# تخذ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D8%B0/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%AE%D8%B0/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D8%B0.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: تخذ

تَخِذ الشيءَ تَخَذاً وتَخْذاً؛ الأَخيرة عن كراع، واتَّخَذَه: عمله. وقوله عز وجل: إِن الذين اتخذوا العجل؛ أَراد اتخذوه إِلهاً فحذف الثاني لأَن الاتخاذ دليل عليه. وحكى سيبويه: استخذ فلان أَرضاً، وهو استفعل منه، كأَنه استتخذ فحذفت إِحدى التاءَين كما حذفت التاء الأُولى من قولهم تَقَى يَتْقِي، فحذفت التاء التي هي فاء الفعل؛ أَنشد يعقوب: زيادَتَنا نُعْمانُ لا تَحْرِمنَّنا،
تَقِ اللهَ فينا، والكتابَ الذي تَتْلو
أَي اتقِ الله؛ قال ابن جني: وفيه وجه آخر وهو أَنه يجوز أَن يكون أَصله اتْتَخَذ وزنه افتَعَل ثم إِنهم أَبدلوا من التاء الأُولى التي هي فاء افتَعَل سيناً كما أَبدلوا التاء من السين في سِتٍّ، فلما كانت السين والتاء مهموستين جاز إِبدال كل واحدة منهما من أُختها. وفي حديث موسى والخضر، عليهما السلام، قال: لو شئت لَتَخذْت عليه أَجراً؛ قال ابن الأَثير: يقال تَخِذَ يَتْخَذُ يوزن سَمِعَ يَسْمَعُ مثل أَخذَ يأْخُذُ، وقرئ: لَتَخَذْتَ ولاتَّخَذْتَ، وهو افتعل من تَخِذَ فأَدغم إِحدى التاءَين في الأُخرى؛ قال: وليس من أَخذ في شيء، فإِن الافتعال من أَخذ ائتخذ لأَن فاءها همزة والهمزة لا تدغم في التاءِ. قال الجوهري: الاتخاذ الافتعال من الأَخذ إِلا أَنه أَدغم بعد تليين الهمزة وإِبدال التاء، ثم لما كثر استعماله بلفظ الافتعال توهموا أَن التاء أَصلية فبنوا منه فَعِلَ يفعل، قالوا: تَخِذَ يَتْخَذُ؛ قال: وأَهل العربية على خلاف ما قال الجوهري:

### Türkçe

**تَخِذَ** şeyi **تَخَذاً** ve **تَخْذاً** (yaptı); sonuncusu Kıra‘’dan (naklen). Ve **اتَّخَذَه**: onu yaptı. Aziz ve celîl olanın sözü: **إِن الذين اتخذوا العجل**; **اتخذوه إِلهاً** (onu ilâh edindiler) demek istedi; ikinciyi, çünkü **الاتخاذ** ona delil olduğundan, hazfetti. Sîbeveyh hikâye etti: falan kimse **استخذ** bir arazi; bu ondan **استفعل** veznindedir; sanki **استتخذ** idi de, **تَقَى يَتْقِي** sözlerinden **التاء**’nın birincisi hazfedildiği gibi, iki **التاء**’dan biri hazfedildi; fiilin **فاء**’sı olan **التاء** hazfedildi. Ya‘kūb inşâd etti:

زيادَتَنا نُعْمانُ لا تَحْرِمنَّنا،
تَقِ اللهَ فينا، والكتابَ الذي تَتْلو

Yani: **اتقِ الله** (Allah’tan sakın). İbn Cinnî dedi: Onda başka bir vecih daha vardır; o da şudur: aslının **اتْتَخَذ** olması câizdir; vezni **افتَعَل**’dır; sonra onlar, **افتَعَل**’ın **فاء**’sı olan birinci **التاء**’dan **سين**’i bedel kıldılar; **سِتٍّ**’de **السين**’den **التاء**’yı bedel kıldıkları gibi. **السين** ve **التاء** hemzeli (mehmûse) olduklarından, her birinin ötekinden bedel kılınması câiz oldu. Mûsâ ve Hızır hadîsinde, ikisine de selâm olsun, dedi: **لو شئت لَتَخذْت عليه أَجراً**; İbnü’l-Esîr dedi: **تَخِذَ يَتْخَذُ** denir; **سَمِعَ يَسْمَعُ** vezninde tartılır; **أَخذَ يأْخُذُ** gibi. Ve şöyle okunmuştur: **لَتَخَذْتَ** ve **ولاتَّخَذْتَ**; bu, **تَخِذَ**’den **افتعل**’dır; iki **التاء**’dan birini ötekine idgâm etti. Dedi: Bu, hiçbir yönden **أَخذ**’den değildir; çünkü **أَخذ**’den **الافتعال** **ائتخذ** olur; zira onun **فاء**’sı **همزة**’dir ve **الهمزة** **التاء**’ya idgâm edilmez. Cevherî dedi: **الاتخاذ** **الأَخذ**’den **الافتعال**’dır; ancak **الهمزة**’yi yumuşattıktan ve **التاء**’yı bedel kıldıktan sonra idgâm etti; sonra **الافتعال** lafzıyla kullanımı çoğalınca, **التاء**’nın aslî olduğunu vehmettiler de ondan **فَعِلَ يفعل** bina ettiler; dediler: **تَخِذَ يَتْخَذُ**. Dedi: Arap dili ehli, Cevherî’nin dediğinin hilâfınadır:
