# تخم — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%AE%D9%85/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تخم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AE%D9%85.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: تخم

باب الخاء والتاء والميم معهما
خ ت م، ت خ م، خ م ت مستعملات ختم: خَتَم يختِمُ خَتْماً أي: طَبَع فهو خاتِمِ.
والخاتَمُ: ما يوضع على الطينة، أسم مثل العالم، والخِتام: الطين الذي يُخْتَمَ به على كتابٍ. ويقال: هو الخَتْم يعني: الطين الذي يختم به.
وخِتامُ الوادي: أقصاه.
ويقرأ: "خاتمِهُ مِسْكٌ" أي خِتامه، يعني عاقبته ريحُ المسك، ويقال: بل أراد به خاتَمَه يعني خِتامَه المختُوم، ويقال: بل الخِتام والخاتم هاهنا ما خُتِمَ عليه.
وخاتِمة السورة: آخرها. وخاتِمُ العمل وكل شيء: آخرهُ.
وخَتَمتُ زرعي إذا سقيته أول سقيةٍ، فهو الخَتْم، والخِتامُ اسم لأنه إذا سقي فقد خُتِمَ بالرجاء. وخَتَموا على زرعهم خَتُماً أي سقوه وهو كراب بعدُ.
تخم: تُخُومُ الأرض اسم على فعول، وبعض يقول: تَخُوم الأرض، كأنه جميع ولا يفرد منه واحد. هو مفصل ما بين الكورتين أو القريتين.
ومنتهى أرض كل قريةٍ وكورةٍ تُخَومُها.
وقال الضرير: التُّخُومُ واحدها تَخْمٌ والتُّخَمَةُ فاوها واو في أصل التأسيس ولكنها استعملت فقيل: اتَّخَمَ واتْخَمَه كذا، ويُخَفَّفُ فيقال: تَخَمَ ويَتْخَمُ، بحذف التثقيل من التاء.
وبعض يقول: تَخَمَ متروك على ما كان عليه في قولك: اتَّخَمَ، وكذلك قياس التهمى والتؤدة والتُّكَأة كأنهم حملوه على تقي يتقي مخفَفاً.
وهذا أمر مُتَوَخمَّ ومُسْتَوخَم إذا كان دميماً.
خمت: الخَميتُ: اسم السمين بالحميرية.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **التاء** ve **الميم** onlarla birlikte

**خ ت م**، **ت خ م**، **خ م ت** kullanımdadır. **ختم**: **خَتَم** **يختِمُ** **خَتْماً** yani: bastı/mühürledi; o hâlde o **خاتِمِ**’dir.

**الخاتَمُ**: çamurun üzerine konulan şey; **العالم** gibi bir isimdir. **الخِتام**: bir kitabın üzerine onunla mühür vurulan çamurdur. Ve denilir: o **الخَتْم**’dür; yani: onunla mühür vurulan çamur.

**وخِتامُ الوادي**: onun en uzak ucu.

Ve okunur: "**خاتمِهُ مِسْكٌ**" yani **خِتامه**; yani onun âkıbeti misk kokusudur. Ve denilir: bilakis onunla **خاتَمَه**’i kastetti; yani mühürlenmiş **خِتامَه**’i. Ve denilir: bilakis burada **الخِتام** ve **الخاتم** üzerine mühür vurulan şeydir.

**وخاتِمة السورة**: onun sonu. **وخاتِمُ العمل** ve her şey: onun sonu.

Ve **خَتَمتُ** ekinimi, onu ilk sulamayla suladığım zaman; o hâlde o **الخَتْم**’dür. **والخِتامُ** bir isimdir; çünkü sulandığı zaman ümit ile mühürlenmiş olur. Ve ekinlerinin üzerine **خَتُماً** ile **خَتَموا** ettiler; yani onu suladılar; hâlbuki o daha sonra **كراب**’dır.

**تخم**: **تُخُومُ الأرض** **فعول** vezni üzere bir isimdir. Bazısı der ki: **تَخُوم الأرض**; sanki o bir topluluktur ve ondan bir tekil ayrılmaz. O, iki **الكورة** yahut iki köy arasındaki ayırımdır.

Her köyün ve **كورة**’nin arazisinin sonu: onun **تُخَومُها**’sıdır.

Ve **الضرير** dedi ki: **التُّخُومُ**’un tekili **تَخْمٌ**’dür. **والتُّخَمَةُ**’nin **فاء**’sı aslî kuruluşta **واو**’dur; fakat kullanıldı da **اتَّخَمَ** ve **اتْخَمَه** şöyle denildi. Ve hafifletilir de **تَخَمَ** ve **يَتْخَمُ** denilir; **التاء**’daki ağırlaştırmayı atmakla.

Bazısı der ki: **تَخَمَ** senin **اتَّخَمَ** sözündeki hâli üzere bırakılmıştır; aynı şekilde **التهمى** ve **التؤدة** ve **التُّكَأة**’nin kıyası da böyledir; sanki onu, hafifletilmiş olarak **تقي**’nin **يتقي**’sine hamletmişlerdir.

Ve bu, çirkin olduğu zaman **مُتَوَخمَّ** ve **مُسْتَوخَم** bir iştir.

**خمت**: **الخَميتُ**: Himyerîce’de şişmanın adıdır.
