# ترجم (ت-ر-ج-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ر - ج - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

يقال: قد تَرْجَمَ كلامه، إذا فسَّره بلسان آخر. ومنه التَرجَمان، والجمع التراجم. ويقال تَرجُمانٌ. ولك أن تضم التاء لضمَّة الجيم فتقول تُرْجُمانٌ. قال الراجز:
إلاّ الحَمامَ الوُرْقَ والغَطاطا
فهُنَّ يُلْغِطْنَ به إلْغـاطـا
كالتُرجُمانِ لقيَ الأَنْبـاطـا

##### Türkçe

Denilir: **تَرْجَمَ** sözünü; onu başka bir dille açıkladığı zaman. Ondandır **التَرجَمان**; çoğulu **التراجم**. Ve denilir **تَرجُمانٌ**. Ve senin için, **الجيم**’in ötreli oluşu sebebiyle **التاء**’yı ötreleyip **تُرْجُمانٌ** demen vardır. Râciz dedi ki:
Ancak boz güvercinleri ve **الغَطاطا**’yı
İşte onlar onunla **إلْغـاطـا** ile **يُلْغِطْنَ** ederler
**كالتُرجُمانِ**; **الأَنْبـاطـا**’yı karşılamıştı

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التُّرْجُمانُ والتَّرْجَمان: المفسِّر للسان. وفي حديث هِرَقْلَ: قال لتُرْجُمانه؛ الترجمان، بالضم والفتح: هو الذي يُتَرْجِم الكلام أَي ينقله من لغة إلى لغة أُخرى، والجمع التَّراجِم، والتاء والنون زائدتان، وقد تَرْجَمه وتَرْجَم عنه، وتَرْجُمان هو من المُثُل التي لم يذكرها سيبويه، قال ابن جني: أَما تَرْجُمان فقد حكيت فيه تُرْجُمان بضم أَوله، ومثاله فُعْلُلان كعُتْرُفان ودُحْمُسان، وكذلك التاء أَيضاً فيمن فَتَحها أَصلية، وإن لم يكن في الكلام مثل جَعْفُر لأَنه قد يجوز مع الأَلف والنون من الأَمثلة ما لولاهما لم يجز كعُنْفُوان وخِنْذِيان ورَيْهُقان، أَلا ترى أَنه ليس في الكلام فُعْلُو ولا فِعْلي ولا فَيْعُل؟

##### Türkçe

**التُّرْجُمانُ** ve **التَّرْجَمان**: dilin müfessiri (açıklayıcısı). **هِرَقْلَ** hadîsinde:
kendi **تُرْجُمان**’ına dedi; **الترجمان**, zamme ile ve fetha ile: o, sözü **يُتَرْجِم** eden, yani onu bir dilden başka bir dile nakleden kimsedir; çoğulu **التَّراجِم**’dir; **التاء** ve **النون** ziyadedir; ve onu **تَرْجَمه** etti ve ondan **تَرْجَم** etti; **تَرْجُمان**, Sîbeveyh’in zikretmediği misallerden (kalıplardan)dır. İbn Cinnî dedi ki: **تَرْجُمان**’a gelince, onda evvelinin zammesiyle **تُرْجُمان** rivayet edilmiştir; misali **فُعْلُلان**’dır; **عُتْرُفان** ve **دُحْمُسان** gibi. Keza onu fetha ile okuyan kimse hakkında da **التاء** dahi aslîdir; her ne kadar kelâmda **جَعْفُر** gibi bir misal olmasa da; çünkü **الأَلف** ve **النون** ile birlikte misallerden, onlar olmasaydı câiz olmayacak olan şey câiz olabilir; **عُنْفُوان** ve **خِنْذِيان** ve **رَيْهُقان** gibi. Görmüyor musun ki kelâmda **فُعْلُو** da yoktur, **فِعْلي** de yoktur, **فَيْعُل** de yoktur?

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

* | | ( التُّرْجُمانُ ) أَهْمَلَه الجوهريّ هُنا | وأَوْرَدَه في تَرْكيب ( ( ر ج م ) ) على | الصَّواب ، فكتابةُ المُصَنّف إِيّاها | بالأَحْمَر فيه نظرٌ يُتَأَمَّلُ له ، وفيه ثَلاثُ | لُغاتٍ : الأُولَى ( كَعُنْفُوانٍ ) بِضَمّ الأوّل | والثالِثِ ، قال الجوهريُّ هناك : ولك | أَنْ تَضُمَّ التاءَ لِضَمَّةِ الجِيم فَتَقُولُ : | تُرْجُمان مثل يَسْرُوعٍ وَيُسْرُوع وأنشد | للراجز : | | * % ( إِلاّ الحَمامَ الوُرْقَ والغَطاطَا % * | * فَهُنَّ يُلْغِطْنَ بِهِ إِلْغاطَا ) % * | * % ( كالتُّرْجُمانِ لَقِيَ الأَنْباطَا % ) % * | | ( و ) قال الجوهريُّ : يقال : تَرْجَمان | مثل ( زَعْفَرانٍ ) ، أي : بِفَتْحِ الأَوّل | والثالِث ، قال : والجَمع التَّراجِمُ ، | مثلُ زَعْفَران وَزَعافِرُ وَصَحْصَحان | وصَحاصِحُ . ورأيتُ في هامش | الكِتاب ما نَصُّه : تَرْجَمان بفتح | الجِيم من مَناكِير الجوهريِّ وليس | بمَسْمُوعٍ من العُلَماءِ الأَثْبات . قال : | ( و ) يُقال تَرْجُمان مثل ( رَيْهُقانٍ ) ، | أي : بفتح الأوّل وضَمِّ الثالث . | | قُلت : وهذه هي المَشْهورَةُ على | الألسنة : ( المُفَسِّرُ لِلِّسان . وقد | تَرْجَمَهُ و ) تَرْجَمَ ( عَنْهُ ) : إِذا فَسَّر | كَلامَه بِلِسانٍ آخَرَ ، قاله الجوهريّ . | | وقِيلَ : نَقَلَه مِن لُغَةٍ إلى أُخْرَى . | | ( والفِعْلُ يَدُلُّ على أَصالَةِ التاءِ ) ، فيه | تَعْرِيضٌ على الجوهَريّ حيثُ ذكره |

| في ( ( ر ج م ) ) مع أنّ أبا حَيّان قد صَرَّح | بأَنّ وَزْنَه تَفْعَلان ، ويؤيِّده قولُ ابنِ | قُتَيْبَةَ في أَدَبِ الكاتِب أَنَّ التَّرْجَمَة | تَفْعَلَة من الرَّجْم ، ثم وقع الخِلافُ | هل هو من الرَّجْم بالحِجارَة ؛ لأنَّ | المتكلِّم رَمَى بِهِ ، أو من الرَّجْمِ | بالغَيْبِ ؛ لأنَّ المُتَرْجِمَ يتوصَّل لِذلك | بِهِ ؟ قولان لا تَنافِيَ بينهما . وهل هُوَ | عربيٌّ أوْ مُعَرَّب ( ( دَرْغمان ) ) فَتَصَرّفوا | فيه ؟ ، فيه خِلافٌ نقله شيخُنا . | | قلتُ : إذا كان مُعَرَّبًا فموضع ذِكْرِه | هُنا لأنَّه حينئذٍ لا يُشْتَقُّ مِنْ ( ( رَجَمَ ) ) ، | فَتَأَمّل . | | ( والتَّرْجُمانُ بنُ هُرَيْمِ بنِ أبي | طَخْمَةَ : م ) معروفٌ . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : | تَرْجَمُ بنُ عَلِيٍّ الحُسَيْنِيُّ ويُعْرَف | بابنِ النَّعْجَة ، سمع الحَدِيثَ مع ابن | نُقْطَة . والمُعَمَّرُ محمّد بن إبراهيمَ | ابنِ تَرْجَم راوِي التّرْمِذِيّ بالقاهِرَة عن | ابن البَنّاء ؛ وأَبُوه رَوَى عن البُوصِيْرِيّ . | | | والمُرَجَّى بنُ ناجِي بنِ تَرْجَم ، عن | ابن رَواحَةَ . وعبد اللّه بنُ تَرْجَم بنِ | رافعٍ الشافِعِيّ ، ذكره منصورٌ في | الذَّيْل . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : |

##### Türkçe

* | | ( **التُّرْجُمانُ** ) Cevherî onu burada ihmal etti | ve onu ( ( **ر ج م** ) ) terkibinde | doğru olarak zikretti; musannifin onu | orada kırmızıyla yazması | üzerinde düşünülüp teemmül edilecek bir nazar vardır. Ve onda üç | lugat vardır: birincisi ( **كَعُنْفُوانٍ** ) gibi, birincinin | ve üçüncünün zammesiyle. Cevherî orada dedi ki: ve senin için | **التاء**’yı **الجيم**’in zammesi için zammeli kılman vardır; böylece dersin: | **تُرْجُمان**; **يَسْرُوعٍ** ve **يُسْرُوع** gibi. Ve recez söyleyenin şu beytini inşad etti: | | * % ( İllâ **الحَمامَ** **الوُرْقَ** ve **الغَطاطَا** % * | * fehunne yulğıṭne bihi ilgāṭā ) % * | * % ( ke**التُّرْجُمانِ** leqiya **الأَنْباطَا** % ) % * | | ( ve ) Cevherî dedi ki: denir: **تَرْجَمان** | ( **زَعْفَرانٍ** ) gibi; yani: birincinin | ve üçüncünün fethasıyla. Dedi ki: cem‘i **التَّراجِمُ**’dir; | **زَعْفَران** ve **زَعافِرُ** ve **صَحْصَحان** | ve **صَحاصِحُ** gibi. Ve kitabın | haşiyesinde metni şu olanı gördüm: **تَرْجَمان**’ın | **الجِيم**’inin fethası Cevherî’nin münkerlerindendir ve | sika âlimlerden işitilmiş değildir. Dedi ki: | ( ve ) denir: **تَرْجُمان** ( **رَيْهُقانٍ** ) gibi; | yani: birincinin fethası ve üçüncünün zammesiyle. | | Dedim: ve bu, | diller üzerinde meşhur olanıdır: ( **المُفَسِّرُ لِلِّسان** . Ve onu | tercüme etti ve ) **تَرْجَمَ** ( **عَنْهُ** ): eğer tefsir ettiyse | sözünü başka bir lisan ile; Cevherî söyledi. | | Ve denildi: onu bir dilden başka bir dile nakletti. | | ( Ve fiil, **التاءِ**’nın asaletine delalet eder ); onda | Cevherî’ye bir ta‘rîz vardır; zira onu zikretti |

| ( ( **ر ج م** ) ) içinde; hâlbuki Ebû Hayyân açıkça beyan etti | ki onun vezni **تَفْعَلان**’dır. Ve onu teyit eder İbn | Kuteybe’nin **أَدَبِ الكاتِب**’deki sözü: **التَّرْجَمَة** | **تَفْعَلَة**’dir **الرَّجْم**’den. Sonra ihtilaf vaki oldu: | o, taşla **الرَّجْم**’den midir; çünkü | konuşan onunla attı; yahut gayb ile **الرَّجْم**’dendir; çünkü | mütercim buna onunla ulaşır? | iki söz; aralarında tenâfî yoktur. Ve o | Arapça mıdır yahut muarreb ( ( **دَرْغمان** ) ) mıdır da onda tasarruf ettiler? | onda ihtilaf vardır; şeyhimiz nakletti. | | Dedim: eğer muarreb ise, onun zikrinin yeri | burasıdır; çünkü o vakit ( ( **رَجَمَ** ) )’dan iştikak olunmaz; | öyleyse teemmül et. | | ( **والتَّرْجُمانُ** bin **هُرَيْمِ** bin **أبي طَخْمَةَ** : م ) | mâruftur. | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | **تَرْجَمُ** bin **عَلِيٍّ** el-Hüseynî ve | İbn **النَّعْجَة** diye bilinir; İbn | Nukta ile birlikte hadisi semâ etti. Ve muammer Muhammed bin İbrâhîm | İbn **تَرْجَم**; Kahire’de İbn el-Bennâ’dan Tirmizî’nin râvisidir; | ve babası el-Bûsîrî’den rivayet etti. | | | Ve **المُرَجَّى** bin Nâcî bin **تَرْجَم**; | İbn Ravâha’dan. Ve Abdullah bin **تَرْجَم** bin | Râfi‘ eş-Şâfi‘î; Mansûr onu | **الذَّيْل**’de zikretti. | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَرْجَمَهُ
Q. 1 تَرْجَمَهُ رجم ترجم ترجمه ترجمة , (S in art. رجم, and Msb and K in the present art.,) and تَرْجَمَ عَنْهُ, (K,) inf. n. تَرْجَمَةٌ, (KL,) He interpreted it, (S, Msb, KL, K,) or explained it in another language; (S, Msb, KL;) namely, the speech, or language, (S, Msb, K,) of another person: (Msb:) or, as some say, translated it from one language into another: (TA:) and he explained it; namely, his own speech. (Msb.) [This verb is essentially the same in Arabic, Chaldee, and Ethiopic.] ― -b2- تَرْجَمَهُ, inf. n. as above, also signifies He wrote his life; wrote a biography, or biographical notice, of him. (TA, passim; and other works of post-classical times.) ― -b3- Accord. to the K, the ت in this verb is a radical: but see تَرْجُمَانٌ, below. (TA.)

تَرْجَمَةٌ
تَرْجَمَةٌ رجم ترجم ترجمه ترجمة [inf. n. of the verb above: used as a simple subst., An interpretation: a translation: pl. تَرَاجِمُ. ― -b2- Also] A life, or biography, or biographical notice, of any person: pl. as above. (TA, passim; and other works of post-classical times.) ― -b3- And An article, a head, chapter, section, or paragraph, of a book. (TA, passim; and other works of post-classical times.)

تَرْجُمَانٌ
تَرْجُمَانٌ رجم ترجمان and تُرْجُمَانٌ and تَرْجَمَانٌ, (S in art. رجم, and Msb and K in the present art.,) of which three dial. vars. the first is the best, (Msb,) and is that which commonly obtains, (TA,) An interpreter; (S, Msb, K;) an explainer of speech in another language: (S, Msb:) [a translator: (see the verb, above:)] pl. تَرَاجِمُ and تَرَاجِمَةٌ; which latter favours the opinion of those who hold the word to be of foreign origin. (S, Msb.) The ت and م are [said to be] radicals; but J makes the ت to be augmentative, and ترجمان is mentioned in the T [as well as in the S] in art. رجم, though the author of the T has mentioned the verb among quadriliteral-radical words; and there is a reason [for deriving it from رَجَمَ], for one says لِسَانٌ يَرْجُمُ meaning “ a tongue that is chaste, or perspicuous, and copious, in speech: ” most, however, hold the ت to be a radical. (Msb.) It is said in the K that the verb shows the ت to be radical; whereas J and AHei and IKt hold it to be augmentative; but there is a difference of opinion whether it be from الرَّجْمُ بِالحِجَارَةِ [the throwing stones], or from الرَّجْمُ بِالغَيْبِ [the conjecturing, or speaking conjecturally]; and also whether it be Arabic, or arabicized from درغمان [a word which I do not know in Persian nor in any other language]: (MF, TA:) if arabicized, the present is its proper place. (TA.)

مُتَرْجَمٌ
مُتَرْجَمٌ مترجم [Interpreted: or translated. ― -b2- And also The subject of a biography, or biographical notice. ― -b3- And] (assumed tropical:) Confused, or dubious. (Har p. 537.)

##### Türkçe

تَرْجَمَهُ
Q. 1 **تَرْجَمَهُ** رجم ترجم ترجمه ترجمة, (S, **رجم** maddesinde; ve Msb ile K, işbu maddede,) ve **تَرْجَمَ عَنْهُ**, (K,) mastar ismi **تَرْجَمَةٌ**, (KL,) Onu tefsir etti, (S, Msb, KL, K,) yahut onu başka bir dilde açıkladı; (S, Msb, KL;) yani, başka bir kimsenin sözü, yahut dili; (S, Msb, K:) (Msb:) yahut, bazılarının dediğine göre, onu bir dilden başka bir dile tercüme etti: (TA:) ve onu açıkladı; yani, kendi sözünü. (Msb.) [Bu fiil, aslında Arapça, Keldânîce ve Habeşîcede aynıdır.] ― -b2- **تَرْجَمَهُ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, ayrıca şu mânaya gelir: Onun hayatını yazdı; onun için bir biyografi, yahut biyografik kayıt yazdı. (TA, yer yer; ve klasik-sonrası zamanların diğer eserleri.) ― -b3- K’ye göre, bu fiildeki **ت** aslî harftir: fakat aşağıda **تَرْجُمَانٌ**’a bak. (TA.)

تَرْجَمَةٌ
**تَرْجَمَةٌ** رجم ترجم ترجمه ترجمة [yukarıdaki fiilin mastar ismi: yalın bir isim olarak kullanılır, Bir tefsir: bir tercüme: çoğulu **تَرَاجِمُ**. ― -b2- Ayrıca] Herhangi bir kimsenin hayatı, yahut biyografisi, yahut biyografik kaydı: çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA, yer yer; ve klasik-sonrası zamanların diğer eserleri.) ― -b3- Ve Bir kitabın bir maddesi, bir başlığı, babı, kısmı, yahut paragrafı. (TA, yer yer; ve klasik-sonrası zamanların diğer eserleri.)

تَرْجُمَانٌ
**تَرْجُمَانٌ** رجم ترجمان ve **تُرْجُمَانٌ** ve **تَرْجَمَانٌ**, (S, **رجم** maddesinde; ve Msb ile K, işbu maddede,) ki bu üç lehçe varyantından birincisi en iyisidir, (Msb,) ve yaygın olarak cari olan odur, (TA,) Bir mütercim; (S, Msb, K;) başka bir dilde sözü açıklayan: (S, Msb:) [bir tercüman: (yukarıdaki fiile bak:) ] çoğulu **تَرَاجِمُ** ve **تَرَاجِمَةٌ**; ki bu ikincisi, kelimenin yabancı asıllı olduğunu ileri sürenlerin görüşünü destekler. (S, Msb.) **ت** ve **م** [denilmiştir ki] aslî harflerdir; fakat J, **ت**’yi ziyade sayar; ve **ترجمان**, T’de [S’de olduğu gibi] **رجم** maddesinde zikredilmiştir, her ne kadar T’nin müellifi fiili dört harfli kök kelimeler arasında zikretmişse de; ve [onu **رَجَمَ**’den türetmek için] bir sebep vardır; zira kişi **لِسَانٌ يَرْجُمُ** der; mânası “sözde iffetli, yahut açık-seçik, ve bol olan bir dil:” fakat çoğu, **ت**’yi aslî sayar. (Msb.) K’de denilmiştir ki fiil, **ت**’nin aslî olduğunu gösterir; hâlbuki J ve AHei ve IKt, onu ziyade sayarlar; fakat onun **الرَّجْمُ بِالحِجَارَةِ**’den [taş atma], yahut **الرَّجْمُ بِالغَيْبِ**’den [zan yürütme, yahut zanna dayanarak söyleme] olup olmadığı hususunda; ve ayrıca Arapça mı olduğu, yoksa **درغمان**’dan (Farsçada da başka herhangi bir dilde de bilmediğim bir kelime) Arapçalaştırılmış mı olduğu hususunda ihtilaf vardır: (MF, TA:) eğer Arapçalaştırılmış ise, işbu madde onun doğru yeridir. (TA.)

مُتَرْجَمٌ
**مُتَرْجَمٌ** مترجم [Tefsir edilmiş: yahut tercüme edilmiş. ― -b2- Ve ayrıca Bir biyografinin, yahut biyografik kaydın konusu. ― -b3- Ve] (mecazî kabul edilerek:) Karışık, yahut şüpheli. (Har s. 537.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَرْجَمَ
تَرْجَمَ
a.  Interpreted, translated.

b.  [ pass. ], Was dubious, vague.

تَرْجَمَة
تَرْجَمَة 51t , ( pl. تَرَاْجِمُ 47 ),
a.  Interpretation, translation; version.

b.  Biography.

c.  Introduction, preface.

تَُرْجَُمَان
تَُرْجَُمَان ( pl. تَرَاْجِمُ 47 ,  تَرَاْجِمَة 47t ,  تَرَاحِمِيْن ),
a.  Interpreter, dragoman; translator.

##### Türkçe

تَرْجَمَ
تَرْجَمَ
a. Yorumladı, tercüme etti.

b. [edilgen], Şüpheli idi, muğlak idi.

تَرْجَمَة
تَرْجَمَة 51t , (çoğ. **تَرَاْجِمُ** 47 ),
a. Yorumlama, tercüme; nüsha.

b. Biyografi.

c. Giriş, önsöz.

تَُرْجَُمَان
تَُرْجَُمَان (çoğ. **تَرَاْجِمُ** 47 , **تَرَاْجِمَة** 47t , **تَرَاحِمِيْن** ),
a. Yorumlayıcı, dragoman; tercüman.
