# تجر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%AC%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AC%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: تجر

التاجر: الذي يبيع ويشتري. تجر يتجر تجرا وتجارة، وكذلك اتجر وهو افتعل. وفي الحديث:  من يتجر على هذا فيصلي معه  . قال ابن الأثير: هكذا يرويه بعضهم، وهو يفتعل من التجارة، لأنه يشتري بعمله الثواب، ولا يكون من الأجر على هذه الرواية، لأن الهمزة لا تدغم في التاء، وإنما يقال فيه: يأتجر.
 قال الجوهري: والعرب تسمي بائع الخمر تاجرا. وقال الأعشى:
  ولقد شهدت التاجر الأم                      ان مورودا شرابـه. وقال ابن الأثير: وقيل: أصل التاجر عندهم الخمار يخصونه من بين التجار، ومنه حديث أبي ذر:  كنا نتحدث أن التاجر فاجر  . ج تجار وتجار وتجر وتجر، كرجال وعمال وصحب وكتب، وقال الشاعر:
  إذا ذقت فاها قلت طعم مدامة                      معتقة مما يجيء به التجر. قال ابن سيده: قد يكون جمع تجار، ونظيره عند بعضهم قراءة من قرأ:  فرهن مقبوضة  قال: هو جمع رهان الذي هو جمع رهن، وحمله أبو علي على أنه جمع رهن، كسحل وسحل، وإنما ذلك لما ذهب إليه سيبويه من التحجير على جمع الجمع إلا فيما لا بد منه.
 من المجاز: التاجر: الحاذق بالأمر. قال ابن الأعرابي: العرب تقول: إنه لتاجر بذلك الأمر، أي حاذق، وأنشد:
  ليست لقومي بالكتيف تجارة                      لكن قومي بالطعان تجار. والكتيف: مسمار الدروع.
 من المجاز: التاجر: الناقة النافقة في التجارة وفي السوق، كالتاجرة، قال النابغة:
  عفاء قلاص طار عنها تواجر. وهذا كما قالوا في ضدها: كأسدة. وفي التهذيب: العرب تقول: ناقة تاجرة، إذا كانت تنفق، إذا عرضت على البيع لنجابتها، ونوق تواجر، وأنشد الأصمعي:
  مجالح في سرها التواجر. وأرض متجرة، بكسر الجيم: يتجر إليها وفيها واقتصر الجوهري على الأخير، والجمع متاجر. وقد تجر يتجر تجرا وتجارة، فهو تاجر. والتجارة: تقليب المال لغرض الربح، كما في الأساس. يقال: هو على أكرم تاجرة، أي على أكرم خيل عتاق، وقول الأخطل:
  كأن فارة مسك غار تاجـرهـا                      حتى اشتراها بأغلى بيعه التجر. قال ابن سيده: أراه على التشبيه، كطهر في قول الآخر: خرجت مبرأ طهر الثياب.
 ومن المجاز: عليكم بتجارة الآخرة، وعليك بالسلع التواجر: النوافق. والتاجور: قرية بالمغرب.

### Türkçe

**التاجر**: satan ve satın alan kimse. **تجر** **يتجر** **تجرا** ve **تجارة**; aynı şekilde **اتجر**; o da **افتعل**’dir. Hadiste: “Kim bunun üzerine **يتجر** eder de onunla birlikte namaz kılar.” İbnü’l-Esîr dedi: Bazıları onu böyle rivayet eder; o, **التجارة**’den **يفتعل**’dir; çünkü ameliyle sevabı satın alır. Bu rivayete göre **الأجر**’den olmaz; zira **الهمزة** **التاء**’ya idğam edilmez; onda ancak: **يأتجر** denir.

Cevherî dedi: Araplar şarap satıcısına **تاجرا** adını verir. A‘şâ dedi:

  “Andolsun, **التاجر** **الأم**’i gördüm;
  içkisi varılan bir yer idi.”

İbnü’l-Esîr dedi: Denildi ki: Onların yanında **التاجر**’in aslı **الخمار**’dır; onu tüccarlar arasından özellikle ona tahsis ederler. Ondandır Ebû Zerr hadisi: “Biz, **التاجر**’in **فاجر** olduğu konuşurduk.” Çoğulu: **تجار** ve **تجار** ve **تجر** ve **تجر**; **رجال** ve **عمال** ve **صحب** ve **كتب** gibi. Şair dedi:

  “Ağzını tattığımda dedim: yıllandırılmış bir **مدامة**’nin tadı;
  **التجر**’in getirdiğindendir.”

İbn Sîde dedi: **تجار**’ın çoğulu olabilir. Bazılarına göre onun benzeri, şu okuyuşu okuyan kimsenin kıraati: “**رهن مقبوضة**”. Dedi: O, **رهان**’ın çoğuludur; o da **رهن**’in çoğuludur. Ebû Alî onu, **رهن**’in çoğulu olarak taşıdı; **سحل** ve **سحل** gibi. Bu ise, Sîbeveyh’in, zorunlu olan dışında çoğulun çoğuluna engel koymasına gitmesindendir.

Mecazdan: **التاجر**: işte mahir olan. İbnü’l-A‘râbî dedi: Araplar der ki: “Şüphesiz o, o işte **لتاجر**’dir”; yani mahirdir. Şu beyiti okudu:

  “Kavmim için **الكتيف** ile bir **تجارة** yoktur;
  fakat kavmim mızrakla vuruşmada **تجار**dır.”

**الكتيف**: zırhların çivisi.

Mecazdan: **التاجر**: ticarette ve pazarda revaç bulan deve; **التاجرة** gibi. Nâbiga dedi:

  “**عفاء** **قلاص**; ondan **تواجر** uçtu.”

Bu, onların onun zıddında söyledikleri gibidir: **كأسدة**. **التهذيب**’de: Araplar der ki: “**ناقة تاجرة**”, eğer revaç buluyorsa; eğer satıma arz edildiğinde soyluluğu sebebiyle revaç buluyorsa. Ve “**نوق تواجر**”. Asma‘î şu beyiti okudu:

  “İçinde **التواجر** bulunan **مجالح**.”

Ve **أرض متجرة**; **الجيم**’in kesresiyle: ona ve onda ticaret yapılır. Cevherî yalnız sonuncusuyla yetindi. Çoğulu: **متاجر**. Ve **تجر** **يتجر** **تجرا** ve **تجارة**; o halde o **تاجر**’dir. **التجارة**: kâr amacı için malı evirip çevirmektir; **الأساس**’ta olduğu gibi. Denir ki: “O, **أكرم تاجرة** üzeredir”; yani en değerli asil atlar üzeredir. Ahtal’ın sözü:

  “Sanki miskten bir fare; **تاجـرهـا** onu sakladı;
  ta ki **التجر** onu satışının en pahalısıyla satın aldı.”

İbn Sîde dedi: Onu benzetme üzerine görüyorum; başkasının sözündeki **طهر** gibi: “Elbiselerin **طهر**’i olarak arınmış çıktım.”

Ve mecazdan: “Size ahiret **تجارة**’si gerekir.” Ve “Sana **السلع التواجر** gerekir”: revaç bulanlar. Ve **التاجور**: Mağrib’de bir köy.
