# ترس (ت-ر-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ر - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والتاء والراء معهما
س ت ر، ت ر س يستعملان فقط
ستر:
جمع السِّتْرِ ستورٌ وأستار في أدنى العدد، وستَرتُه أسْتُرهُ سَتراً وامرأةٌ ستيرةٌ: ذات سِتارةٍ، والسُّتْرةُ: ما استَتَرْتَ به من شيءٍ كائناً ما كانَ، وهو السِّتارُ والسِّتارةُ.
والسُّتْرةُ: ما استَتَر الوجهُ به.
والسِّتار: موضع.
ويقال: ما لفلانٍ سِتْرٌ ولا حِجْرٌ، فالسِّتْر الحَياء والحِجْرُ العَقْلُ.
ترس:
التِّرسَةُ جمعُ تُرْسٍ.
وكُلُّ شيءٍ تَتَرَّستَ به فهو مِترَسَةٌ لكَ.

##### Türkçe

باب **السين** و**التاء** و**الراء** معهما
**س ت ر**، **ت ر س** yalnızca kullanılırlar.

**ستر**:
**السِّتْرِ**’in çoğulu **ستورٌ** ve en az sayıda **أستار**’dır; “Onu örttüm” **ستَرتُه**; “Onu örterim” **أسْتُرهُ**; “örtme” **سَتراً**; ve **ستيرةٌ** bir kadın: **سِتارةٍ** sahibi (örtüsü olan). **السُّتْرةُ**: her ne olursa olsun, herhangi bir şeyden onunla örtündüğün şey; o, **السِّتارُ** ve **السِّتارةُ**’dır.
Ve **السُّتْرةُ**: yüzün onunla örtündüğü şey.
Ve **السِّتار**: bir yer.
Ve denilir ki: “Falanın ne **سِتْرٌ**’ü ne de **حِجْرٌ**’ü vardır”; öyleyse **السِّتْر** hayâdır, **الحِجْرُ** ise akıldır.

**ترس**:
**التِّرسَةُ**, **تُرْسٍ**’ün çoğuludur.
Ve her şey ki onunla kalkan edindin (**تَتَرَّستَ**), o senin için bir **مِترَسَةٌ**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التُرْسُ جمعه تِرَسَةٌ، وتِراسٌ، وأتْراسٌ، وتُروسٌ. قال يعقوب: ولا تقل أتْرِسَةٌ. ورجلٌ تارِسٌ: ذو تُرْسٍ. ورجلٌ تَرَّاسٌ: صاحب تُرْسٍ. والتَتَرُّسُ: التستُّر بالتُرْسِ. وكذلك التَتْريسُ. والمَتْرَسُ: خشبةٌ توضع خَلْفَ الباب.

##### Türkçe

**التُرْسُ**: çoğulu **تِرَسَةٌ**, **وتِراسٌ**, **وأتْراسٌ**, **وتُروسٌ**. Ya‘kūb dedi: **أتْرِسَةٌ** deme. Ve **تارِسٌ** bir adam: **تُرْسٍ** sahibi. Ve **تَرَّاسٌ** bir adam: **تُرْسٍ** sahibi. Ve **التَتَرُّسُ**: **التُرْسِ** ile örtünme/gizlenme. Ve aynı şekilde **التَتْريسُ**. Ve **المَتْرَسُ**: kapının arkasına konulan bir tahta.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ت ر
ستر ، ترس : مستعملان .
ستر : قال الليث : السِّتْرُ معروف ، والجميعُ أستارٌ وسُتور ، والفعل سَتَرْتُه أستُرُه سَتراً ، وامرأةٌ سَتيرةٌ : ذاتُ سِتارة . والسَّتْرةُ : ما استترتَ به من شيء كائناً ما كان ، وهو أيضاً السِّتارة .
قلتُ : والسِّتاران في ديار بني سفد : وادِيان يقال لهما السَّوْدة ، يقال لأحدهما : السِّتارُ : الأغبَر ، وللآخر : السِّتار الجابرِيّ ؛ وفيهما عُيُونٌ فَوَّارَة تَسقِي نَخيلاً كثيرة زِينةً منها عينُ حَنِيذ ، وعينُ فِرْياضٍ ، وعينُ بَثاء ، وعينُ حُلوة ، وعين ثَرْمدا ، وهي من الأحساء على ثلاثة أميال .
وقال الليث : يقال ما لفلان سِتْر ولا حِجْر ، فالسِّترُ : الحياء ، والحِجْرُ : العقل .
وقال أبو سَعيد : سمعتُ العَرَب تقول للأربعة : إسْتار ، لأنها بالفارسيّة جِهَار ، فأعربوه وقالوا : إسْتار .
وقال جَرير :
إنّ الفرزدقَ والبَعيثَ وأُمَّه
وأبَا الفَرزدقِ شَرُّ ما إسِتارِ
أي : شَرُّ أربعة ، و ( ما ) صلة .
وقال الأعشى :
تُوفى ليومٍ وفي ليلةٍ
ثمانين يُحسبُ إستارُها
قال : والإستار رابعُ أربعة . ورابعُ القوم إستارُهم .
قلت : وهذا الوَزْن الّذي يقال له الإستار معرَّبٌ أيضاً أصله جِهَار . فأُعرب فقيل : إستار . ويجمع أساتير .
وقال الفَرّاء في قول الله عز ذكره : ( ( يَسْرِ هَلْ فِى ذَلِكَ ) ( الفجر : 5 ) ، لذي عقل . قال : وكله يرجع إلى أمر واحد من الفعل .
قال : والعرب تقول : إنه لذو حِجْر ، إذا كان قاهراً لنفسه ضابطاً لها كأنه أخذ من قولك : حجرت على الرجل ، وقوله : ( حِجَابًا مَّسْتُورًا ) ( الإسراء : 45 ) ، ههنا بمعنى ساتر ، وتأويل الحجاب الطبع .
وقال أبو حاتم : يقال : ثلاثة أساتير والواحد إستار ، ويقال : لكلّ أربعة إستار ، يقال : أكلتُ إستاراً من خبز ، أي : أربعةَ أرغفة . قال : وأما أستار الكعبة فمفتوحة . ورَوَى شَمِر فيه حديثاً : ( أيُّما رجلٍ أَغلَق على امرأته باباً أو أَرخَى دونَها إستارة فقد تمّ صَداقُها ) .
قال شمر : الإستارة من السِّتر ، ولَم نَسْمعها إلا في هذا الحديث ، وقد جاء عنهم السِّتارة والمِسْتَر بمعنى السِّتر ، وقد قالوا : أُسْوار للسِّوار ، وقالوا : إشْرارة لما يُشْرَر عليه الأَقِطُ وجمعُها الأشارِير .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : فلان بيني وبينَك سُترةٌ ووَدَج وصاحِنٌ : إذا كان سفيراً بينك وبينَه .
ترس : قال الليث : التُّرس معروف ، ويُجمع تِرَسة ، وكل شيء تترَّسْتَ به فهو مِتْرَسه لك . والمَتَرسُ : الشِّجار الذي يُوضَع خَلْف الباب دِعامةً ، وليس بعَرَبيّ ، معناه : مَتَّرْس ، أي : لا تَخَفْ .

##### Türkçe

س ت ر
**ستر** ، **ترس**: ikisi de kullanımdadır.
**ستر**: Leys dedi: **السِّتْرُ** bilinir; çoğulu **أستارٌ** ve **سُتور**dur. Fiil: **سَتَرْتُه أستُرُه سَتراً**. Ve **امرأةٌ سَتيرةٌ**: **سِتارة** sahibi. **السَّتْرةُ**: her ne olursa olsun, bir şeyden kendisiyle gizlendiğin şey; o, ayrıca **السِّتارة**dır.
Dedim: Benî Sefd diyarlarında **السِّتاران**: **السَّوْدة** denilen iki vadidir; ikisinden birine: **السِّتارُ**: **الأغبَر** denir; ötekine: **السِّتار الجابرِيّ**. Ve ikisinde, çok hurmalıkları sulayan fışkıran pınarlar vardır; onlardan bir süs olarak: **عينُ حَنِيذ** ve **عينُ فِرْياضٍ** ve **عينُ بَثاء** ve **عينُ حُلوة** ve **عين ثَرْمدا**; ve o, **الأحساء**’dandır, üç mil üzerinedir.
Leys dedi: “Falanın **سِتْر**’ü de yok **حِجْر**’ü de” denir; **السِّترُ**: hayâdır; **الحِجْرُ**: akıldır.
Ebû Saîd dedi: Arapların dörde **إسْتار** dediklerini işittim; çünkü o Farsçada **جِهَار**dır; onu Arapçalaştırdılar ve **إسْتار** dediler.
Cerîr dedi:
إنّ الفرزدقَ والبَعيثَ وأُمَّه
وأبَا الفَرزدقِ شَرُّ ما إسِتارِ
Yani: dört kişinin şerri; ve **( ما )** sıla’dır.
A‘şâ dedi:
تُوفى ليومٍ وفي ليلةٍ
ثمانين يُحسبُ إستارُها
Dedi: **الإستار** dördün dördüdür. Ve kavmin dördüncüsü **إستارُهم**’dur.
Dedim: **الإستار** denilen bu vezin de Arapçalaştırılmıştır; aslı **جِهَار**dır. Arapçalaştırıldı da **إستار** denildi. Ve **أساتير** diye çoğul yapılır.
Ferrâ, Allah azze ve celle’nin sözü hakkında dedi: **( ( يَسْرِ هَلْ فِى ذَلِكَ ) ( الفجر : 5 )**: akıl sahibi için. Dedi: Hepsi fiilden tek bir işe döner.
Dedi: Araplar “O, **حِجْر** sahibidir” derler; nefsine galip, onu zaptedici olduğunda; sanki senin “**حجرت على الرجل**” sözünden alınmış gibidir. Ve O’nun sözü: **( حِجَابًا مَّسْتُورًا ) ( الإسراء : 45 )**; burada **ساتر** manasındadır; **الحجاب**ın te’vili tabiat(karakter)dir.
Ebû Hâtim dedi: “Üç **أساتير**” denir; bir tanesi **إستار**dır. Ve “Her dört için **إستار**” denir. “Ekmekten bir **إستاراً** yedim” denir; yani: dört ekmek. Dedi: Kâbe’nin **أستار**’ı ise fethalıdır. Ve Şemir onda bir hadis rivayet etti: **( أيُّما رجلٍ أَغلَق على امرأته باباً أو أَرخَى دونَها إستارة فقد تمّ صَداقُها )**.
Şemir dedi: **الإستارة** **السِّتر**dendir; onu ancak bu hadiste işittik. Onlardan **السِّتارة** ve **المِسْتَر** **السِّتر** manasında gelmiştir. Ve **السِّوار** için **أُسْوار** dediler; ve **الأَقِطُ** üzerine **يُشْرَر** olunan şeye **إشْرارة** dediler; onun çoğulu **الأشارِير**dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: “Falan, benimle senin aranda **سُترةٌ** ve **وَدَج** ve **صاحِنٌ**dır” denir; seninle onun arasında elçi olduğunda.
**ترس**: Leys dedi: **التُّرس** bilinir; **تِرَسة** diye çoğul yapılır. Ve kendisiyle **تترَّسْتَ** olduğun her şey, senin için onun **مِتْرَسه**’dir. **المَتَرسُ**: kapının arkasına dayanak olarak konulan **الشِّجار**dır; Arapça değildir; manası: **مَتَّرْس**; yani: “korkma.”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والراء وما يثلثهما)
(ترز) التاء والراء والزاء كلمةٌ واحدة صحيحة. تَرِزَ الشّيءُ صَلُبَ. وكلُّ مستحكِمٍ تارز. والميِّت تارزٌ؛ لأنَّه قد يَبِسَ. قال:
* كأنَّ الذي يُرمَى من الوحشِ تارِزُ([1]) *
وقال امرؤ القيس -ويدلّ على أنّ التارز الصُّلب -:
بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])ويقال أتْرَزَتِ المرأةُ حَبْلَها: فتلَتْه([3]) فتلاً شديداً. وأترزَتْ عجينَها إذا مَلَكَتْه.
(ترس) التاء والراء والسين كلمةٌ واحدة، وهي التُّرْسُ، وهو معروف، والجمع تِرَسَةٌ وتِراسٌ وَتُرُوس. قال:
كأنَّ شَمْساً نَزَلَتْ شُمُوسا *** دُروعَنا والبَيْضَ والتُّرُوسا([4])(ترش) التاء والراء والشين ليس أصلاً ولا فَرْعاً، سوى أنَّ ابن دريد([5]) ذكَر أنّ التَّرَشَ خِفَّةٌ ونَزَقٌ، يقال تَرِشَ يَتْرَشُ تَرَشاً. وما أدرِي ما هُوَ.
(ترص) التاء والراء والصاد أصلٌ واحد، وهو الإحكام. يقال تَرُصَ الشّيءُ، وأَتْرَصْتُه أحكمْتُه فهو مُتْرَصٌ. وكلُّ ما أحكَمْتَ صَنْعتَهُ فقد أتْرَصْتَه. وأنشد الخليل:
* وشُدَّ يَدَيْكَ بالعَقْدِ التَّريصِ([6]) *
(ترع) التاء والراء والعين أصلٌ مطّردٌ قياسُه، وهو تفتُّح الشَّيءِ. فالتُّرْعة البابُ، والتَّرَّاع البَوّابُ. قال:
إنِّي عَدَاني أن أزُورَكِ مُحكَمٌ *** مَتَى ما أُحَرِّكْ فيه ساقَيَّ يصخَبِ([7])حديدٌ ومَرصوص بِشِيدٍ وجنْدَلٍ *** لَهُ شُرُفاتٌ مرقبٌ فَوْقَ مَرْقَبِ
يُخيِّرُني تَرَّاعُه بين حَلْقَةٍ *** أَزُومٍ إذا عَضَّتْ وكِبْلٍ مُضَبَّبِ([8])وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ مِنبري هذا تُرْعَةٌ من تُرَع الجنة". والتَّرَع: الإسراع إلى الشرّ. ورجلٌ تَرِعٌ. وهو من ذاك، لأنّ فيه تفتُّحاً إلى ما لا ينبغي. ولا يكاد يُقالُ هذا في الخير.
ومن هذا الباب أترعْتُ الإناءَ مَلأتُه. وجَفْنَةٌ مُتْرَعة. قال:
* لو كان حَيّاً لَغَاداهُمْ بِمُتْرَعةٍ([9]) *
والتَّرَع: الامتلاء. وقد تَرِعَ الإناءُ. وكان بعضُ أهل اللغة يقول: لا أقول تَرِع، ولكن أُتْرِع. وهذا من الباب، لأنه إذا أُتْرِع بادَرَ إلى السَّيَلان. والتُّرْعة والجمعُ تُرَع: أفواه الجداول. ويقال سَيْرٌ أَتْرَعُ. قال:
* فافترشَ الأرضَ بسَيْرٍ أتْرَعا([10]) *
والقياس كلّه واحد.
(ترف) التاء والراء والفاء كلمة واحدة، وهي التُّرْفَة. يقال رجلٌ مُترفٌ مُنَعَّمٌ، وتَرَّفَهُ أهلُه إذا نعمّوه بالطَّعام الطّيِّب والشيء يُخَصُّ به. وفي كتاب الخليل: التُّرفَة الهَنَةُ في الشَّفَة العُلْيا. وهذا غلطٌ، إنّما هي التُِّفرَةُ وقد ذُكرت ([11]).(ترق) التاء والراء والقاف ليس فيه شيءٌ غير التَّرْقُوَة، فإنّ الخليل زعَمَ أنّها فَعْلُوَة، وهو عظمٌ وصَلَ ما بين ثُغْرة النَّحْرِ والعاتق.
(ترك) التاء* والراء والكاف: الترك التخلية عن الشيء، وهو قياسُ الباب، ولذلك تسمّى البَيْضَةُ بالعَراءِ تريكة. قال الأعشى:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها *** وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا([12])وتَرْكَةُ السِّلاح، وهي البيضة، محمولٌ على هذا ومشبَّهٌ به، والجمع تَرْكٌ. قال لبيد:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكَا كالبَصَلْ([13])وتَرَاكِ بمعنى اتْرُكْ. قال:
تَرَاكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها  *** أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها([14])وتَرِكَةُ الميِّت: ما يتْرُكُه من تُراثِه. والتّريكة رَوْضةٌ([15])يُغْفِلُها النّاسُ فلا يَرْعَوْنها. وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: يقال تركْتُ الحبْلَ شديداً، أي جعلتُه شديداً. وما أحْسَِبُ هذا من كلام الخليل.
(تره) التاء والراء والهاء كلمةٌ ليست بأصلٍ متفرَّعٍ منه. قالوا: التَّرَّهاتُ، والتُّرَّهُ الأباطيل من الأمور. قال رُؤبة:
* وحَقَّةٍ ليستْ بقَوْلِ التُّرَّهِ([16]) *
قالوا: والواحد تُرَّهَة. قال: وجَمَعها أناسٌ على التَّرَارِيهِ. قال:
رُدُّوا بَنِي الأعْرَجِ إبْلي مِن كَثَبْ  *** قَبْلَ الترارِيهِ وَبُعْدِ المُطَّلَبْ([17])
(ترب) التاء والراء والباء أصلان: أحدهما التّراب وما يشتقّ منه، والآخر تساوي الشّيئين. فالأول التُّراب، وهو التَّيْربُ والتَّوْرَاب([18]). ويقال تَرِبَ الرجل إذا افتقَرَ كأنّه لصِق بالتُّراب، وأتْربَ إذا استَغْنى، كأنّه صار لـه من المال بقَدْرِ التُّراب، والتَّرباء الأرضُ نفسها. ويقال ريحٌ تَرِبَةٌ إذا جاءَت بالتُّراب. قال:
لا بَلْ هو الشَّوقُ مِنْ دارٍ تخَوَّنَهَا *** مرّاً سَحابٌ ومَرّاً بارحٌ تَرِبُ([19])وأمّا الآخر فالتِّرب الخِدْن، والجمع أترابٌ. ومنه التَّرِيب، وهو الصَّدر عند تساوي رؤوس العظام. قال:
* أشْرَفَ ثَدْيَاها على التَّريبِ([20]) *
ومنه التَّرِبات وهي الأنامل، الواحدة تَرِبة.
ومما شذَّ عن الباب التّربة([21]) وهو نبت.
(ترج) التاء والراء والجيم لا شيء فيه إلاّ "تَرْج"، وهو موضع. والأتْرُج معروف.
(ترح) التاء والراء والحاء كلمتان متقاربتان. قال الخليل: التَّرَح نقيض الفَرَح. ويقولون: "بعْدَ كلِّ فرْحَةٍ تَرْحَةٌ، وبعد كل حَبْرَةٍ عَبْرَةٌ"، قال الشاعر:
وما فَرْحَةٌ إلاّ سَتُعْقِبُ تَرْحَةً *** وما عامرٌ إلا وَشِيكاً سَيَخْرَبُ
والكلمة الأخرى: الناقة المِتْراح، وهي التي يُسرع انقطاعُ لبنِها؛ والجمع مَتَاريح.
 --------------ــــ
([1]) للشماخ. ديوانه 46 واللسان (ترز) وصدره كما في الديوان والجمهرة (2: 10):  * قليل التلاد غير قوس وأسهم *
([2]) ديوانه 67 واللسان (ترز) والعجلزة، بكسر العين واللام لغة قيس، وبفتحهما لغة تميم.
([3]) في الأصل" قتلها".
([4]) هذه الرواية تطابق رواية الجمهرة (2: 10). وفي اللسان: "نازعت شموساً". وقد نصب الجزأين بعد "كأن"، كما جاء في قول أبي نخيلة:
كأن أذنيه إذا تشوفا *** قادمة أو قلما محرفا
 ([5]) الجمهرة (2: 10).
([6]) اللسان (ترص).
([7]) يصخب: يحدث جلبة. وفي الأصل: "يصحب" محرف، صوابه في المجمل. والأبيات لهدبة بن الخشرم، كما في اللسان (ترع).
([8]) قال ابن بري: "والذي في شعره: يخبرني حداده".
([9]) في المجمل: "لفاداهم"، محرفة.
([10]) البيت لرؤية في ديوانه 92 واللسان (ترع).
([11]) في مادة (تفر) .
([12]) ديوان الأعشى 65 واللسان (ترك). تأله: تتحير، وهو أحد الأقوال في اشتقاق لفظ الجلالة، لأن العقول تأله في عظمته، أي تتحير.
 ([13])سبق الكلام على البيت في مادة (بصل). وسيأتي في (عرو).
([14]) البيتان لطفيل بن يزيد الحارثي، كما في اللسان (ترك)
 ([15])في الأصل: "التريكة من روضة"، صوابه في المجمل.
([16]) ديوان رؤبة 166 واللسان (تره).
([17]) البيتان في اللسان (تره). وفي المجمل: "ردوا بني الأعراب".
([18]) يقال تيراب أيضاً وتورب، وفيه لغات أخر في القاموس وغيره.
([19]) البيت لذي الرمة، سبق الكلام عليه في (برح) ص241.
([20]) البيت للأغلب العجلي، كما في اللسان (ترب). وبعده:
* لم يعدوا التفليك في النتوب *
([21]) بالتحريك، وكفرحة، ويقال أيضاً ترباء.

ـ

##### Türkçe

(تâ ve **الراء** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**ترز**) **التاء** ve **الراء** ve **الزاء** tek bir kelimedir, sahih(tir). **تَرِزَ** şey: katılaştı. Ve her sağlamlaşmış olan **تارز**(dır). Ve ölü de **تارز**(dır); çünkü o kurumuştur. Dedi ki:
* sanki vahşîden atılan şey **تارِز**(dir)([1]) *
Ve İmru’ul-Kays dedi —ve **التارز**’in katı (olduğuna) delâlet eder—:
**بعَِجْلَِزَةٍ** قد **أتْرَزَ** الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])
Ve denir: kadın **أتْرَزَتِ** ipini: onu([3]) şiddetli bir büküşle büktü. Ve hamurunu **أترزَتْ**: onu (iyice) tuttuğu zaman.

(**ترس**) **التاء** ve **الراء** ve **السين** tek bir kelimedir; o da **التُّرْسُ**’tur ve o bilinir; çoğulu **تِرَسَةٌ** ve **تِراسٌ** ve **تُرُوس**(tur). Dedi ki:
كأنَّ شَمْساً نَزَلَتْ شُمُوسا *** دُروعَنا والبَيْضَ والتُّرُوسا([4])

(**ترش**) **التاء** ve **الراء** ve **الشين** aslî de değildir, fer‘î de değildir; yalnız şu var ki İbn Düreyd([5]) **التَّرَشَ**’ın hafiflik ve ataklık olduğunu zikretti; **تَرِشَ** **يَتْرَشُ** **تَرَشاً** denir. Ve ben onun ne olduğunu bilmiyorum.

(**ترص**) **التاء** ve **الراء** ve **الصاد** tek bir asıldır; o da sağlamlaştırmadır. Denir: **تَرُصَ** şey; ve ben onu **أَتْرَصْتُ**: onu sağlamlaştırdım; o da **مُتْرَصٌ**(tur). Ve her neyi sanatını sağlam yaptıysan, onu **أتْرَصْتَه**. Halîl inşâd etti:
* ve iki elini **التَّريصِ** düğümüyle sık([6]) *

(**ترع**) **التاء** ve **الراء** ve **العين** kıyası muntazam bir asıldır; o da şeyin açılmasıdır. İşte **التُّرْعة** kapıdır; **التَّرَّاع** kapıcıdır. Dedi ki:
إنِّي عَدَاني أن أزُورَكِ مُحكَمٌ *** مَتَى ما أُحَرِّكْ فيه ساقَيَّ يصخَبِ([7])
حديدٌ ومَرصوص بِشِيدٍ وجنْدَلٍ *** لَهُ شُرُفاتٌ مرقبٌ فَوْقَ مَرْقَبِ
يُخيِّرُني تَرَّاعُه بين حَلْقَةٍ *** أَزُومٍ إذا عَضَّتْ وكِبْلٍ مُضَبَّبِ([8])
Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Şu minberim, cennet **تُرَع**’larından bir **تُرْعَةٌ**’dır.” Ve **التَّرَع**: şerre sürat etmektir. Ve adam **تَرِعٌ**(dir). Ve o, ondandır; çünkü onda, uygun olmayan şeye doğru bir açılma vardır. Ve bu, hayırda neredeyse söylenmez.

Ve bu bâbdandır: kabı **أترعْتُ**: onu doldurdum. Ve **جَفْنَةٌ مُتْرَعة** (dolu bir çanak). Dedi ki:
* لو كان حَيّاً لَغَاداهُمْ بِمُتْرَعةٍ([9]) *
Ve **التَّرَع**: doluluktur. Ve kap **تَرِعَ** olmuştur. Ve dil ehlinden bazıları derdi ki: ben **تَرِع** demem; fakat **أُتْرِع** derim. Ve bu, bâbdandır; çünkü **أُتْرِع** edildiği zaman akmaya doğru acele eder. Ve **التُّرْعة** ve çoğulu **تُرَع**: arkların ağızlarıdır. Ve denir: **سَيْرٌ أَتْرَعُ**. Dedi ki:
* فافترشَ الأرضَ بسَيْرٍ أتْرَعا([10]) *
Ve kıyasın hepsi birdir.

(**ترف**) **التاء** ve **الراء** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da **التُّرْفَة**’dir. Denir: adam **مُترفٌ**: nimet içinde. Ve ailesi onu **تَرَّفَهُ**: onu iyi yiyecek ve kendisine tahsis edilen şey ile nimetlendirdikleri zaman. Ve Halîl’in kitabında: **التُّرفَة** üst dudakta olan **الهَنَةُ**’dir. Bu yanlıştır; ancak o **التُِّفرَةُ**’dir; zikredilmiştir([11]).

(**ترق**) **التاء** ve **الراء** ve **القاف**’ta **التَّرْقُوَة**’dan başka bir şey yoktur; çünkü Halîl onun **فَعْلُوَة** olduğunu iddia etti; o, boğaz çukuru ile omuz arasını birleştiren bir kemiktir.

(**ترك**) **التاء** ve **الراء** ve **الكاف**: **الترك** şeyi terk edip boş bırakmadır; ve bu, bâbın kıyasıdır; bu yüzden açık arazideki yumurtaya **تريكة** denir. A‘şâ dedi:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها *** وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا([12])
Ve **تَرْكَةُ السِّلاح** —o da miğferdir— buna hamledilmiş ve ona benzetilmiştir; çoğulu **تَرْك**(tır). Lebîd dedi:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكَا كالبَصَلْ([13])
Ve **تَرَاكِ** “bırak!” mânâsınadır. Dedi ki:
تَرَاكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها  *** أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها([14])
Ve ölünün **تَرِكَةُ**’si: mirasından bıraktığı şeydir. Ve **التّريكة**: insanların gaflet ettiği, otlatmadıkları bir **رَوْضةٌ**([15]). Ve Halîl’e nisbet edilen kitapta: “ipi **تركْتُ** şiddetli (yaptım)” denir; yani onu şiddetli yaptım. Ve ben bunun Halîl’in sözünden olduğunu sanmıyorum.

(**تره**) **التاء** ve **الراء** ve **الهاء**: ondan dallanan bir asl olmayan bir kelimedir. Dediler: **التَّرَّهاتُ** ve **التُّرَّهُ**: işlerden bâtıllardır. Ru’be dedi:
* وحَقَّةٍ ليستْ بقَوْلِ التُّرَّهِ([16]) *
Dediler: tekili **تُرَّهَة**. Dedi: bazı insanlar onu **التَّرَارِيهِ** üzere cem‘ ettiler. Dedi:
رُدُّوا بَنِي الأعْرَجِ إبْلي مِن كَثَبْ  *** قَبْلَ الترارِيهِ وَبُعْدِ المُطَّلَبْ([17])

(**ترب**) **التاء** ve **الراء** ve **الباء** iki asıldır: birincisi **التّراب** ve ondan türeyen; ikincisi iki şeyin eşitliği. Birincisi **التُّراب**’dır; o da **التَّيْربُ** ve **التَّوْرَاب**([18])’dır. Ve denir: adam **تَرِبَ**: fakirleşti; sanki toprağa yapıştı. Ve **أتْربَ**: zenginleşti; sanki onun için maldan toprağın miktarınca oldu. Ve **التَّرباء** bizzat yerin kendisidir. Ve denir: **ريحٌ تَرِبَةٌ**: toprakla geldiği zaman. Dedi ki:
لا بَلْ هو الشَّوقُ مِنْ دارٍ تخَوَّنَهَا *** مرّاً سَحابٌ ومَرّاً بارحٌ تَرِبُ([19])
İkincisine gelince: **التِّرب** dosttur; çoğulu **أترابٌ**. Ondandır **التَّرِيب**; o, kemik başlarının eşitliği yanında göğüstür. Dedi ki:
* أشْرَفَ ثَدْيَاها على التَّريبِ([20]) *
Ve ondandır **التَّرِبات**; o, parmak uçlarıdır; tekili **تَرِبة**.

Ve bâbdan şâz olanlardandır: **التّربة**([21]); o bir bitkidir.

(**ترج**) **التاء** ve **الراء** ve **الجيم**’de “**تَرْج**”den başka bir şey yoktur; o bir yerdir. Ve **الأتْرُج** bilinir.

(**ترح**) **التاء** ve **الراء** ve **الحاء** birbirine yakın iki kelimedir. Halîl dedi: **التَّرَح** **الفَرَح**’ın zıddıdır. Ve derler: “Her **فرْحَةٍ**’den sonra bir **تَرْحَةٌ** vardır; her **حَبْرَةٍ**’den sonra bir **عَبْرَةٌ** vardır.” Şair dedi:
وما فَرْحَةٌ إلاّ سَتُعْقِبُ تَرْحَةً *** وما عامرٌ إلا وَشِيكاً سَيَخْرَبُ
Ve diğer kelime: **الناقة المِتْراح**; o, sütü çabuk kesilen (deve)dir; çoğulu **مَتَاريح**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ر س
رجل تارس وتراس‏:‏ ذو ترس‏.‏
تقول‏:‏ لا يستوي الراجل والفارس والأكشف والتارس‏.‏
واترس وتترس‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ تسترت بك من الحدثان وتترست من نبال الزمان‏.‏
وهو مترسة لك‏.‏
وأخذت إيلي سلاحها وتترست بترستها إذا سمنت وحسنـت ومنعـت بذلـك صاحبهـا مـن العقـر‏.‏
وغـاب ترس الشمس‏.‏
وواجهنا ترساً من الأرض وهو القاع الأملس المستدير‏.‏
قال ابن ميادة‏:‏ سفين تراب الأرض حتى أبدنه وواجهن ترساً من متون صحاري

##### Türkçe

ت ر س
**رجل تارس وتراس**: kalkan sahibi.
Şöyle dersin: **لا يستوي الراجل والفارس والأكشف والتارس**.
**واترس وتترس**.
Mecazdan: **تسترت بك من الحدثان وتترست من نبال الزمان**: seninle olaylardan gizlendim ve zamanın oklarından kalkanlandım.
Ve o, senin için **مترسة**dir.
**وأخذت إيلي سلاحها وتترست بترستها**: semirdiği, güzelleştiği ve bununla sahibini kısırlaştırmadan alıkoyduğu zaman, silahını aldı ve kalkanlandı.
Ve **غـاب ترس الشمس**: güneşin kalkanı kayboldu.
Ve yerden bir **ترس** ile karşılaştık; o, düzgün, yuvarlak düzlüktür.
İbn Miyâde dedi:
**سفين تراب الأرض حتى أبدنه وواجهن ترساً من متون صحاري**
Yerin toprağını kazıdılar, ta ki onu ortaya çıkardılar; ve çöllerin sırtlarından bir **ترس** ile karşılaştılar.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التُّرْس من السلاح: المُتَوَقَّى بها، معروف، وجمعه أَتْراسٌ وتِراسٌ وتِرَسَةٌ وتُروسٌ؛ قال:
كأَنَّ شَمْسَاً نازَعَتْ شُموسا
دُروعَنا، والبَيْضَ والتُّروسا
قال يعقوب: ولا تقل أَتْرِسَة. وكل شيء تَتَرَّسْتَ به، فهو مِتْرَسَةٌ لك. ورجل تارِسٌ: ذو تُرْسٍ. ورجل تَرَّاسٌ: صاحب تُرْسٍ. والتَّتَرُّسُ: التَّسَتُّرُ بالتُّرْسِ، وكذلك التَتْريس. وتَتَرَّس بالتُّرْسِ: تَوَقَّى، وحكى سيبويه اتَّرَسَ.
والمَتْروسَةُ: ما تُتُرِّسَ به. والتُّرْسُ: خشبة توضع خلف الباب يُضَبَّبُ بها السرير، وهي المَتَرْسُ بالفارسية. الجوهري: المَتْرَسُ خشبة توضع خلف الباب. التهذيب: المَتَّرَسُ الشِّجار الذي يوضع قِبَلَ البابِ دِعامَةً، وليس بعربي، معناه مَتَرْس أَي لا تَخَفْ.

##### Türkçe

**التُّرْس** silâhtandır: onunla korunulan (şey), mâlûm; çoğulu **أَتْراسٌ**
ve **تِراسٌ** ve **تِرَسَةٌ** ve **تُروسٌ**; dedi ki:
Sanki bir güneş, güneşlerle çekişti
Zırhlarımızı, ve miğferleri ve **التُّروسا**.
Ya‘kūb dedi: **أَتْرِسَة** deme. Ve her şey ki onunla **تَتَرَّسْتَ** (korundun), o senin için bir **مِتْرَسَةٌ**’dir.
Ve **تارِسٌ** adam: **تُرْسٍ** sahibi. Ve **تَرَّاسٌ** adam: **تُرْسٍ** sahibi. Ve **التَّتَرُّسُ**:
**التَّسَتُّرُ** **بالتُّرْسِ** ile; ve yine bunun gibi **التَتْريس**. Ve **تَتَرَّس** **بالتُّرْسِ**:
korundu; Sîbeveyh **اتَّرَسَ**’ı nakletti.
Ve **المَتْروسَةُ**: onunla **تُتُرِّسَ** olunan şey. Ve **التُّرْسُ**: kapının arkasına konulan bir tahta;
onunla sedir sağlamlaştırılır; ve o Farsçada **المَتَرْسُ**’tur. Cevherî: **المَتْرَسُ** kapının arkasına konulan bir tahta.
**التهذيب**: **المَتَّرَسُ** kapının ön tarafına dayanak olarak konulan ağaçtır;
Arapça değildir; mânâsı **مَتَرْس** yani “korkma”dır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت ر س * * التُّرْسُ * جمعه * تِرسَةٌ * بوزن عنبة و * تِرَاسٌ * بالكسر ورجل * تارسٌ * ذو ترس و * تَرَّاسٌ * صاحب ترس و * التَتَّرُسُ * التستر بالترس وكذا * التَّتْريسُ * و * المِتْرَسُ * خشبة توضع خلف الباب

##### Türkçe

* ت ر س * **التُّرْسُ**: çoğulu **تِرسَةٌ**; “عُنَبَة” vezninde; ve **تِرَاسٌ** (kesre ile). Ve **تارسٌ** (adam): kalkan sahibi. Ve **تَرَّاسٌ**: kalkan sahibi. Ve **التَتَّرُسُ**: kalkan ile örtünme; bunun gibi **التَّتْريسُ** de. Ve **المِتْرَسُ**: kapının arkasına konulan bir tahta.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الترس، بالضم، من السلاح: المتوقى بها، م، معروف، ج أتراس وترسة، كعنبة، وتراس، بالكسر، وتروس، بالضم، قال يعقوب: ولا تقل: أترسة، قال الشاعر:
  كأن شمسا نازعت شموسا                      دروعنا والبيض والتروسا والتراس، كشداد: صاحبه وصانعه. والتراسة، بالكسر، صنعته، وإنما أطلقه لشهرته قياسا على صيغ الحرفة. والتتريس والتترس: التستر به، أي بالترس، يقال: تترس بالترس، أي توقى. والمترس، ضبطوه كمنبر، وظاهره أنه بالفتح كمقعد، وقد وقع في الحديث الصحيح الذي أخرجه البخاري، واختلفوا في ضبطه فقيل: كمنبر، وقيل كمقعد، وقيل بتشديد المثناة، كما في التوشيح: خشبة توضع خلف الباب، قاله الجوهري، والصحيح في ضبطه أنه بفتح الميم والتاء وسكون الراء، كما ضبطه الحافظ بن حجر، في حديث البخاري، وهي فارسية، وفي التهذيب المترس: الشجار الذي يوضع قبل الباب دعامة، وليس بعربي، ومعناه مترس، أي لا تخف معها، وليس في نص التهذيب لفظة معها، ويقال: إن اسم هذه الخشبة بالعربية الترس بالضم، وهي بالفارسية مترس، فعلى هذا لا وهم في عبارة المصنف، كما زعمه شيخنا، إلا أنه أطلق الضبط فأخل، وأما لفظ البخاري فمعناه لا تخف، بالاتفاق، والصحيح في ضبطه ما مر عن الحافظ بن حجر، كما جزم به جماعة، ووافقه أهل اللسان، فإن الميم عندهم علامة النهي، وترس معناه: خف، فإذا قيل: مترس: فمعناه: لا تخف. وكل ما تترست به فهو مترسة لك، هكذا ضبطه بكسر الميم، وهذا يشعر أنه المترس الذي ذكر قبل ذلك، وفي الأساس: هو مترسة لك، وهو مجاز، أي كأنه يتوقى به في النوائب. قال ابن عباد: الترس، بالضم، من جلد الأرض: الغليظ منها، كأنه على التشبيه، ويقال: هو القاع المستدير الأملس، كما قاله الزمخشري، ومنه قولهم: واجهت ترسا من الأرض، قال ابن ميادة:
  سفين تراب الأرض حتى أبدنـه                      وواجهن ترسا من متون صحاري

  ومما يستدرك عليه: رجل تارس: ذو ترس، تقول: لا يستوي الراجل والفارس، والأكشف والتارس. وحكى سيبويه: اترس الرجل اتراسا، من باب الافتعال، إذا توقى بالترس. والمترسة: ما تترس به. والترس، بالضم: هو المترس خلف الباب، هذا هو الأصل، ثم استعمل في غلق الباب كيف كان، يقولون: ترس الباب، وباب متروس، والعامة تقوله بالشين المعجمة. وفي الأساس: تسترت بك من الحدثان، وتترست من نبال الزمان. وأخذت إبلي سلاحها، وتترست بترسها، إذا سمنت وحسنت ومنعت بذلك صاحبها من العقر. وترس الشمس: قرصها، وكل ذلك مجاز. وترسا، بالكسر: اسم لثلاث قرى بمصر: في الشرقية والجيزية والفيوم، فمن الجيزية وقد دخلتها ثلاث مرار: أبو البقاء محمد بن علي بن خلف الشافعي الترساوي، ولد بها سنة 841 وسمع على الديمي والسخاوي. وأبو تريس، كزبير: جملة بن عامر تابعي روى عن عمر، قاله الحافظ. وترسه، بفتح وتشديد راء: قرية بالأندلس منها عبد الله بن إدريس الترسي، هكذا ضبطه الحافظ. وإتريس، كإدريس: قرية بمصر من أعمال حوف رمسيس. والترس، بالضم: خشبة تشبه به، قال جالينوس إنها تنفع من عضة الكلب الكلب، هكذا في المنهاج. وتراس الخليج، بالكسر: قرية في الدقهلية بمصر، بالقرب من دمياط، وقد دخلتها مرارا، والعامة تقول: رأس الخليج. ونصير بن تروس، من قسطة، كجعفر، من شيوخ الشرف الدمياطي.

##### Türkçe

**الترس**، (ötre ile), silahtan: onunla korunulan şey; çoğulu; bilinen; çoğulu **أتراس** ve **ترسة**; **كعنبة** gibi; ve **تراس** (esre ile) ve **تروس** (ötre ile). Yakub dedi: “**أترسة** deme.” Şair dedi:
  Sanki bir güneş güneşlerle çekişti                      zırhlarımızı ve kılıçları ve **التروسا** ve **التراس**
Ve **التراس**، **كشداد** gibi: onun sahibi ve onun yapıcısı. Ve **التراسة**، (esre ile): onun sanatı; onu ancak şöhreti sebebiyle, meslek kalıplarına kıyasla isimlendirdi. Ve **التتريس** ve **التترس**: onunla örtünmek; yani **بالترس** ile; denir: **تترس بالترس**; yani sakındı/korundu. Ve **المترس**: onu **كمنبر** gibi ضبط ettiler; zahiri, onun **كمقعد** gibi fetha ile olduğudur; ve sahih hadiste vaki olmuştur ki Buhârî onu çıkarmıştır; ve onun ضبطunda ihtilaf ettiler: denildi ki **كمنبر** gibi; ve denildi ki **كمقعد** gibi; ve denildi ki **بتشديد المثناة** ile; **التوشيح**’te olduğu gibi: kapının arkasına konulan tahta; bunu Cevherî söyledi; ve onun ضبطunda sahih olan, **الميم** ve **التاء**’nın fethası ve **الراء**’nın sükûnu iledir; Hâfız İbn Hacer’in, Buhârî hadîsinde, onu ضبط ettiği gibi; ve o Farsçadır. Ve **التهذيب**’de: **المترس**: kapıdan önce dayanak olarak konulan ağaç/çalı; Arapça değildir; ve manası **مترس**’tir; yani “onunla korkma”; ve **التهذيب**’in nassında “**معها**” lafzı yoktur. Ve denilir: bu tahtanın adı Arapçada **الترس** (ötre ile)dir; ve Farsçada **مترس**’tir; buna göre musannifin ibaresinde vehim yoktur; şeyhimiz iddia ettiği gibi; ancak o, ضبطı mutlak bıraktı da eksik bıraktı. Buhârî’nin lafzına gelince: manası “korkma”dır; ittifakla. Ve onun ضبطunda sahih olan, Hâfız İbn Hacer’den geçtiği gibidir; bir cemaatin kesinleştirdiği gibi; ve lisan ehli ona muvafakat etti; çünkü **الميم** onlarda nehiy alâmetidir; ve **ترس**’in manası: “kork”; öyleyse denildiğinde: **مترس**: manası “korkma”dır. Ve her ne ile **تترست** ettiysen o senin için **مترسة**’dir; onu **بكسر الميم** ile böyle ضبط etti; bu, onun, bundan önce zikrettiği **المترس** olduğunu hissettirir. Ve **الأساس**’ta: o senin için **مترسة**’dir; ve o mecazdır; yani sanki musibetlerde onunla korunulur. İbn Abbâd dedi: **الترس** (ötre ile), yer derisinden: onun kalın olanı; sanki benzetme üzerinedir. Ve denilir: o, Zemahşerî’nin söylediği gibi, yuvarlak düz pürüzsüz çukurluktur; ve ondan onların sözü: “yerden bir **ترسا** ile karşılaştım.” İbn Miyâde dedi:
  Yerin toprağını sürüp götürdüler, ta ki onu çıplak bıraktılar                      ve çöllerin sırtlarından bir **ترسا** ile karşılaştılar

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل تارس**: kalkan sahibi; dersin: yaya ile atlı, ve **الأكشف** ile **التارس** bir olmaz. Sîbeveyh nakletti: **اترس الرجل اتراسا**; **باب الافتعال**’dan; kalkanla korunduğu zaman. Ve **المترسة**: kendisiyle korunulan şey. Ve **الترس** (ötre ile): kapının arkasındaki **المترس**’tir; asıl budur; sonra kapıyı nasıl olursa olsun kapatmada kullanıldı; derler: **ترس الباب**; ve **باب متروس**; avam onu **بالشين المعجمة** ile söyler. Ve **الأساس**’ta: **تسترت بك من الحدثان**; ve **تترست من نبال الزمان**. Ve develerim silahını aldı; ve **تترست بترسها**; semirdiği ve güzelleştiği ve bununla sahibini boğazlanmaktan men ettiği zaman. Ve **ترس الشمس**: onun diski; bunların hepsi mecazdır. Ve **ترسا** (esre ile): Mısır’da üç köyün adıdır: Şarkiyye’de, Cîziyye’de ve Fayyûm’da. Cîziyye’den olup ona üç kere girdim: Şâfiî **الترساوي** Ebü’l-Bekâ Muhammed b. Ali b. Halef; orada 841 yılında doğdu ve Dîmî ve Sehâvî’den semâ etti. Ve **أبو تريس**، **كزبير** gibi: Cümle b. Âmir, tâbiî; Ömer’den rivayet etti; bunu Hâfız söyledi. Ve **ترسه**، **بفتح وتشديد راء** ile: Endülüs’te bir köy; ondan Abdullah b. İdrîs **الترسي**; Hâfız onu böyle ضبط etti. Ve **إتريس**، **كإدريس** gibi: Mısır’da, Havf Rumsîs amellerinden bir köy. Ve **الترس** (ötre ile): ona benzetilen bir tahta; Câlînûs dedi ki o, köpeğin ısırığından fayda verir; **المنهاج**’da böyle. Ve **تراس الخليج** (esre ile): Mısır’da Dakahliyye’de, Dimyât yakınında bir köy; ona defalarca girdim; avam “**رأس الخليج**” der. Ve Nasîr b. **تروس**; **قسطة**’dan; **كجعفر** gibi; Şeref ed-Dimyâtî’nin şeyhlerindendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَرَسَ البَابَ
1 تَرَسَ البَابَ ترس الباب , aor. تَرُسَ , inf. n. تَرْسٌ, He fastened, or closed, the door [with a bar or] in any manner. (TA.)

ترّس
2 ترّس أرسى رسا رسى ترس , inf. n. تَتْرِيسٌ, He made a person to arm himself with a shield. (KL.) -A2- See also 5.

تترّس
5 تترّس ترس تترس , (S, A, K,) or تترّس بِتُرْسٍ, (M,) He defended himself with a تُرْس [or shield]; (S, M, A, * K;) as also ↓ ترّس, inf. n. تَتْرِيسٌ; (S, K;) and ↓ اِتَّرَسَ, (Sb, M, A, TA,) inf. n. اِتِّرَاسٌ, of the measure اِفْتِعَالٌ: (TA:) and تترّس بِشَىْءٍ he made a thing to be as a تُرْس; he defended, or protected, himself with it. (Msb.) You say also, تَسَتَّرْتُ بِكَ مِنَ الحَدَثَانِ فَتَتَرَّسْتُ مِنْ نِبَالِ الزَّمَانِ (tropical:) [I protected myself by thee from calamities, and so shielded myself from the arrows of fortune]. (A.) And أَخَذَتٌ اـِبِلِى سِلَاحَهَا وَتَتَرَّسَتْ بِتُرْسِهَا, meaning (tropical:) My camels became fat and goodly, and prevented their owner from slaughtering them. (A, TA.) [See سِلَاحٌ.]

8 اـِتَّرَسَ see 5.

تُرْسٌ
تُرْسٌ أرسى رسا رسى ترس [A shield;] a certain piece of defensive armour; (M, TA;) a thing well known: (A, Msb, K:) pl. تِرَسَةٌ and تِرَاسٌ (S, M, Msb, K) and تِرَاسَةٌ (S) and تُرُوسٌ, [all pls. of mult.,] and أَتْرَاسٌ, [a pl. of pauc.,] (S, M, Msb, K,) but not أَتْرِسَةٌ. (ISk, S, Msb.) A تُرْس that is made of skins, without wood and without sinews in it, is called حَجَفَةٌ and دَرَقَةٌ. (Msb.) ― -b2- Also (tropical:) The disk of the sun. (A, * TA.) ― -b3- And (tropical:) A smooth, round, level piece of ground: (A, TA:) or a rugged piece of hard, or hard and level, ground. (Ibn- 'Abbلd, K.) ― -b4- See also مَتَرْسٌ.

تِرَاسَةٌ
تِرَاسَةٌ تراسه تراسة The art of making shields. (K.)

تَرَّاسٌ
تَرَّاسٌ تراس A man having a shield; (S, M, A, K;) as also ↓ تَارِسٌ. (S, A.) ― -b2- And A maker of shields. (K.)

تَارِسٌ
تَارِسٌ أرس تأرس تارس : see تَرَّاسٌ.

مَتَرْسٌ
مَتَرْسٌ مترس ; so accord. to El-Hلfidh Ibn-Hajar, and this is the correct form; written in the T and the Towsheeh مَتَّرْسٌ; and by some, مَتْرَسٌ [as in the CK]; and by some, مَتْرَسٌ [as I find it in two copies of the S and in a copy of the K]; (TA;) [A wooden door-bar;] a piece of wood that is put behind the door; (S, K) the شِجَار [or wooden bar] that is put against the door as a stay: (T, L, TA:) [مَتَرْسْ is] a Persian word, [having the above-mentioned signification, but originally a contraction of مَهْ تَرْسْ, and] meaning “ fear not thou,” with it [being here understood]: (T, K, TA:) or the name of this piece of wood in Arabic is ↓ تُرْسٌ: (M, TA:) which also signifies a piece of wood with which a couch-frame (سَرِير) is repaired, by its being affixed as a ضَبَّة: (M:) [and the Arabic word شِجَارٌ has this latter signification also:] the Persian word is مَتَرْسْ. (M, TA.) ― -b2- Their saying مَتَرْس, with fet-h to the م and ت, and sukoon to the ر means [also] Security [is given] to thee, therefore fear thou not: it is said to be Persian. (Msb.)

مَتْرَسَةٌ
مَتْرَسَةٌ مترس مترسه مترسة , (M, A,) or متْرَسَةٌ, (K, accord. to the TA, [and so I find in a MS. copy of that work, and in the CK, but the former is probably the correct form, being agreeable with analogy, like مَبْخَلَةٌ and مَجْبَنَةٌ &c.,]) Anything by which one is defended, or protected. (M, Msb, K.) You say also هُوَ مَتْرَسَةٌ لَكَ (tropical:) [He is a cause of defence, or protection, to thee]. (A.)

بَابٌ مَتْرُوسٌ
بَابٌ مَتْرُوسٌ باب متروس A door fastened, or closed, [with a bar, or] in any manner. (TA.)

##### Türkçe

**تَرَسَ البَابَ**
1 **تَرَسَ البَابَ** ترس الباب, muzâri‘ı **تَرُسَ**, mastarı **تَرْسٌ**, Kapıyı [bir sürgü ile yahut] herhangi bir tarzda sağlamladı yahut kapattı. (TA.)

**ترّس**
2 **ترّس** أرسى رسا رسى ترس, mastarı **تَتْرِيسٌ**, Bir kimseye bir kalkanla silahlanmasını yaptırdı. (KL.) -A2- 5’e de bak.

**تترّس**
5 **تترّس** ترس تترس, (S, A, K,) yahut **تترّس بِتُرْسٍ**, (M,) **تُرْس** [yahut kalkan] ile kendini savundu; (S, M, A, * K;) bunun gibi ↓ **ترّس**, mastarı **تَتْرِيسٌ**; (S, K;) ve ↓ **اِتَّرَسَ**, (Sb, M, A, TA,) mastarı **اِتِّرَاسٌ**, vezni **اِفْتِعَالٌ**: (TA:) ve **تترّس بِشَىْءٍ**: bir şeyi **تُرْس** gibi yaptı; onunla kendini savundu yahut korudu. (Msb.) Yine şöyle dersin: **تَسَتَّرْتُ بِكَ مِنَ الحَدَثَانِ فَتَتَرَّسْتُ مِنْ نِبَالِ الزَّمَانِ** (mecaz:) [Seninle musibetlerden örtündüm de böylece zamanın oklarından kalkanlandım]. (A.) Ve **أَخَذَتٌ اـِبِلِى سِلَاحَهَا وَتَتَرَّسَتْ بِتُرْسِهَا**, şu mânâda (mecaz:) Develerim semiz ve güzel oldu ve sahiplerini onları boğazlamaktan alıkoydu. (A, TA.) [**سِلَاحٌ**’a bak.]

8 **اـِتَّرَسَ**: 5’e bak.

**تُرْسٌ**
**تُرْسٌ** أرسى رسا رسى ترس [Bir kalkan;] savunma zırhından belirli bir parça; (M, TA;) iyi bilinen bir şey: (A, Msb, K:) çoğulu **تِرَسَةٌ** ve **تِرَاسٌ** (S, M, Msb, K) ve **تِرَاسَةٌ** (S) ve **تُرُوسٌ**, [bunların hepsi çokluk çoğullarıdır,] ve **أَتْرَاسٌ**, [azlık çoğuludur,] (S, M, Msb, K,) fakat **أَتْرِسَةٌ** değildir. (ISk, S, Msb.) Derilerden yapılmış, içinde ne ağaç ne de sinir bulunan bir **تُرْس**’a **حَجَفَةٌ** ve **دَرَقَةٌ** denir. (Msb.) ― -b2- Yine (mecaz:) güneşin diski. (A, * TA.) ― -b3- Ve (mecaz:) düzgün, yuvarlak, düz bir yer parçası: (A, TA:) yahut sert, yahut sert ve düz, engebeli bir yer parçası. (Ibn- 'Abbلd, K.) ― -b4- **مَتَرْسٌ**’a da bak.

**تِرَاسَةٌ**
**تِرَاسَةٌ** تراسه تراسة Kalkan yapma sanatı. (K.)

**تَرَّاسٌ**
**تَرَّاسٌ** تراس Kalkanı olan bir adam; (S, M, A, K;) bunun gibi ↓ **تَارِسٌ**. (S, A.) ― -b2- Ve kalkan yapan. (K.)

**تَارِسٌ**
**تَارِسٌ** أرس تأرس تارس: **تَرَّاسٌ**’a bak.

**مَتَرْسٌ**
**مَتَرْسٌ** مترس; El-Hلfidh Ibn-Hajar’a göre böyledir ve doğru şekil budur; T’de ve Towsheeh’te **مَتَّرْسٌ** diye yazılmıştır; ve bazılarınca **مَتْرَسٌ** [CK’de olduğu gibi]; ve bazılarınca **مَتْرَسٌ** [S’nin iki nüshasında ve K’nın bir nüshasında bulduğum üzere]; (TA;) [Ahşap bir kapı sürgüsü;] kapının arkasına konulan bir ağaç parçası; (S, K) kapıya dayanak olarak karşı konulan **شِجَار** [yahut ahşap sürgü]: (T, L, TA:) [**مَتَرْسْ**] Farsça bir kelimedir, [yukarıda zikredilen mânâya sahip olup aslında **مَهْ تَرْسْ**’un kısaltmasıdır ve] burada onunla [kastedilerek] “korkma sen” mânâsına gelir: (T, K, TA:) yahut bu ağaç parçasının Arapçadaki adı ↓ **تُرْسٌ**’tur: (M, TA:) ki bu, bir sedir iskeletinin (**سَرِير**) bir **ضَبَّة** olarak çakılıp tutturulması suretiyle onarıldığı ağaç parçası mânâsına da gelir: (M:) [Arapça **شِجَارٌ** kelimesi de bu son mânâya gelir:] Farsça kelime **مَتَرْسْ**’tur. (M, TA.) ― -b2- Onların **مَتَرْس** demeleri, **م** ve **ت**’ye fetha, **ر**’ye sükûn ile, [yine] şu mânâya gelir: Sana emniyet [verildi], öyleyse korkma: Farsça olduğu söylenir. (Msb.)

**مَتْرَسَةٌ**
**مَتْرَسَةٌ** مترس مترسه مترسة, (M, A,) yahut **متْرَسَةٌ**, (K, TA’ya göre, [ve o eserin bir yazma nüshasında ve CK’de böyle buluyorum; fakat birincisi muhtemelen doğru şekildir; zira kıyasa uygundur; **مَبْخَلَةٌ** ve **مَجْبَنَةٌ** vb. gibi,]) Kendisiyle savunulan yahut korunan her şey. (M, Msb, K.) Yine şöyle dersin: **هُوَ مَتْرَسَةٌ لَكَ** (mecaz:) [O, senin için savunma yahut koruma sebebidir]. (A.)

**بَابٌ مَتْرُوسٌ**
**بَابٌ مَتْرُوسٌ** باب متروس [Bir sürgü ile yahut] herhangi bir tarzda sağlamlanmış yahut kapatılmış bir kapı. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَرَسَ
تَرَسَ U ( n. ac. تَرْس 1 ),
a.  Shut, closed, fastened ( door ).

تَرَّسَ
تَرَّسَ II ,
a.  Armed with a shield.

تَتَرَّسَ
تَتَرَّسَ V ,
a.  Shielded himself.

تُرْس
تُرْس 3 , ( pl. تَرِسَة 5t ,  أَتْرِسَة 15t ,  تِرَاْس 23 ,  تُرُوْس 27 ,  أَتْرَاْس 38 ),
a.  Shield, buckler.

مِتْرَس
مِتْرَس 20 ,  مِتْرَسَة 20t , ( pl. مَتَاْرِسُ 44 ),
a.  Rampart, entrenchment; barricade; stockade.

تِرَاْسَة
تِرَاْسَة 23t ,
a.  Art of making shields.

تَرَّاْس
تَرَّاْس 28 ,
a.  Shieldmaker.

تَرْسَاْنَة
تَرْسَاْنَة 33t ,  P. ,
a.  Dockyard; naval arsenal.

تَاْرُوْس
تَاْرُوْس 40 , ( pl. تَوَاْرِيْسُ 66 ),
a.  A kind of rope.

مِتْرَاْس
مِتْرَاْس 45 , ( pl. مَتَاْرِيْسُ 65 ),
a.  see 20 .

تَرْسَخَانَة
تَرْسَخَانَة
a.  see 33t supra.

##### Türkçe

**تَرَسَ**
**تَرَسَ** U (mastar-isim **تَرْس** 1),
a. Kapattı, kapalı kıldı, bağladı (kapı).

**تَرَّسَ**
**تَرَّسَ** II,
a. Kalkanla silahlandı.

**تَتَرَّسَ**
**تَتَرَّسَ** V,
a. Kendini kalkanladı.

**تُرْس**
**تُرْس** 3, (çoğulu **تَرِسَة** 5t, **أَتْرِسَة** 15t, **تِرَاْس** 23, **تُرُوْس** 27, **أَتْرَاْس** 38),
a. Kalkan, küçük kalkan.

**مِتْرَس**
**مِتْرَس** 20, **مِتْرَسَة** 20t, (çoğulu **مَتَاْرِسُ** 44),
a. Siper, hendekleme; barikat; kazıklı engel.

**تِرَاْسَة**
**تِرَاْسَة** 23t,
a. Kalkan yapma sanatı.

**تَرَّاْس**
**تَرَّاْس** 28,
a. Kalkan yapıcı.

**تَرْسَاْنَة**
**تَرْسَاْنَة** 33t, P.,
a. Tersane; deniz cephaneliği.

**تَاْرُوْس**
**تَاْرُوْس** 40, (çoğulu **تَوَاْرِيْسُ** 66),
a. Bir çeşit ip.

**مِتْرَاْس**
**مِتْرَاْس** 45, (çoğulu **مَتَاْرِيْسُ** 65),
a. 20’ye bak.

**تَرْسَخَانَة**
**تَرْسَخَانَة**
a. Yukarıda 33t’ye bak.
