# ترج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ترج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ترج

ترج  ، كنصر  : استتر  ، ورتج، إذا أغلق كلاما أو غيره، قاله أبو عمرو. ترج  كفرح: أشكل  ، وفي نسخة: اشتكل  عليه شىء من علم أو غيره  ، كذا في التهذيب.  وترج  بالفتح: موضع، قال مزاحم العقيلي:
  وهاب كجثمان الحمامة أجفلت                      به ريح ترج والصبا كل مجفل الهابي: الرماد. وقيل: ترج: موضع ينسب إليه الأسد، قال أبو ذؤيب:
  كأن محربا من أسد ترج                      ينازلهم لنابيه قـبـيب وفي التهذيب: ترج  مأسدة  بناحية الغور، ويقال في المثل:  هو أجرأ من الماشي بترج  ؛ لأنه مأسدة.  والأترج  ، بضم الهمزة وسكون المثناة وضم الراء وتشديد الجيم،  والأترجة  بزيادة الهاء، وقد تخفف الجيم،  والترنجة والترنج  ، بحذف الهمزة فيهما، وزيادة النون قبل الجيم، فصارت هذه خمس لغات، ونقل ابن هشام اللخمى في فصيحه: أترنج بإثبات الهمزة والنون معا والتخفيف، واقتصر القزاز على الأترج والترنج، قال: والأول أفصح، وهو كثير ببلاد العرب، ولا يكون بريا، وذكرهما بن السكيت في الإصلاح، وقال القزاز -في كتاب المعالم-: الترنج لغة مرغوب عنها. وفي اللسان: الأترج:، أي معروف، واحدته ترنجة وأترجة، قال علقمة بن عبدة:
  يحملن أترجة نضح العبير بها                      كأن تطيابها في الأنف مشموم وحكى أبو عبيدة: ترنجة وترنج، ونظيرها ما حكاه سيبويه: وترعرند، أي غليظ، والعامة تقول أترنج وترنج، والأول كلام الفصحاء. ونقل شيخنا عن تقويم المفسد لأبي حاتم: جمع الأترجة أترج وأترجات، ولا يقال ترنجات. وفي سفر السعادة للسخاوى: أترج جمع أترجه، وتقديرها أفعلة، والهمزة زائدة. وروى أبو زيد: ترنجة، والجمع ترنج. انتهى. وقد أجمعوا على زيادة النون في ترنج، قال أئمة الصرف: لقولهم: ترج، بحذفها، ولو كانت أصلية لم تحذف، ولفقد نحو جعفر، بضمتين وسكون الفاء، من كلام العرب ولأنه لغة ضعيفة عند جماعة، ومنكرة عند أخرى، والأفصح أترج، كما هو رأى الكل، قاله شيخنا.  حامضة مسكن غلمة  بالضم  النساء  ، أي شهوتهن  ويجلو اللون والكلف  الحاصل من البلغم،  وقشره في الثياب يمنع  ضرر  السوس  ، وهو نافع من أنواع السموم، وشمه بأنواعه في أيام الوباء نافع غاية، ومن خواصه أن الجن لا تدخل بيتا فيه أترجة، كما حكاه الجلال في التوشيح، قال شيخنا: قيل: ومنه تظهر حكمة تشبيه قارئ القرآن به، في حديث الصحيحين وغيرهما.  وريح تريجة: شديدة، ورجل تريج شديد الأعصاب  .
 ومما يستدرك عليه: ما ورد في الحديث:  أنه نهى عن لبس القسى المترج  هو المصبوغ بالحمرة صبغا مشبعا.

### Türkçe

ترج, **نصر** gibi: gizlendi; ve **رتج**; söz veya başkasını kapattığı zaman; bunu Ebû Amr söyledi. **ترج** **فرح** gibi: müşkil oldu; ve bir nüshada: **اشتكل**; ona ilimden veya başkasından bir şey müşkil oldu; Tehzîb’de böyledir. Ve **ترج** fetha ile: bir yer; Muzâhim el-Ukaylî dedi ki:
  Ve hâb, güvercinin cesedi gibi; ürktü;                      onda **ترج** rüzgârı ve sabâ; her biri ürküten.
el-hâbî: kül. Ve denildi: **ترج**: bir yer; aslan ona nisbet edilir; Ebû Züeyb dedi ki:
  Sanki **ترج** aslanından bir **محرب**;                      onlarla iki azı dişi için **قـبـيب** ile çarpışır.
Ve Tehzîb’de: **ترج**; Gôr tarafında bir aslanlık; ve meselde denilir: “O, **ترج**’de yürüyenden daha cesurdur”; çünkü o bir aslanlıktır. Ve **الأترج**, hemzenin dammesi, **المثناة**’nın sükûnu, râ’nın dammesi ve cîm’in şeddelenmesiyle; ve **الأترجة**, hâ’nın ziyadesiyle; ve cîm hafifletilebilir; ve **الترنجة** ve **الترنج**, ikisinde hemzenin hazfiyle ve cîm’den önce nûn’un ziyadesiyle; böylece bunlar beş lügat oldu. İbn Hişâm el-Lahmî, Fasîh’inde nakletti: hemze ve nûn’u birlikte isbât ile ve hafifletme ile **أترنج**. el-Kazzâz, **الأترج** ve **الترنج** ile yetindi; dedi ki: birincisi daha fasîhtir; ve Arap beldelerinde çoktur; ve berrî olmaz. Ve İbnü’s-Sikkît, Islah’ta ikisini zikretti. Ve el-Kazzâz -Kitâbü’l-Meâlim’de- dedi ki: **الترنج** rağbet edilmeyen bir lügattir. Lisân’da: **الأترج**: yani bilinen; bir tanesi **ترنجة** ve **أترجة**’dir. Alkame b. Abede dedi ki:
  Üzerinde güzel koku serpiştirilmiş **أترجة** taşırlar;                      sanki onun kokulanması burunda koklanmış.
Ebû Ubeyde hikâye etti: **ترنجة** ve **ترنج**; ve onun benzeri, Sîbeveyh’in hikâye ettiği şeydir: ve **ترعرند**; yani kalın. Ve avam **أترنج** ve **ترنج** der; birincisi fasihlerin sözüdür. Şeyhimiz, Ebû Hâtim’in Takvîmu’l-Mufsid’inden nakletti: **الأترجة**’nin cemi **أترج** ve **أترجات**’tır; **ترنجات** denilmez. Sehâvî’nin Seferü’s-Saâde’sinde: **أترج**, **أترجه**’nin cemidir; ve takdiri **أفعلة**’dir; hemze zâiddir. Ebû Zeyd rivayet etti: **ترنجة**; ve cem’i **ترنج**. Bitti. Ve **ترنج**’de nûn’un ziyade olduğu üzerinde icmâ ettiler. Sarf imamları dedi ki: onların “**ترج**” demeleri sebebiyle; onu hazf ile; eğer aslî olsaydı hazf edilmezdi; ve Arap kelâmından, iki damme ve fâ’nın sükûnu ile, **جعفر** benzerinin yokluğu sebebiyle; ve çünkü o, bir cemaat yanında zayıf bir lügattir, diğer bir cemaat yanında münkerdir; ve en fasîh **أترج**’dür; hepsinin görüşü olduğu üzere; bunu şeyhimiz söyledi.

Ekşi; **غلمة**’yi teskin eden; damme ile; kadınlar; yani onların şehveti. Ve rengi ve balgamdan hâsıl olan çili giderir. Ve onun kabuğu elbiselerde, güve zararını men eder. Ve o, zehir türlerinden faydalıdır. Ve onun türleriyle koklanması, veba günlerinde son derece faydalıdır. Ve onun hasletlerindendir ki cinler, içinde **أترجة** bulunan bir eve girmez; Celâl’in et-Tevşîh’te hikâye ettiği gibi. Şeyhimiz dedi ki: denildi: ve ondan, Kur’ân okuyanın ona benzetilmesinin hikmeti ortaya çıkar; Sahîhayn hadîsinde ve başkalarında.

Ve **تريجة** rüzgârı: şiddetli. Ve **تريج** adam: sinirleri şiddetli.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: hadîste vârid olan: onun **القسى** **المترج** giymeyi nehyettiği; o, kırmızıya doyurucu bir boyama ile boyanmış olandır.
