# ترح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ترح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ترح

التَّرَحُ: نقيض الفرح.
وقد تَرِحَ تَرَحاً وتَتَرَّح وتَرَّحَه الأَمرُ تَتْريحاً أَي أَحْزَنه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
شَمْطاء أَعْلى بَزِّها مُطَرَّحُ،
قد طالَ ما تَرَّحَها المُتَرِّحُ
أَي نَغَّصَها المَرْعَى؛ والاسم التَّرْحَة، الأَزهري عن ثعلب؛ ابن الأَعرابي أَنشده:
يَتْبَعْنَ شَدْوَ رَسْلَةٍ تَبَدَّحُ،
يَقُودُها هادٍ وعَيْنٌ تَلْمَحُ،
قد طالَ ما تَرَّحَها المُتَرِّحُ
أَي نَغَّصَها المَرْعى: وروى الأَزهري بإِسناده عن عليّ بن أَبي طالب، قال: نهاني رسول الله، صلى الله عليه وسلم، عن لباس القَسِّيِّ المُتَرَّحِ، وأَن أَفترِشَ حِلْسَ دابتي الذي يلي ظهرها، وأَن لا أَضع حِلْسَ دابتي على ظهرها حتى أَذكر اسم الله، فإِنَّ على كلِّ ذِرْوَةٍ شيطاناً، فإِذا ذكرتم اسم الله ذهب.
ويقال: عَقِيبَ كلِّ فَرْحةٍ تَرْحَةٌ؛ وفي الحديث: ما من فَرْحَة إِلا ومعها تَرْحَةٌ. قال ابن الأَثير: التَّرَحُ ضد الفرح، وهو الهلاك والانقطاع أَيضاً. والتَّرْحَة: المرة الواحدة.
والتَّرِحُ: القليل الخير؛ قال أَبو وَجْزَة السَّعدِي يمدح رجلاً: يُحَيُّونَ فَيَّاضَ النَّدَى مُتَفَضِّلاً،
إِذا التَّرِحُ المَنَّاعُ لم يَتَفَضَّل
ابنُ مُناذِر: والتَّرَحُ الهُبوط، وما زِلْنا مُنْذ الليلةِ في تَرَحٍ؛ وأَنشد:
كأَنَّ جَرْسَ القَتَبِ المُضَبَّبِ،
إِذا انْتُحِي بالتَّرَحِ المُصَوَّبِ
قال: والانتحاء أَن يسقط هكذا، وقال بيده بعضها فوق بعض
(* هكذا في
الأصل.)، وهو في السجود أَن يُسْقط جَبينَه إِلى الأَرض ويَشُدَّه ولا يعتمد على راحتيه، ولكن يعتمد على جبينه؛ قال الأَزهري: حكى شمر هذا عن عبد الصمد بن حسان عن بعض العرب؛ قال شمر: وكنت سأَلت ابنَ مُناذِرٍ عن الانتحاء في السجود فلم يعرفه؛ قال: فذكرت له ما سمعت فدعا بدواته وكتبه بيده. والتَّرَحُ: الفقرُ؛ قال الهُذَلي:
كُسِرْتَ على شَفا تَرَحٍ ولُؤْمٍ،
فأَنتَ على دَرِيسِكَ مُسْتَمِيتُ
وناقة مِتْرَاحٌ: يُسْرِعُ انقطاعُ لبنها، والجمع المَتاريحُ.

### Türkçe

**التَّرَحُ**: sevincin zıddı.

Ve gerçekten **تَرِحَ** **تَرَحاً** ve **تَتَرَّح**; ve işi onu **تَرَّحَه** **تَتْريحاً**; yani onu hüzünlendirdi; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
شَمْطاء أَعْلى بَزِّها مُطَرَّحُ،
قد طالَ ما تَرَّحَها المُتَرِّحُ
yani otlağı ona tatsızlaştırdı; isim **التَّرْحَة**’dir; Ezherî, Sa‘leb’den; İbnü’l-A‘râbî onu inşâd etti:
يَتْبَعْنَ شَدْوَ رَسْلَةٍ تَبَدَّحُ،
يَقُودُها هادٍ وعَيْنٌ تَلْمَحُ،
قد طالَ ما تَرَّحَها المُتَرِّحُ
yani otlağı ona tatsızlaştırdı: ve Ezherî, isnadıyla Ali b. Ebî Tâlib’den rivayet etti, dedi ki: Resûlullah, صلى الله عليه وسلم, beni **القَسِّيِّ المُتَرَّحِ** giymekten, ve binitimin sırtına bitişik olan **حِلْسَ**’ını sermekten, ve Allah’ın adını anıncaya kadar binitimin **حِلْسَ**’ını sırtına koymamaktan nehyetti; çünkü her **ذِرْوَةٍ** üzerinde bir şeytan vardır; siz Allah’ın adını andığınızda gider.

Ve denilir: her **فَرْحةٍ**’nın ardından bir **تَرْحَةٌ** vardır; ve hadiste: hiçbir **فَرْحَة** yoktur ki ancak onunla beraber bir **تَرْحَةٌ** vardır. İbnü’l-Esîr dedi: **التَّرَحُ** sevincin zıddıdır; ve o, helâk ve kesilme (tükenme)dir de. Ve **التَّرْحَة**: bir defadır.

Ve **التَّرِحُ**: hayrı az olan; Ebû Vecze es-Sa‘dî bir adamı överken dedi:
يُحَيُّونَ فَيَّاضَ النَّدَى مُتَفَضِّلاً،
إِذا التَّرِحُ المَنَّاعُ لم يَتَفَضَّل

İbn Münâzir: ve **التَّرَحُ** iniştir; ve biz bu geceden beri bir **تَرَحٍ** içindeyiz; ve inşâd etti:
كأَنَّ جَرْسَ القَتَبِ المُضَبَّبِ،
إِذا انْتُحِي بالتَّرَحِ المُصَوَّبِ
Dedi: ve **الانتحاء** şöyle düşmektir; ve eliyle (bir kısmı bir kısmının üstünde) dedi
(* asılda böyledir.) ve o, secdede, alnını yere düşürmesi ve onu sıkıca bastırmasıdır; ve avuçlarına dayanmaz, fakat alnına dayanır; Ezherî dedi: Şemmer bunu Abdüssamed b. Hassân’dan, bazı Araplardan nakletti; Şemmer dedi: ve ben İbn Münâzir’e secdede **الانتحاء** hakkında sormuştum da onu bilmedi; dedi: ona işittiğimi hatırlattım, mürekkep hokkasıyla çağırdı ve onu eliyle yazdı.

Ve **التَّرَحُ**: fakirliktir; Hüzeli dedi:
كُسِرْتَ على شَفا تَرَحٍ ولُؤْمٍ،
فأَنتَ على دَرِيسِكَ مُسْتَمِيتُ

Ve **ناقة مِتْرَاحٌ**: sütünün kesilmesi çabuk olan; çoğulu **المَتاريحُ**’tur.
