# ترس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ترس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ترس

الترس، بالضم، من السلاح: المتوقى بها، م، معروف، ج أتراس وترسة، كعنبة، وتراس، بالكسر، وتروس، بالضم، قال يعقوب: ولا تقل: أترسة، قال الشاعر:
  كأن شمسا نازعت شموسا                      دروعنا والبيض والتروسا والتراس، كشداد: صاحبه وصانعه. والتراسة، بالكسر، صنعته، وإنما أطلقه لشهرته قياسا على صيغ الحرفة. والتتريس والتترس: التستر به، أي بالترس، يقال: تترس بالترس، أي توقى. والمترس، ضبطوه كمنبر، وظاهره أنه بالفتح كمقعد، وقد وقع في الحديث الصحيح الذي أخرجه البخاري، واختلفوا في ضبطه فقيل: كمنبر، وقيل كمقعد، وقيل بتشديد المثناة، كما في التوشيح: خشبة توضع خلف الباب، قاله الجوهري، والصحيح في ضبطه أنه بفتح الميم والتاء وسكون الراء، كما ضبطه الحافظ بن حجر، في حديث البخاري، وهي فارسية، وفي التهذيب المترس: الشجار الذي يوضع قبل الباب دعامة، وليس بعربي، ومعناه مترس، أي لا تخف معها، وليس في نص التهذيب لفظة معها، ويقال: إن اسم هذه الخشبة بالعربية الترس بالضم، وهي بالفارسية مترس، فعلى هذا لا وهم في عبارة المصنف، كما زعمه شيخنا، إلا أنه أطلق الضبط فأخل، وأما لفظ البخاري فمعناه لا تخف، بالاتفاق، والصحيح في ضبطه ما مر عن الحافظ بن حجر، كما جزم به جماعة، ووافقه أهل اللسان، فإن الميم عندهم علامة النهي، وترس معناه: خف، فإذا قيل: مترس: فمعناه: لا تخف. وكل ما تترست به فهو مترسة لك، هكذا ضبطه بكسر الميم، وهذا يشعر أنه المترس الذي ذكر قبل ذلك، وفي الأساس: هو مترسة لك، وهو مجاز، أي كأنه يتوقى به في النوائب. قال ابن عباد: الترس، بالضم، من جلد الأرض: الغليظ منها، كأنه على التشبيه، ويقال: هو القاع المستدير الأملس، كما قاله الزمخشري، ومنه قولهم: واجهت ترسا من الأرض، قال ابن ميادة:
  سفين تراب الأرض حتى أبدنـه                      وواجهن ترسا من متون صحاري

  ومما يستدرك عليه: رجل تارس: ذو ترس، تقول: لا يستوي الراجل والفارس، والأكشف والتارس. وحكى سيبويه: اترس الرجل اتراسا، من باب الافتعال، إذا توقى بالترس. والمترسة: ما تترس به. والترس، بالضم: هو المترس خلف الباب، هذا هو الأصل، ثم استعمل في غلق الباب كيف كان، يقولون: ترس الباب، وباب متروس، والعامة تقوله بالشين المعجمة. وفي الأساس: تسترت بك من الحدثان، وتترست من نبال الزمان. وأخذت إبلي سلاحها، وتترست بترسها، إذا سمنت وحسنت ومنعت بذلك صاحبها من العقر. وترس الشمس: قرصها، وكل ذلك مجاز. وترسا، بالكسر: اسم لثلاث قرى بمصر: في الشرقية والجيزية والفيوم، فمن الجيزية وقد دخلتها ثلاث مرار: أبو البقاء محمد بن علي بن خلف الشافعي الترساوي، ولد بها سنة 841 وسمع على الديمي والسخاوي. وأبو تريس، كزبير: جملة بن عامر تابعي روى عن عمر، قاله الحافظ. وترسه، بفتح وتشديد راء: قرية بالأندلس منها عبد الله بن إدريس الترسي، هكذا ضبطه الحافظ. وإتريس، كإدريس: قرية بمصر من أعمال حوف رمسيس. والترس، بالضم: خشبة تشبه به، قال جالينوس إنها تنفع من عضة الكلب الكلب، هكذا في المنهاج. وتراس الخليج، بالكسر: قرية في الدقهلية بمصر، بالقرب من دمياط، وقد دخلتها مرارا، والعامة تقول: رأس الخليج. ونصير بن تروس، من قسطة، كجعفر، من شيوخ الشرف الدمياطي.

### Türkçe

**الترس**، (ötre ile), silahtan: onunla korunulan şey; çoğulu; bilinen; çoğulu **أتراس** ve **ترسة**; **كعنبة** gibi; ve **تراس** (esre ile) ve **تروس** (ötre ile). Yakub dedi: “**أترسة** deme.” Şair dedi:
  Sanki bir güneş güneşlerle çekişti                      zırhlarımızı ve kılıçları ve **التروسا** ve **التراس**
Ve **التراس**، **كشداد** gibi: onun sahibi ve onun yapıcısı. Ve **التراسة**، (esre ile): onun sanatı; onu ancak şöhreti sebebiyle, meslek kalıplarına kıyasla isimlendirdi. Ve **التتريس** ve **التترس**: onunla örtünmek; yani **بالترس** ile; denir: **تترس بالترس**; yani sakındı/korundu. Ve **المترس**: onu **كمنبر** gibi ضبط ettiler; zahiri, onun **كمقعد** gibi fetha ile olduğudur; ve sahih hadiste vaki olmuştur ki Buhârî onu çıkarmıştır; ve onun ضبطunda ihtilaf ettiler: denildi ki **كمنبر** gibi; ve denildi ki **كمقعد** gibi; ve denildi ki **بتشديد المثناة** ile; **التوشيح**’te olduğu gibi: kapının arkasına konulan tahta; bunu Cevherî söyledi; ve onun ضبطunda sahih olan, **الميم** ve **التاء**’nın fethası ve **الراء**’nın sükûnu iledir; Hâfız İbn Hacer’in, Buhârî hadîsinde, onu ضبط ettiği gibi; ve o Farsçadır. Ve **التهذيب**’de: **المترس**: kapıdan önce dayanak olarak konulan ağaç/çalı; Arapça değildir; ve manası **مترس**’tir; yani “onunla korkma”; ve **التهذيب**’in nassında “**معها**” lafzı yoktur. Ve denilir: bu tahtanın adı Arapçada **الترس** (ötre ile)dir; ve Farsçada **مترس**’tir; buna göre musannifin ibaresinde vehim yoktur; şeyhimiz iddia ettiği gibi; ancak o, ضبطı mutlak bıraktı da eksik bıraktı. Buhârî’nin lafzına gelince: manası “korkma”dır; ittifakla. Ve onun ضبطunda sahih olan, Hâfız İbn Hacer’den geçtiği gibidir; bir cemaatin kesinleştirdiği gibi; ve lisan ehli ona muvafakat etti; çünkü **الميم** onlarda nehiy alâmetidir; ve **ترس**’in manası: “kork”; öyleyse denildiğinde: **مترس**: manası “korkma”dır. Ve her ne ile **تترست** ettiysen o senin için **مترسة**’dir; onu **بكسر الميم** ile böyle ضبط etti; bu, onun, bundan önce zikrettiği **المترس** olduğunu hissettirir. Ve **الأساس**’ta: o senin için **مترسة**’dir; ve o mecazdır; yani sanki musibetlerde onunla korunulur. İbn Abbâd dedi: **الترس** (ötre ile), yer derisinden: onun kalın olanı; sanki benzetme üzerinedir. Ve denilir: o, Zemahşerî’nin söylediği gibi, yuvarlak düz pürüzsüz çukurluktur; ve ondan onların sözü: “yerden bir **ترسا** ile karşılaştım.” İbn Miyâde dedi:
  Yerin toprağını sürüp götürdüler, ta ki onu çıplak bıraktılar                      ve çöllerin sırtlarından bir **ترسا** ile karşılaştılar

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **رجل تارس**: kalkan sahibi; dersin: yaya ile atlı, ve **الأكشف** ile **التارس** bir olmaz. Sîbeveyh nakletti: **اترس الرجل اتراسا**; **باب الافتعال**’dan; kalkanla korunduğu zaman. Ve **المترسة**: kendisiyle korunulan şey. Ve **الترس** (ötre ile): kapının arkasındaki **المترس**’tir; asıl budur; sonra kapıyı nasıl olursa olsun kapatmada kullanıldı; derler: **ترس الباب**; ve **باب متروس**; avam onu **بالشين المعجمة** ile söyler. Ve **الأساس**’ta: **تسترت بك من الحدثان**; ve **تترست من نبال الزمان**. Ve develerim silahını aldı; ve **تترست بترسها**; semirdiği ve güzelleştiği ve bununla sahibini boğazlanmaktan men ettiği zaman. Ve **ترس الشمس**: onun diski; bunların hepsi mecazdır. Ve **ترسا** (esre ile): Mısır’da üç köyün adıdır: Şarkiyye’de, Cîziyye’de ve Fayyûm’da. Cîziyye’den olup ona üç kere girdim: Şâfiî **الترساوي** Ebü’l-Bekâ Muhammed b. Ali b. Halef; orada 841 yılında doğdu ve Dîmî ve Sehâvî’den semâ etti. Ve **أبو تريس**، **كزبير** gibi: Cümle b. Âmir, tâbiî; Ömer’den rivayet etti; bunu Hâfız söyledi. Ve **ترسه**، **بفتح وتشديد راء** ile: Endülüs’te bir köy; ondan Abdullah b. İdrîs **الترسي**; Hâfız onu böyle ضبط etti. Ve **إتريس**، **كإدريس** gibi: Mısır’da, Havf Rumsîs amellerinden bir köy. Ve **الترس** (ötre ile): ona benzetilen bir tahta; Câlînûs dedi ki o, köpeğin ısırığından fayda verir; **المنهاج**’da böyle. Ve **تراس الخليج** (esre ile): Mısır’da Dakahliyye’de, Dimyât yakınında bir köy; ona defalarca girdim; avam “**رأس الخليج**” der. Ve Nasîr b. **تروس**; **قسطة**’dan; **كجعفر** gibi; Şeref ed-Dimyâtî’nin şeyhlerindendir.
