# تخم (ت-خ-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%AE%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - خ - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والتاء والميم معهما
خ ت م، ت خ م، خ م ت مستعملات ختم: خَتَم يختِمُ خَتْماً أي: طَبَع فهو خاتِمِ.
والخاتَمُ: ما يوضع على الطينة، أسم مثل العالم، والخِتام: الطين الذي يُخْتَمَ به على كتابٍ. ويقال: هو الخَتْم يعني: الطين الذي يختم به.
وخِتامُ الوادي: أقصاه.
ويقرأ: "خاتمِهُ مِسْكٌ" أي خِتامه، يعني عاقبته ريحُ المسك، ويقال: بل أراد به خاتَمَه يعني خِتامَه المختُوم، ويقال: بل الخِتام والخاتم هاهنا ما خُتِمَ عليه.
وخاتِمة السورة: آخرها. وخاتِمُ العمل وكل شيء: آخرهُ.
وخَتَمتُ زرعي إذا سقيته أول سقيةٍ، فهو الخَتْم، والخِتامُ اسم لأنه إذا سقي فقد خُتِمَ بالرجاء. وخَتَموا على زرعهم خَتُماً أي سقوه وهو كراب بعدُ.
تخم: تُخُومُ الأرض اسم على فعول، وبعض يقول: تَخُوم الأرض، كأنه جميع ولا يفرد منه واحد. هو مفصل ما بين الكورتين أو القريتين.
ومنتهى أرض كل قريةٍ وكورةٍ تُخَومُها.
وقال الضرير: التُّخُومُ واحدها تَخْمٌ والتُّخَمَةُ فاوها واو في أصل التأسيس ولكنها استعملت فقيل: اتَّخَمَ واتْخَمَه كذا، ويُخَفَّفُ فيقال: تَخَمَ ويَتْخَمُ، بحذف التثقيل من التاء.
وبعض يقول: تَخَمَ متروك على ما كان عليه في قولك: اتَّخَمَ، وكذلك قياس التهمى والتؤدة والتُّكَأة كأنهم حملوه على تقي يتقي مخفَفاً.
وهذا أمر مُتَوَخمَّ ومُسْتَوخَم إذا كان دميماً.
خمت: الخَميتُ: اسم السمين بالحميرية.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **التاء** ve **الميم** onlarla birlikte

**خ ت م**، **ت خ م**، **خ م ت** kullanımdadır. **ختم**: **خَتَم** **يختِمُ** **خَتْماً** yani: bastı/mühürledi; o hâlde o **خاتِمِ**’dir.

**الخاتَمُ**: çamurun üzerine konulan şey; **العالم** gibi bir isimdir. **الخِتام**: bir kitabın üzerine onunla mühür vurulan çamurdur. Ve denilir: o **الخَتْم**’dür; yani: onunla mühür vurulan çamur.

**وخِتامُ الوادي**: onun en uzak ucu.

Ve okunur: "**خاتمِهُ مِسْكٌ**" yani **خِتامه**; yani onun âkıbeti misk kokusudur. Ve denilir: bilakis onunla **خاتَمَه**’i kastetti; yani mühürlenmiş **خِتامَه**’i. Ve denilir: bilakis burada **الخِتام** ve **الخاتم** üzerine mühür vurulan şeydir.

**وخاتِمة السورة**: onun sonu. **وخاتِمُ العمل** ve her şey: onun sonu.

Ve **خَتَمتُ** ekinimi, onu ilk sulamayla suladığım zaman; o hâlde o **الخَتْم**’dür. **والخِتامُ** bir isimdir; çünkü sulandığı zaman ümit ile mühürlenmiş olur. Ve ekinlerinin üzerine **خَتُماً** ile **خَتَموا** ettiler; yani onu suladılar; hâlbuki o daha sonra **كراب**’dır.

**تخم**: **تُخُومُ الأرض** **فعول** vezni üzere bir isimdir. Bazısı der ki: **تَخُوم الأرض**; sanki o bir topluluktur ve ondan bir tekil ayrılmaz. O, iki **الكورة** yahut iki köy arasındaki ayırımdır.

Her köyün ve **كورة**’nin arazisinin sonu: onun **تُخَومُها**’sıdır.

Ve **الضرير** dedi ki: **التُّخُومُ**’un tekili **تَخْمٌ**’dür. **والتُّخَمَةُ**’nin **فاء**’sı aslî kuruluşta **واو**’dur; fakat kullanıldı da **اتَّخَمَ** ve **اتْخَمَه** şöyle denildi. Ve hafifletilir de **تَخَمَ** ve **يَتْخَمُ** denilir; **التاء**’daki ağırlaştırmayı atmakla.

Bazısı der ki: **تَخَمَ** senin **اتَّخَمَ** sözündeki hâli üzere bırakılmıştır; aynı şekilde **التهمى** ve **التؤدة** ve **التُّكَأة**’nin kıyası da böyledir; sanki onu, hafifletilmiş olarak **تقي**’nin **يتقي**’sine hamletmişlerdir.

Ve bu, çirkin olduğu zaman **مُتَوَخمَّ** ve **مُسْتَوخَم** bir iştir.

**خمت**: **الخَميتُ**: Himyerîce’de şişmanın adıdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَخْمُ: منتهى كلِّ قرية أو أرض. يقال: فلان على تخْمٍ من الأرض؛ والجمع تُخومٌ والتُخَمَةُ أصلها الواو، فتذكر ثَمَّةَ.

##### Türkçe

**التَخْمُ**: her bir köyün veya arazinin sonu. Denilir ki: falan kimse arazinin bir **تخْمٍ**’ü üzerindedir; çoğulu **تُخومٌ**’dur; **التُخَمَةُ**’nin aslı **الواو**’dur; bu sebeple **ثَمَّةَ**’yi zikredersin.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ت م
ختم ، متخ ، خمت ، تخم : مستعملة .
ختم : قال الليث : خَتَمَ يَخْتِمُ _ أي : طَبَعَ
والخَاتِمُ : الفاعِلُ ، والْخَاتَمُ : ما يوضع
عَلَى الطِّينة وهو اسْمٌ . . مِثْلُ ) ( الْعَالَم ) ( .
والْخِتَامُ : الذي يُخْتَمُ به على كِتابٍ .
وخِتَامُ الوادي : أَقصاه _ وخاَتِمَةُ السُّورَةِ :
آخِرُهَا . . وخَاتِمُ كلِّ شيء : آخِرُهُ .
ويقال : خَتَمْنَا زَرْعَنَا إذا سَقَيْتَهُ أَوَّلَ سَقْيَةٍ ،
فهو الْخَتْمُ .
قال : والْخِتَامُ : اسْمٌ له لأنه إذا سُقِيَ فقد
خُتِمَ بالرجاء .
وقد خَتَمُوا على زَرْعِهمْ : أي _ سَقَوْهُ ،
وهو كِرَابٌ بَعْدُ .
وقال ابن شميل : قال الطَّائِفِيُّ : الْخِتَامُ أَنْ
تُثَارَ الأرضُ بالبَذْر حتى يَصيرَ الْبَذْرُ
تحتها ، ثم يَسْقُونها _ يقولون : خَتَمُوا
عليه .
وقول الله جلّ وعزّ : ( ختم الله على قلوبهم ( [ البَقَرَة : 7 ] كقولهِ : ( طَبَعَ اللَّهُ عَلَى
قُلُوبِهِمْ ( [ النّحل : 108 ] وغيرها .
وأما قولُه جلّ وعزّ : ( فإن يشأ الله يختم على قلبك ( [ الشّورى : 24 ] . فإِنَّ الزَّجَّاجَ قال :
المعْنى : فإن يَشَأ الله يَرْبِطْ على قَلبِكَ
بالصَّبْرِ على أَذَاهمْ ، وعلى قَوْلهمْ ) افترى على الله كذبا ( [ سَبَأ : 8 ] .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ قال : الْخَتْمُ :
أَفْواهُ فَلايَا النَّحْلِ .
قال : والخَتْمُ : المنعُ . . وَالْخَتْمُ أيضاً _ :
حفْظُ ما في الكتابِ _ بتَعْليمِ الطِّينَة .
وقال الزَّجَّاج _ في قوله جلّ وعزّ : ( ختم الله على قلوبهم ( [ البَقَرَة : 7 ] .
معنى ) ( خَتَمَ ) ( _ في اللغة _ وَ ) ( طَبَعَ ) ( : وَاحِدَ
وهو التغطية على الشيءِ ، والاسْتِيثَاقُ منه ،
لِئَلاَّ يدخله شيءٌ كما قال تعالى : ( أم على قلوب أقفالها ( [ محَمَّد : 24 ] .
وقال : ( كلا بل ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون ( [ المطففون : 14 ] معناه : غلَب على
قلوبهم ، وغطَّى على قلوبهم ما كانوا
يكسبون .
وَكذلك ) طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ ( [ النّحل :
108 ] .
وَروَى أبو عبيد حديثَ عَلْقَمَةَ _ في قول
الله جلّ وعزّ : ( ختامه مسك ( [ المطفّفين :
26 ] .
قال : خِلْطُهُ مِسْكٌ ، أَلم تَرَ إلى المَرْأَة
تقول _ للطِّيبِ : خِلْطُه مِسْكٌ . . خِلْطُهُ
كَذَا ؟
وأما مُجَاهِدٌ فإنه قال _ في قوله : عزّ وجلّ :
) ختامه مسك ( _ قال : مِزَاجُهُ مِسْكٌ .
وقال ابنُ مَسعودٍ : عَاقِبَتُهُ طَعْمُ المِسْكِ .
وقال الفَرَّاءُ : قرأَ عَلِيٌّ : ( خاتمة مسك ) .
وقال : أما رَأَيت المرأَةَ تقول لِلْعَطَّار :
اجْعَلْ لي خَاتِمَهُ مِسْكاً . . تريد آخِرَهُ ؟ قال
ذلك عَلْقَمَةُ .
قال الفرَّاء : والْخَاتَمُ والْخِتَامُ : متقاربان
في المعنى ، إِلاَّ أنْ الْخَاتَمَ : الاسْمُ ،
والخِتَامَ : المَصْدَرُ .
وقال الْفَرَزْدَقُ :
فَبِتْنَ جَنَابَتَيَّ مُصَرَّعَاتٍ
وَبِتُّ أَفُضُّ أَغْلاَقَ الْخِتَامِ
قال : ومِثْلُ الْخِتَامِ والْخَاتَم : قَوْلُكَ
للرَّجُل : هو كَرِيمُ الطَّابَع والطِّبَاعِ .
قال : وَتَفسِيرُه : أَنَّ أَحَدَهُمْ إذا شَرِب وجَدَ
في آخِرِ كأْسِهِ رِيحَ المِسْكِ .
وقوله جلّ وعزّ : ( ما كان محمد أبا أحد من رجالكم ولكن رسول الله وخاتم النبيين (
[ الأحزَاب : 40 ] معناه : آخِرُ النَّبِيِّينَ . ومنْ
أَسمائِهِ ) ( الْعَاقِبُ ) ( أَيضاً _ مَعْنَاهُ آخِرُ
الأنْبِيَاءِ .
وقال اللّحْيَانِيُّ : هو الْخَاتَمُ ، والْخَاتَامُ ،
والْخَيْتَامُ .
وأَنشد غيرُه :
وَأُعْرِ مِنَ الْخَاتَامِ صُغْرَى شِمَالِيَا
ونَهَى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) عَنِ التَّخَتُّمَ بالذَّهَبِ .
ويقال : فلانٌ خَتَمَ عليك بَابَهُ _ أي أَعْرَضَ
عنك وخَتَمَ فلانٌ لك بَابَهُ _ إذا آثَرَكَ على
غيرك . . وخَتَمَ فلانٌ القُرْآنَ _ إذا قَرأَهُ إلى
آخرِهِ .
ثعلب عن ابن الأعرابيِّ : _ جَاء فلانٌ
مُتَختماً _ أَيْ : مُتَعَمِّماً ومَا أَحْسَنَ
تَخَتُّمُهُ
وقال ابن شُمَيْل :
قال الطَّائِفِيُّ : الخِتَامُ أن تُثَار الأرضُ
بالبَذْرِ حتى يصيرَ البذرُ تحتَها ، ثم
يُسْقُونها ، يقولون : خَتَمُوا عليه .
قلتُ : أصلُ الخَتْم : التغطيةُ ، وختْمُ البَذْر
تغطيتُه .
ولذلك قيل للزَّارعِ : كافِرٌ . . لأنه يغطِّي
البَذْرَ بالتراب .
وقال ابنُ الأعرابيِّ : الْخُتُمُ فُصُوصُ
مفاصِلِ الْخَيْل . . واحِدُها خِتَامٌ ، وخَاتَمٌ .
قال : والخَاتَمُ والخَاتِمُ : من أسماء
النبي ( صلى الله عليه وسلم ) .
ومعناه : آخِرُ الأنبياء ، وقال الله تعالى :
) وَخَاتَمَ النَّبِّيِنَ ( [ الأحزَاب : 40 ] .
تخم : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ) ( مَلْعُونٌ
مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الأرْضِ ) ( .
قال أبو عبيد : التُّخُومُ هي الحُدُودُ
والْمَعَالِمُ .
قال : والْمَعْنَى من ذلك يقع في موضعين :
أحدهما : أن يكون ذلك في تغيير حُدُودِ
الحَرَمِ . . التي حَدَّها إبراهيمُ ( صلى الله عليه وسلم ) .
والمعْنَى الآخرُ : أن يدخلَ الرجُلُ في مِلْكِ
غيره من الأرض ، فيقتطِعَهُ ظلماً .
وقال شمر : قال الفراء : هي التُّخُومُ
_ مضمومةً .
وقال ابنُ الأعرابي : تَخُومٌ .
وقال الكسائيُّ : هي التَّخُومُ ، والْجَمْعُ
تُخُمٌ .
وقال الفرَّاء : التَّخُومُ : واحِدُها تَخْمٌ .
قال : وأصحاب العربيّة يقولون : هي
التَّخُومُ _ بفتح التاء _ ويجعلونها واحدة _
وأمَّا أهل الشام فيقولون : التُّخُومُ يجعلونها
جَمْعاً والواحد : تَخْمٌ .
وأنشد لأبي دُوادٍ الإيادِيِّ :
يَا بَنِيَّ التُّخُومَ لا تَظْلِمُوهَا
إنَّ ظُلْمَ التُّخُومِ ذُو عُقَّالِ
وقال الليث : التُّخُومُ مَفْصِلُ ما بين
الكُورَتَيْنِ والقَرْيَتَيْنِ .
قال : ومُنْتَهى أرض كل كُورَةٍ وقَرْيةٍ :
تُخُومُها .
وقال أبو الهيْثَم : يقال هذِهِ الْقَرْيَةُ تُتَاخِمُ
أرضَ كذا وكذا _ أي : تُحَادُّها ، وبلادُ
عُمَانَ تُتَاخِمُ بلادَ الشِّحْر .
وقال غيره : وتُطاخِمُ _ بالطاء _ لغةٌ ، كأنّ
التاء قُلِبَتْ طاءً ، لقُرْب مخرَجيْهما .
والأصل : من التُّخُومِ ، وهي الحُدُود .
وقال شمرٌ : أقْرَأني ابنُ الأعرابي لعَدِي بنِ
زَيدٍ :
جَاعِلاً سِرَّكَ التُّخُومَ فما أَحْفِلُ
قَوْلَ الْوُشاة وَالأنْذَالِ
قال : التُّخُومُ : الحالُ الذي يُريده .
وقال غيره : يريد : اجعلْ هَمَّكَ تُخوماً
_ أي : حدّاً انْتَهِ إليه ، ولا تُجَاوِزْه .
وقال أبو دُوَاد :
جَاعِلاً قَبْرَهُ تُخوماً وَقَدْ جَرْرَ
الْعَذَارَى عَلَيْهِ وَافي الشَّكِيرِ
وأما التُّخَمَةُ _ من الطعام _ فأصلها وُخَمَةٌ
قلبت الواو تاءً .
وتفسيرها في مُعْتَلِّ الخاء .
والفِعْل منه : اتَّخَمَ اتِّخَاماً وليس من هذا .
خمت : قال الليث : الخَمِيتُ : اسم السَّمِين
بالْحِمْيَرية .
متخ : أبو العباس عن ابن الأعرابي : مَتَخَ
الجرَادُ _ إذا رَزَّ ذَنَبَه في الأرض ليبيض .
وحكاه ابن دريد عن أَفَّارٍ : مَتَخَتِ الجَرَادَةُ
_ إذا غَرَزَتْ ذَنَبَها في الأرض .
وأُهملت . الخاء مع الظاء في السالم عند
الليث إلى آخر الحروف إلاَّ : [ الظمخ ] .
ظمخ : فإن أبا العباس رَوى عن ابْنِ
الأعرابيِّ . وعن عمرٍ و عن أبيه _ أنهما
قالا : الظِّمْخُ ، واحدتها ظِمَخَةٌ _ شَجرَةٌ
على صُورة الدُّلْبِ ، يُقْطَع منها خُشُبُ
القَصَّارين التي تُدْفَنُ .
وهي الْعِرْنُ أيضاً الواحدة : عِرْنةٌ .
ونحْوَ ذلك قال ابن السِّكِّيت .

##### Türkçe

خ ت م
**ختم** ، **متخ** ، **خمت** ، **تخم** : kullanımdadır.

**ختم** : Leys dedi ki: **خَتَمَ يَخْتِمُ**; yani: mühürledi.

**والخَاتِمُ** : yapan (fail)dir; **والْخَاتَمُ** : kilin üzerine konulan şeydir ve bir isimdir... **مِثْلُ** ( ) **الْعَالَم** ( .

**والْخِتَامُ** : bir kitaba onunla mühür vurulan şeydir.

Ve **خِتَامُ الوادي** : onun en uzağıdır; **وخاَتِمَةُ السُّورَةِ** : onun sonudur... ve **خَاتِمُ كلِّ شيء** : onun sonudur.

Ve denir ki: Onu ilk sulamayla suladığın zaman **خَتَمْنَا زَرْعَنَا**; işte o **الْخَتْمُ**dür.

Dedi ki: ve **الْخِتَامُ** : ona isimdir; çünkü sulandığı zaman ümit ile mühürlenmiş olur.

Ve onların ekinlerinin üzerine mühür vurdular: yani, onu suladılar; hâlbuki o daha sonra **كِرَابٌ**dur.

İbn Şümeyl dedi ki: **الطَّائِفِيُّ** dedi: **الْخِتَامُ**; tohum onun altına girinceye kadar toprağın tohumla sürülmesidir; sonra onu sularlar; “Onun üzerine mühür vurdular” derler.

Aziz ve celil olan Allah’ın sözü: ( **ختم الله على قلوبهم** ( [ **البَقَرَة** : 7 ] onun sözü gibidir: ( **طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ** ( [ **النّحل** : 108 ] ve başkaları.

Ama O’nun, aziz ve celil, sözü: ( **فإن يشأ الله يختم على قلبك** ( [ **الشّورى** : 24 ]; **الزَّجَّاج** dedi ki: anlam: Allah dilerse, onların eziyetine sabırla ve onların “( **افترى على الله كذبا** ( [ **سَبَأ** : 8 ]” sözlerine karşı kalbini bağlar.

Sa‘leb — İbnü’l-A‘râbî’den — dedi: **الْخَتْمُ** : arının petek gözlerinin ağızlarıdır.

Dedi ki: ve **الخَتْمُ** : engellemedir... ve **الْخَتْمُ** ayrıca: kitaptakini korumaktır; kilin işaretlenmesiyle.

**الزَّجَّاج** — aziz ve celil olanın sözü hakkında: ( **ختم الله على قلوبهم** ( [ **البَقَرَة** : 7 ] — dedi ki: ( ) **خَتَمَ** ( )’ın dildeki anlamı ile ( ) **طَبَعَ** ( ) birdir; o, şeyin üzerini örtmektir ve ondan sağlamlaştırmaktır; içine hiçbir şey girmesin diye; nitekim yüce Allah dedi ki: ( **أم على قلوب أقفالها** ( [ **محَمَّد** : 24 ] .

Ve dedi ki: ( **كلا بل ران على قلوبهم ما كانوا يكسبون** ( [ **المطففون** : 14 ]; anlamı: kalplerine galip geldi ve kalplerinin üzerini örttü; kazanmakta oldukları şey.

Ve yine ( **طَبَعَ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِهِمْ** ( [ **النّحل** : 108 ] .

Ebû Ubeyd, **عَلْقَمَة** hadisini rivayet etti — aziz ve celil olan Allah’ın sözü hakkında: ( **ختامه مسك** ( [ **المطفّفين** : 26 ] .

Dedi ki: onun karışımı miskdir; kadının koku için “onun karışımı miskdir... onun karışımı şöyle midir?” dediğini görmedin mi?

Ama **مُجَاهِدٌ** ise — O’nun sözü hakkında, aziz ve celil: ( **ختامه مسك** ) — dedi ki: onun mizacı miskdir.

İbn Mes‘ûd dedi ki: onun âkıbeti misk tadıdır.

**الفَرَّاءُ** dedi ki: Ali okudu: ( **خاتمة مسك** ) .

Ve dedi ki: Kadının attara “Onun **خَاتِمَهُ**’ini misk yap... sonunu mu istiyorsun?” dediğini görmedin mi? Bunu **عَلْقَمَةُ** söyledi.

**الفرَّاء** dedi ki: **والْخَاتَمُ** ile **والْخِتَامُ** anlamda yakındırlar; ancak **الْخَاتَمَ** : isimdir, **والخِتَامَ** : mastardır.

**الْفَرَزْدَقُ** dedi ki:
فَبِتْنَ جَنَابَتَيَّ مُصَرَّعَاتٍ
وَبِتُّ أَفُضُّ أَغْلاَقَ الْخِتَامِ

Dedi ki: ve **الْخِتَامِ** ile **الْخَاتَم** gibisi, senin erkeğe “o, **كَرِيمُ الطَّابَع** ve **الطِّبَاعِ**dır” demendir.

Dedi ki: ve onun tefsiri: onların birisi içtiği zaman, kadehinin sonunda misk kokusu bulur.

Aziz ve celil olanın sözü: ( **ما كان محمد أبا أحد من رجالكم ولكن رسول الله وخاتم النبيين** ( [ **الأحزَاب** : 40 ]; anlamı: peygamberlerin sonuncusudur. Ve onun isimlerindendir ( ) **الْعَاقِبُ** ( ) da; anlamı: peygamberlerin sonuncusu.

**اللّحْيَانِيُّ** dedi ki: o **الْخَاتَمُ**dur, ve **الْخَاتَامُ**dur, ve **الْخَيْتَامُ**dur.

Başkası inşad etti:
وَأُعْرِ مِنَ الْخَاتَامِ صُغْرَى شِمَالِيَا

Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) altınla **التَّخَتُّمَ**dan nehyetti.

Ve denir ki: falan, senin üzerine kapısını **خَتَمَ** etti; yani senden yüz çevirdi. Ve falan, senin için kapısını **خَتَمَ** etti; seni başkasına tercih ettiği zaman... ve falan, Kur’an’ı **خَتَمَ** etti; onu sonuna kadar okuduğu zaman.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: falan geldi, **مُتَختماً**; yani: sarık sarmış olarak; ve onun **تَخَتُّمُهُ** ne güzeldir.

İbn Şümeyl dedi ki:
**الطَّائِفِيُّ** dedi: **الخِتَامُ**; tohum onun altına girinceye kadar toprağın tohumla sürülmesidir; sonra onu sularlar; “Onun üzerine mühür vurdular” derler.

Dedim ki: **الخَتْم**’ün aslı örtmedir; ve tohumun **ختْمُ**ü, onun örtülmesidir.

Bunun için ekene “**كافِرٌ**” denildi... çünkü tohumu toprakla örter.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الْخُتُمُ** atın eklem boğumlarının çıkıntılarıdır... bir teki **خِتَامٌ** ve **خَاتَمٌ**dır.

Dedi ki: ve **الخَاتَمُ** ile **الخَاتِمُ**: Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) isimlerindendir.

Ve anlamı: peygamberlerin sonuncusu; yüce Allah dedi ki: ( **وَخَاتَمَ النَّبِّيِنَ** ( [ **الأحزَاب** : 40 ] .

**تخم** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki dedi: ( ) **مَلْعُونٌ مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الأرْضِ** ( ) .

Ebû Ubeyd dedi ki: **التُّخُومُ** sınırlar ve alametlerdir.

Dedi ki: bunun anlamı iki yerde vuku bulur: birincisi, bunun, İbrahim’in ( صلى الله عليه وسلم ) sınırlandırdığı **الحَرَمِ** sınırlarını değiştirmede olmasıdır...

Ve diğer anlam: kişinin, başkasının yer mülküne girmesi; onu zulmen koparıp almasıdır.

Şemr dedi ki: **الفراء** dedi: o **التُّخُومُ**dur — ötreli olarak.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **تَخُومٌ**.

**الكسائيُّ** dedi ki: o **التَّخُومُ**dur; çoğulu **تُخُمٌ**dur.

**الفرَّاء** dedi ki: **التَّخُومُ**; bir teki **تَخْمٌ**dur.

Dedi ki: Arapça ehli derler ki: o **التَّخُومُ**dur — **التاء**’nın fethasıyla — ve onu bir tek yaparlar; ama Şam ehli der ki: o **التُّخُومُ**dur; onu çoğul yaparlar; tekil: **تَخْمٌ**dur.

Ebû Duvâd el-İyâdî’nin şu beyti inşad edildi:
يَا بَنِيَّ التُّخُومَ لا تَظْلِمُوهَا
إنَّ ظُلْمَ التُّخُومِ ذُو عُقَّالِ

Leys dedi ki: **التُّخُومُ** iki **كُورَة** ile iki köy arasındaki şeyin eklem yeridir.

Dedi ki: her **كُورَة** ve köyün toprağının sonu: onun **تُخُومُ**udur.

Ebû’l-Heysem dedi ki: denir ki: bu köy, falan ve falan toprağıyla **تُتَاخِمُ**; yani: ona sınırdaş olur; ve Umân beldeleri, Şihr beldeleriyle **تُتَاخِمُ**.

Başkası dedi ki: ve **تُطاخِمُ** — **الطاء** ile — bir dildir; sanki **التاء** **طاء**’a çevrilmiştir; ikisinin mahreçlerinin yakınlığından dolayı.

Ve asıl: **التُّخُومِ**dandır; o da sınırlardır.

Şemr dedi ki: İbnü’l-A‘râbî bana, Adî b. Zeyd’in şu beytini okuttu:
جَاعِلاً سِرَّكَ التُّخُومَ فما أَحْفِلُ
قَوْلَ الْوُشاة وَالأنْذَالِ

Dedi ki: **التُّخُومُ**: istediği hâldir.

Başkası dedi ki: demek istiyor ki: hemmini **تُخوماً** yap; yani: varacağın bir sınır; ona var, onu aşma.

Ebû Duvâd dedi ki:
جَاعِلاً قَبْرَهُ تُخوماً وَقَدْ جَرْرَ
الْعَذَارَى عَلَيْهِ وَافي الشَّكِيرِ

Ama **التُّخَمَةُ** — yemekten — aslı **وُخَمَةٌ**dir; **الواو** **تاء**’ya çevrilmiştir.

Ve onun tefsiri, **مُعْتَلِّ الخاء**’dadır.

Ve ondan fiil: **اتَّخَمَ اتِّخَاماً**dır; bu bundan değildir.

**خمت** : Leys dedi ki: **الخَمِيتُ**; Himyerîce’de şişmanın adıdır.

**متخ** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: çekirge **مَتَخَ** etti; kuyruğunu yumurtlamak için yere sapladığı zaman.

İbn Düreyd onu **أَفَّارٍ**’dan nakletti: çekirge dişisi **مَتَخَتِ**; kuyruğunu yere sapladığı zaman.

Ve ihmal edildi: Leys’e göre sağlamda **الخاء** ile **الظاء**; harflerin sonuna kadar; ancak: [ **الظمخ** ] hariç.

**ظمخ** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; ve Ömer’den ve babasından: ikisi dedi ki: **الظِّمْخُ**; bir teki **ظِمَخَةٌ**dur; **الدُّلْبِ** suretinde bir ağaçtır; ondan, gömülen kasarcıların odunu kesilir.

Ve o, **الْعِرْنُ**dur da; tekili: **عِرْنةٌ**.

Buna benzer şeyi İbnü’s-Sikkît söyledi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والخاء وما يثلثهما)‏
(تخذ) التاء والخاء والذال كلمة واحدة، تَخِذْتُ الشّيءَ واتَّخَذْته.‏
(تخم) التاء والخاء والميم كلمةٌ واحدة لا تتفرَّع. التُّخوم: أعلامُ الأرضِ وحُدودُها. وفي الحديث: "ملْعونٌ مَنْ غَيَّرَ تُخُوم الأرض". قال قوم: أرادَ حُدودَ الحَرَم. وقال آخرون: هو أن يدخُلَ الرّجلُ في حُدود غَيرهِ فيحُوزَها(2) ظُلْماً. قال:‏
يا بَنِيَّ التُّخُومَ لا تَظْلِمُوها *** إنّ ظُلْمَ التُّخُوم ذُو عُقّالِ(3)‏
وأمّا التُّخَمَة ففي بابها من كتاب الواو.‏
--------------ـــ
(1) في الأصل: "السرود".‏
(2) يحوزها: يملكها. وفي الأصل: "فيجوزها" تحريف، صوابه في المجمل. ويدله في اللسان: "فيقتطعها".‏
(3) البيت لأحيحة بن الجلاح، كما في اللسان (13: 490) والاقتضاب 386. وأنشد صدره في اللسان (تخم). ونبه في المجمل على أن أصحاب العربية يقولون "التخوم" بالفتح، يجعلونها مفردة.‏

ـ

##### Türkçe

(تاء, **التاء**), (خاء, **الخاء**) ve onları üçleyen şey(ler) babı)‏
(**تخذ**) **التاء** ve **الخاء** ve **الذال** bir tek kelimedir; **تَخِذْتُ الشّيءَ** ve **اتَّخَذْته**.‏
(**تخم**) **التاء** ve **الخاء** ve **الميم** bir tek kelimedir; dallanıp budaklanmaz. **التُّخوم**: yerin alametleri ve sınırlarıdır. Hadiste: "Lanetlenmiştir, yerin **تُخُوم**unu değiştiren." Bir kavim dedi: **الحَرَم**ın sınırlarını kastetti. Başkaları dedi: O, adamın başkasının sınırlarına girmesi, sonra onları zulmen zaptetmesidir(2). Dedi ki:‏
Ey oğullarım, **التُّخُوم**a zulmetmeyin *** çünkü **التُّخُوم**a zulüm, akıllı(lar) sahibidir(3)‏
**التُّخَمَة** ise, kitabın **الواو** babında, kendi babındadır.‏
--------------ـــ
(1) Asılda: "**السرود**".‏
(2) **يحوزها**: ona malik olur. Asılda: "**فيجوزها**" bir tahriftir; doğrusu **المجمل**dedir. Ve **اللسان**da ona delalet eder: "**فيقتطعها**".‏
(3) Beyit **أحيحة بن الجلاح**’ındır; **اللسان** (13: 490) ve **الاقتضاب** 386’da olduğu üzere. **اللسان** (**تخم**)da onun صدر’ünü inşad etti. Ve **المجمل**de, Arapça sahiplerinin "**التخوم**"u fetha ile söylediklerine, onu müfred kıldıklarına dikkat çekti.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت خ م
‏"‏ ملعون من غير تخوم الأرض ‏"‏‏.‏
قال‏:‏ وبلاد عمان تتاخم بلاد الشحر‏.‏
وبلادنا متاخمة لبلادهم أي محادة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ فلان طيب التخوم أي طيب العروق‏.‏
وقد جعلـت سـرك علـى تخـوم قلبـي‏:‏ لا أغفله‏.‏
واجعل لي فيما أمرتني تخوماً انتهى إليه لا أجاوزه‏.‏
قال عدي‏:‏ جاعل همك التخوم فما أح - فل قول الوشاة والأنذال

##### Türkçe

ت خ م
“Yerin sınırları olmaksızın (olan) kimse mel‘undur.”.
Dedi ki: **بلاد عمان** **بلاد الشحر** ile sınırdaş olur.
Ve bizim beldemiz onların beldesine sınırdaştır; yani bitişik-sınır komşusudur.
Mecazdan: Falan **طيب التخوم**dur; yani damarları hoştur.
Ve senin sırrını kalbimin sınırları üzerine koydum: onu gaflet etmem.
Ve bana, bana emrettiğin şeyde, ulaştığı yerde sona eren sınırlar kıl; onu aşmam.
**عدي** dedi: Senin kaygını sınırlar kılan; artık ne (kadar) çirkin—gammazların ve aşağılıkların sözü.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التُّخومُ: الفَصْل بين الأَرضَيْن من الحدود والمَعالِم، مؤنثة؛ قال أُحَيْحة بن الجُلاح، ويقال هو لأَبي قيس بن الأَسلت: يا بَنِيَّ التُّخومَ لا تَظْلِموها،
إنَّ ظُلْمَ التُّخوم ذو عُقَّالِ
والتَّخْمُ: منتهى كل قَرْية أَو أَرض؛ يقال: فلان على تَخْم من الأَرْض، والجمع تُخوم مثل فَلْس وفُلوس. وقال الفراء: تُخومها حُدودُها، أَلا ترى أَنه قال لا تَظْلِموها ولم يقل لا تظلموه؟ قال ابن السكيت: سمعت أَبا عمرو يقول هي تُخومُ الأَرض، والجمع تُخُم، وهي التُّخوم أَيضاً على لفظ الجمع ولا يفرد لها واحد، وقد قيل: واحدها تَخْم وتُخْم، شامية. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: مَلْعون من غَيَّر تُخومَ الأَرض. أَبو عبيد: التُّخومُ ههنا الحُدود والمَعالِمُ، والمعنى من ذلك يقع في موضعين: أَحدهما أَن يكون ذلك في تغيير حُدود الحَرم التي حَدَّها إبراهيم خليل الرحمن على نبينا وعليه الصلاة والسلام، والمعنى الآخر أَنْ يَدْخُل الرجلُ في ملك غيره من الأَرض فيَقْتَطِعه ظلماً، فقيل: أَراد حُدودَ الحَرم خاصَّة، وقيل: هو عامٌّ في جميع الأَرض، وأَراد المَعالم التي يُهْتدى بها في الطريق، ويروى تَخُوم، بفتح التاء على الإِفراد، وجمعه تُخُم، بضم التاء والخاء. وقال أَبو حنيفة: قال السُّلَميّ التَّخُومة، بالفتح؛ قال:
وإِن أَفْخَرْ بمَجْدِ بَني سُلَيْم،
أَكُنْ منها التَّخُومةَ والسَّرارا
وإِنه لَطيِّب التُّخُوم والتَّخُوم أَي السُّعُوف يعني الضَّرائب. الليث: التُّخوم مَفْصِل ما بين الكُورَتَيْن والقَرْيَتَيْن، قال: ومنتهى أَرض كل كُورة وقَرْية تُخومها، وقال أَبو الهيثم: يقال هذه الأَرض تُتاخِم أَرض كذا أَي تُحادُّها، وبِلاد عُمان تُتاخِم بلاد الشَّحْر. وقال غيره: وتُطاخِم، بالطاء، بهذا المعنى لغة، قلبت التاء طاء لقرب مخرجهما، والأَصل التُّخومُ وهي الحُدود، وقال الفراء: هي التُّخومُ مضمومة، وقال الكسائي: هي التَّخوم العلامة؛ وأَنشد:
يا بَنيَّ التَّخُومَ لا تَظْلِموها
ومَن روى هذا البيت التُّخوم فهو جمع تَخْم، قال أَبو عبيد: أَصحاب العربية يقولون هي التَّخوم، بفتح التاء، ويجعلونها واحدة، وأَما أَهل الشام فيقولون التُّخوم، ويجعلونها جمعاً، والواحد تَخْم. قال ابن بري: يقال تَخوم وتُخوم وزَبور وزُبور وعَذوب وعُذوب في هذه الأَحرف الثلاثة، قال: ولم يعلم لها رابع، والبصريون يقولون تُخوم، بالضم، والكوفيون يقولون تَخُوم، بالفتح وقال كُثَيِّر في التُّخوم، بالضم:
وعُلَّ ثَرى تلك الحَفيرةِ بالنَّدى،
وبُورِكَ مَن فيها وطابَتْ تُخومُها
قال: ويروى وطاب تَخُومها؛ وقال ابن هَرْمة في التُّخُوم أَيضاً: إذا نَزلوا أَرضَ الحَرام تَباشَرَتْ،
بِرُؤْيَتِهم، بَطْحاؤها وتُخُومُها
ويروى: وتَخُومها، بالفتح أَيضاً؛ وأَنشد ابن دُريد للمنذر بن وبرة الثعلبيّ:
ولهم دانَ كلُّ مَن قَلَّت العَيْـ
رُ بنَجْدٍ إلى تُخوم العِراقِ
قال: العَيْرُ هنا البَصَر، ويقال: اجعل هَمَّك تُخوماً أَي حَدّاً تنتهي إليه ولا تجاوزه؛ وقال أَبو دُواد:
جاعلاً قَبْرَه تُخوماً وقد جرْ
رَ العَذارى عليه وافي الشَّكِيرِ
قال شمر: أَقْرَأَني ابنُ الأَعرابي لعديّ بن زيد:
جاعِلاً سِرَّك التُّخومَ، فما أَحْـ
فِلُ قَوْلَ الوُشاةِ والأَنْذالِ
(* قوله «جاعلاً سرك إلخ» هكذا في الأصل، والذي في التكملة: جاعل همك بالرفع).
قال: التُّخومُ الحال الذي تريده. وأَما التُّخَمةُ من الطعام فأَصلها وُخَمة، وسيأتي ذكرها إن شاء الله تعالى.

##### Türkçe

**التُّخومُ**: sınırlar ve alâmetlerden iki arazi arasındaki ayırım; müennestir;

Uhayha b. el-Culâh dedi, ve denilir ki o Ebû Kays b. el-Eslet’indir:
يا بَنِيَّ **التُّخومَ** لا تَظْلِموها،
إنَّ ظُلْمَ **التُّخوم** ذو عُقَّالِ

**والتَّخْمُ**: her köyün yahut arazinin sonu; denilir ki: filân, araziden bir **تَخْم** üzerindedir; cem‘i **تُخوم**dur, **فَلْس** ve **فُلوس** gibi. Ferrâ dedi: onun **تُخوم**u onun sınırlarıdır; görmüyor musun ki “ona zulmetmeyin” dedi de “ona zulmetmeyin” demedi? İbnü’s-Sikkît dedi: Ebû Amr’ı “o, arazinin **تُخوم**udur” derken işittim; cem‘i **تُخُم**dur; o, cem‘ lafzı üzere **التُّخوم**dur da, ona bir tekil ayrılmaz; ve denilmiştir: onun teki **تَخْم** ve **تُخْم**dur; Şâmîdir. Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet olundu ki o dedi: “Arazinin **تُخوم**unu değiştiren lânetlenmiştir.” Ebû Ubeyd: buradaki **التُّخومُ** sınırlar ve alâmetlerdir; ve bunun mânâsı iki yerde vâki olur: birincisi, bunun, İbrâhîm Halîlü’r-Rahmân’ın nebîmiz üzerine ve onun üzerine salât ve selâm olsun, belirlediği Harem sınırlarını değiştirmede olmasıdır; diğer mânâ, kişinin, araziden başkasının mülküne girip onu zulmen koparıp almasıdır; denildi ki: Harem sınırlarını özellikle murad etti; ve denildi ki: o, bütün arazide âmmdır; ve yolda kendisiyle hidayet olunan alâmetleri murad etti. Ve **تَخُوم** diye rivayet olunur; tekil üzere, **التاء**’nın fethiyle; onun cem‘i **تُخُم**dur, **التاء** ve **الخاء**’nın zammıyla. Ebû Hanîfe dedi: es-Sülemî **التَّخُومة** dedi, feth ile; dedi:
وإِن أَفْخَرْ بمَجْدِ بَني سُلَيْم،
أَكُنْ منها **التَّخُومةَ** والسَّرارا

Ve şüphesiz o, **التُّخُوم** ve **التَّخُوم**un, yani **السُّعُوف**un, yani **الضَّرائب**in hoşudur.

Leys: **التُّخوم** iki **كُورة** ile iki köy arasındaki eklemdir; dedi: her **كُورة** ve köy arazisinin sonu onun **تُخوم**udur. Ebû’l-Heysem dedi: denilir ki: bu arazi, filânın arazisine **تُتاخِم** eder; yani ona sınırdaş olur; ve Umân beldeleri, eş-Şihr beldelerine **تُتاخِم** eder. Başkası dedi: ve **تُطاخِم** da, **الطاء** ile, bu mânâda bir lugattır; **التاء** **طاء**ya çevrildi, ikisinin mahreçlerinin yakınlığından dolayı; aslolan **التُّخومُ**dur ve o sınırlar demektir. Ferrâ dedi: o, zamme ile **التُّخومُ**dur. Kisâî dedi: o, alâmet olan **التَّخوم**dur; ve inşâd etti:
يا بَنيَّ **التَّخُومَ** لا تَظْلِموها

Bu beyti **التُّخوم** diye rivayet eden kimse, o, **تَخْم**ın cem‘idir. Ebû Ubeyd dedi: Arapça ehli der ki: o, **التَّخوم**dur, **التاء**’nın fethiyle, ve onu bir tekil kılarlar; Şam ehli ise **التُّخوم** der ve onu bir cem‘ kılarlar; tekili **تَخْم**dır. İbn Berrî dedi: bu üç harfte **تَخوم** ve **تُخوم** ve **زَبور** ve **زُبور** ve **عَذوب** ve **عُذوب** denilir; dedi: ona dördüncü bilinmedi. Basralılar zamme ile **تُخوم** derler; Kûfeliler feth ile **تَخُوم** derler. Kesîr, zamme ile **التُّخوم** hakkında dedi:
وعُلَّ ثَرى تلك الحَفيرةِ بالنَّدى،
وبُورِكَ مَن فيها وطابَتْ **تُخومُها**

Dedi: “ve hoş oldu **تَخُوم**u” diye de rivayet olunur. İbn Herme de **التُّخُوم** hakkında yine dedi:
إذا نَزلوا أَرضَ الحَرام تَباشَرَتْ،
بِرُؤْيَتِهم، بَطْحاؤها و**تُخُومُها**

Ve “ve **تَخُوم**u” diye de rivayet olunur, feth ile de. İbn Düreyd, el-Münzir b. Vebere es-Sa‘lebî için inşâd etti:
ولهم دانَ كلُّ مَن قَلَّت العَيْـ
رُ بنَجْدٍ إلى **تُخوم** العِراقِ

Dedi: buradaki **العَيْرُ** görmedir; ve denilir ki: hemmini **تُخوماً** kıl; yani, kendisine varacağın bir sınır kıl ve onu aşma. Ebû Duvâd dedi:
جاعلاً قَبْرَه **تُخوماً** وقد جرْ
رَ العَذارى عليه وافي الشَّكِيرِ

Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî bana, Adî b. Zeyd için okuttu:
جاعِلاً سِرَّك **التُّخومَ**، فما أَحْـ
فِلُ قَوْلَ الوُشاةِ والأَنْذالِ

(* Onun sözü “جاعلاً سرك إلخ”: asılda böyle; tekmîlede olan: “جاعل همك” merfû‘ ile).

Dedi: **التُّخومُ** istediğin hâldir. Yemeğin **التُّخَمةُ**sine gelince, onun aslı **وُخَمة**dir; onun zikri, inşâallahü teâlâ, gelecektir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت خ م * * التَخْمُ * بالفتح منتهى كل قرية أو أرض وجمعه * تُخُومٌ * كفلس وفلوس وقال الفراء تخوم الأرض حدودها وقال أبو عمرو هي * تَخُومُ * الأرض والجمع * تُخُمٌ * مثل صبور وصبر و * التُخَمَةُ * أصلها الواو فتذكر في و خ م

##### Türkçe

* ت خ م * * **التَخْمُ** * (fetha ile) her köyün veya arazinin sonu; çoğulu * **تُخُومٌ** *dur; (bu,) * **فلس** * ve * **فلوس** * gibi. el-Ferrâ dedi ki: Arazinin **تخوم**’u onun sınırlarıdır. Ebû Amr dedi ki: O, arazinin * **تَخُومُ** *’udur; çoğulu * **تُخُمٌ** *dur; * **صبور** * ve * **صبر** * gibi. Ve * **التُخَمَةُ** *: aslı **الواو**’dur; bu sebeple **و خ م**’de zikredilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

* | | ( التُّخُومُ ، بالضَّمّ : الفَصْلُ بين | الأَرَضِيْنَ من المَعالِمِ والحُدُودِ ، | مُؤَنَّثَةٌ ) . وفي الحَديث : ( ( مَلْعُونٌ من | غَيَّرَ تُخُومَ الأَرْضِ ) ) . قال أبو | عُبَيْد : التُّخُوم هُنا الحُدُودُ والمَعالِم . | | قِيلَ : أرادَ حُدودُ الحَرَم خاصَّةً ، |

| وقيل : هو عامٌّ في جميع الأرض ، | وأراد المَعالِمَ التي يُهْتَدَى بها في | الطَّرِيق . وقال اللَّيْث : التُّخُومُ | مَفْصِلُ ما بَيْنَ الكُورَتَيْن والقَرْيَتَيْن ، | قال : ومُنْتَهَى أَرْضِ كُلِّ كُورَةٍ وقَرْيَةٍ | تُخُومُها ، وقال أبو الهَيْثَم : هي | الحُدُودُ . وقال الفَرّاء : هي التُّخُوم | مَضْمُومَة . ( ج : تُخُومٌ أيضًا ) أي : | بالضَّمِّ ظاهرُه أنه جَمْعٌ للتُّخُوم ، وفيه | نَظَر ، وإنما هو من الأَلْفاظ التي | استُعْمِلَت بِمَعْنَى المُفْرَد وبَمَعْنَى | الجَمْع ، نَبَّهَ عليه شَيْخُنا ، ( وتُخُمٌ ، | كَعُنُقٍ ) ، ظاهرُهُ أَنّه جَمْعُ تُخُومٍ ، | بالضَّمّ ، وفيه نَظَرٌ ، بل تُخُمٌ بِضَمَّتَيْن | جمعُ تَخُومٍ كَصَبُورٍ وصُبُرٍ وَغَفُورٍ | وَغُفُرٍ ، حَمْلاً على جَمْع النَّعْت . | | وقال ابنُ السِّكِّيت : هي تُخُوم | الأَرْضِ والجَمْع تُخُمٌ ، قال : وهي | التُّخُوم أيضًا ، بالضَّمّ ، على لَفْظِ | الجَمْع ولا يُفْرَد لها واحِدٌ . وأنشد | الجوهريُّ لأبِي قَيْسٍ ابنِ الأَسْلَت : | | % ( يا بَنِيَّ التُّخُومُ لا تَظْلِمُوها % | إِنَّ ظُلْمَ التُّخُومِ ذُو عُقّالِ ) % | | قال الفَرّاء : تُخُومُها حُدُودُها ، ألا | ترى أَنَّه قال لا تَظْلِمُوها ، ولم يَقُلْ لا | تَظْلِمُوهُ . قال ابنُ السِّكِّيت : ( أو | الواحِدُ تُخْمٌ ، بالضَّمِّ ) وهذه شاميّة ، | ( وتَخْمٌ ) مثل فَلْس وفُلُوسٍ ، يُقال : | فلانٌ على تَخْمٍ من الأَرْضِ ، وهو | مُنْتَهَى كلّ قريةٍ وَأَرْض ، ( وتَخُومَةٌ | بَفَتْحِهِما وهذه نَقلها أبو حَنِيفَة عن | السُّلَمِيِّ ، وأنشد أبو عَمْرٍ و لأَعْرَابِيٍّ | من بني سُلَيْم : | % ( وإنْ أَفْخَرْ بِمَجْدِ بَنِي سُلَيْمٍ % | أَكُنْ منها التَّخُومَةَ والسَّرارَا ) % | | وقال أبو عُبَيْد : أصحابُ العَرَبِيّة | يقولون : هي التَّخُوم كصَبُورٍ | ويجعلونها واحدةً ، وأما أَهْلُ الشامِ | فيقولون بضم التّاءِ يَجْعَلُونها جَمْعًا | والواحد تَخْمٌ . |

| | قلتُ : والبَيْتُ الذي أنشده | الجوهريُّ يُرْوَى بالوَجْهَيْن . وقال ابنُ | بَرّي : يُقال تَخُومٌ وتُخُوم وزَبُورٌ وَزُبُورٌ | وَعَذُوبٌ وَعُذُوبٌ ، قال : ولم يُعْلَم لها | رابعٌ . والبصريُّون يقولون بالضَّمّ ، | والكُوفِيّون يقولون بالفَتْح . وقال كُثَيِّرٌ | في التُّخوم بالضَّمِّ . | * % ( وبُورِكَ مَنْ فيها وطابَتْ تُخُومُها % ) % * | | قال : ويُرْوَى وطابَ ، وقال ابنُ | هَرْمَةَ : | % ( إذا نَزَلُوا أَرْضَ الحَرامِ تَباشَرَتْ % | بِرُؤْيَتِهم بَطْحاؤها وتُخُومُها ) % | | ويُرْوَى بالفَتْح أيضًا ، وأنشد ابنُ | دُرَيْدٍ للمُنْذِرِ بن وَبْرَةَ الثَّعْلَبِيِّ : | % ( ولَهُمْ دانَ كُلُّ مَنْ قَلَّتَ العَيْرُ % | بِنَجْدٍ إلى تُخومِ العِراقِ ) % | | وفي سِياقِ المصنّف قُصُورٌ لا | يَخْفَى . | | ( و ) قال أبو الهيثم : يقال : ( أَرْضُنا | | تُتاخِمُ أَرْضَكُمْ ) أي : ( تُحادُّها ) ، | وبِلاَدُ عُمان تُتاخِمُ بلادَ الشِّحْرِ . | | ( والتُّخُوم : الحالُ الَّذِي تُرِيدُه ) ، | نقله شَمِرٌ عن ابن الأَعرابيّ ، وأنشد | لِعَدِيِّ بنِ زَيْد : | % ( جاعِلاً سِرَّكَ التُّخُومَ فما أَحْفِلُ % | قَوْلَ الوُشاةِ والأَنْذَالِ ) % | | ( والتُّخَمَةُ ) ، كَهُمَزَةٍ ، من الطَّعامِ | أَصْلُها وُخَمَة ، وسيأتي ( في | ( ( و خ م ) ) ) إِنْ شاء اللَّه تَعالَى . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : | اجْعَلْ هَمَّكَ تُخُومًا ، أي : حَدًّا | تَنْتَهِي إِلَيْه ولا تُجاوِزْه ، وهو مجاز . | | وهُوَ طَيِّبُ التُّخُومِ ، يعني الضَّرائب ، | رُوِيَ بِضَمٍّ وبفَتْح . |

##### Türkçe

* | | ( **التُّخُومُ** ، ضamme ile: iki arazi arasındaki, alâmetler ve sınırlar cinsinden ayırıcıdır; müennestir ) . Ve hadiste: ( ( **مَلْعُونٌ** من **غَيَّرَ تُخُومَ الأَرْضِ** ) ) . Ebû **عُبَيْد** dedi: buradaki **التُّخُوم** sınırlar ve alâmetlerdir. | | Denildi: özellikle harem sınırlarını kastetti, |

| ve denildi: bütün yeryüzünde geneldir; ve yolda kendisiyle yol bulunulan alâmetleri kastetti. Ve **اللَّيْث** dedi: **التُّخُومُ** iki **كُورَة** ile iki köy arasındaki şeyin eklem yeridir; dedi: her **كُورَة** ve köy arazisinin sonu onun **تُخُومُ**’udur. Ve Ebû **الهَيْثَم** dedi: o, sınırlardır. Ve **الفَرّاء** dedi: o, **التُّخُوم**tur; dammeli. (çoğul: **تُخُومٌ** da) yani: damme ile; zahiri, onun **التُّخُوم**’un çoğulu olduğudur; onda bakış vardır. Ancak o, müfred manasıyla ve cem‘ manasıyla kullanılmış lafızlardandır; buna şeyhimiz dikkat çekti. (ve **تُخُمٌ** , **عُنُقٍ** gibi), zahiri, damme ile **تُخُومٍ**’un çoğulu olduğudur; onda bakış vardır. Bilakis **تُخُمٌ** iki damme ile, **تَخُومٍ**’un çoğuludur; **صَبُورٍ** ve **صُبُرٍ** ile **غَفُورٍ** ve **غُفُرٍ** gibi; sıfatın çoğuluna hamlen. | | Ve İbn **السِّكِّيت** dedi: o, **تُخُوم** arzıdır; çoğul **تُخُمٌ**dur; dedi: ve o, **التُّخُوم**tur da; damme ile; cem‘ lafzı üzere; ona bir tekil ayrılmaz. Ve **الجوهريُّ** Ebû **قَيْسٍ** İbn **الأَسْلَت** için inşad etti: | | % ( يا بَنِيَّ **التُّخُومُ** لا تَظْلِمُوها % إِنَّ ظُلْمَ **التُّخُومِ** ذُو عُقّالِ ) % | | **الفَرّاء** dedi: onun **تُخُومُ**’u onun sınırlarıdır; görmüyor musun ki “ona zulmetmeyin” dedi, “ona zulmetmeyin” demedi. İbn **السِّكِّيت** dedi: (yahut tekil **تُخْمٌ**dur, damme ile) ve bu Şâmîdir. (ve **تَخْمٌ**) **فَلْس** ve **فُلُوسٍ** gibi; denilir: falan, araziden bir **تَخْمٍ** üzerindedir; o, her köy ve arazinin sonudur. (ve **تَخُومَةٌ** ikisinin fethi ile; bunu Ebû **حَنِيفَة** **السُّلَمِيِّ**’den nakletti; ve Ebû **عَمْرٍ** Benî **سُلَيْم**’den bir bedevî için inşad etti: | % ( وإنْ أَفْخَرْ بِمَجْدِ بَنِي سُلَيْمٍ % أَكُنْ منها **التَّخُومَةَ** والسَّرارَا ) % | | Ve Ebû **عُبَيْد** dedi: Arabîye ehli derler ki: o, **التَّخُوم**tur; **صَبُورٍ** gibi; ve onu bir tekil yaparlar. Şâm ehline gelince, **التّاءِ**’nin dammesiyle söylerler; onu çoğul yaparlar; tekil **تَخْمٌ**dur. |

| | Dedim: **الجوهريُّ**’nin inşad ettiği beyit iki vecihle rivayet olunur. Ve İbn **بَرّي** dedi: **تَخُومٌ** ve **تُخُوم** ve **زَبُورٌ** ve **زُبُورٌ** ve **عَذُوبٌ** ve **عُذُوبٌ** denilir; dedi: onun dördüncüsü bilinmedi. Basralılar damme ile söylerler; Kûfeliler fetih ile söylerler. Ve **كُثَيِّرٌ** **التُّخوم** hakkında damme ile söyledi: | * % ( وبُورِكَ مَنْ فيها وطابَتْ **تُخُومُها** % ) % * | | Dedi: ve “وطابَ” diye de rivayet olunur. Ve İbn **هَرْمَةَ** dedi: | % ( إذا نَزَلُوا أَرْضَ الحَرامِ تَباشَرَتْ % بِرُؤْيَتِهم بَطْحاؤها و**تُخُومُها** ) % | | Fetih ile de rivayet olunur. Ve İbn **دُرَيْدٍ** **المُنْذِرِ** bin **وَبْرَةَ الثَّعْلَبِيِّ** için inşad etti: | % ( ولَهُمْ دانَ كُلُّ مَنْ قَلَّتَ العَيْرُ % بِنَجْدٍ إلى **تُخومِ العِراقِ** ) % | | Musannifin siyakında bir kısalık vardır; gizli değildir. | | (ve) Ebû **الهيثم** dedi: denilir: ( **أَرْضُنا تُتاخِمُ أَرْضَكُمْ** ) yani: ( **تُحادُّها** ) ; ve **عُمان** beldeleri **الشِّحْرِ** beldelerine **تُتاخِمُ**dur. | | (ve **التُّخُوم**: istediğin hâldir), bunu **شَمِرٌ** İbn **الأَعرابيّ**’den nakletti; ve **عَدِيِّ** bin **زَيْد** için inşad etti: | % ( جاعِلاً سِرَّكَ **التُّخُومَ** فما أَحْفِلُ % قَوْلَ الوُشاةِ والأَنْذَالِ ) % | | (ve **التُّخَمَةُ**), **هُمَزَةٍ** gibi, yemekten; aslı **وُخَمَة**’dir; ve ( **( ( و خ م ) )** ) içinde gelecektir, yüce Allah dilerse. | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | **اجْعَلْ هَمَّكَ تُخُومًا** , yani: kendisine vardığın ve onu aşmadığın bir sınır yap; ve o mecazdır. | | Ve o, **طَيِّبُ التُّخُومِ**’dur; yani vergiler; damme ile ve fetih ile rivayet olundu. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَخِمَ
1 تَخِمَ تخم تخمة خم , [originally وَخِمَ,] aor. ١َ٢َ٣َ , (Msb, and K in art. وخم,) inf. n. تَخَمٌ; (Msb;) and تَخَمَ, aor. ِ; (K ubi suprà;) and ↓ اِتَّخَمَ; (Msb, and S and K &c. in art. وخم;) He suffered from indigestion, or heaviness of the stomach arising from food which it was too weak to digest; (Msb in art. وخم;) he suffered from a disease produced by unsuitable [or unwholesome] food, (K and TA in art. وخم,) or by fulness of the stomach: (TA in that art.:) followed by مِنَ الطَّعَامِ and عَنِ الطَّعَامِ. (S and TA in that art.)

تاخم
3 تاخم تاخم , [inf. n. مُتَاخَمَةٌ,] It (a land or country) bordered upon, or was conterminous with or to, another land or country. (AHeyth, Mgh, K.)

اتخمهُ
4 اتخمهُ أتخم أتخمه اتخمه اتخمة تخم ٱتخم ٱتخمه , (S and K in art. وخم,) originally أَوْخَمَهُ; (S in that art.,) or formed from تُخَمَةٌ, in consequence of imagining the ت in this word to be radical; (MF;) said of food, It caused him to suffer from تُخَمَة [or indigestion]. (S and K in art. وخم.)

8 اـِ١ْتَ٢َ٣َ see 1.

تَخْمٌ
تَخْمٌ تخم تخمة خم The limit, or boundary, (S, Msb,) of any town (S) or land: (S, Msb:) pl. تُخُومٌ: (S, Msb:) a poet (Aboo-Keys Ibn-El-Aslat, TA) says,
يَا بَنِىَّ التُّخُومُ لَا تَظْلِمُوهَا
(Fr, S,) or, as some relate it, ↓ التَّخُومُ: (TA:) accord. to the former reading, Fr says, the meaning is, [O my sons,] the limits, or boundaries, [misplace ye not them], for he does not say تَظْلِمُوهُ: but ISK says, I heard AA say, it is ↓ تَخُوم, and the pl. is تُخُمٌ; like صَبُورٌ and صُبُرٌ: (S:) both IAar and ISk say that the sing and pl. are like رَسُولٌ and رُسُلٌ: (Msb:) but the latter mentions also تُخُومٌ, with damm, as a pl. form, having no sing.: (TA:) or ↓ تَخُومٌ signifies a sign, or mark [of a boundary or of a way]: and limits, or boundaries: and is sometimes with ↓ [to the ت]: (Mgh:) Lth says that تخوم [written without any vowel-sign] signifies a division, or place of division, between two districts and two towns or villages; and the limit, or boundary, of the land of any district and town or village is its تخوم: and AHeyth says that this word signifies limits, or boundaries: (TA:) or تُخُومٌ, with damm, signifies a sign, or mark, and a limit, or boundary, that is a division between two lands; and is of the fem. gender: and the pl. is تُخُومٌ also, and تُخُمٌ: (K:) this app. means that these are pls. of تُخُومٌ; but the former is a word that is used as a sing. and as a pl.; and the latter is pl. of تَخُومٌ, like as صُبُرٌ is of صَبُورٌ, and غُفُرٌ of غَفُورٌ: (TA:) or (as ISk says, TA) the sing. is ↓ تُخْمٌ and تَخْمٌ (K) and ↓ تَخُومَةٌ: (AHn, S, * K:) accord. to A'Obeyd, the Arabic linguists say ↓ تَخُومٌ, like صَبُورٌ, making it fem. and sing.; but the people of Syria say تُخُومٌ, with damm to the ت, making it pl., and the sing. is تَخْمٌ: accord. to IB, one says ↓ تَخُومٌ and تُخُومٌ, and زَبُورٌ and زُبُورٌ, and عَذُوبٌ and عُذُوبٌ; and no fourth instance of the kind is known; [but see عَذُوبٌ;] and the Basrees pronounce it with damm [to the ت], and the Koofees with fet-h. (TA.) It is said in a trad., مَلْعُونٌ مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الأَرْضِ, meaning, accord. to A'Obeyd, [Cursed is he who alters] the limits, or boundaries, of land; and the signs, or marks, of the way: or, as some say, the limits, or boundaries, of the sacred territory. (TA.) And اجعل همّك تخومًا, [or rather اِجْعَلْ لِهَمِّكَ ↓ تَخُومًا,] means (tropical:) [Set thou to thy purpose] a limit, to which go thou, and pass not beyond it. (TA.) And هُوَ طَيِّبُ التُّخُومِ (assumed tropical:) He is good in respect of ancestry, or origin: (JK:) or in respect of natural dispositions; or, as some relate the saying, ↓ التَّخُومِ. (TA.) تُخُومٌ also signifies (assumed tropical:) A state, or condition, that one desires [app. as the limit of his wish]. (IAar, Sh, K.)

تُخْمٌ
تُخْمٌ تخم تخمة خم : see تَخْمٌ.

تُخَمَةٌ
تُخَمَةٌ تخم تخمه تخمة خم , (Msb in the present art., and S and K in art. وخم,) originally وُخْمَةٌ, (Msb, and S in art. وخم,) and تُخْمَةٌ, (Msb, and S and K in art. وخم,) the latter vulgar, (S in art. وخم,) but occurring in poetry, (S and K in that art.,) Indigestion, or heaviness of the stomach arising from food which it is too weak to digest; (Msb in art. وخم;) a disease produced by unsuitable [or unwholesome] food, (K and TA in that art.,) or by fulness of the stomach: (TA ibid.:) pl. تُخَمَاتٌ (S and K ibid.) and تُخَمٌ. (Msb, and S and K in art. وخم.)

تَخُومٌ
تَخُومٌ تخم تخوم : see تَخْمٌ, in seven places.

تُخُومٌ
تُخُومٌ تخم تخوم pl. of تَخْمٌ, which see throughout: and also used as a sing.

تَخُومَةٌ
تَخُومَةٌ تخم تخومه تخومة : see تَخْمٌ.

طَعَامٌ مَتْخَمَةٌ
طَعَامٌ مَتْخَمَةٌ طعام متخمه طعام متخمة , (JK, and S and K in art. وخم,) originally مَوْخَبَةٌ, (S in art. وخم,) Food that causes one to suffer from تُخَمَة [or indigestion]. (JK, and K in art. وخم.)

مُتَاخِمٌ
مُتَاخِمٌ متاخم Conterminous to a land (لِأَرْضٍ). (Mgh.) You say also, هُوَ مُتَاخِمِى He is my neighbour, his house, or tent, adjoining mine. (TA in art. جمد.)

##### Türkçe

**تَخِمَ**
1 **تَخِمَ** **تخم** **تخمة** **خم** , [aslında **وَخِمَ**,] muzâri‘ ١َ٢َ٣َ , (Msb, ve K **وخم** maddesinde,) mastar ismi **تَخَمٌ**; (Msb;) ve **تَخَمَ**, muzâri‘ ِ; (K yukarıda anılan yerde;) ve ↓ **اِتَّخَمَ**; (Msb, ve S ve K vb. **وخم** maddesinde;) O, sindirim bozukluğundan, yahut sindirmeye güç yetiremediği yiyecekten doğan mide ağırlığından muzdarip oldu; (Msb **وخم** maddesinde;) uygunsuz [yahut sağlıksız] yiyecekten, (K ve TA **وخم** maddesinde,) yahut midenin doluluğundan doğan bir hastalıktan muzdarip oldu: (TA o maddede:) ardından **مِنَ الطَّعَامِ** ve **عَنِ الطَّعَامِ** gelir. (S ve TA o maddede.)

**تاخم**
3 **تاخم** **تاخم** , [mastar ismi **مُتَاخَمَةٌ**,] O (bir arazi yahut ülke) başka bir arazi yahut ülkeye sınır oldu, yahut onunla bitişik oldu. (AHeyth, Mgh, K.)

**اتخمهُ**
4 **اتخمهُ** **أتخم** **أتخمه** **اتخمه** **اتخمة** **تخم** **ٱتخم** **ٱتخمه** , (S ve K **وخم** maddesinde,) aslında **أَوْخَمَهُ**; (S o maddede,) yahut **تُخَمَةٌ**’den türetilmiştir; bu kelimedeki **ت**’yi aslî harf sanma sebebiyle; (MF;) yiyecek hakkında söylenir: Ona **تُخَمَة** [yahut sindirim bozukluğu] çektirdi. (S ve K **وخم** maddesinde.)

8 اـِ١ْتَ٢َ٣َ bkz. 1.

**تَخْمٌ**
**تَخْمٌ** **تخم** **تخمة** **خم** Herhangi bir kasabanın (S) yahut arazinin sınırı, hududu: (S, Msb:) çoğulu **تُخُومٌ**: (S, Msb:) bir şair (Aboo-Keys Ibn-El-Aslat, TA) der ki,
يَا بَنِىَّ التُّخُومُ لَا تَظْلِمُوهَا
(Fr, S,) yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere ↓ **التَّخُومُ**: (TA:) önceki okuyuşa göre Fr der ki, mânâ şudur: [Ey oğullarım,] sınırları, hudutları, [yerinden kaydırmayın], çünkü o **تَظْلِمُوهُ** demez: fakat ISK der ki, AA’yı şöyle derken işittim: o ↓ **تَخُوم**’dur ve çoğulu **تُخُمٌ**’dur; **صَبُورٌ** ve **صُبُرٌ** gibi: (S:) hem IAar hem ISk der ki tekil ve çoğul **رَسُولٌ** ve **رُسُلٌ** gibidir: (Msb:) fakat ikincisi ayrıca, tekili olmayan bir çoğul kalıbı olarak damme ile **تُخُومٌ**’u da zikreder: (TA:) yahut ↓ **تَخُومٌ** bir alâmet, yahut işaret [sınırın yahut yolun işareti] demektir: ve sınırlar, hudutlar: ve bazen ↓ [**ت** üzerine] ile olur: (Mgh:) Lth der ki **تخوم** [harekesiz yazılmış] iki bölge ile iki kasaba yahut köy arasındaki bir ayırma, yahut ayırma yeri demektir; ve herhangi bir bölge ile kasaba yahut köyün arazisinin sınırı, hududu onun **تخوم**’udur: ve AHeyth der ki bu kelime sınırlar, hudutlar demektir: (TA:) yahut damme ile **تُخُومٌ**, iki arazi arasındaki bir ayırma olan bir alâmet, yahut işaret, ve bir sınır, hudut demektir; ve müennes cinstendir: ve çoğulu yine **تُخُومٌ** ve **تُخُمٌ**’dur: (K:) bu, görünüşe göre bunların **تُخُومٌ**’un çoğulları olduğu mânâsınadır; fakat birincisi tekil olarak da çoğul olarak da kullanılan bir kelimedir; ikincisi ise **تَخُومٌ**’un çoğuludur; tıpkı **صُبُرٌ**’ün **صَبُورٌ**’dan, ve **غُفُرٌ**’ün **غَفُورٌ**’dan olması gibi: (TA:) yahut (ISk’nin dediği üzere, TA) tekil ↓ **تُخْمٌ** ve **تَخْمٌ**’dur (K) ve ↓ **تَخُومَةٌ**’dur: (AHn, S, * K:) A'Obeyd’e göre Arap dilcileri ↓ **تَخُومٌ** derler; **صَبُورٌ** gibi; onu müennes ve tekil yaparak; fakat Şam halkı **ت** üzerine damme ile **تُخُومٌ** der; onu çoğul yaparak; ve tekili **تَخْمٌ**’dur: IB’ye göre kişi ↓ **تَخُومٌ** ve **تُخُومٌ**, ve **زَبُورٌ** ve **زُبُورٌ**, ve **عَذُوبٌ** ve **عُذُوبٌ** der; ve bu türden dördüncü bir örnek bilinmez; [fakat **عَذُوبٌ**’a bak;] ve Basralılar onu damme ile [**ت** üzerine], Kûfeliler ise fetha ile telaffuz ederler. (TA.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **مَلْعُونٌ مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الأَرْضِ**, mânâsı, A'Obeyd’e göre: [Lanetlidir, kim değiştirirse] arazinin sınırlarını, hudutlarını; ve yolun alâmetlerini, işaretlerini: yahut bazılarınca, harem bölgesinin sınırlarını, hudutlarını. (TA.) Ve **اجعل همّك تخومًا**, [yahut daha doğrusu **اِجْعَلْ لِهَمِّكَ ↓ تَخُومًا**,] şu demektir (mecaz): [Maksadına] bir sınır koy; ona kadar git ve onu aşma. (TA.) Ve **هُوَ طَيِّبُ التُّخُومِ** (mecaz olduğu varsayılan) O, nesep yahut asıl bakımından iyidir: (JK:) yahut tabii huylar bakımından; yahut söz bazılarınca ↓ **التَّخُومِ** diye rivayet edilir. (TA.) **تُخُومٌ** ayrıca (mecaz olduğu varsayılan) kişinin arzuladığı bir hâl, yahut durum demektir [görünüşe göre arzusunun sınırı olarak]. (IAar, Sh, K.)

**تُخْمٌ**
**تُخْمٌ** **تخم** **تخمة** **خم** : bkz. **تَخْمٌ**.

**تُخَمَةٌ**
**تُخَمَةٌ** **تخم** **تخمه** **تخمة** **خم** , (Msb bu maddede, ve S ve K **وخم** maddesinde,) aslında **وُخْمَةٌ**, (Msb, ve S **وخم** maddesinde,) ve **تُخْمَةٌ**, (Msb, ve S ve K **وخم** maddesinde,) ikincisi avamîdir, (S **وخم** maddesinde,) fakat şiirde vâkidir, (S ve K o maddede,) sindirim bozukluğu, yahut sindirmeye güç yetiremediği yiyecekten doğan mide ağırlığı; (Msb **وخم** maddesinde;) uygunsuz [yahut sağlıksız] yiyecekten, (K ve TA o maddede,) yahut midenin doluluğundan doğan bir hastalık: (TA aynı yerde:) çoğulu **تُخَمَاتٌ** (S ve K aynı yerde) ve **تُخَمٌ**. (Msb, ve S ve K **وخم** maddesinde.)

**تَخُومٌ**
**تَخُومٌ** **تخم** **تخوم** : bkz. **تَخْمٌ**, yedi yerde.

**تُخُومٌ**
**تُخُومٌ** **تخم** **تخوم** **تَخْمٌ**’un çoğuludur; ona her yerinde bak: ve ayrıca tekil olarak da kullanılır.

**تَخُومَةٌ**
**تَخُومَةٌ** **تخم** **تخومه** **تخومة** : bkz. **تَخْمٌ**.

**طَعَامٌ مَتْخَمَةٌ**
**طَعَامٌ مَتْخَمَةٌ** **طعام** **متخمه** **طعام** **متخمة** , (JK, ve S ve K **وخم** maddesinde,) aslında **مَوْخَبَةٌ**, (S **وخم** maddesinde,) **تُخَمَة** [yahut sindirim bozukluğu] çektiren yiyecek. (JK, ve K **وخم** maddesinde.)

**مُتَاخِمٌ**
**مُتَاخِمٌ** **متاخم** Bir araziye bitişik ( **لِأَرْضٍ** ). (Mgh.) Ayrıca şöyle dersin: **هُوَ مُتَاخِمِى** O benim komşumdur; evi yahut çadırı benimkine bitişiktir. (TA **جمد** maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَخَمَ
تَخَمَ I ( n. ac. تَخْم 1 ),
a.  Set a limit or boundary to.

تَخِمَ
تَخِمَ A ( n. ac. تَخَم 4 ),
a.  Had indigestion.

تَاْخَمَ
تَاْخَمَ III ,
a.  Was conterminous with, contiguous to, adjoined.

أَتْخَمَ
أَتْخَمَ IV ,
a.  Gave indigestion to.

تَخْم
تَخْم 1 ,  تُخْم 3 , ( pl. تُخُوْم 27 ),
a.  Limit, boundary, confine.

تُخْمَة
تُخْمَة 3t ,  تُخَمَة 9t , ( pl. تُخَم 9 ),
a.  Indigestion, fit of indigestion.

تَدْرُج
تَدْرُج P. , ( pl. تَخَاْمِ٤ُ 47 ),
a.  Pheasant.

##### Türkçe

تَخَمَ
تَخَمَ I (isim-fiil: **تَخْم** 1),
a. Bir sınır veya hudut koydu.

تَخِمَ
تَخِمَ A (isim-fiil: **تَخَم** 4),
a. Hazımsızlık çekti.

تَاْخَمَ
تَاْخَمَ III,
a. Sınırdaş oldu; bitişik oldu; bitişti.

أَتْخَمَ
أَتْخَمَ IV,
a. Hazımsızlık verdi.

تَخْم
**تَخْم** 1, **تُخْم** 3, (çoğulu: **تُخُوْم** 27),
a. Sınır, hudut, tahdit.

تُخْمَة
**تُخْمَة** 3t, **تُخَمَة** 9t, (çoğulu: **تُخَم** 9),
a. Hazımsızlık, hazımsızlık nöbeti.

تَدْرُج
تَدْرُج P., (çoğulu: **تَخَاْمِ٤ُ** 47),
a. Sülün.
