# ترج (ت-ر-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ر - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والتاء والراء معهما
ت ج ر، ر ت ج، ت ر ج مستعملات تجر: والتجر والتجار جماعة التاجر، وقد تجر تجارة وارصاً متجرةً: يتجرُ إليها.
ترج: التُرُنجُ لغةٌ في الأترُج، والرنزُ لغةٌ في الأرز.
رتج الرَّتاجُ: البابُ المُغلقُ، وارتجتُ الباب: أغلقته إغلاقاً وثيقاً.
وأرتج على فلانٍ إذا أراد قولاً وشعراً فلم يصل إلى تمامه.
وأرتج عليه في المنطق. وفي كلامه رتجٌ أي تتعتعُ وإعياءٌ.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**التاء** و**الراء** معهما
**ت ج ر**، **ر ت ج**، **ت ر ج** kullanımdadır: **تجر**: ve **التجر** ve **التجار** **التاجر**’in topluluğudur; ve (kişi) **تجر** bir **تجارة** olarak ve **وارصاً** bir **متجرةً** olarak: ona doğru **يتجرُ**.

**ترج**: **التُرُنجُ** **الأترُج** hakkında bir dildir; ve **الرنزُ** **الأرز** hakkında bir dildir.

**رتج**: **الرَّتاجُ**: kapalı kapıdır; ve **ارتجتُ** kapıyı: onu sağlam bir kapatmayla kapattım.
Ve bir kimse üzerine, bir söz ve şiir istediği zaman fakat onun tamamına ulaşamadığı zaman **أرتج**.
Ve mantıkta onun üzerine **أرتج**. Ve onun sözünde **رتجٌ** vardır; yani kekeleme ve yorgunluk.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ت ر
ترج ، تجر ، رتج : مستعملات .
ترج : أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : تَرِجَ الرجلُ على ( فَعِلَ ) ، إذا أَشكَلَ عليه الشيءُ من عِلْمٍ أو غيره .
وتَرْجٌ ، مَأْسَدَةٌ بناحية الغَوْر ، والأُتْرُجُّ : معروف ، والعوام يقولون : أُتْرُنْجٌ ، وتُرُنْجٌ . والأولى كلام الفصحاء . عمرو عن أبيه تَرَجَ : إذا استتر ، ورَتِجَ ، إذا أَغلق كلاماً أو غيره .
تجر : قال اللّيث : التَّجْرُ : جَماعة التّاجر وهم التجار أيضاً ، وقد تَجَرَ يَتْجَرُ تِجارَة ، وأرض مَتْجَرَةٌ : يُتْجَرُ إليها .
والعرب تقول : ناقة تاجِرَة ، إذا كانت تَنْفُقُ إذا عُرِضت على البيع لِنجابَتها ، ونُوقٌ تَواجر ، وأنشد الأصمعيّ :
مَجَالِحٌ من سِرِّها التَّواجِرُ
وقال ابن الأعرابيّ : تقول العرب : إنه لتاجر بذلك الأمر ، أي حاذق به ، وأنشد :
لَيْسَتْ لقومي بالكَنيفِ تجارَةٌ
لكَنَّ قومي بالطِّعانِ تِجَارُ
ويقال : رَبِحَ فلان في تجارته ، إذا أَفضَلَ ، وأربح ، إذا صادف سُوقاً ذاتَ رِبحْ .
رتج : قال شِمَر : في الحديث : ( مَنْ ركب البحر إذا أَرْتَجَ فقد بَرِئت منه الذِّمَّة ) . قلت : هكذا قَيَّده شَمِر بخَطِّه ، قال : ويقال : أَرْتَجَ البحرْ ، إذا هَاج .
قال : وقال الغِتْريفيّ : أَرَتَجَ البحرُ ، إذا كَثُر ماؤُه فَغَمر كلَّ شيء ، قال : وقال أخوه : السَّنَةُ تُرْتِجُ ، إذا أَطْبَقَتْ بالجدْب ،
ولَمْ يجِد الرجل منه مَخْرجاً . وكذلك إرْتاجُ البحرِ : لا يَجِدُ صاحِبُه منه مخرجاً .
وإرْتاجُ الثَّلْج : دَوامه وإطْباقُه ، وإرْتاجُ الباب منه . قال : والخِصْب إذا عَمَّ الأرض فلم يُغادِرْ منها شيئاً ، فقد أَرْتَج ، وأنشد :
في ظُلْمَةٍ من بعيدِ القَعْر مُرْتاجِ
سَلَمة ، عن الفرّاء ، يُقال : بِعَلَ الرجل ورَتِجَ ، ورَجِيَ ، وغَزِلَ : كلُّ هذا إذا أراد الكلام فأُرْتِجَ عليه ، وقال : الرِّتاجُ : الباب المُغْلَق ، وقد أَرْتَجَ البابَ : إذا أَغلقه إغلاقاً وثيقاً وأنشد :
أَلَم تَرَنِي عاهدتُ ربِّي وإنني
لَبَيْنَ رِتاجٍ مُقْفَلٍ ومَقامِ
ويقال : أَرْتِجَ على فلان ، إذا أراد قولاً أو شعراً فلم يصل إلى تمامه ، وقال : في كلامه رَتَجٌ أي تَتَعْتُع .
وقال غيره : أَرْتَجت الأتانُ : إذا حَمَلَتْ ، فهي مُرْتِج .
وقال ذو الرُّمة :
كأنّا نَشُدُّ الْمَيْسَ فَوق مَراتِجٍ
من الحُقْبِ أَسْفَى حَزْنُها وسُهولُها
وناقةٌ رِتاجُ الصَّلا : إذا كانت وَثيقَةً وَشِيجة .
وقال ذو الرُّمَّة :
رِتَاجُ الصَّلا مَكْنوزَةُ الْحاذِ يَسْتَوي
على مِثْلِ خَلْقاءِ الصَّفاةِ شَلِيلُها
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال لأَنْفِ الباب : الرِّتاجُ ، ولِدَرَوَنْدِه : النِّجَافُ ، والنَّجران ، ولِمتْرَسِه : الْقُنّاحُ .
وقال شمر رَتِجَ في منطقه ، وأُرْتِجَ عليه ، إذا استغلق عليه الكلام ، وأصله مأخوذ من الرِّتاج ، وهو الباب ، وأَرْتَجْتُ البابَ إذا أَغْلَقْتَه .
وقيل للحامل : مُرتِج ؛ لأنها إذا عَقَدَتْ على ماءِ الفَحل انسَدَّ بابُ رحمها فلم يدخله شيء ، فكأنها أَغْلقته على مائه .
عمرو عن أبيه : الرّتَجُ : استغلاقُ القراءة على القارىء ، يقال : أُرْتِجَ عليه واسْتُبهِمَ عليه .
وأرتجت الدجاجةُ : إذا امْتلأَ ظهرها بَيْضاً ، وأمكنت الضَّبَّةُ كذلك .

##### Türkçe

ج ت ر
**ترج** ، **تجر** ، **رتج** : kullanılagelenlerdir.

**ترج** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **تَرِجَ** adam (فَعِلَ vezninde) üzerine; bir şey, ilimden veya başkasından, ona müşkil olduğu zaman.

Ve **تَرْجٌ**: **الغَوْر** tarafında bir **مَأْسَدَةٌ**; ve **الأُتْرُجُّ**: bilinen (bir şey)dir; avam der ki: **أُتْرُنْجٌ** ve **تُرُنْجٌ**. Birincisi fasihlerin sözüdür. ‘Amr, babasından: **تَرَجَ**: gizlendiği zaman; ve **رَتِجَ**: bir söz veya başkasını kapattığı zaman.

**تجر** : el-Leys dedi: **التَّجْرُ**: tüccarın cemaati; onlar **التجار** da (denir). Ve gerçekten **تَجَرَ يَتْجَرُ تِجارَة** (yapar); ve **أرض مَتْجَرَةٌ**: kendisine ticaret için gidilen (yerdir).

Ve Araplar der ki: **ناقة تاجِرَة**; satışa arz olunduğu zaman, soyluluğundan dolayı, rağbet görür (satılır) ise. Ve **نُوقٌ تَواجر**. el-Asma‘î inşad etti:
مَجَالِحٌ من سِرِّها التَّواجِرُ

İbnü’l-A‘râbî dedi: Araplar der: “Şüphesiz o, o işte **لتاجر**dir”; yani onda mahirdir. Ve inşad etti:
لَيْسَتْ لقومي بالكَنيفِ تجارَةٌ
لكَنَّ قومي بالطِّعانِ تِجَارُ

Ve denir: “Falan, ticaretinde **رَبِحَ**”; üstün geldiği (fazlalık elde ettiği) zaman. Ve **أربح**: kâr sahibi bir pazara rastladığı zaman.

**رتج** : Şimr dedi: hadiste: “(Kim denize biner de deniz **أَرْتَجَ** olursa, zimmet ondan beri olmuştur.)” Dedim: Şimr bunu kendi hattıyla böyle kaydetti. Dedi: Ve denir: **أَرْتَجَ** deniz; coştuğu zaman.

Dedi: Ve el-Gitْrîfî dedi: **أَرَتَجَ** deniz; suyu çoğalıp her şeyi kapladığı zaman. Dedi: Ve kardeşi dedi: **السَّنَةُ تُرْتِجُ**; kıtlıkla kaplayıp örttüğü zaman,
ve adam ondan bir çıkış yolu bulmadığı zaman. Ve denizin **إرْتاجُ**u da böyledir: sahibi ondan bir çıkış yolu bulmaz.

Ve karın **إرْتاجُ**u: onun devamı ve kaplayıp örtmesidir; ve kapının **إرْتاجُ**u da ondandır. Dedi: Ve bolluk yeryüzünü kaplayıp ondan hiçbir şeyi bırakmadığı zaman, gerçekten **أَرْتَج** etmiştir. Ve inşad etti:
في ظُلْمَةٍ من بعيدِ القَعْر مُرْتاجِ

Seleme, el-Ferrâ’dan: denir: **بِعَلَ** adam ve **رَتِجَ** ve **رَجِيَ** ve **غَزِلَ**: bütün bunlar, konuşmayı istedi de ona **أُرْتِجَ** olunduğu zaman. Ve dedi: **الرِّتاجُ**: kapalı kapıdır. Ve gerçekten **أَرْتَجَ** kapıyı: onu sağlam bir kapatmayla kapattığı zaman. Ve inşad etti:
أَلَم تَرَنِي عاهدتُ ربِّي وإنني
لَبَيْنَ رِتاجٍ مُقْفَلٍ ومَقامِ

Ve denir: falana karşı **أَرْتِجَ** olundu; bir söz veya şiir istedi de tamamına ulaşmadığı zaman. Ve dedi: onun sözünde **رَتَجٌ** vardır; yani kekeleme.

Başkası dedi: **أَرْتَجت الأتانُ**: gebe kaldığı zaman; o hâlde o **مُرْتِج**dir.

Zü’r-Rumme dedi:
كأنّا نَشُدُّ الْمَيْسَ فَوق مَراتِجٍ
من الحُقْبِ أَسْفَى حَزْنُها وسُهولُها

Ve **ناقةٌ رِتاجُ الصَّلا**: sağlam, sıkı bağlı olduğu zaman.

Zü’r-Rumme dedi:
رِتَاجُ الصَّلا مَكْنوزَةُ الْحاذِ يَسْتَوي
على مِثْلِ خَلْقاءِ الصَّفاةِ شَلِيلُها

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: kapının burnuna **الرِّتاجُ** denir; onun **دَرَوَنْد**ine: **النِّجَافُ** ve **النَّجران**; onun sürgüsüne: **الْقُنّاحُ**.

Şimr dedi: **رَتِجَ** onun konuşmasında; ve ona **أُرْتِجَ** olundu; söz ona kapalılaştığı zaman. Aslı **الرِّتاج**dan alınmıştır; o da kapıdır. Ve “Kapıyı **أَرْتَجْتُ**” (derim); onu kapattığım zaman.

Ve gebeye **مُرتِج** denildi; çünkü aygırın suyuna bağlandığı zaman rahminin kapısı kapanır da ona hiçbir şey girmez; sanki onu onun suyuna karşı kapatmış gibidir.

‘Amr, babasından: **الرّتَجُ**: okuyucuya okumanın kapanmasıdır. Denir: ona **أُرْتِجَ** olundu ve ona karşı **اسْتُبهِمَ** olundu.

Ve **أرتجت الدجاجةُ**: sırtı yumurtayla dolduğu zaman; ve **الضَّبَّةُ** da aynı şekilde mümkün oldu.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والراء وما يثلثهما)
(ترز) التاء والراء والزاء كلمةٌ واحدة صحيحة. تَرِزَ الشّيءُ صَلُبَ. وكلُّ مستحكِمٍ تارز. والميِّت تارزٌ؛ لأنَّه قد يَبِسَ. قال:
* كأنَّ الذي يُرمَى من الوحشِ تارِزُ([1]) *
وقال امرؤ القيس -ويدلّ على أنّ التارز الصُّلب -:
بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])ويقال أتْرَزَتِ المرأةُ حَبْلَها: فتلَتْه([3]) فتلاً شديداً. وأترزَتْ عجينَها إذا مَلَكَتْه.
(ترس) التاء والراء والسين كلمةٌ واحدة، وهي التُّرْسُ، وهو معروف، والجمع تِرَسَةٌ وتِراسٌ وَتُرُوس. قال:
كأنَّ شَمْساً نَزَلَتْ شُمُوسا *** دُروعَنا والبَيْضَ والتُّرُوسا([4])(ترش) التاء والراء والشين ليس أصلاً ولا فَرْعاً، سوى أنَّ ابن دريد([5]) ذكَر أنّ التَّرَشَ خِفَّةٌ ونَزَقٌ، يقال تَرِشَ يَتْرَشُ تَرَشاً. وما أدرِي ما هُوَ.
(ترص) التاء والراء والصاد أصلٌ واحد، وهو الإحكام. يقال تَرُصَ الشّيءُ، وأَتْرَصْتُه أحكمْتُه فهو مُتْرَصٌ. وكلُّ ما أحكَمْتَ صَنْعتَهُ فقد أتْرَصْتَه. وأنشد الخليل:
* وشُدَّ يَدَيْكَ بالعَقْدِ التَّريصِ([6]) *
(ترع) التاء والراء والعين أصلٌ مطّردٌ قياسُه، وهو تفتُّح الشَّيءِ. فالتُّرْعة البابُ، والتَّرَّاع البَوّابُ. قال:
إنِّي عَدَاني أن أزُورَكِ مُحكَمٌ *** مَتَى ما أُحَرِّكْ فيه ساقَيَّ يصخَبِ([7])حديدٌ ومَرصوص بِشِيدٍ وجنْدَلٍ *** لَهُ شُرُفاتٌ مرقبٌ فَوْقَ مَرْقَبِ
يُخيِّرُني تَرَّاعُه بين حَلْقَةٍ *** أَزُومٍ إذا عَضَّتْ وكِبْلٍ مُضَبَّبِ([8])وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ مِنبري هذا تُرْعَةٌ من تُرَع الجنة". والتَّرَع: الإسراع إلى الشرّ. ورجلٌ تَرِعٌ. وهو من ذاك، لأنّ فيه تفتُّحاً إلى ما لا ينبغي. ولا يكاد يُقالُ هذا في الخير.
ومن هذا الباب أترعْتُ الإناءَ مَلأتُه. وجَفْنَةٌ مُتْرَعة. قال:
* لو كان حَيّاً لَغَاداهُمْ بِمُتْرَعةٍ([9]) *
والتَّرَع: الامتلاء. وقد تَرِعَ الإناءُ. وكان بعضُ أهل اللغة يقول: لا أقول تَرِع، ولكن أُتْرِع. وهذا من الباب، لأنه إذا أُتْرِع بادَرَ إلى السَّيَلان. والتُّرْعة والجمعُ تُرَع: أفواه الجداول. ويقال سَيْرٌ أَتْرَعُ. قال:
* فافترشَ الأرضَ بسَيْرٍ أتْرَعا([10]) *
والقياس كلّه واحد.
(ترف) التاء والراء والفاء كلمة واحدة، وهي التُّرْفَة. يقال رجلٌ مُترفٌ مُنَعَّمٌ، وتَرَّفَهُ أهلُه إذا نعمّوه بالطَّعام الطّيِّب والشيء يُخَصُّ به. وفي كتاب الخليل: التُّرفَة الهَنَةُ في الشَّفَة العُلْيا. وهذا غلطٌ، إنّما هي التُِّفرَةُ وقد ذُكرت ([11]).(ترق) التاء والراء والقاف ليس فيه شيءٌ غير التَّرْقُوَة، فإنّ الخليل زعَمَ أنّها فَعْلُوَة، وهو عظمٌ وصَلَ ما بين ثُغْرة النَّحْرِ والعاتق.
(ترك) التاء* والراء والكاف: الترك التخلية عن الشيء، وهو قياسُ الباب، ولذلك تسمّى البَيْضَةُ بالعَراءِ تريكة. قال الأعشى:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها *** وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا([12])وتَرْكَةُ السِّلاح، وهي البيضة، محمولٌ على هذا ومشبَّهٌ به، والجمع تَرْكٌ. قال لبيد:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكَا كالبَصَلْ([13])وتَرَاكِ بمعنى اتْرُكْ. قال:
تَرَاكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها  *** أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها([14])وتَرِكَةُ الميِّت: ما يتْرُكُه من تُراثِه. والتّريكة رَوْضةٌ([15])يُغْفِلُها النّاسُ فلا يَرْعَوْنها. وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: يقال تركْتُ الحبْلَ شديداً، أي جعلتُه شديداً. وما أحْسَِبُ هذا من كلام الخليل.
(تره) التاء والراء والهاء كلمةٌ ليست بأصلٍ متفرَّعٍ منه. قالوا: التَّرَّهاتُ، والتُّرَّهُ الأباطيل من الأمور. قال رُؤبة:
* وحَقَّةٍ ليستْ بقَوْلِ التُّرَّهِ([16]) *
قالوا: والواحد تُرَّهَة. قال: وجَمَعها أناسٌ على التَّرَارِيهِ. قال:
رُدُّوا بَنِي الأعْرَجِ إبْلي مِن كَثَبْ  *** قَبْلَ الترارِيهِ وَبُعْدِ المُطَّلَبْ([17])
(ترب) التاء والراء والباء أصلان: أحدهما التّراب وما يشتقّ منه، والآخر تساوي الشّيئين. فالأول التُّراب، وهو التَّيْربُ والتَّوْرَاب([18]). ويقال تَرِبَ الرجل إذا افتقَرَ كأنّه لصِق بالتُّراب، وأتْربَ إذا استَغْنى، كأنّه صار لـه من المال بقَدْرِ التُّراب، والتَّرباء الأرضُ نفسها. ويقال ريحٌ تَرِبَةٌ إذا جاءَت بالتُّراب. قال:
لا بَلْ هو الشَّوقُ مِنْ دارٍ تخَوَّنَهَا *** مرّاً سَحابٌ ومَرّاً بارحٌ تَرِبُ([19])وأمّا الآخر فالتِّرب الخِدْن، والجمع أترابٌ. ومنه التَّرِيب، وهو الصَّدر عند تساوي رؤوس العظام. قال:
* أشْرَفَ ثَدْيَاها على التَّريبِ([20]) *
ومنه التَّرِبات وهي الأنامل، الواحدة تَرِبة.
ومما شذَّ عن الباب التّربة([21]) وهو نبت.
(ترج) التاء والراء والجيم لا شيء فيه إلاّ "تَرْج"، وهو موضع. والأتْرُج معروف.
(ترح) التاء والراء والحاء كلمتان متقاربتان. قال الخليل: التَّرَح نقيض الفَرَح. ويقولون: "بعْدَ كلِّ فرْحَةٍ تَرْحَةٌ، وبعد كل حَبْرَةٍ عَبْرَةٌ"، قال الشاعر:
وما فَرْحَةٌ إلاّ سَتُعْقِبُ تَرْحَةً *** وما عامرٌ إلا وَشِيكاً سَيَخْرَبُ
والكلمة الأخرى: الناقة المِتْراح، وهي التي يُسرع انقطاعُ لبنِها؛ والجمع مَتَاريح.
 --------------ــــ
([1]) للشماخ. ديوانه 46 واللسان (ترز) وصدره كما في الديوان والجمهرة (2: 10):  * قليل التلاد غير قوس وأسهم *
([2]) ديوانه 67 واللسان (ترز) والعجلزة، بكسر العين واللام لغة قيس، وبفتحهما لغة تميم.
([3]) في الأصل" قتلها".
([4]) هذه الرواية تطابق رواية الجمهرة (2: 10). وفي اللسان: "نازعت شموساً". وقد نصب الجزأين بعد "كأن"، كما جاء في قول أبي نخيلة:
كأن أذنيه إذا تشوفا *** قادمة أو قلما محرفا
 ([5]) الجمهرة (2: 10).
([6]) اللسان (ترص).
([7]) يصخب: يحدث جلبة. وفي الأصل: "يصحب" محرف، صوابه في المجمل. والأبيات لهدبة بن الخشرم، كما في اللسان (ترع).
([8]) قال ابن بري: "والذي في شعره: يخبرني حداده".
([9]) في المجمل: "لفاداهم"، محرفة.
([10]) البيت لرؤية في ديوانه 92 واللسان (ترع).
([11]) في مادة (تفر) .
([12]) ديوان الأعشى 65 واللسان (ترك). تأله: تتحير، وهو أحد الأقوال في اشتقاق لفظ الجلالة، لأن العقول تأله في عظمته، أي تتحير.
 ([13])سبق الكلام على البيت في مادة (بصل). وسيأتي في (عرو).
([14]) البيتان لطفيل بن يزيد الحارثي، كما في اللسان (ترك)
 ([15])في الأصل: "التريكة من روضة"، صوابه في المجمل.
([16]) ديوان رؤبة 166 واللسان (تره).
([17]) البيتان في اللسان (تره). وفي المجمل: "ردوا بني الأعراب".
([18]) يقال تيراب أيضاً وتورب، وفيه لغات أخر في القاموس وغيره.
([19]) البيت لذي الرمة، سبق الكلام عليه في (برح) ص241.
([20]) البيت للأغلب العجلي، كما في اللسان (ترب). وبعده:
* لم يعدوا التفليك في النتوب *
([21]) بالتحريك، وكفرحة، ويقال أيضاً ترباء.

ـ

##### Türkçe

(تâ harfi, ر harfi ve onlara üçüncü olarak eklenenler babı)
(**ترز**) **التاء** ve **الراء** ve **الزاء** tek bir kelimedir, sahih. **تَرِزَ** şey: sertleşti. Ve her sağlam olan **تارز**dır. Ve ölü **تارز**dır; çünkü o kurumuştur. Dedi ki:
* Sanki vahşîden atılan şey **تارِز**dır([1]) *
Ve İmru’ul-Kays dedi —ve **التارز**ın sert olduğuna delâlet eder—:
**بعَِجْلَِزَةٍ** قد **أتْرَزَ** الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])
Ve denir: kadın ipini **أتْرَزَتِ**: onu([3]) şiddetli bir büküşle büktü. Ve hamurunu **أترزَتْ**: onu tuttuğu zaman.

(**ترس**) **التاء** ve **الراء** ve **السين** tek bir kelimedir; o da **التُّرْسُ**tur ve o bilinir; çoğulu **تِرَسَةٌ** ve **تِراسٌ** ve **تُرُوس**tur. Dedi ki:
كأنَّ شَمْساً نَزَلَتْ شُمُوسا *** دُروعَنا والبَيْضَ والتُّرُوسا([4])

(**ترش**) **التاء** ve **الراء** ve **الشين** aslî de değildir, fer‘î de değildir; yalnızca İbn Düreyd([5]) **التَّرَشَ**ın hafiflik ve ataklık olduğunu zikretti; **تَرِشَ** **يَتْرَشُ** **تَرَشاً** denir. Ve ben onun ne olduğunu bilmiyorum.

(**ترص**) **التاء** ve **الراء** ve **الصاد** tek bir asıldır; o da sağlamlaştırmadır. Denir: şey **تَرُصَ**; ve ben onu **أَتْرَصْتُ**: onu sağlamlaştırdım; o da **مُتْرَصٌ**dur. Ve sen her neyi yapımını sağlamlaştırdıysan, onu **أتْرَصْتَه**. Halîl inşâd etti:
* Ve iki elini **التَّريصِ** düğümüyle sık([6]) *

(**ترع**) **التاء** ve **الراء** ve **العين** kıyası düzenli bir asıldır; o, şeyin açılmasıdır. Şu hâlde **التُّرْعة** kapıdır; **التَّرَّاع** kapıcıdır. Dedi ki:
إنِّي عَدَاني أن أزُورَكِ مُحكَمٌ *** مَتَى ما أُحَرِّكْ فيه ساقَيَّ يصخَبِ([7])
حديدٌ ومَرصوص بِشِيدٍ وجنْدَلٍ *** لَهُ شُرُفاتٌ مرقبٌ فَوْقَ مَرْقَبِ
يُخيِّرُني تَرَّاعُه بين حَلْقَةٍ *** أَزُومٍ إذا عَضَّتْ وكِبْلٍ مُضَبَّبِ([8])

Ve Resûlullah sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem dedi: “Şu minberim, cennet **تُرَع**larından bir **تُرْعَة**dır.” Ve **التَّرَع**: şerre sürat etmektir. Ve adam **تَرِعٌ**dir. Ve o, ondandır; çünkü onda, uygun olmayan şeye doğru bir açılma vardır. Ve bu, hayırda neredeyse söylenmez.

Ve bu babdandır: kabı **أترعْتُ**: onu doldurdum. Ve **جَفْنَةٌ مُتْرَعة**. Dedi ki:
* Eğer diri olsaydı, onlara **بِمُتْرَعةٍ** ile sabahlar([9]) *

Ve **التَّرَع**: doluluktur. Ve kap **تَرِعَ** olmuştur. Ve dil ehlinden bazıları derdi ki: ben **تَرِع** demem; fakat **أُتْرِع** derim. Ve bu, babdandır; çünkü **أُتْرِع** edildiği zaman akmaya doğru acele eder. Ve **التُّرْعة** ve çoğulu **تُرَع**: arkların ağızlarıdır. Ve denir: **سَيْرٌ أَتْرَعُ**. Dedi ki:
* Yeri, **بسَيْرٍ أتْرَعا** ile döşedi([10]) *
Ve kıyasın hepsi birdir.

(**ترف**) **التاء** ve **الراء** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da **التُّرْفَة**dir. Denir: adam **مُترفٌ**: nimet içinde. Ve ailesi onu **تَرَّفَهُ**: onu güzel yiyecek ve kendisiyle tahsis olunan şey ile nimetlendirdikleri zaman. Ve Halîl’in kitabında: **التُّرفَة** üst dudakta olan **الهَنَة**dir. Bu yanlıştır; ancak o **التُِّفرَة**dir; zikredilmiştir([11]).

(**ترق**) **التاء** ve **الراء** ve **القاف**ta **التَّرْقُوَة**dan başka bir şey yoktur; çünkü Halîl onun **فَعْلُوَة** olduğunu iddia etti; o, boğaz çukuru ile omuz arasını birleştiren bir kemiktir.

(**ترك**) **التاء** ve **الراء** ve **الكاف**: **الترك** şeyden boş bırakmadır; ve o, babın kıyasıdır; bu yüzden açık arazideki yumurtaya **تريكة** denir. A‘şâ dedi:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها *** وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا([12])

Ve **تَرْكَةُ السِّلاح** —ki o miğferdir— buna hamledilmiş ve ona benzetilmiştir; çoğulu **تَرْكٌ**tur. Lebîd dedi:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكَا كالبَصَلْ([13])

Ve **تَرَاكِ** “**اتْرُكْ**” mânâsınadır. Dedi ki:
تَرَاكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها  *** أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها([14])

Ve **تَرِكَةُ الميِّت**: mirasından bıraktığı şeydir. Ve **التّريكة** bir **رَوْضةٌ**dur([15]); insanlar onu ihmal ederler de onu gütmezler. Ve Halîl’e nisbet edilen kitapta: “ipi şiddetli **تركْتُ**” denir; yani onu şiddetli kıldım. Ve ben bunun Halîl’in sözünden olduğunu sanmıyorum.

(**تره**) **التاء** ve **الراء** ve **الهاء**: kendisinden dallanan bir asıl olmayan bir kelimedir. Dediler: **التَّرَّهاتُ**; ve **التُّرَّهُ** işlerden olan bâtıllardır. Ru’be dedi:
* Ve **التُّرَّهِ** sözüyle olmayan bir hakka([16]) *

Dediler: tekili **تُرَّهَة**dir. Dedi: bazı insanlar onu **التَّرَارِيهِ** üzere cem‘ ettiler. Dedi ki:
رُدُّوا بَنِي الأعْرَجِ إبْلي مِن كَثَبْ  *** قَبْلَ الترارِيهِ وَبُعْدِ المُطَّلَبْ([17])

(**ترب**) **التاء** ve **الراء** ve **الباء** iki asıldır: biri toprak ve ondan türeyen; diğeri iki şeyin eşitliği. Birincisi **التُّراب**dır; o da **التَّيْربُ** ve **التَّوْرَاب**dır([18]). Ve denir: adam **تَرِبَ**: fakirleşti; sanki toprağa yapıştı. Ve **أتْربَ**: zenginleşti; sanki onun için maldan toprağın miktarınca oldu. Ve **التَّرباء** bizzat yerin kendisidir. Ve denir: **ريحٌ تَرِبَةٌ**: toprakla geldiği zaman. Dedi ki:
لا بَلْ هو الشَّوقُ مِنْ دارٍ تخَوَّنَهَا *** مرّاً سَحابٌ ومَرّاً بارحٌ تَرِبُ([19])

Diğerine gelince: **التِّرب** dosttur; çoğulu **أترابٌ**dur. Ondandır **التَّرِيب**; o, kemik başlarının eşitliği yanında göğüstür. Dedi ki:
* Onun iki memesi **التَّريبِ** üzerine yükseldi([20]) *

Ve ondandır **التَّرِبات**; onlar parmak uçlarıdır; tekili **تَرِبة**dir.
Ve babdan şâz olanlardandır: **التّربة**([21]); o bir bitkidir.

(**ترج**) **التاء** ve **الراء** ve **الجيم**de “**تَرْج**”den başka bir şey yoktur; o bir yerdir. Ve **الأتْرُج** bilinir.

(**ترح**) **التاء** ve **الراء** ve **الحاء** birbirine yakın iki kelimedir. Halîl dedi: **التَّرَح** **الفَرَح**ın zıddıdır. Ve derler: “Her **فرْحَةٍ**den sonra bir **تَرْحَةٌ**, ve her **حَبْرَةٍ**den sonra bir **عَبْرَةٌ**.” Şair dedi:
وما فَرْحَةٌ إلاّ سَتُعْقِبُ تَرْحَةً *** وما عامرٌ إلا وَشِيكاً سَيَخْرَبُ

Ve diğer kelime: **الناقة المِتْراح**; o, sütü çabuk kesilen devedir; çoğulu **مَتَاريح**tir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأُتْرُجُّ، معروف، واحدته تُرُنْجَةٌ وأُتْرُجَّةٌ؛ قال علقمة بن عَبَدة:
يَحْمِلْنَ أُتْرُجَّةً نَضْحُ العَبِيرِ بها،
كَأَنَّ تَطْيابَها، في الأَنْفِ، مَشْمُومُ
وحكى أَبو عبيدة: تُرُنْجَةٌ وتُرُنْجٌ، ونظيرها ما حكاه سيبويه: وتَرٌ عُرُنْدٌ أَي غليظ، والعامَّةُ تقول أُتْرُنْجٌ وتُرُنْجٌ، والأَول كلام الفصحاء.
وفي الحديث: نهى عن لُبْسِ القَسِّيِّ المُتَرَّجِ، هو المصبوغُ بالحُمْرَةِ صَبْغاً مُشْبَعاً.
وتَرْجُ، بالفتح: موضع؛ قال مزاحم العقيلي:
وهَابٍ كجُثْمانِ الحمامةِ، أَجْفَلَتْ
به ريحُ تَرْجٍ والصِّبا، كلَّ مَجْفَلِ
الهابي: الرَّمادُ؛ ويقول في هذه القصيدة:
وَدِدْتُ، على ما كانَ من شَرَفِ الهوى
وجَهْلِ الأَماني، أَنَّ ما شَئتُ يُفْعَلِ
فَتَرْجِعُ أَيامٌ مَضَيْنَ، ونَعْمَةٌ
علينا، وهل يُثْنى، من الدَّهْرِ، أَوَّلُ؟
قوله: أَنَّ ما شِئتُ يُفْعَلِ؛ ما: ههنا شرط، واسم ان مضمر تقديره: أَنه أَيّ شيء شئت يفعل لي، وأَقوى في البيت الثاني. والقصيدة كلها مخفوضة الروي. وقيل: تَرْجٌ موضع يُنسَبُ إِليه الأَسدُ؛ قال أَبو ذؤيب: كأَنَّ مُجَرَّباً مِنْ أُسْدِ تَرْجٍ،
يُنازِلُهُمْ، لِنابَيْهِ قَبِيبُ
وفي التهذيب: تَرْجٌ مَأْسَدَةٌ بناحية الغَوْرِ. ويقال في المثل: هو أَجرأُ من الماشي بِتَرْجٍ لأَنها مَأْسَدَةٌ. التهذيب: تَرِجَ الرجلُ إِذا أَشكل عليه الشيءُ من علم أَو غيره. أَبو عمرو: تَرَجَ إِذا اسْتَتَرَ، ورَتِجَ إِذا أَغْلَقَ كلاماً أَو غيره، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الأُتْرُجُّ**, bilinen (bir şey)dir; onun bir tanesi **تُرُنْجَةٌ** ve **أُتْرُجَّةٌ**’dir; Alkame b. Abede dedi ki:
يَحْمِلْنَ **أُتْرُجَّةً** نَضْحُ العَبِيرِ بها،
كَأَنَّ تَطْيابَها، في الأَنْفِ، مَشْمُومُ

Ebû Ubeyde nakletti: **تُرُنْجَةٌ** ve **تُرُنْجٌ**; onun benzeri, Sîbeveyh’in naklettiği şeydir: **وتَرٌ عُرُنْدٌ** yani kalın; avam **أُتْرُنْجٌ** ve **تُرُنْجٌ** der, birincisi fasihlerin sözüdür.

Hadiste: **القَسِّيِّ المُتَرَّجِ** giymekten nehyetti; o, kırmızı ile doyurucu bir boyama ile boyanmış olandır.

**وتَرْجُ**, fetih ile: bir yer; Muzâhim el-Ukaylî dedi ki:
وهَابٍ كجُثْمانِ الحمامةِ، أَجْفَلَتْ
به ريحُ **تَرْجٍ** والصِّبا، كلَّ مَجْفَلِ

**الهابي**: küldür; ve bu kasidede der ki:
وَدِدْتُ، على ما كانَ من شَرَفِ الهوى
وجَهْلِ الأَماني، أَنَّ ما شَئتُ يُفْعَلِ
فَتَرْجِعُ أَيامٌ مَضَيْنَ، ونَعْمَةٌ
علينا، وهل يُثْنى، من الدَّهْرِ، أَوَّلُ؟

Onun sözü: **أَنَّ ما شِئتُ يُفْعَلِ**; **ما**: burada şarttır; **إن**’in ismi gizlidir, takdiri: “O, yani hangi şey istersen benim için yapılır”; ve ikinci beyitte daha kuvvetlidir. Kasidenin tamamı kafiye harfi mecrur (kesreli)dir. Ve denildi: **تَرْجٌ** bir yerdir, aslan ona nisbet edilir; Ebû Züeyb dedi ki:
كأَنَّ مُجَرَّباً مِنْ أُسْدِ **تَرْجٍ**،
يُنازِلُهُمْ، لِنابَيْهِ قَبِيبُ

Ve **التهذيب**’de: **تَرْجٌ** Gawr tarafında bir aslanlık (aslan yatağı)dır. Ve meselde denilir: “O, **بِتَرْجٍ** yürüyenden daha cüretkârdır”; çünkü o bir aslanlıktır. **التهذيب**: Adam **تَرِجَ** olur; eğer ilimden veya başkasından bir şey ona müşkil olursa. Ebû Amr: **تَرَجَ**; eğer gizlenirse; ve **رَتِجَ**; eğer bir sözü veya başkasını kapatırsa; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت ر ج * * الأتْرُجَّةُ * و * الأُتْرُجُ * بضم الهمزة والراء وتشديد الجيم فيهما وحكى أبو زيد * تُرُنْجَةٌ * و * تُرُنْجٌ

##### Türkçe

* ت ر ج * * **الأتْرُجَّةُ** * ve * **الأُتْرُجُ** *: hemzeyi ve râ’yı damme ile ve ikisinde de cîm’i şeddeli (olarak). Ebû Zeyd * **تُرُنْجَةٌ** * ve * **تُرُنْجٌ** * rivayet etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ترج  ، كنصر  : استتر  ، ورتج، إذا أغلق كلاما أو غيره، قاله أبو عمرو. ترج  كفرح: أشكل  ، وفي نسخة: اشتكل  عليه شىء من علم أو غيره  ، كذا في التهذيب.  وترج  بالفتح: موضع، قال مزاحم العقيلي:
  وهاب كجثمان الحمامة أجفلت                      به ريح ترج والصبا كل مجفل الهابي: الرماد. وقيل: ترج: موضع ينسب إليه الأسد، قال أبو ذؤيب:
  كأن محربا من أسد ترج                      ينازلهم لنابيه قـبـيب وفي التهذيب: ترج  مأسدة  بناحية الغور، ويقال في المثل:  هو أجرأ من الماشي بترج  ؛ لأنه مأسدة.  والأترج  ، بضم الهمزة وسكون المثناة وضم الراء وتشديد الجيم،  والأترجة  بزيادة الهاء، وقد تخفف الجيم،  والترنجة والترنج  ، بحذف الهمزة فيهما، وزيادة النون قبل الجيم، فصارت هذه خمس لغات، ونقل ابن هشام اللخمى في فصيحه: أترنج بإثبات الهمزة والنون معا والتخفيف، واقتصر القزاز على الأترج والترنج، قال: والأول أفصح، وهو كثير ببلاد العرب، ولا يكون بريا، وذكرهما بن السكيت في الإصلاح، وقال القزاز -في كتاب المعالم-: الترنج لغة مرغوب عنها. وفي اللسان: الأترج:، أي معروف، واحدته ترنجة وأترجة، قال علقمة بن عبدة:
  يحملن أترجة نضح العبير بها                      كأن تطيابها في الأنف مشموم وحكى أبو عبيدة: ترنجة وترنج، ونظيرها ما حكاه سيبويه: وترعرند، أي غليظ، والعامة تقول أترنج وترنج، والأول كلام الفصحاء. ونقل شيخنا عن تقويم المفسد لأبي حاتم: جمع الأترجة أترج وأترجات، ولا يقال ترنجات. وفي سفر السعادة للسخاوى: أترج جمع أترجه، وتقديرها أفعلة، والهمزة زائدة. وروى أبو زيد: ترنجة، والجمع ترنج. انتهى. وقد أجمعوا على زيادة النون في ترنج، قال أئمة الصرف: لقولهم: ترج، بحذفها، ولو كانت أصلية لم تحذف، ولفقد نحو جعفر، بضمتين وسكون الفاء، من كلام العرب ولأنه لغة ضعيفة عند جماعة، ومنكرة عند أخرى، والأفصح أترج، كما هو رأى الكل، قاله شيخنا.  حامضة مسكن غلمة  بالضم  النساء  ، أي شهوتهن  ويجلو اللون والكلف  الحاصل من البلغم،  وقشره في الثياب يمنع  ضرر  السوس  ، وهو نافع من أنواع السموم، وشمه بأنواعه في أيام الوباء نافع غاية، ومن خواصه أن الجن لا تدخل بيتا فيه أترجة، كما حكاه الجلال في التوشيح، قال شيخنا: قيل: ومنه تظهر حكمة تشبيه قارئ القرآن به، في حديث الصحيحين وغيرهما.  وريح تريجة: شديدة، ورجل تريج شديد الأعصاب  .
 ومما يستدرك عليه: ما ورد في الحديث:  أنه نهى عن لبس القسى المترج  هو المصبوغ بالحمرة صبغا مشبعا.

##### Türkçe

ترج, **نصر** gibi: gizlendi; ve **رتج**; söz veya başkasını kapattığı zaman; bunu Ebû Amr söyledi. **ترج** **فرح** gibi: müşkil oldu; ve bir nüshada: **اشتكل**; ona ilimden veya başkasından bir şey müşkil oldu; Tehzîb’de böyledir. Ve **ترج** fetha ile: bir yer; Muzâhim el-Ukaylî dedi ki:
  Ve hâb, güvercinin cesedi gibi; ürktü;                      onda **ترج** rüzgârı ve sabâ; her biri ürküten.
el-hâbî: kül. Ve denildi: **ترج**: bir yer; aslan ona nisbet edilir; Ebû Züeyb dedi ki:
  Sanki **ترج** aslanından bir **محرب**;                      onlarla iki azı dişi için **قـبـيب** ile çarpışır.
Ve Tehzîb’de: **ترج**; Gôr tarafında bir aslanlık; ve meselde denilir: “O, **ترج**’de yürüyenden daha cesurdur”; çünkü o bir aslanlıktır. Ve **الأترج**, hemzenin dammesi, **المثناة**’nın sükûnu, râ’nın dammesi ve cîm’in şeddelenmesiyle; ve **الأترجة**, hâ’nın ziyadesiyle; ve cîm hafifletilebilir; ve **الترنجة** ve **الترنج**, ikisinde hemzenin hazfiyle ve cîm’den önce nûn’un ziyadesiyle; böylece bunlar beş lügat oldu. İbn Hişâm el-Lahmî, Fasîh’inde nakletti: hemze ve nûn’u birlikte isbât ile ve hafifletme ile **أترنج**. el-Kazzâz, **الأترج** ve **الترنج** ile yetindi; dedi ki: birincisi daha fasîhtir; ve Arap beldelerinde çoktur; ve berrî olmaz. Ve İbnü’s-Sikkît, Islah’ta ikisini zikretti. Ve el-Kazzâz -Kitâbü’l-Meâlim’de- dedi ki: **الترنج** rağbet edilmeyen bir lügattir. Lisân’da: **الأترج**: yani bilinen; bir tanesi **ترنجة** ve **أترجة**’dir. Alkame b. Abede dedi ki:
  Üzerinde güzel koku serpiştirilmiş **أترجة** taşırlar;                      sanki onun kokulanması burunda koklanmış.
Ebû Ubeyde hikâye etti: **ترنجة** ve **ترنج**; ve onun benzeri, Sîbeveyh’in hikâye ettiği şeydir: ve **ترعرند**; yani kalın. Ve avam **أترنج** ve **ترنج** der; birincisi fasihlerin sözüdür. Şeyhimiz, Ebû Hâtim’in Takvîmu’l-Mufsid’inden nakletti: **الأترجة**’nin cemi **أترج** ve **أترجات**’tır; **ترنجات** denilmez. Sehâvî’nin Seferü’s-Saâde’sinde: **أترج**, **أترجه**’nin cemidir; ve takdiri **أفعلة**’dir; hemze zâiddir. Ebû Zeyd rivayet etti: **ترنجة**; ve cem’i **ترنج**. Bitti. Ve **ترنج**’de nûn’un ziyade olduğu üzerinde icmâ ettiler. Sarf imamları dedi ki: onların “**ترج**” demeleri sebebiyle; onu hazf ile; eğer aslî olsaydı hazf edilmezdi; ve Arap kelâmından, iki damme ve fâ’nın sükûnu ile, **جعفر** benzerinin yokluğu sebebiyle; ve çünkü o, bir cemaat yanında zayıf bir lügattir, diğer bir cemaat yanında münkerdir; ve en fasîh **أترج**’dür; hepsinin görüşü olduğu üzere; bunu şeyhimiz söyledi.

Ekşi; **غلمة**’yi teskin eden; damme ile; kadınlar; yani onların şehveti. Ve rengi ve balgamdan hâsıl olan çili giderir. Ve onun kabuğu elbiselerde, güve zararını men eder. Ve o, zehir türlerinden faydalıdır. Ve onun türleriyle koklanması, veba günlerinde son derece faydalıdır. Ve onun hasletlerindendir ki cinler, içinde **أترجة** bulunan bir eve girmez; Celâl’in et-Tevşîh’te hikâye ettiği gibi. Şeyhimiz dedi ki: denildi: ve ondan, Kur’ân okuyanın ona benzetilmesinin hikmeti ortaya çıkar; Sahîhayn hadîsinde ve başkalarında.

Ve **تريجة** rüzgârı: şiddetli. Ve **تريج** adam: sinirleri şiddetli.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: hadîste vârid olan: onun **القسى** **المترج** giymeyi nehyettiği; o, kırmızıya doyurucu bir boyama ile boyanmış olandır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تُرُنْجٌ
تُرُنْجٌ ترنج and تُرُنْجَةٌ: see what follows.

أُتْرُجُّ
أُتْرُجُّ ذ , (S, Msb, K, &c.,) the most chaste of the forms here mentioned, (Az, Msb, MF, TA,) a pl., (AHلt, MF, TA,) [or rather a coll. gen. n.,] and ↓ تُرُنْجٌ, (AZ, S, Msb, K, &c.,) [which is Persian,] a dial. var. of weak authority, (Msb,) by some disallowed, (MF, TA,) used by the vulgar, (TA,) the ن in which is by common consent held to be augmentative, (MF, TA,) likewise a pl., (TA,) [or coll. gen. n.,] and ↓ أُتْرُنْجٌ, mentioned by Ibn-Hishلm El-Lakhmee, in his Faseeh, and also used by the vulgar, (TA,) and by some of the people of Hims, (Lth cited in the L voce حَظٌّ, q. v.,) [and this is likewise a coll. gen. n.,] and أُتْرُجَّةٌ, (S, Msb, K, &c.,) which is the sing. of the first, (AHلt, MF, TA,) or its n. un., (L, Msb,) also pronounced أُتْرُجَةٌ, without teshdeed, (TA,) and ↓ تُرُنْجَةٌ, (AZ, S, L, &c.,) likewise a n. un., (L,) A certain fruit, (Msb,) well known, (L, Msb, K,) plentiful in the land of the Arabs, but not growing wild, (L, TA,) [of the species citrus medica, or citron; of which there are two varieties in Egypt; one, of the form of the lemon, but larger, there called تُرُنْج بَلَدِىّ; the other, ribbed, and called تُرُنْج مُصَبَّع: accord. to Golius, citrons of a large size, which have a sweeter peel than others, and are of a size nearly equal to that of a melon:] the sour sort allays the lust of women, clears the complexion, and removes the [discoloration of the face termed] كَلَف, (K, TA,) that arises from phlegm; (TA;) the peel thereof, put among clothes, preserves them from the moth-worm: (K, TA:) it is also beneficial as an antidote against the various kinds of poison; the smelling it in times of plague, or pestilence, is beneficial in the highest degree; and jinn, or genii, do not enter the house in which it is; wherefore a reciter of the Kur-لn is appropriately likened to it: (TA:) the pl. of أُتْرُجَّةٌ is أُتْرُجَّاتٌ as well as أُتْرُجٌّ: [or rather the latter is a coll. gen. n., as stated above:] but one should not say تُرُنْجَاتٌ [app. because it is vulgar; for it is agreeable with analogy as pl. of تُرُنْجَةٌ; as is also أُتْرُنْجَاتٌ as pl. of ↓ أُتْرُنْجَةٌ]. (AHلt, MF, TA.)

أُتْرُنْجٌ
أُتْرُنْجٌ ذ and أُتْرُنْجَةٌ: see above.

##### Türkçe

تُرُنْجٌ
**تُرُنْجٌ** ترنج ve **تُرُنْجَةٌ**: aşağıda gelen şeye bak.

أُتْرُجُّ
**أُتْرُجُّ** ذ, (S, Msb, K, &c.,) burada zikredilen şekillerin en fasihi, (Az, Msb, MF, TA,) bir çoğul, (AHلt, MF, TA,) [yahut daha doğrusu bir cins-isim topluluğu,] ve ↓ **تُرُنْجٌ**, (AZ, S, Msb, K, &c.,) [ki bu Farsçadır,] zayıf otoriteli bir lehçe varyantı, (Msb,) bazılarınca reddedilmiş, (MF, TA,) avam tarafından kullanılan, (TA,) içindeki **ن**’in umumî ittifakla ziyade (artırma) sayıldığı, (MF, TA,) yine bir çoğul, (TA,) [yahut cins-isim topluluğu,] ve ↓ **أُتْرُنْجٌ**, İbn-Hişلm El-Lakhmee tarafından, kendi Faseeh’inde zikredilmiş, ve ayrıca avam tarafından kullanılan, (TA,) ve Hims halkından bazılarınınca da, (Lth, L’de **حَظٌّ** maddesinde nakledilmiş, ona bakınız,) [ve bu da yine bir cins-isim topluluğudur,] ve **أُتْرُجَّةٌ**, (S, Msb, K, &c.,) ki bu, ilkinin tekilidir, (AHلt, MF, TA,) yahut onun birim ismidir, (L, Msb,) ayrıca teşdidsiz **أُتْرُجَةٌ** diye de telaffuz edilir, (TA,) ve ↓ **تُرُنْجَةٌ**, (AZ, S, L, &c.,) yine bir birim isim, (L,) belli bir meyve, (Msb,) iyi bilinen, (L, Msb, K,) Arapların diyarında bol, fakat kendiliğinden bitmeyen, (L, TA,) [citrus medica türünden, yahut turunç; bunun Mısır’da iki çeşidi vardır; biri, limon şeklinde fakat daha büyük, orada **تُرُنْج بَلَدِىّ** diye adlandırılır; diğeri, dilimli, ve **تُرُنْج مُصَبَّع** diye adlandırılır: Golius’a göre, diğerlerinden daha tatlı bir kabuğu olan ve büyüklüğü neredeyse bir kavununkine eşit olan iri boy turunçlar:] ekşi türü kadınların şehvetini yatıştırır, rengi berraklaştırır, ve balgamdan doğan **كَلَف**’i giderir; (TA;) onun kabuğu, elbiseler arasına konulduğunda, onları güveden korur: (K, TA:) ayrıca çeşitli zehir türlerine karşı panzehir olarak faydalıdır; veba yahut salgın zamanlarında onu koklamak en yüksek derecede faydalıdır; ve içinde bulunduğu eve cinler girmez; bundan dolayı Kur’ân okuyucusu ona uygun olarak benzetilir: (TA:) **أُتْرُجَّةٌ**’nin çoğulu **أُتْرُجَّاتٌ** olduğu gibi **أُتْرُجٌّ** da olur: [yahut daha doğrusu ikincisi, yukarıda belirtildiği üzere, bir cins-isim topluluğudur:] fakat **تُرُنْجَاتٌ** denmemelidir [görünüşe göre çünkü bu avamcadır; zira bu, **تُرُنْجَةٌ**’nin çoğulu olarak kıyasla uyumludur; nitekim ↓ **أُتْرُنْجَةٌ**’nin çoğulu olarak **أُتْرُنْجَاتٌ** da böyledir]. (AHلt, MF, TA.)

أُتْرُنْجٌ
**أُتْرُنْجٌ** ذ ve **أُتْرُنْجَةٌ**: yukarıya bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَرَجَ
تَرَجَ U ( n. ac. تَرْج 1 ),
a.  Was veiled, hidden.

تَرِجَ
تَرِجَ A ( n. ac. تَرَج 4 )
a.  [ 'Ala ], Was obscure to.

تُرُجَّة
تُرُجَّة ,  أُتْرُجَّة ( pl. أُتْرُج ),
a.  Citron.

أُتْرُنْجَة
أُتْرُنْجَة ( pl. تُرُنْج ),
a.  see supra.

##### Türkçe

تَرَجَ
تَرَجَ U ( n. ac. **تَرْج** 1 ),
a. Örtülü oldu, gizlendi.

تَرِجَ
تَرِجَ A ( n. ac. **تَرَج** 4 )
a. [ **'Ala** ], -e karşı kapalı/karanlık oldu.

تُرُجَّة
**تُرُجَّة** , **أُتْرُجَّة** ( pl. **أُتْرُج** ),
a. Turunç.

أُتْرُنْجَة
**أُتْرُنْجَة** ( pl. **تُرُنْج** ),
a. Yukarıdakine bak.
