : الحاذِقُ بالأَمرِ . قال ابن الأعرابيِّ : العربُ تقول : إنه لتاجِرٌ بذلك الأَمرِ أَي حاذِقٌ وأنشدَ :
لَيْسَتْ لِقَوْمِي بالكَتِيفِ تِجَارَةٌ ... لكنَّ قَوْمِي بالطِّعانِ تِجَارُ . والكَتِيف : مِسْمَارُ الدُّروعِ
من المَجاز : التّاجِرُ : النّاقةُ النافِقَةُ في التِّجارةِ وفي السُّوقِ كالتّاجِرَةِ قال النّابغةُ :
" عِفَاءُ قَلاَصٍ طار عنها تَواجِرِ . وهذا كما قالوا في ضِدَّها : كأسِدَةٌ . وفي التَّهْذِيب : العربُ تقول : ناقَةٌ تاجِرَةٌ إذا كانت تَنْفُقُ إذا عُرِضَتْ على البَيْع لِنَجابَتِها ونُوقٌ تَواجِرُ وأنشدَ الأصمعيُّ :
" مَجَالحٌ في سِرِّها التَّوَاجِرُ . وأرضٌ مَتْجَرَةٌ بكسر الجيمِ : يُتَّجَرُ إليها وفيها واقتصرَ الجوهريُّ على الأخير والجمعُ مَتَاجِرُ . وقد تَجَرَ يَتْجُرُ تَجْراً وتِجَارةً فهو تاجِرٌ . والتِّجَارَةُ : تَقْلِيبُ المالِ لِغَرَضِ الرِّبْحِ كما في الأساس . يقال : هو على أَكْرَمِ تاجِرَة أي على أَكْرَمِ خَيْلٍ عِتاقٍ وقَولُ الأخطلِ :
كأَنَّ فَارَةَ مِسْكٍ غارَ تاجِرُهَا ... حتّى اشْتَرَاهَا بأَغْلَى بَيْعِه التَّجِرُ . قال ابن سِيدَه : أراه على التَّشبِيه كطَهِرَ في قول الآخَرِ : خَرَجْت مُبَرَّأً طَهِرَ الثِّيَابِ
ومن المَجَاز : عليكم بتِجَارَةِ الآخِرَةِ وعليكَ بالسِّلَعِ التَّواجِرِ : النَّوَافِقِ . والتّاجُور : قريةٌ بالمَغْرِب

### Türkçe

تجر
**تَجَرَ** - **يَتْجُرُ** - **تِجَارَة**
**تَجَرَ** - **يَتْجُرُ** + bir varlık + bir şey + bir varlık ile: onu onunla, fayda ve kâr elde etmek için alış ve satış olarak mübadele eder.
**تِجَارَة** - **التجارة**: “فـِعالة” vezni üzere: **تَجَرَ** - **يَتْجُرُ**’dan mübalağa isim-fiili: iki varlık arasında, satın alma yahut satma yahut borç şeklinde menfaatlerin mübadelesi; yahut bir menfaat karşılığında emeğin mübadelesi; zarar veya kâr ile:
(1) satın alma: dirhemleri, eşya yahut mal yahut menfaat ile, peşin veya borç olarak mübadele.
(2) yahut satış yahut karşılıklı satış: eşyayı, eşya yahut dirhemler ile, peşin veya borç olarak mübadele.
(3) yahut emeği menfaat ile, dirhemler yahut mal yahut eşya şeklinde, peşin veya borç olarak mübadele.
Ve mübadele edenlerden birinden kâr, diğerinden zarar ile karşılanır; bu da zımnen, asıl değerin üstünde bir fazlalık artığını yemeyi gerektirir; ve bu “باطلاً” sayılır; çünkü tek bir şeyin iki değeri olamaz: asli bir değer ve ondan kârın doğduğu fazla bir değer. Bundan dolayı ticaret daima malı bâtıl ile yemeyi gerektirir; fakat Allah سبحانه onu ticarette rızaya bağlı olma şartıyla helâl kılmıştır; zira satıcı hakikatten daha düşük bir bedele razı olabilir; bu, bedeli daha faydalı bir tarzda değerlendirmek içindir; ve alıcı da hakiki bedelden daha yüksek bir değer ödemeye razı olabilir; bu da, farkı telafi edecek daha faydalı bir tarzda yararlanma imkânını tasavvur etmesindendir.

Ve lafız, “satış ve ticaret yoluyla mübadele için mülkleri arz etmek; karşılığında bir bedel veya menfaat elde etmek” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**فَدَى** - **يَفْدِي**، **دَانَ** - **يَدِينُ** (müteaddi), **شَرَى** - **يَشْرِي**، **تَجَرَ** - **يَتْجُرُ**، **بَاعَ** - **يَبِيْعُ**، **زَادَ** - **يَزِيْدُ** (müteaddi)

Ticaret
Ticaret veya eğlence	﴿Ve bir ticaret yahut bir eğlence gördüklerinde ona dağılıp gittiler ve seni ayakta bıraktılar; de ki: Allah katında olan, eğlenceden ve ticaretten daha hayırlıdır; ve Allah rızık verenlerin en hayırlısıdır (11)﴾ Cuma ﴿Ve bir ticaret yahut bir eğlence gördüklerinde ona dağılıp gittiler ve seni ayakta bıraktılar; de ki: Allah katında olan, eğlenceden ve ticaretten daha hayırlıdır; ve Allah rızık verenlerin en hayırlısıdır(11)﴾ Cuma

Ticaret satış değildir	﴿Allah’ı anmaktan, namazı ikame etmekten ve zekâtı vermekten kendilerini ne bir ticaret ne de bir satış alıkoymayan adamlar; kalplerin ve gözlerin döneceği bir günden korkarlar(37)﴾ Nur ﴿De ki: Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz, kazandığınız mallar, kesada uğramasından korktuğunuz bir ticaret ve hoşlandığınız meskenler size Allah’tan, Resulünden ve O’nun yolunda cihaddan daha sevgili ise, o halde Allah emrini getirinceye kadar bekleyin; Allah fasık kavmi hidayete erdirmez(24)﴾ Tevbe

Ticaretin manası:
Bir şeyi bir şey ile, kâr veya zarar ile satın alma ﴿İşte onlar, hidayet karşılığında sapıklığı satın alanlardır; ticaretleri kâr etmedi ve hidayete ermiş değillerdi(16)﴾ Bakara

Emeği menfaat ile mübadele: iman + cihad + infak karşılığında mağfiret + cennetler	﴿Şüphesiz Allah’ın kitabını okuyanlar, namazı ikame edenler ve kendilerine rızık verdiğimizden gizli ve açık infak edenler, asla kesada uğramayacak bir ticaret umarlar(29)﴾ Fatır ﴿Ey iman edenler! Sizi elem verici bir azaptan kurtaracak bir ticarete size delalet edeyim mi (10) Allah’a ve Resulüne iman edersiniz ve mallarınızla ve canlarınızla Allah yolunda cihad edersiniz; bu sizin için daha hayırlıdır, eğer bilirseniz (11) size günahlarınızı bağışlar ve sizi altından ırmaklar akan cennetlere ve Adn cennetlerinde hoş meskenlere sokar; işte bu büyük kurtuluştur(12)﴾ Saff

Satışta bâtıl ile mal yemeye rıza	﴿Ey iman edenler! Mallarınızı aranızda bâtıl ile yemeyin; ancak sizden bir rıza ile bir ticaret olması müstesna; ve kendinizi öldürmeyin; şüphesiz Allah size karşı merhametlidir(29)﴾ Nisa

Satış ve satın almada borç           peşin satış	﴿Ey iman edenler! Belirlenmiş bir vadeye kadar bir borç ile borçlandığınızda onu yazın; aranızda bir kâtip adaletle yazsın; Allah’ın kendisine öğrettiği gibi yazmaktan hiçbir kâtip kaçınmasın; yazsın; üzerinde hak olan kimse imlâ ettirsin; Rabbinden sakınsın ve ondan hiçbir şeyi eksiltmesin; eğer üzerinde hak olan kimse sefih yahut zayıf yahut imlâ ettirmeye güç yetiremiyorsa, velisi adaletle imlâ ettirsin; erkeklerinizden iki şahit getirin; eğer iki erkek olmazsa, razı olduğunuz şahitlerden bir erkek ve iki kadın; biri şaşırırsa diğeri ona hatırlatsın diye; şahitler çağrıldıklarında kaçınmasınlar; onu küçük veya büyük, vadesine kadar yazmaktan usanmayın; bu Allah katında daha adildir, şahitlik için daha sağlamdır ve şüphe etmemenize daha yakındır; ancak aranızda döndürdüğünüz peşin bir ticaret olması müstesna; o takdirde onu yazmamanızda size bir günah yoktur; alışveriş yaptığınızda şahit tutun; ne kâtip ne şahit zarar görmesin; eğer yaparsanız, bu sizin için fısktır; Allah’tan sakının; Allah size öğretir; Allah her şeyi bilendir(282)﴾ Bakara

Muhtar es-Sıhah
● [تجر] ت ج ر: **تَجَر** “نصر” ve “كتب” babından; ve yine **اتَّجر** **اتِّجاراً**; **التَّجرِ**’in cem‘i **تَجْرٌ** “صاحب” ve “صحب” gibi; ve **تِجَارٌ** (تاء’nın kesresiyle) ve **تُجَّارٌ** (zammetle ve şeddeli).

Râgıb
تجر
- **التجارة**: kâr talebiyle sermayede tasarruftur; denir ki: **تجر يتجر**; ve **تاجر** ve **تجر**; “صاحب” ve “صحب” gibi. Dedi ki: onların كلامında, bu lafızdan başka, ardından **تاء** sonra **جيم** gelen yoktur (Hasen b. Zeyn dedi ki:
Ve **التاء** **الجيم**’den önce asl olarak gelmez *** ancak **تجر** için; **نتجت** ve **مرتجي**),
amma **تجاه** ise aslı **وجاه**’dır; ve **التاء** muzaraat için getirilmiştir. Ve Allah تعالى’nın sözü: ﴿هل أدلكم على تجارة تنجيكم من عذاب أليم﴾ [Saff/10]; bu ticareti, şu sözüyle tefsir etmiştir: ﴿تؤمنون بالله﴾ (ve tamamı: ﴿تؤمنون بالله ورسوله وتجاهدون في سبيل الله بأموالكم وأنفسكم ذلكم خير لكم إن كنتم تعلمون﴾ ) [Saff/11], ayetin sonuna kadar. Ve dedi ki: ﴿اشتروا الضلالة بالهدى فما ربحت تجارتهم﴾ [Bakara/16], ﴿إلا أن تكون تجارة عن تراض منكم﴾ [Nisa/29], ﴿تجارة حاضرة تديرونها بينكم﴾ [Bakara/282].
İbnü’l-A‘râbî dedi (adı Muhammed b. Ziyâd’dır, ve tercümesine İnbâhü’r-ruvât 3/128’de bak): “Falanca, şu ile **تاجر**’dir”; yani: onda mahirdir, ondan kazanılan yönü bilendir.

Lisân’ın özeti
1. **تَجَرَ** **يَتْجُرُ** **تَجْراً** ve **تِجَارَةً**; sattı ve satın aldı.
2. Onların yanında **التاجر**’in aslı **الخمَّار**’dır; onu, tüccarlar arasından ona tahsis ederler.
3. Ve **أَرضَ مَتْجَرَةٌ**: ona doğru ticaret yapılır.
4. Ve **ناقة تاجر**: ticarette ve pazarda revaçta olan.
5. Şüphesiz o, o işte **لتاجر**’dir; yani mahir.
6. Falanca, ticaretinde **رَبِحَ**; **أَفْضَلَ** ettiği vakit.
7. Ve **رجلٌ تاجِرٌ**; cem‘i **تِجارٌ** (kesre ile ve tahfif ile), ve **تُجَّارٌ** ve **تَجْرٌ**.

Lisânü’l-‘Arab
● - تجر: **تَجَرَ** **يَتْجُرُ** **تَجْراً** ve **تِجَارَةً**; sattı ve satın aldı; ve yine **اتَّجَرَ**; o **افْتَعَل**’dır; ve **الخَمَّار** üzerine galip olmuştur. A‘şâ dedi ki:
ولَقَدْ شَهِدْتُ التَّاجِرَ آلْـ  أُمَّانَ، مَوْرُوداً شَرَابُهْ
Ve hadiste: “مَنْ يَتَّجِرُ على هذا فيصلي معه.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Bazıları onu böyle rivayet eder; o, ticaretten **يفتعل**’dir; çünkü ameliyle sevabı satın alır; ve bu rivayete göre **الأَجر**’den olmaz; çünkü hemze **تاء**’ya idgam edilmez; ancak onda “يأْتَجِرُ” denir.
Cevherî: Araplar şarap satıcısına **تاجراً** der; Esved b. Ya‘fur dedi ki:
ولَقَدْ أَروحُ على التِّجَارِ مُرَجَّلاً،
مَذِلاً بِمالي، لَيِّناً أَجْيادي
Yani: sarhoşluktan boynum eğik. Ve **رجلٌ تاجِرٌ**; cem‘i **تِجارٌ** (kesre ile ve tahfif ile), ve **تُجَّارٌ** ve **تَجْرٌ**; “صاحب” ve “صَحْبٍ” gibi. Amma şu sözü:
إِذ ذُقْتَ فاها قلتَ: طَعمُ مُدامَةٍ
مُعَتَّقَةٍ، مما يجيء به التُّجُرْ
o, **تِجَارٍ**’ın cem‘i olabilir; şu ki Sîbeveyh cem‘in cem‘ini düzenli görmez; ve onun benzeri, bazılarının “فَرُهُنٌ مقبوضة” diye okumasıdır; dedi ki: o, **رهانٍ**’ın cem‘idir; o da **رَهْنٍ**’in cem‘idir; Ebû Ali onu, **رَهْن**’in cem‘i olarak, “سَحْل” ve “سُحُل” gibi, حمل etti; ancak bu, Sîbeveyh’in cem‘in cem‘ine, zaruret olmayan yerde, kısıtlama getirmesinden dolayıdır. Ve caizdir ki beyitteki **التُّجُرُ**, “أَنا ابنُ ماويَّةَ إِذْ جَدَّ النَّقُرْ” babından, harekeyi nakletmekten olsun. Ve caizdir ki **التُّجُرُ**, “شارف” ve “شُرُفٍ” ve “بازِل” ve “بُزُلٍ” gibi, **تاجر**’in cem‘i olsun; ancak yalnız bu beyitte işitilmiştir.
Ve hadiste: “Şüphesiz **التُّجَّار** kıyamet günü **فُجَّاراً** olarak diriltilir; ancak Allah’tan sakınan, iyilik eden ve doğru söyleyen müstesna.” İbnü’l-Esîr dedi ki: Onları **فجاراً** diye isimlendirdi; çünkü alış ve satışta yalan yeminler, gabn, tedlis ve ribâ vardır; çoğu ondan sakınmaz yahut ona dikkat etmez; bunun için tamamında dedi ki: “إِلاَّ من اتقى الله وبرّ وصدق.” Ve denildi ki: onların yanında **التاجر**’in aslı **الخمَّار**’dır; onu, tüccarlar arasından ona tahsis ederler; ve ondan Ebû Zer hadisi: “Biz, **التاجر**’in **فاجر** olduğunu konuşurduk.”
Ve **التَّجْرُ**: cem‘ için bir isimdir; ve denildi ki: o bir cem‘dir. Ahtal’ın sözü:
كَأَنَّ فَأْرَةَ مِسْكٍ غارَ تاجِرُها،
حَتَّى اشْتَراها بِأَغْلَى بَيْعِهِ التَّجِرُ
İbn Sîde dedi ki: Onu, diğerinin sözündeki “طَهِرٍ” gibi, teşbih üzere görüyorum:
خَرَجْت مُبَرَّأً طَهِرَ الثِّيابِ
Ve **أَرضَ مَتْجَرَةٌ**: ona doğru ticaret yapılır; Sıhah’ta: onda ticaret yapılır. Ve **ناقة تاجر**: ticarette ve pazarda revaçta olan; Nâbiga dedi ki:
عِفَاءٌ قِلاصٍ طار عنها تَواجِر
Bu, zıddında “كاسدة” dedikleri gibidir. Tehzîb: Araplar “**ناقة تاجرة**” der; satışa arz edildiğinde, soyluluğundan dolayı revaç bulursa; ve “**نوق تواجر**”. Asma‘î şu beyti okudu:
مَجَالِحٌ في سِرِّها التَّواجِرُ
Ve denir: “**ناقةٌ تاجِرَةٌ**” ve diğeri “كاسدة”.
İbnü’l-A‘râbî: Araplar der ki: “Şüphesiz o, o işte **لتاجر**’dir”; yani mahir. Ve şu beyti okudu:
لَيْسَتْ لِقَوْمِي بالكَتِيفِ تِجارَةٌ،
لكِنَّ قَوْمِي بالطِّعانِ تِجَارُ
Ve denir: Falanca, ticaretinde **رَبِحَ**; **أَفْضَلَ** ettiği vakit; ve **أَرْبَحَ**; kârı olan bir pazara rastladığı vakit.

Mekâyîsü’l-luğa:
تجر **التاء** ve **الجيم** ve **الراء**: **التِّجارة** mâlûmdur; ve “**تاجر**” ve “**تَجْرٌ**” denir; “صاحبٌ” ve “صحبٌ” denildiği gibi. Ve ardından **جيم** gelen bir **تاء** neredeyse görülmez.

el-Kâmûsü’l-muhît:
**التَّاجِرُ**: satan ve satın alan; ve şarap satıcısı; cem‘i **تِجَارٌ** ve **تُجَّارٌ** ve **تَجْرٌ** ve **تُجُرٌ**; “رِجالٍ” ve “عُمَّالٍ” ve “صَحْبٍ” ve “كُتُبٍ” gibi. Ve işte mahir olan. Ve ticarette ve pazarda revaçta olan deve; **كالتَّاجِرَةِ** gibi. Ve **أرضٌ مَتْجَرَةٌ**: onda ve ona doğru ticaret yapılır. Ve **تَجَرَ** **تَجْراً** ve **تِجارَةً**. Ve o, “أكْرَمِ تاجِرَة” üzeredir; “أكْرَمِ خَيْلٍ عِتاقٍ” üzeredir.

Tâcü’l-‘arûs:
ت ج ر
**التاجِرُ**: satan ve satın alan. **تَجَرَ** **يَتْجُرُ** **تَجْراً** ve **تِجَارَةً**; ve yine **اتَّجَر**; o **افْتَعَلَ**’dır. Ve hadiste: “مَن يَتَّجِرُ على هذا فيُصَلِّي معه”. İbnü’l-Esîr dedi ki: Bazıları onu böyle rivayet eder; o, **التِّجَارَة**’den **يَفْتَعِلُ**’dir; çünkü ameliyle sevabı satın alır; ve bu rivayete göre **الأَجْر**’den olmaz; çünkü hemze **التّاءِ**’ya idgam edilmez; ancak onda “يَأْتَجِرُ” denir.
Cevherî dedi ki: Araplar şarap satıcısına **تاجِراً** isim verir. A‘şâ dedi ki:
ولقد شَهِدْتُ التّاجِرَ الأُمَّ ... انَ مَورُوداً شَرَابُهْ .
İbnü’l-Esîr dedi ki: Ve denildi ki: onların yanında **التّاجِر**’in aslı **الخَمّار**’dır; onu, **التُّجَّار** arasından ona tahsis ederler; ve ondan Ebû Zer hadisi: “كُنَّا نَتحدَّثُ أَنَّ التَّاجِرَ فاجِرٌ”. Cem‘i **تِجَارٌ** ve **تُجَّارٌ** ve **تَجْرٌ** ve **تُجُرٌ**; “رِجَالٍ” ve “عُمَّالٍ” ve “صَحْبٍ” ve “كُتُبٍ” gibi. Şair dedi ki:
إذا ذُقْتَ فاها قُلتَ طَعْمُ مُدَامَةٍ ... مُعَتَّقَةٍ مّما يَجِيءُ به التُّجُرْ .
İbn Sîde dedi ki: **تِجَارٍ**’ın cem‘i olabilir; ve onun benzeri, bazısının “فرُهُنٌ مَقْبُوضَةٌ” okumasıdır; dedi ki: o, **رِهَانٍ**’ın cem‘idir; o da **رَهْنٍ**’in cem‘idir; Ebû Ali onu, **رَهْنٍ**’in cem‘i olarak, “سَحْلٍ” ve “سُحُلٍ” gibi حمل etti; ancak bu, Sîbeveyh’in cem‘in cem‘ine, zaruret olmayan yerde, kısıtlama getirmesinden dolayıdır.
Mecazdan: **التّاجِرُ**: işte mahir olan. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Araplar der: “Şüphesiz o, o işte **لتاجِرٌ**’dir”; yani mahir. Ve şu beyti okudu:
لَيْسَتْ لِقَوْمِي بالكَتِيفِ تِجَارَةٌ ... لكنَّ قَوْمِي بالطِّعانِ تِجَارُ .
Ve **الكَتِيف**: zırhların çivisidir.
Mecazdan: **التّاجِرُ**: ticarette ve pazarda revaçta olan deve; **كالتّاجِرَةِ** gibi. Nâbiga dedi ki:
" عِفَاءُ قَلاَصٍ طار عنها تَواجِرِ .
Bu, zıddında “كأسِدَةٌ” dedikleri gibidir. Tehzîb’de: Araplar “**ناقَةٌ تاجِرَةٌ**” der; satışa arz edildiğinde, soyluluğundan dolayı revaç bulursa; ve “**نُوقٌ تَواجِرُ**”. Asma‘î şu beyti okudu:
" مَجَالحٌ في سِرِّها التَّوَاجِرُ .
Ve **أرضٌ مَتْجَرَةٌ** (جيم’in kesresiyle): ona ve onda ticaret yapılır; Cevherî yalnız ikincisiyle yetindi; cem‘i **مَتَاجِرُ**. Ve **تَجَرَ** **يَتْجُرُ** **تَجْراً** ve **تِجَارةً**; o halde o **تاجِرٌ**’dir. Ve **التِّجَارَةُ**: Esâs’ta olduğu üzere, kâr maksadı için malı çevirip dolaştırmaktır. Denir: o, “أَكْرَمِ تاجِرَة” üzeredir; yani “أَكْرَمِ خَيْلٍ عِتاقٍ” üzeredir. Ahtal’ın sözü:
كأَنَّ فَارَةَ مِسْكٍ غارَ تاجِرُهَا ... حتّى اشْتَرَاهَا بأَغْلَى بَيْعِه التَّجِرُ .
İbn Sîde dedi ki: Onu, diğerinin sözündeki “طَهِرَ” gibi, teşbih üzere görüyorum: “خَرَجْت مُبَرَّأً طَهِرَ الثِّيَابِ”.
Ve mecazdan: “Size ahiret ticareti gerekir”; ve “Sana **السِّلَعِ التَّواجِرِ** gerekir”: revaçta olanlar. Ve **التّاجُور**: Mağrib’de bir köydür.
