# ترف (ت-ر-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir

- Harfler: ت - ر - ف
- Kur'an'da: 8 geçiş · 8 ayet · 7 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (7)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُتْرَفُوهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%81%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | مُفْعَلُوهَا | Onun şımarıkları | 2 | 2 | [34:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/34:34.md) |
| [أُتْرِفُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%81%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | أُفْعِلُوا | Şımartıldılar | 1 | 1 | [11:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/11:116.md) |
| [أُتْرِفْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%90%D9%81%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أُفْعِلْتُمْ | Şımartıldınız | 1 | 1 | [21:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/21:13.md) |
| [مُتْرَفِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُفْعَلِينَ | Şımarıklar | 1 | 1 | [56:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/56:45.md) |
| [مُتْرَفِيهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | مُفْعَلِيهَا | Onun şımarıkları | 1 | 1 | [17:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/17:16.md) |
| [مُتْرَفِيهِمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D9%85%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%81%D9%90%D9%8A%D9%87%D9%90%D9%85%D9%92.md) | مُفْعَلِيهِمْ | Onların şımarıkları | 1 | 1 | [23:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/23:64.md) |
| [وَأَتْرَفْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%81%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَأَفْعَلْنَاهُمْ | Ve onları şımarttık | 1 | 1 | [23:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/23:33.md) |

## Mücavir kökler — 47 mücavir (65 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 18 · Kasaba
2. [قدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Örnek al
3. [جأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A3%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ceer kuruduktan sonra yeşerip bitki ile örtünen yer demektir
4. [ركض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Rekud (Dat) sert yay demektir
5. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Önce
6. [دمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Dumur (dal) : “Deber” kökünden türemiştir
7. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
8. [بقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bakiyye bir kaptan bir şey boşaltıldıktan sonra dökülmeden…
9. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
10. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İçecek
11. [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
12. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
13. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
14. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…
15. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Nihayet, son demektir
16. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
17. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Cürame hurma döküntüsü demektir
18. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Sikkin” bıçak demektir
19. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Az
20. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Özel konuşmak
21. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
22. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Saçak demektir
23. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su birikintisidir
24. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ekel pas demektir
25. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
26. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Bab kapı demektir
27. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Emam ön demektir
28. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
29. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sehl” ova demektir
30. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
31. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
32. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
33. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
34. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
35. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Alet kaldıraç demektir
36. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İnek yavrusu, dana demektir
37. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Uyanık yılan demektir
38. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
39. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
40. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
41. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
42. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
43. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
44. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Su yosunudur
45. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
46. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir
47. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ترف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md), [بطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1.md), [طغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Nimet ve refah içinde serbest bırakılmak, iyi gıdayla bedenen narinleşip hazza gömülmek |
| Çekirdek Özet 2 | Varlık ve konforun insanı sorumluluktan kopararak elçilere ve vahye karşı direnen statükocu bir şımarıklığa sürüklemesi |
| Çekirdek Özet 3 | Nimetin amaçlaşması sonucu toplumsal çürüme, ahlaki duyarsızlaşma ve helaki hazırlayan kurumsal azgınlık |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bireysel zenginlik veya meşru ekonomik refah olarak anlayıp sistemik direnç ve ahlaki yozlaşma boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تر | Bir yerde kalma, yere yapışma, sınırda durup gevşeme veya durağanlaşma anlamı taşır; nitekim toprağa yapışmayı ve yerde kalmayı anlatan [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) ile bir şeyi arkada bırakıp terk etmeyi bildiren [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md) köklerinde de bu durağanlık ve sınırda kalış esastır. | ف | Kenar, açıklık ve ağız imgesini temsil eden harfin eklenmesiyle genel durağanlık, bedensel hazza, yeme-içmeye, sınırları aşan konfora ve nefsin arzularına kontrolsüzce açılmasına evrilmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Varlığın ulaştığı nihai sınırı, belirlenmiş haddi veya çizilen çerçeveyi simgeler. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Benliği, önderliği, insanın kendini merkeze koymasını ve üstünlük iddiasını temsil eder. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | İştahı, bedensel tüketimi, tatmin arayışını ve nefsin dışa açılan haz kanalını ifade eder. |
| ترف | Sınırına varmış benliğin hazza ve tüketime açılması | İnsanın benliğini sınır tanımaz bir tatmin ve tüketim sürecine bırakarak konfor ve haz içinde erimesini resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çocuğun iyi ve tatlı gıdalarla narin ve nazlı büyütülmesi; bitkinin suya kanıp yumuşak ve gür biçimde boy vermesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Erken rivayetlerde ve hadis metinlerinde sınır tanımaz tiranları ve nefsinin meşruiyet dışı arzularına kapılmış zalim yöneticileri nitelemek üzere جَبَّارٍ مُتْرَفٍ terkibinde geçmektedir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Tahdhīb al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça ترف kökü, merkezi Sami dil gövdesinde fiziksel rahatlık, bedensel genişlik ve sınır tanımaz refah dairesinde anlam kazanan bir semantik hatta sahiptir. İbranice ve Süryanice gibi kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu üçlü kök yerine zenginlik ve taşkınlık anlamları için farklı kökler öne çıksa da, kökün fonetik unsurları Arapçada beslenmenin letafeti, nazlanma ve şımarma nüansını billurlaştırmıştır. Arap dilinde kök, ilksel düzeyde biyolojik bir doyum ve suyla beslenme halini bildirirken, yerleşik şehir hayatının ve toplumsal tabakalaşmanın gelişmesiyle birlikte refahın getirdiği ahlaki çürüme ve sorumluluktan kaçış biçiminde özgülleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | تَنعيم الغذاء ve سعة العيش | İyi beslenmek, bedene narinlik verilmesi, nimetin genişletilmesi ve şımartılma anlamından ahlaki taşkınlığa geçiş. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami türevleri | Bedenin gevşemesi ve konfor odaklı yaşama meyli ile ortak kökensel zemin. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda kanıtlanmış bir örtüşme tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ترف | Anlamlı | Nimet ve konfor içinde şımarmak | Aşırı refahın getirdiği narinlik, kayıtsızlık ve ahlaki çürüme. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [تفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D8%B1.md) | Anlamlı | Dışkılamak, pisliğini atmak | Hayvanın tersini yapması veya üst dudaktaki yarık; fizyolojik atık. | Kur'an'da geçmez. |
| رتف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişe müstakil bir anlam yüklenmemiştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [رفت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%AA.md) | Anlamlı | Kırmak, ezmek, ufalayıp toz haline getirmek | Bir nesneyi parçalara ayırarak toz veya kırıntı haline getirme hali. | Kur'an'da geçer; zıt dinamik taşır. |
| [فتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%B1.md) | Anlamlı | Sakinleşmek, gevşemek, kesintiye uğramak | Şiddet ve hareketlilikten sonra gelen rehavet ve dinginlik hali. | Kur'an'da geçer; gevşeme bağı vardır. |
| [فرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA.md) | Anlamlı | Tatlı ve lezzetli su olmak | Susuzluğu kesen son derece tatlı ve hoş içimli su niteliği. | Kur'an'da geçer; tatlılık ve lezzet payı ortaktır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ترف | Merkez | Nimetle şımarma ve çürüme | Varlık ve konfor sebebiyle toplumsal sorumluluktan tamamen kopup şımarma. | Haz ve refahın körleştirdiği psikolojik ve siyasi direnç. |
| [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Haddi aşma ve saçıp savurma | Harcamada ve fiillerde ölçüyü kaybetme, itidali çiğneme eylemi. | Davranışsal ölçüsüzlük; miktar ve sınır aşımı odaklıdır. |
| [بطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | Nimetle kibre kapılma | Verilen nimete nankörlük edip hakkı reddetme ve küstahlaşma hali. | Nimetin karşısında şükrü bırakıp hakka meydan okuma tutumu. |
| [طغى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%BA%D9%8A.md) | Komşu | Sınırı zorbalıkla aşma | Güç ve zenginlik sebebiyle haddini bilmeyip tahakküm kurma. | Otoriterleşme ve ilahi sınırları fiilen ezme boyutu. |
| [بأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%A3%D8%B3.md) | Zıt | Zorluk, darlık ve şiddet | İnsanı terbiye eden veya çaresiz bırakan yokluk, acı ve savaş hali. | Refah ve konforun tam karşıtı olan çetin mahrumiyet durumu. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ترف | Refah içinde şımarıp yozlaşma | Nimetin bolluğu içinde gevşeyip ahlaki ve ilahi buyruklara başkaldırma. | Kesin |
| Latince | Luxuria, petulantia | Aşırı lüks, şımarıklık ve dizginsizlik | Maddi bolluğun karakteri bozmasını karşılar; ilahi uyarıya direnç nüansı zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | Opulence, hedonistic decadence | Zevk düşkünü çürüme, sefahat | Konfor ve tüketim köleliğini verir; Kur'an'daki statükocu yönetici kibri eksik kalır. | Güçlü |
| Almanca | Wohlstandsverwahrlosung, Üppigkeit | Varlık şımarıklığı, sefahat | Zenginliğin getirdiği ahlaki çürümeyi iyi açıklar; teolojik hesabı dışarıda bırakır. | Muhtemel |
| Fransızca | Débauche, mollesse aristocratique | Lüks içinde yozlaşma, rehavet | Bedenin narinleşip hazza batmasını içerir; peygamberi inkar boyutunu taşımaz. | Muhtemel |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُتْرَفُوهَا / مُتْرَفِيهَا | Toplumsal fesadı yöneten statükocu zengin seçkinler | Peygamberlerin tebliğine ilk ve en sert karşı çıkan iktidar ve servet sahipleri bağlamında; Sebe [34:34](https://lisan.digital/tr/ayet/34:34.md), Zuhruf [43:23](https://lisan.digital/tr/ayet/43:23.md), İsrâ [17:16](https://lisan.digital/tr/ayet/17:16.md). |
| أُتْرِفْتُمْ / أُتْرِفُوا | Hesaba çekilme anında yüzlerine vurulan hazperest geçmiş | Azap indiğinde veya kıyamet günü dünyadaki kaygısız konforun kınanması bağlamında; Enbiyâ [21:13](https://lisan.digital/tr/ayet/21:13.md), Hûd [11:116](https://lisan.digital/tr/ayet/11:116.md). |
| مُتْرَفِينَ | Ahirette sol ehlinin dünyadaki temel varoluş biçimi | Cehennem azabına müstahak olanların dünyada günah ve konfor içinde ısrar edişleri bağlamında; Vâkıa [56:45](https://lisan.digital/tr/ayet/56:45.md). |
| وَأَتْرَفْنَاهُمْ | İlahi imtihan olarak bahşedilen fakat azgınlığa araç kılınan refah | Peygamberleri yalanlayan inkârcı kavimlere dünyada verilen genişlik bağlamında; Mü'minûn [23:33](https://lisan.digital/tr/ayet/23:33.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstidrac ve ilahi adalet doktrini | Kulun isyanına rağmen nimetin artırılmasının bir tuzak ve helak sebebi olup olmadığı. | Nimetin hidayete değil azgınlığa vesile kılınmasıyla oluşan sorumluluk. |
| Fıkıh | Tüketim ahlakı ve meşru harcama sınırları | Lüks, israf ve sefahatin haram kılınması; servetin toplumsal dolaşımı. | Helal daireyi aşıp kibre ve rehavete sürükleyen harcama yasakları. |
| Tefsir | Toplumların helak yasaları (sünnetullah) | Helak edilen medeniyetlerde öncü rolü oynayan yönetici ve sermaye sınıfının analizi. | Vahye direnen kurumsal yapının sosyolojik odağı olarak mütrefûn. |
| Hadis | Dünyevileşme ve ümmetin fitnesi uyarısı | Ümmetin varlık ve zenginlikle imtihanı, konforun getirdiği manevi çöküş. | Rahata alışan nefsin cihad ve fedakarlıktan kaçınması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahye karşı direniş | Sorumsuz hazperestlik | İtikadi körleşme | Konfor bağımlılığı, ilahi hesap duygusunu ve ahiret inancını unutturur. | Kesin |
| İlmi | Hakikati anlama | Zihni tembellik ve bağnazlık | Hakikate direnç | Rahatını bozmak istemeyen zihin, eleştirel düşünceye ve hakka kendini kapatır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar | Oligarşik statüko eliti | İktidarı tekelleştirme | Sermaye ve gücü elinde tutan seçkinler, adalete dayalı her yeni düzene karşı durur. | Kesin |
| İktisadi | Servet dağılımı | Rant ve tekelci tüketim | Kaynakları sömürme | Üretime ve adalete dayanmayan servet birikimi toplumsal uçurumları derinleştirir. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik entropi artışı ve aşırı doygunluk hali | Bir sistemin dışarıdan sürekli enerji alıp iş üretmeksizin iç sürtünme ve düzensizliğini artırarak termal ölüme sürüklenmesi durumudur. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Elit yozlaşması ve rantiyer çürüme teorisi | Siyasi ve iktisadi seçkinlerin ayrıcalıklı konumlarını korumak uğruna toplumsal gelişimi tıkaması ve sistemi iflasa sürüklemesi olgusudur. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramın yalnızca bireysel zenginlik, para çokluğu veya modern refah seviyesi olarak anlaşılması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca maddi serveti değil; bu servetin doğurduğu sorumsuzluğu, peygamberlerin tebliğine karşı örgütlü siyasi ve ahlaki direnişi, adaleti engelleyen statükoculuğu kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Zenginliğin doğrudan lanetlendiği zannına kapılmak, buna karşılık asıl tehlike olan sermaye ve refahın hakka karşı bir direniş kalkanı haline getirilmesi suçunu gözden kaçırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın toplumların çöküş ve helak süreçlerini anlatırken kullandığı en temel sosyolojik faili tanımlar; tarihteki bütün inkârcı direnişlerin arkasındaki refah ve kibir mekanizmasını deşifre eder. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberlerin kavimleriyle olan mücadelelerini anlatan kıssalarda, toplumsal helak sahnelerinde ve ahirette cehennem ehlinin pişmanlıklarını bildiren uyarılarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Zulmün ve şirkin sadece soyut bir inanç sapması olmadığını, arkasında ekonomik ayrıcalıkları koruma ve konforu kaybetmeme güdüsü bulunduğunu göstererek dini alanı somut hayatla birleştirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canlının bol gıda, tatlı su ve narin bakım altında sınır tanımaz bir rahatlığa kavuşarak gevşemesi ve nazlanmasıdır.
- Soyut anlam: Maddi imkan ve konforun benliği esir alarak insanı ahlaki, ilahi ve toplumsal sorumluluklara karşı körleştirmesi, statükocu bir küstahlığa dönüştürmesidir.
- Sistematik karşılık: Bir toplumsal yapıda refah ve iktidar tekelleşmesinin kriz anlarında vahye ve ıslah çabalarına karşı geliştirdiği kurumsal direnç ve çürüme mekanizmasıdır.
- LaTeX modeli: $$R \gg C \implies \lim_{t \to \infty} \left( \frac{\partial E}{\partial R} \right) = 0 \implies \Omega \to 0 \implies \Psi \to 1$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ kontrolsüz artan refah ve konfor miktarını, $C$ ahlaki ve hukuki sorumluluk eşiğini simgeler. Refahın sorumluluk eşiğini fersah fersah aşması ($R \gg C$), zaman içinde refaha bağlı sorumluluk bilincinin türevinin sıfıra yaklaşmasını yani duyarsızlaşmayı neticelendirir. Bu durum sistemik adaleti ve dengeli varoluşu temsil eden $\Omega$ parametresini sıfıra düşürürken, toplumsal çöküş ve helak potansiyeli olan $\Psi$ değerini kesin yıkıma ($1$) ulaştırır.

## Geçtiği ayetler (8 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/11:116.md) — أُتْرِفُوا

فَلَوْلَا كَانَ مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ أُولُو بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسَادِ فِي الْأَرْضِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَا أُتْرِفُوا فِيهِ وَكَانُوا مُجْرِمِينَ

Meal (IK): Sizden önceki nesillerin ileri gelenleri yeryüzünde bozgunculuğa engel olmalı değil miydiler? Onlardan kurtardıklarımız pek azdır. Zalim olanlar ise yalnız kendilerine verilen refahın ardına düştüler. Suçlu kimselerdi onlar.

### [İsra 17:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/17:16.md) — مُتْرَفِيهَا

وَإِذَا أَرَدْنَا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا فَفَسَقُوا فِيهَا فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْنَاهَا تَدْمِيرًا

Meal (IK): Bir kasabayı da helak etmek istediğimiz zaman; varlıklılarına emir veririz de, orada fasıklık yaparlar. Bunun üzerine artık oraya söz hak olur. Ve Biz de onları yerle bir ederiz.

### [Enbiya 21:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/21:13.md) — أُتْرِفْتُمْ

لَا تَرْكُضُوا وَارْجِعُوا إِلَى مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَمَسَاكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ

Meal (IK): Koşup kaçmayın, size nimet verilen yere, yurtlarınıza dönün. Elbette sorguya çekileceksiniz.

### [Müminun 23:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/23:33.md) — وَأَتْرَفْنَاهُمْ

وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِلِقَاءِ الْآخِرَةِ وَأَتْرَفْنَاهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ

Meal (IK): Onun kavminden; kendilerine dünya hayatında rızık verdiğimiz halde küfr ederek ahirete kavuşmayı yalanlayan ileri gelenler dediler ki: Bu, sizin gibi bir beşerden başka bir şey değildir. Sizin yediklerinizden yiyor, içtiklerinizden içiyor.

### [Müminun 23:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/23:64.md) — مُتْرَفِيهِمْ

حَتَّى إِذَا أَخَذْنَا مُتْرَفِيهِمْ بِالْعَذَابِ إِذَا هُمْ يَجْأَرُونَ

Meal (IK): En sonunda onların refahla şımaranlarını azabla yakaladığımız zaman hemen feryad ederler.

### [Sebe 34:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/34:34.md) — مُتْرَفُوهَا

وَمَا أَرْسَلْنَا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا بِمَا أُرْسِلْتُمْ بِهِ كَافِرُونَ

Meal (IK): Uyarıcı gönderdiğimiz her kasabanın varlıklıları dediler ki: Biz, sizin gönderildiğiniz şeyi inkar edenleriz.

### [Zuhruf 43:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/43:23.md) — مُتْرَفُوهَا

وَكَذَلِكَ مَا أَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قَالَ مُتْرَفُوهَا إِنَّا وَجَدْنَا آبَاءَنَا عَلَى أُمَّةٍ وَإِنَّا عَلَى آثَارِهِمْ مُقْتَدُونَ

Meal (IK): Senden önce de hangi kasabaya bir uyarıcı gönderdiysek; o kasabanın varlıklıları sadece dediler ki: Doğrusu biz, babalarımızı bir ümmet üzerinde bulduk ve biz de onların izlerine uymaktayız.

### [Vakıa 56:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/ayet/56:45.md) — مُتْرَفِينَ

إِنَّهُمْ كَانُوا قَبْلَ ذَلِكَ مُتْرَفِينَ

Meal (IK): Çünkü onlar; bundan önce refahla şımarmışlardı.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Telef yerlere dökülüp hedere olan meyveler demektir. Lam re’ ye dönüşmesiyle fiil olarak terefe savurganlık demektir.
“Serf” ipek böceği gibi yaprakları yiyip bitiren ve ağacı kurutan böcek demektir. “Terafe” de sin’nin ta”ya dönüşmesinden oluşmuştur. “İsraf”, bir şeyi bol kullanmak suretiyle yapılan harcamadır, “itlaf” ise bir şeyi bozarak zararlı harcamak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والراء والفاء معهما
ت ر ف، ف ت ر، ف ر ت، ر ف ت مستعملات
ترف:
التَّرَف: تَنعيم الغذاء، وصَبِيٌّ مُتْرَفٌ، والمُتْرَفُ: المُوسَّعُ عليه عَيشُه، القليل فيه هِمّة، وأتْرَفَه اللهُ.
والتُّرْفةُ والطِرُّمْة في وَسَط الشَّفَةِ السُّفلَى، وهي هَنَةٌ ناتِئةٌ خِلْقةً، والنَّعْتُ أتْرَفُ.
والتُّرْفةُ كلُّ ما تَرَّفْتَ به نفسَكَ تَتريفاً إذا خَفَّفْتَ عنها.
فتر
فَتَرَ فُتُوراً: سَكَنَ عن حِدَّتِه، ولانَ بعدَ شِدَّتِه.
وطَرْفٌ فاتِرٌ: فيه فُتُورٌ وسُجُوٌّ، وليس بِحادِّ النظر.
ويجدُ في جَسده فَتْرةً، أي ضَعفاً، كما تقول: كبِرَ فلانٌ كِبَراً، وعليه كَبْرَةٌ.
والفِترُ: مقدار ما بين طَرَف الإِبْهام وطَرَف المُشيرة، وفَتَرتُ الشَّيءَ فَتْراً بفِتري، وشَبَرْته شَبْراً بشِبري.
والفَترةُ: ما بين كلِّ رسولٍ إلى رسولٍ.
رفت:
رَفَتُّ الشيءَ بيَدي رَفْتاً فارفَتَّ كما يَرْفَتُّ العَظْمُ البالي والمَدَرُ ونحوُه حتى يَصيرَ رُفاتاً فيَتَرَقَّتُ أي يتكَسَّرُ.
فرت:
ماءٌ فُراتٌ أي عَذْبٌ، والفُروتةُ مصدرٌ، ولو قيل: ماءٌ فَرْتٌ، لكانَ صَواباً.

##### Türkçe

باب **التاء** ve**الراء** ve**الفاء** onlarla birlikte

**ت ر ف**، **ف ت ر**، **ف ر ت**، **ر ف ت** kullanımdadırlar
**ترف**:
**التَّرَف**: yiyeceğin nimetlendirilmesi; ve **صَبِيٌّ مُتْرَفٌ**; ve **المُتْرَفُ**: yaşayışı kendisine genişletilmiş olan, onda himmet az olan; ve Allah onu **أتْرَفَه**.
Ve **التُّرْفةُ** ve **الطِرُّمْة** alt dudağın ortasındadır; ve o, yaratılıştan çıkıntılı bir ben’dir; ve niteleme **أتْرَفُ**’tur.
Ve **التُّرْفةُ**: kendini onunla **تَرَّفْتَ** ettiğin her şeydir; **تَتريفاً** (olarak), ondan (nefsinden) hafiflettiğin zaman.

**فتر**
**فَتَرَ** **فُتُوراً**: keskinliğinden duruldu; ve şiddetinden sonra yumuşadı.
Ve **طَرْفٌ فاتِرٌ**: onda **فُتُورٌ** ve **سُجُوٌّ** vardır; ve bakışı keskin değildir.
Ve bedeninde bir **فَتْرةً** bulur; yani bir zayıflık; senin “Falanca **كِبَراً** yaşlandı, ve onun üzerinde bir **كَبْرَةٌ** vardır” demen gibi.
Ve **الفِترُ**: başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasının miktarıdır; ve şeyi elimle **فَتَرتُ** **فَتْراً** **بِتري** ile; ve onu **شَبَرْته** **شَبْراً** **بِشِبري** ile (ölçtüm).
Ve **الفَترةُ**: her bir resul ile bir resul arasındaki (zaman)dır.

**رفت**:
Şeyi elimle **رَفَتُّ** **رَفْتاً**; derken o **ارفَتَّ**; eskimiş kemik ve kerpiç ve benzeri **يَرْفَتُّ** ettiği gibi; ta ki **رُفاتاً** oluncaya kadar; derken o **يَتَرَقَّتُ** yani parçalanır.

**فرت**:
**ماءٌ فُراتٌ** yani tatlıdır; ve **الفُروتةُ** bir mastardır; ve eğer “**ماءٌ فَرْتٌ**” denilseydi, elbette doğru olurdu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التُرْفَةُ بالضم: هَنَةٌ ناتئةٌ في وسط الشَفة العليا خِلْقَةً. وأَتْرَفَتْهُ النِعمةُ، أي أَطْغَتْهُ.

##### Türkçe

**التُرْفَةُ** (zamme ile): üst dudağın ortasında yaratılıştan bulunan dışa çıkık bir çıkıntıdır. Ve **أَتْرَفَتْهُ** nimet; yani onu azdırdı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ر ف
ترف ، تفر ، رفت ، فتر ، فرت : ( مستعملة ) .
( ترف ) : قال الليث : التُّرْفَةُ والطُّرْمَةُ من وَسط الشفة خِلْقَةً وصاحبها أَتْرَفُ .
وقال غيره : التُّرفةُ النَّعْمَةُ ، وصبيٌّ مَتَرَّف إذا كان مُنَعَّمَ البَدَنِ مُدَلَّلاً ، والمُتْرَفُ الذي أَبْطَرَتْهُ النِّعْمة ، وسَعَةُ العَيْشِ .
وقال ابن عرفة : المترف المتروك يصنع ما يشاء لا يمنع منه ، وقيل للمتنعِّم : مُترف لأنه مُطلق له لا يمنع من تنعم ، أَمَرْنَا مُتْرفيها ، قال قتادة جبابرتها .
تفر : أبو عُبيد عن الأصمعي : التِّفْرَةُ من الإنسان الدائرة التي عند الأنف وسط الشفة العليا .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال لهذه الدائرة : تَفِرَة وتُفْرَة وتُفَرَة وتِفْرَة .
وقال الطِّرمّاح :
لها تَفِرَاتٌ تحتَها وقُصَارها
إلى مَشْرَةٍ لم تَعْتَلِقْ بالمحاجِنِ
وقال أبو عمرو : التَّفِرَاتُ من النبات ما لا تَسْتَمْكِنُ منه الرَّاعِيةُ لِصِغَرِها وأرض مُتْفِرَةٌ فيها تَفِرَاتٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التَّافِرُ الوَسِخُ من الناس ، ورجل تَفِرٌ وتَفْرَانُ .
قال : وأَتْفَرَ الرَّجُلُ إذا خَرَج شَعْر أَنْفِه إلى تِفْرَتِه وهو عيب .
رفت : يقال : رَفَتُّ الشيءَ وحطَمتُه وكَسْرتُه ، والرُّفاتُ الحطامُ من كل شيء تَكسَّر ، يقال : رَفَتَ عِظامَ الجَزُور رَفْتاً إذا كَسَرَها ليَطبُخها ويستخرجَ إهالَتها .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الرُّفَتُ التِّبْنُ .
ويقال في مَثَلٍ : أَنا أَغْنَى عنك من التُّفَهِ عن الرُّفَتِ ، والتُّفَهُ عَنَاقُ الأرض وهو ذو نابٍ لا يَرْزأُ التِّبْنَ والكَلأَ والتُّفَهُ تكتب بالهاء والرُّفَتُ بالتاء .
فرت : الفُرَاتُ : أعذَبُ المِياه قال الله جلّ وعزّ : ( هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ) ( الفرقان : 53 ) وقد فَرُتَ الماءُ يَفْرُتُ فُروتَةً إذا عَذُبَ فهو فُرَاتٌ .
وقال ابن الأعرابي : فَرِتَ الرجلُ بكسر الراء إذا ضَعُفَ عقله بعد مُسْكَةٍ .
فتر : قال الليث : فَتَرَ فلان يَفْتُرُ فُتوراً إذا سكن عن حِدَّتِه ولانَ بَعْدَ شِدَّتِه ، وطَرْفٌ فاتِرٌ فيه فُتورٌ وسُجُوٌّ ليس بِحادِّ النظر .
ويقال : أَجِدُ في نفسي فَتْرَةً وهي كالضَّعْفَةِ ، ويقال للشيخ قد عَلَتْهُ كَبْرَةٌ
وعَرَتْهُ فَتْرَةٌ ، والفِترُ قَدْرُ ما بين طَرَفِ الإبهام وطَرَفِ الْمُسَبِّحَة ، وقد فَتَرْتُ الشيءَ إذا قَدَّرْتَهُ بِفِتْرِك ، كما تقول : شَبَرْتُهُ بِشِبْرِي .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَفْتَرَ الرجُلُ إذا ضَعُفَتْ جُفُونه فانكسر طَرْفُه .
وفي الحديث أنه عليه السلام : نهَى عن كل مُسْكِرٍ ومُفَتِّر ؛ فالمسْكر الذي يُزيل العقل إذا شُرِبَ والْمُفَتِّر الذي يُفَتِّرُ الجسدَ إذا شُرِبَ ، وماءٌ فاتِرٌ بيْن الحارّ والبارد .
وقال ابن مُقبل يصف غَيْثاً :
تَأَمَّلْ خَلِيليِ هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارقٍ
يَمانٍ مَرَتْه رِيحُ نَجْدٍ فَفَتّرَا
قال حمّاد الراوية : فتَّرَ أي أقامَ وسَكَن .
وقال الأصمعيّ : فتَّرَ مَطَرَ فَرَّغَ ماءَه وكَفَّ وتَحيَّر .
أبو زيد : الفُتْرُ النَّبِيةُ وهو الذي يُعْمَلُ من خُوصٍ يُنْخَل عليه الدقيقُ كالسُّفْرة .

##### Türkçe

ت ر ف
**ترف** ، **تفر** ، **رفت** ، **فتر** ، **فرت** : ( kullanımdadır ) .

( **ترف** ) : Leys dedi: **التُّرْفَةُ** ve **الطُّرْمَةُ** yaratılışça dudağın ortasındandır; sahibi **أَتْرَفُ**’tur.
Başkası dedi: **التُّرفةُ** nimettir; beden bakımından nimetlendirilmiş, şımartılmış, nazlandırılmış ise çocuk **مَتَرَّف**’tir; **المُتْرَفُ** ise nimetin ve geçim genişliğinin onu azdırdığı kimsedir.
İbn Arafe dedi: **المترف**; bırakılmış olandır, dilediğini yapar, ondan men edilmez. Nimetlenen kimseye **مُترف** denildi; çünkü ona serbest bırakılmıştır, nimetlenmekten men edilmez. **أَمَرْنَا مُتْرفيها**; Katâde dedi: onların zorba ileri gelenleri.

**تفر** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **التِّفْرَةُ** insandan, burun yanında üst dudağın ortasındaki dairedir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Bu daireye şöyle denir: **تَفِرَة** ve **تُفْرَة** ve **تُفَرَة** ve **تِفْرَة**.
Tırimmâh dedi:
Onun, altında ve kısaları bulunan **تَفِرَاتٌ**’ı vardır,
Kancalara takılmamış bir **مَشْرَةٍ**’ye doğru.
Ebû Amr dedi: **التَّفِرَاتُ** bitkiden, küçüklüğünden dolayı otlayanın ondan yararlanamadığı şeydir; ve **أرض مُتْفِرَةٌ**: içinde **تَفِرَاتٌ** bulunan (arazi).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّافِرُ** insanlardan pis olandır; ve adam **تَفِرٌ** ve **تَفْرَانُ**.
Dedi: Adamın, burnunun kılı **تِفْرَتِه**’sine doğru çıktığında **أَتْفَرَ** olur; bu bir ayıptır.

**رفت** : Denir: Şeyi **رَفَتُّ**; onu parçaladım, kırdım. **الرُّفاتُ**: kırılıp parçalanmış her şeyin kırıntısıdır. Denir: Deve kemiğini, pişirsin ve iç yağını çıkarsın diye kırdığında **رَفَتَ عِظامَ الجَزُور رَفْتاً**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرُّفَتُ** saman kırpıntısıdır.
Bir meselde denir: Ben, senden, **التُّفَهِ**’in **الرُّفَتِ**’ten müstağni oluşundan daha müstağniyim. **التُّفَهُ** yerin yaban keçisidir; o, diş sahibidir; samanı ve otu eksiltmez. **التُّفَهُ** **الهاء** ile, **الرُّفَتُ** ise **التاء** ile yazılır.

**فرت** : **الفُرَاتُ**: suların en tatlısıdır. Allah جلّ وعزّ dedi: ( **هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ** ) (Furkan: 53). Su, tatlılaştığında **فَرُتَ الماءُ يَفْرُتُ فُروتَةً**; o hâlde o **فُرَاتٌ**’tır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam, bir tutunmadan sonra aklı zayıfladığında, **الراء**’yı kesreleyerek **فَرِتَ** olur.

**فتر** : Leys dedi: Falan, keskinliğinden durulup şiddetinden sonra yumuşadığında **فَتَرَ**; **يَفْتُرُ فُتوراً**. **طَرْفٌ فاتِرٌ**: onda **فُتورٌ** ve sükûnet vardır; bakışı keskin değildir.
Denir: Nefsimde **فَتْرَةً** buluyorum; o, zayıflık gibidir. Ve ihtiyara, üzerine yaşlılık çöktüğünde: ona bir **كَبْرَةٌ** yükseldi ve ona bir **فَتْرَةٌ** arız oldu, denir. **الفِترُ**; başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki miktardır. Ve şeyi, **فِتْرِك** ile takdir ettiğinde **فَتَرْتُ الشيءَ**; tıpkı “onu, benim karışımla ölçtüm” dediğin gibi: **شَبَرْتُهُ بِشِبْرِي**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adamın göz kapakları zayıflayıp bakışı kırıldığında **أَفْتَرَ** olur.
Hadiste, onun عليه السلام: her sarhoş ediciden ve **مُفَتِّر**’den nehyetti; sarhoş edici, içildiğinde aklı giderendir; **الْمُفَتِّر** ise içildiğinde bedeni gevşetendir. Ve **ماءٌ فاتِرٌ**: sıcak ile soğuk arasındadır.
İbn Mukbil, bir yağmuru vasfederek dedi:
İki dostum, düşünün; bir şimşeğin ışığını görüyor musunuz,
Yemenli; Necd rüzgârı onu geçirdi de **فَفَتّرَا**.
Hammâd er-Râviye dedi: **فتَّرَ** yani ikamet etti ve duruldu.
Asmaî dedi: **فتَّرَ**; yağmur suyunu boşalttı, kesti ve duraksadı.
Ebû Zeyd: **الفُتْرُ**; **النَّبِيةُ**’dir; o, hurma yaprağından yapılır; üzerinde un elenir; sofra bezi gibidir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والراء وما يثلثهما)
(ترز) التاء والراء والزاء كلمةٌ واحدة صحيحة. تَرِزَ الشّيءُ صَلُبَ. وكلُّ مستحكِمٍ تارز. والميِّت تارزٌ؛ لأنَّه قد يَبِسَ. قال:
* كأنَّ الذي يُرمَى من الوحشِ تارِزُ([1]) *
وقال امرؤ القيس -ويدلّ على أنّ التارز الصُّلب -:
بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])ويقال أتْرَزَتِ المرأةُ حَبْلَها: فتلَتْه([3]) فتلاً شديداً. وأترزَتْ عجينَها إذا مَلَكَتْه.
(ترس) التاء والراء والسين كلمةٌ واحدة، وهي التُّرْسُ، وهو معروف، والجمع تِرَسَةٌ وتِراسٌ وَتُرُوس. قال:
كأنَّ شَمْساً نَزَلَتْ شُمُوسا *** دُروعَنا والبَيْضَ والتُّرُوسا([4])(ترش) التاء والراء والشين ليس أصلاً ولا فَرْعاً، سوى أنَّ ابن دريد([5]) ذكَر أنّ التَّرَشَ خِفَّةٌ ونَزَقٌ، يقال تَرِشَ يَتْرَشُ تَرَشاً. وما أدرِي ما هُوَ.
(ترص) التاء والراء والصاد أصلٌ واحد، وهو الإحكام. يقال تَرُصَ الشّيءُ، وأَتْرَصْتُه أحكمْتُه فهو مُتْرَصٌ. وكلُّ ما أحكَمْتَ صَنْعتَهُ فقد أتْرَصْتَه. وأنشد الخليل:
* وشُدَّ يَدَيْكَ بالعَقْدِ التَّريصِ([6]) *
(ترع) التاء والراء والعين أصلٌ مطّردٌ قياسُه، وهو تفتُّح الشَّيءِ. فالتُّرْعة البابُ، والتَّرَّاع البَوّابُ. قال:
إنِّي عَدَاني أن أزُورَكِ مُحكَمٌ *** مَتَى ما أُحَرِّكْ فيه ساقَيَّ يصخَبِ([7])حديدٌ ومَرصوص بِشِيدٍ وجنْدَلٍ *** لَهُ شُرُفاتٌ مرقبٌ فَوْقَ مَرْقَبِ
يُخيِّرُني تَرَّاعُه بين حَلْقَةٍ *** أَزُومٍ إذا عَضَّتْ وكِبْلٍ مُضَبَّبِ([8])وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ مِنبري هذا تُرْعَةٌ من تُرَع الجنة". والتَّرَع: الإسراع إلى الشرّ. ورجلٌ تَرِعٌ. وهو من ذاك، لأنّ فيه تفتُّحاً إلى ما لا ينبغي. ولا يكاد يُقالُ هذا في الخير.
ومن هذا الباب أترعْتُ الإناءَ مَلأتُه. وجَفْنَةٌ مُتْرَعة. قال:
* لو كان حَيّاً لَغَاداهُمْ بِمُتْرَعةٍ([9]) *
والتَّرَع: الامتلاء. وقد تَرِعَ الإناءُ. وكان بعضُ أهل اللغة يقول: لا أقول تَرِع، ولكن أُتْرِع. وهذا من الباب، لأنه إذا أُتْرِع بادَرَ إلى السَّيَلان. والتُّرْعة والجمعُ تُرَع: أفواه الجداول. ويقال سَيْرٌ أَتْرَعُ. قال:
* فافترشَ الأرضَ بسَيْرٍ أتْرَعا([10]) *
والقياس كلّه واحد.
(ترف) التاء والراء والفاء كلمة واحدة، وهي التُّرْفَة. يقال رجلٌ مُترفٌ مُنَعَّمٌ، وتَرَّفَهُ أهلُه إذا نعمّوه بالطَّعام الطّيِّب والشيء يُخَصُّ به. وفي كتاب الخليل: التُّرفَة الهَنَةُ في الشَّفَة العُلْيا. وهذا غلطٌ، إنّما هي التُِّفرَةُ وقد ذُكرت ([11]).(ترق) التاء والراء والقاف ليس فيه شيءٌ غير التَّرْقُوَة، فإنّ الخليل زعَمَ أنّها فَعْلُوَة، وهو عظمٌ وصَلَ ما بين ثُغْرة النَّحْرِ والعاتق.
(ترك) التاء* والراء والكاف: الترك التخلية عن الشيء، وهو قياسُ الباب، ولذلك تسمّى البَيْضَةُ بالعَراءِ تريكة. قال الأعشى:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها *** وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا([12])وتَرْكَةُ السِّلاح، وهي البيضة، محمولٌ على هذا ومشبَّهٌ به، والجمع تَرْكٌ. قال لبيد:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكَا كالبَصَلْ([13])وتَرَاكِ بمعنى اتْرُكْ. قال:
تَرَاكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها  *** أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها([14])وتَرِكَةُ الميِّت: ما يتْرُكُه من تُراثِه. والتّريكة رَوْضةٌ([15])يُغْفِلُها النّاسُ فلا يَرْعَوْنها. وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: يقال تركْتُ الحبْلَ شديداً، أي جعلتُه شديداً. وما أحْسَِبُ هذا من كلام الخليل.
(تره) التاء والراء والهاء كلمةٌ ليست بأصلٍ متفرَّعٍ منه. قالوا: التَّرَّهاتُ، والتُّرَّهُ الأباطيل من الأمور. قال رُؤبة:
* وحَقَّةٍ ليستْ بقَوْلِ التُّرَّهِ([16]) *
قالوا: والواحد تُرَّهَة. قال: وجَمَعها أناسٌ على التَّرَارِيهِ. قال:
رُدُّوا بَنِي الأعْرَجِ إبْلي مِن كَثَبْ  *** قَبْلَ الترارِيهِ وَبُعْدِ المُطَّلَبْ([17])
(ترب) التاء والراء والباء أصلان: أحدهما التّراب وما يشتقّ منه، والآخر تساوي الشّيئين. فالأول التُّراب، وهو التَّيْربُ والتَّوْرَاب([18]). ويقال تَرِبَ الرجل إذا افتقَرَ كأنّه لصِق بالتُّراب، وأتْربَ إذا استَغْنى، كأنّه صار لـه من المال بقَدْرِ التُّراب، والتَّرباء الأرضُ نفسها. ويقال ريحٌ تَرِبَةٌ إذا جاءَت بالتُّراب. قال:
لا بَلْ هو الشَّوقُ مِنْ دارٍ تخَوَّنَهَا *** مرّاً سَحابٌ ومَرّاً بارحٌ تَرِبُ([19])وأمّا الآخر فالتِّرب الخِدْن، والجمع أترابٌ. ومنه التَّرِيب، وهو الصَّدر عند تساوي رؤوس العظام. قال:
* أشْرَفَ ثَدْيَاها على التَّريبِ([20]) *
ومنه التَّرِبات وهي الأنامل، الواحدة تَرِبة.
ومما شذَّ عن الباب التّربة([21]) وهو نبت.
(ترج) التاء والراء والجيم لا شيء فيه إلاّ "تَرْج"، وهو موضع. والأتْرُج معروف.
(ترح) التاء والراء والحاء كلمتان متقاربتان. قال الخليل: التَّرَح نقيض الفَرَح. ويقولون: "بعْدَ كلِّ فرْحَةٍ تَرْحَةٌ، وبعد كل حَبْرَةٍ عَبْرَةٌ"، قال الشاعر:
وما فَرْحَةٌ إلاّ سَتُعْقِبُ تَرْحَةً *** وما عامرٌ إلا وَشِيكاً سَيَخْرَبُ
والكلمة الأخرى: الناقة المِتْراح، وهي التي يُسرع انقطاعُ لبنِها؛ والجمع مَتَاريح.
 --------------ــــ
([1]) للشماخ. ديوانه 46 واللسان (ترز) وصدره كما في الديوان والجمهرة (2: 10):  * قليل التلاد غير قوس وأسهم *
([2]) ديوانه 67 واللسان (ترز) والعجلزة، بكسر العين واللام لغة قيس، وبفتحهما لغة تميم.
([3]) في الأصل" قتلها".
([4]) هذه الرواية تطابق رواية الجمهرة (2: 10). وفي اللسان: "نازعت شموساً". وقد نصب الجزأين بعد "كأن"، كما جاء في قول أبي نخيلة:
كأن أذنيه إذا تشوفا *** قادمة أو قلما محرفا
 ([5]) الجمهرة (2: 10).
([6]) اللسان (ترص).
([7]) يصخب: يحدث جلبة. وفي الأصل: "يصحب" محرف، صوابه في المجمل. والأبيات لهدبة بن الخشرم، كما في اللسان (ترع).
([8]) قال ابن بري: "والذي في شعره: يخبرني حداده".
([9]) في المجمل: "لفاداهم"، محرفة.
([10]) البيت لرؤية في ديوانه 92 واللسان (ترع).
([11]) في مادة (تفر) .
([12]) ديوان الأعشى 65 واللسان (ترك). تأله: تتحير، وهو أحد الأقوال في اشتقاق لفظ الجلالة، لأن العقول تأله في عظمته، أي تتحير.
 ([13])سبق الكلام على البيت في مادة (بصل). وسيأتي في (عرو).
([14]) البيتان لطفيل بن يزيد الحارثي، كما في اللسان (ترك)
 ([15])في الأصل: "التريكة من روضة"، صوابه في المجمل.
([16]) ديوان رؤبة 166 واللسان (تره).
([17]) البيتان في اللسان (تره). وفي المجمل: "ردوا بني الأعراب".
([18]) يقال تيراب أيضاً وتورب، وفيه لغات أخر في القاموس وغيره.
([19]) البيت لذي الرمة، سبق الكلام عليه في (برح) ص241.
([20]) البيت للأغلب العجلي، كما في اللسان (ترب). وبعده:
* لم يعدوا التفليك في النتوب *
([21]) بالتحريك، وكفرحة، ويقال أيضاً ترباء.

ـ

##### Türkçe

(تâ harfi, ر harfi ve bunların üçüncüsü olanlar babı)

(**ترز**) **التاء** ve **الراء** ve **الزاء** tek bir sahih kelimedir. **تَرِزَ** şey: sertleşti. Ve her sağlam olan **تارز**dır. Ve ölü **تارز**dır; çünkü o kurumuştur. Dedi ki:
* sanki vahşîden atılan şey **تارِز**dır([1]) *
Ve İmru’ul-Kays dedi -ve **التارز**ın sert olduğuna delâlet eder-:
بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])Ve denir: kadın **أَتْرَزَتِ** ipini: onu([3]) şiddetli bir büküşle büktü. Ve hamurunu **أترزَتْ**: onu tuttuğu zaman.

(**ترس**) **التاء** ve **الراء** ve **السين** tek bir kelimedir; o da **التُّرْسُ**tur ve o bilinir; çoğulu **تِرَسَةٌ** ve **تِراسٌ** ve **تُرُوس**tur. Dedi ki:
كأنَّ شَمْساً نَزَلَتْ شُمُوسا *** دُروعَنا والبَيْضَ والتُّرُوسا([4])

(**ترش**) **التاء** ve **الراء** ve **الشين** asıl da değildir, fer‘ de değildir; ancak İbn Düreyd([5]) zikretti ki **التَّرَشَ** bir hafiflik ve bir ataklıktır; denir: **تَرِشَ** **يَتْرَشُ** **تَرَشاً**. Ve ben bilmem o nedir.

(**ترص**) **التاء** ve **الراء** ve **الصاد** tek bir asıldır; o da sağlamlaştırmadır. Denir: **تَرُصَ** şey; ve ben onu **أَتْرَصْتُ**: onu sağlamlaştırdım; artık o **مُتْرَصٌ**dur. Ve her neyi sanatını sağlam yaptıysan, onu **أتْرَصْتَه**. Halîl inşâd etti:
* ve iki elini **العَقْدِ التَّريصِ** ile sık([6]) *

(**ترع**) **التاء** ve **الراء** ve **العين** kıyası muntarid bir asıldır; o, şeyin açılmasıdır. Şu hâlde **التُّرْعة** kapıdır; **التَّرَّاع** kapıcıdır. Dedi ki:
إنِّي عَدَاني أن أزُورَكِ مُحكَمٌ *** مَتَى ما أُحَرِّكْ فيه ساقَيَّ يصخَبِ([7])
حديدٌ ومَرصوص بِشِيدٍ وجنْدَلٍ *** لَهُ شُرُفاتٌ مرقبٌ فَوْقَ مَرْقَبِ
يُخيِّرُني تَرَّاعُه بين حَلْقَةٍ *** أَزُومٍ إذا عَضَّتْ وكِبْلٍ مُضَبَّبِ([8])
Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “Şu minberim, cennet **تُرَع**larından bir **تُرْعَة**dır.” Ve **التَّرَع**: şerre koşmaktır. Ve adam **تَرِعٌ**dir. Ve o, ondandır; çünkü onda, uygun olmayan şeye doğru bir açılma vardır. Ve bu, hayırda neredeyse söylenmez.

Ve bu babdandır: kabı **أترعْتُ**: onu doldurdum. Ve **جَفْنَةٌ مُتْرَعة**. Dedi ki:
* eğer diri olsaydı, onlara **بِمُتْرَعةٍ** ile sabahlar([9]) *

Ve **التَّرَع**: doluluktur. Ve kap **تَرِعَ** olmuştur. Ve dil ehlinin bazısı derdi ki: ben **تَرِع** demem, fakat **أُتْرِع** derim. Ve bu, babdandır; çünkü **أُتْرِع** olunca akmaya acele eder. Ve **التُّرْعة** ve çoğulu **تُرَع**: arkların ağızlarıdır. Ve denir: **سَيْرٌ أَتْرَعُ**. Dedi ki:
* yeri, **بسَيْرٍ أتْرَعا** ile döşedi([10]) *
Ve kıyasın hepsi birdir.

(**ترف**) **التاء** ve **الراء** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da **التُّرْفَة**dir. Denir: adam **مُترفٌ**: nimet içinde. Ve ehli onu **تَرَّفَهُ**: onu güzel yiyecek ve kendisiyle tahsis olunan şey ile nimetlendirdikleri zaman. Halîl’in kitabında: **التُّرفَة** üst dudakta olan **الهَنَةُ**dir. Bu yanlıştır; ancak o **التُِّفرَةُ**dir; zikredilmiştir([11]).

(**ترق**) **التاء** ve **الراء** ve **القاف**ta **التَّرْقُوَة**dan başka bir şey yoktur; çünkü Halîl onun **فَعْلُوَة** olduğunu iddia etti; o, boğaz çukuru ile omuz arasını birleştiren bir kemiktir.

(**ترك**) **التاء** * ve **الراء** ve **الكاف**: **الترك** şeyden boş bırakmadır; ve o, babın kıyasıdır; bu yüzden, çıplak yerdeki yumurtaya **تريكة** denir. A‘şâ dedi:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها *** وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا([12])
Ve **تَرْكَةُ السِّلاح**; o, miğferdir; bu üzerine hamledilmiş ve ona benzetilmiştir; çoğulu **تَرْك**tur. Lebîd dedi:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكَا كالبَصَلْ([13])
Ve **تَرَاكِ** “bırak” mânâsınadır. Dedi ki:
تَرَاكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها  *** أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها([14])
Ve ölünün **تَرِكَةُ**si: mirasından bıraktığı şeydir. Ve **التّريكة**: insanların ihmal ettiği, otlatmadıkları bir çayırdır([15]). Ve Halîl’e nisbet edilen kitapta: denir: ipi şiddetli **تركْتُ**; yani onu şiddetli yaptım. Ve ben bunu Halîl’in sözünden saymıyorum.

(**تره**) **التاء** ve **الراء** ve **الهاء**: ondan dallanan bir asıl olmayan bir kelimedir. Dediler: **التَّرَّهاتُ**; ve **التُّرَّهُ** işlerden bâtıllardır. Ru’be dedi:
* ve bir hakka ki **قَوْلِ التُّرَّهِ** ile değildir([16]) *
Dediler: tekili **تُرَّهَة**dir. Dedi: bazı insanlar onu **التَّرَارِيهِ** üzere cem‘ ettiler. Dedi ki:
رُدُّوا بَنِي الأعْرَجِ إبْلي مِن كَثَبْ  *** قَبْلَ الترارِيهِ وَبُعْدِ المُطَّلَبْ([17])

(**ترب**) **التاء** ve **الراء** ve **الباء** iki asıldır: biri **التّراب** ve ondan türeyen; diğeri iki şeyin eşitliği. Birincisi **التُّراب**dır; o, **التَّيْربُ** ve **التَّوْرَاب**dır([18]). Ve denir: adam **تَرِبَ**: fakirleşti; sanki toprağa yapıştı. Ve **أَتْربَ**: zenginleşti; sanki onun için maldan, toprağın miktarınca oldu. Ve **التَّرباء** bizzat yerin kendisidir. Ve denir: rüzgâr **تَرِبَةٌ**: toprakla geldiği zaman. Dedi ki:
لا بَلْ هو الشَّوقُ مِنْ دارٍ تخَوَّنَهَا *** مرّاً سَحابٌ ومَرّاً بارحٌ تَرِبُ([19])
İkincisine gelince: **التِّرب** dosttur; çoğulu **أترابٌ**dur. Ondandır **التَّرِيب**; o, kemik başlarının eşitliği yanında göğüstür. Dedi ki:
* onun iki memesi **التَّريبِ** üzerine yükseldi([20]) *
Ve ondandır **التَّرِبات**; o, parmak uçlarıdır; tekili **تَرِبة**dir.

Ve babdan şâz olanlardandır: **التّربة**([21]); o, bir bitkidir.

(**ترج**) **التاء** ve **الراء** ve **الجيم**de “**تَرْج**”den başka bir şey yoktur; o, bir yerdir. Ve **الأتْرُج** bilinir.

(**ترح**) **التاء** ve **الراء** ve **الحاء** birbirine yakın iki kelimedir. Halîl dedi: **التَّرَح** **الفَرَح**ın zıddıdır. Ve derler: “Her **فرْحَةٍ**den sonra bir **تَرْحَةٌ** vardır; ve her **حَبْرَةٍ**den sonra bir **عَبْرَةٌ** vardır.” Şair dedi:
وما فَرْحَةٌ إلاّ سَتُعْقِبُ تَرْحَةً *** وما عامرٌ إلا وَشِيكاً سَيَخْرَبُ
Ve diğer kelime: **الناقة المِتْراح**; o, sütü çabuk kesilen devedir; çoğulu **مَتَاريح**tir.

--------------ــــ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الترفه: التوسع في النعمة، يقال: أترف فلان فهو مترف. ﴿أترفناهم في الحياة الدنيا﴾ [المؤمنون/33]، ﴿واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه﴾ [هود/116]، وقال: ﴿ارجعوا إلى ما أترفتم فيه﴾ [الأنبياء/13]، و ﴿أخذنا مترفيهم بالعذاب﴾ [المؤمنون/64]، وهم الموصوفون بقوله سبحانه: ﴿فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه﴾ [الفجر/15].

##### Türkçe

- **الترف**: nimette genişleme; denir ki: **أترف** falan, o hâlde o **مترف**tir. ﴿**أترفناهم في الحياة الدنيا**﴾ [المؤمنون/33], ﴿**واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه**﴾ [هود/116], ve dedi: ﴿**ارجعوا إلى ما أترفتم فيه**﴾ [الأنبياء/13], ve ﴿**أخذنا مترفيهم بالعذاب**﴾ [المؤمنون/64]. Ve onlar, Yüce’nin şu sözüyle nitelenenlerdir: ﴿**فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه**﴾ [الفجر/15].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ر ف
أترفتـه النعمـة‏:‏ أبطرتـه‏.‏
وأتـرف فلـان وهـو متـرف‏.‏
وأعـوذ باللـه مـن الإتراف والإسراف‏.‏
واستترفوا‏:‏ تعفرتوا وطغوا‏.‏
ولم أزل معهم في ترفة أي في نعمة‏.‏

##### Türkçe

ت ر ف
**أترفتـه النعمـة**: onu azdırdı.
Ve **أتـرف** falan; o, **متـرف**tir.
Ve Allah’a **الإتراف** ve **الإسراف**tan sığınırım.
**واستترفوا**: **تعفرتوا** ve azdılar.
Ve onlarla **ترفة** içinde, yani bir nimet içinde, olmaya devam ettim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الترَفُ: التَّنَعُّمُ، والتُّرْفةُ النَّعْمةُ، والتَّتْريفُ حُسْنُ الغِذاء. وصبيٌّ مُتْرَفٌ إذا كان مُنَعَّمَ البدنِ مُدَلَّلاً والـمُتْرَفُ: الذي قد أَبْطَرَتْه النعمةُ وسَعة العيْشِ. وأَتْرَفَتْه النَّعْمةُ أَي أَطْغَتْه.
وفي الحديث: أَوْهِ لفِراخِ محمدٍ من خليفة يُسْتَخْلَفُ عِتْريفٍ مُتْرَفٍ؛ الـمُتْرَفُ: الـمُتَنَعِّمُ الـمُتَوَسِّعُ في مَلاذِّ الدنيا وشَهواتِها. وفي الحديث: أَنَّ إبراهيم، عليه الصلاة والسلام، فُرَّ به من جَبَّارٍ مُتْرَفٍ. ورجل مُتْرَفٌ ومُتَرَّفٌ: مُوَسَّعٌ عليه. وتَرَّفَ الرجلَ وأَتْرَفَه: دَلَّلَه ومَلَّكَه. وقوله تعالى: إلا قال مُتْرَفُوها؛ أَي أُولو الترفةِ وأَراد رؤساءَها وقادةَ الشرّ منها.
والتُّرْفةُ، بالضم: الطعامُ الطيب، وكل طُرْفة تُرْفةٌ، وأَتْرَفَ الرجلَ: أَعطاه شَهْوَتَه؛ هذه عن اللحياني. وتَرِفَ النباتُ: تَرَوّى. والتُّرْفة، بالضم: الهَنةُ الناتئةُ في وسط الشَّفةِ العليا خِلْقةً وصاحبها أَتْرَفُ. والتُّرفة: مِسْقاةٌ يُشْرَبُ بها.

##### Türkçe

**الترَفُ**: nimet içinde yaşama; ve **التُّرْفةُ** nimet; ve **التَّتْريفُ** iyi beslenme.

Ve bir çocuk **مُتْرَفٌ** (olur), eğer beden bakımından nimetlendirilmiş, şımartılmış ise. Ve **الـمُتْرَفُ**: nimetin ve geçim genişliğinin onu azdırdığı kimsedir. Ve nimetin onu **أَتْرَفَتْه** (kılması): yani onu azdırdı.

Ve hadiste: “Vay, Muhammed’in yavrucuklarına, halife olarak halef kılınan **عِتْريفٍ مُتْرَفٍ**’ten (dolayı)!”; **الـمُتْرَفُ**: dünyanın lezzetlerinde ve şehvetlerinde nimet içinde olan, genişlik sahibi olan. Ve hadiste: İbrahim’e, عليه الصلاة والسلام, **جَبَّارٍ مُتْرَفٍ**’ten dolayı korkutuldu. Ve bir adam **مُتْرَفٌ** ve **مُتَرَّفٌ**: kendisine genişlik verilmiş. Ve adamı **تَرَّفَ** ve onu **أَتْرَفَه**: onu şımarttı ve ona mülk verdi. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ancak onun **مُتْرَفُوها**’sı dedi”; yani **الترفةِ** sahipleri; ve onun reislerini ve ondan şerrin önderlerini kastetti.

Ve **التُّرْفةُ**, damme ile: güzel yemek; ve her **طُرْفة** bir **تُرْفةٌ**’dir. Ve adamı **أَتْرَفَ**: ona arzusunu verdi; bu, Lihyânî’dendir. Ve bitki **تَرِفَ**: suya kandı.

Ve **التُّرْفة**, damme ile: üst dudağın ortasında yaratılıştan bulunan çıkıntılı et parçası; ve onun sahibi **أَتْرَفُ** (dur). Ve **التُّرفة**: onunla içilen bir su oluğu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت ر ف * * أتْرَفَتْهُ * النعمة أطغته

##### Türkçe

* ت ر ف * * **أتْرَفَتْهُ**: nimet onu azdırdı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الترفة، بالضم: النعمة، وسعة العيش.
 وقال ابن دريد: الترفة: الطعام الطيب أو الشيء الظريف تخص به صاحبك، وكل طرفة ترفة.
 قال الجوهري: الترفة: هنة ناتئة وسط الشفة العليا خلقة.
 قال الليث: وهو أترف من الترفة، ترفة الشفة، وقال ابن فارس: هي النقرة.
 وترف، محركة: جبل لبني أسد، أو: ع قال:
  أراحني الرحمن من قبل ترف
  أسفله جدب وأعلاه قرف وذو ترف: ع آخر.
 وكفرح: تنعم، نقله الصاغاني. وأترفته النعمة وسعة العيش: أطغته، كما في الصحاح، قيل: أترفته: نعمته، ومنه قوله تعالى: )ما أترفوا(، أي ما نعموا، كترفته تتريفا، أي أبطرته.
 أترف فلان: أصر على البغى نقله العزيزي، وأنشد لسويد اليشكري:
  ثم ولي وهو لا يحمي استه                      طائر الإتراف عنه قد وقع قال ابن عرفة: المترف، كمكرم: المتروك يصنع ما يشاء لا يمنع منه، قال: إنما سمي المتنعم المتوسع في ملاذ الدنيا وشهواتها مترفا لأنه مطلق له، لا يمنع من تنعمه.
 المترف: الجبار، وبه فسر قتادة قوله تعالى: )أمرنا مترفيها( أي: جبابرتها، وقال غيره: أولي الترفة، وأراد رؤساءها وقادة الشر منها.
 وتترف: أي تنعم. واستترف أي: تغترف وطغى نقله الزمخشري، والصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: الترف محركة: التنعم.
 والتتريف: حسن الغذاء.
 وصبى مترف، كمكرم: إذا كان منعم البدن مدللا. ورجل مترف، كمعظم، موسع عليه وترف الرجل، وأترفه: دلله.
 وأترف الرجل: أعطاه شهوته، وهذه عن اللحياني.
 وترف النبات، كفرح: تروي.
 والترفة، بالضم: مسقاة يشرب بها.

##### Türkçe

**الترفة**، (ضم ile): nimet ve geçimin genişliği.

İbn Düreyd dedi: **الترفة**: güzel yemek yahut arkadaşını onunla tahsis ettiğin zarif şey; her **طرفة** bir **ترفة**dir.

Cevherî dedi: **الترفة**: yaratılışça üst dudağın ortasında çıkıntılı bir küçük şey.

Leys dedi: ve o, **الترفة**den daha **أترف**tir; dudağın **ترفة**si. İbn Fâris dedi: o, çukurdur.

**وترف**, (harekeli): Benî Esed’e ait bir dağ; yahut: bir su. Dedi ki:

  Rahmân beni **ترف**’ten önce rahatlattı
  Altı kıraç, üstü kabuklu ve **ذو ترف**: başka bir su.

Ve (vezin olarak) **كفرح**: nimet içinde yaşadı; bunu Sâgânî nakletti. Nimet ve geçimin genişliği onu **أترفته**: onu azdırdı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Denildi ki: **أترفته**: onu nimetlendirdim; ondan Yüce Allah’ın sözü: **)ما أترفوا(**, yani: nimetlenmediler; **ترفته تتريفا** gibi, yani: onu şımarttım.

**أترف** falan: azgınlıkta ısrar etti; bunu Azîzî nakletti. Süveyd el-Yeşkürî’den şu beyit okundu:

  Sonra döndü, oysa kıçını korumuyor
  Ondan **الإتراف** kuşu düşmüş bulunuyor

İbn Arafe dedi: **المترف**, (vezin olarak) **كمكرم**: dilediğini yapan, ondan men edilmeyen terk edilmiş kimsedir. Dedi: dünya lezzetleri ve şehvetlerinde nimet içinde geniş yaşayan kimseye ancak **مترفا** denildi; çünkü o, kendisine serbest bırakılmıştır; nimet içinde yaşamasından men edilmez.

**المترف**: zorba; Katâde Yüce Allah’ın sözü **)أمرنا مترفيها(**’yı bununla tefsir etti; yani: zorbaları. Başkası dedi: **أولي الترفة**; onunla, onun reislerini ve onun şerrinin önderlerini kastetti.

**وترف**: yani nimet içinde yaşadı. **واستترف** yani: avuçladı ve azdı; bunu Zemahşerî ve Sâgânî nakletti.

Ona sonradan eklenenlerdendir: **الترف** (harekeli): nimet içinde yaşama.

**والتتريف**: gıdanın güzelliği.

Ve **صبى مترف** (vezin olarak) **كمكرم**: bedeni nimetli, şımartılmış olursa. Ve **رجل مترف** (vezin olarak) **كمعظم**: kendisine genişlik verilmiş. Ve adam **ترف** etti; ve onu **أترفه**: onu şımarttı.

Ve adamı **أترف** etti: ona şehvetini verdi; bu, Lihyânî’dendir.

Bitki **ترف** etti (vezin olarak) **كفرح**: sulandı.

Ve **الترفة** (ضم ile): onunla içilen bir suluk.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَرِفَ
1 تَرِفَ رف رفا ترف ورف , aor. تَرَفَ , (Sgh, K,) inf. n. تَرَفٌ, (M, TA,) He enjoyed, or led, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; or a life of ease and plenty; (M, Sgh, K;) as also ↓ تترّف. (K.) ― -b2- And the former verb, (assumed tropical:) It (a plant, or herbage,) was, or became, luxuriant, flourishing, succulent, or sappy; or bright and fresh, by reason of plentiful irrigation. (M, TA.)

2 تَرَّفَ see 4, in two places. ― -b2- تَتْرِيفٌ [app. as the inf. n. of the pass. verb, تُرِّفَ, also signifies] Good feeding. (M.) ― -b3- And ترّف الرَّجُلَ, and ↓ اترفهُ, He rendered the man submissive; or made him to submit: and he made the man king, or prince: [in both senses] like رَفَّلَهُ. (M.)

أَتْرَفَتْهُ النِّعْمَةٌ
4 أَتْرَفَتْهُ النِّعْمَةٌ ذ [Wealth, or what God bestowed upon him,] made him to behave exorbitantly; to be excessively disobedient or rebellious; to exalt himself, and be inordinate in infidelity; or to be extravagant in acts of disobedience and in wrongdoing: (S, K:) and so سَعَةُ العَيْشِ [plentifulness and easiness of life]: and in like manner, ↓ تَرَّفَتْهُ it caused him to exult, or to exult greatly, or excessively, and to behave insolently and unthankfully, or ungratefully. (TA.) And [Wealth, or what God bestowed upon him,] made him to enjoy, or lead, a plentiful, and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; or a life of ease and plenty; as also ↓ تَرَّفَتْهُ. (K.) ― -b2- اترف الرَّجُلَ He gave the man the object of his eager desire; or of his yearning, or longing, or appetency. (Lh, M.) ― -b3- See also 2. -A2- اترف also signifies He persevered in, or persisted in, or resolved upon, transgression, wrongdoing, or deviation from the right way. (El-'Ozeyzee, K.)

5 تَتَرَّفَ see 1.

استترف
10 استترف استترف He magnified himself; or behaved proudly, haughtily, or insolently: he behaved exorbitantly; was excessively disobedient or rebel-lious; exalted himself, and was inordinate in infidelity; or was extravagant in acts of disobedience and in wrongdoing. (Z, Sgh, K.)

تُرْفَةٌ
تُرْفَةٌ رف رفا رفه ترف ترفه ترفة ورف Plentifulness, and pleasantness or easiness, and softness or delicacy, of life; a life of softness or delicacy, and ease, comfort, or affluence; or ease and plenty; syn. نَعْمَةٌ, (T, K, TA,) and سَعَةُ العَيْشِ: (TA:) or i. q. نِعْمَةٌ [i. e. wealth; or what God bestows upon one; &c.]. (Mgh, and so in the CK. [But this I think a mistranscription, for نَعْمة.]) ― -b2- Good, sweet, or pleasant, food. (IDrd, M, K.) ― -b3- A new, or strange, thing, (شَىْءٌ طَرِيفٌ, [in some copies of the K, ظَرِيف is put in the place of طَرِيف,]) that one appropriates, or peculiarly assigns, [as a gift] to a friend; or by [the gift of] which one distinguishes a friend: (K:) any طُرْفَة [i. e. gift not given to any one before; or of which the recipient did not possess the like, and which pleases him; or novel, or rare, and pleasing, present]. (M, TA.) -A2- A thing protuberant in the middle of the upper lip, by nature. (Lth, * T, * S, M, K.) -A3- A مِسْقَاة [q. v.] with which one drinks. (M, TA.)

أَتْرَفُ
أَتْرَفُ ذ Having a natural protuberance in the middle of his upper lip, called تُرْفَة. (Lth, * T, * M, K.)

مُتْرَفٌ
مُتْرَفٌ مترف [pass. part. n. of 4, q. v.] One left to do what he will; not prevented from doing so. (Ibn- 'Arafeh, K.) ― -b2- And hence, (Ibn-'Arafeh, TA,) One enjoying, or leading, a plentiful; and a pleasant or an easy, and a soft or delicate, life; or a life of ease and plenty: (Ibn-'Arafeh, M, K, TA:) luxurious, or indulging himself largely in the pleasures, or delights, of the present life, and in its appetites, or eager desires: (Ibn-'Arafeh, TA:) one who is not prevented from enjoying himself: (K, TA:) and one whose means of subsistence are made ample, or plentiful; as also ↓ مُتَرَّفٌ: (M:) one whom plentifulness, and pleasantness or easiness, and softness or delicacy, of life, or whom a life of ease and plenty, (T,) or whom wealth, or what God has bestowed upon him, and plentifulness and easiness of life, (Mgh,) causes to exult, or to exult greatly, or excessively, and to behave insolently and unthankfully, or ungratefully: (T, Mgh:) and i. q. جَبَّارٌ [i. e. one who magnifies himself; or behaves proudly, haughtily, or insolently; &c.]: (K:) so says Katلdeh, in explaining the phrase أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا, in the Kur [xvii. 17: see أَمَرَ]: or, accord. to some, مترفيها here means the worst of its chiefs; and the leaders in evil. (TA.) ― -b3- Also, (TA,) or ↓ مُتَرَّفٌ, (T,) A boy made soft, or delicate, in body, and rendered submissive. (T, TA.)

مُتَرَّفٌ
مُتَرَّفٌ مترف : see مُتْرَفٌ, in two places.

##### Türkçe

تَرِفَ
1 **تَرِفَ** رف رفا ترف ورف , aor. **تَرَفَ** , (Sgh, K,) inf. n. **تَرَفٌ**, (M, TA,) O, bol ve hoş yahut kolay, ve yumuşak yahut nazik bir hayat sürdü; yahut rahatlık ve bolluk hayatı (sürdü); (M, Sgh, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **تترّف**. (K.) ― -b2- Ve önceki fiil, (mecazî farz edilerek:) O (bir bitki, yahut ot,) bol sulama sebebiyle gür, gelişmiş, sulu yahut özlü; yahut parlak ve taze oldu, yahut oldu. (M, TA.)

2 **تَرَّفَ** 4’e bak, iki yerde. ― -b2- **تَتْرِيفٌ** [görünüşe göre meçhul fiil **تُرِّفَ**’in mastarı olarak, ayrıca şunu da ifade eder:] iyi besleme. (M.) ― -b3- Ve **ترّف الرَّجُلَ**, ve ↓ **اترفهُ**, O, adamı boyun eğici kıldı; yahut onu boyun eğdirdi: ve o, adamı kral, yahut emir yaptı: [iki manada da] **رَفَّلَهُ** gibidir. (M.)

**أَتْرَفَتْهُ النِّعْمَةٌ**
4 **أَتْرَفَتْهُ النِّعْمَةٌ** ذ [Servet, yahut Allah’ın ona ihsan ettiği şey,] onu taşkınca davranır kıldı; aşırı derecede itaatsiz yahut asi kıldı; kendini yüceltir kıldı, ve küfürde ölçüsüz kıldı; yahut itaatsizlik fiillerinde ve kötülükte israfkâr kıldı: (S, K:) ve bunun gibi **سَعَةُ العَيْشِ** [hayatın bolluğu ve kolaylığı]: ve aynı şekilde, ↓ **تَرَّفَتْهُ** onu sevinçle kabarttı, yahut çokça, yahut aşırı derecede sevinçle kabarttı, ve küstahça ve nankörce, yahut şükürsüzce davranır kıldı. (TA.) Ve [Servet, yahut Allah’ın ona ihsan ettiği şey,] onu bol ve hoş yahut kolay, ve yumuşak yahut nazik bir hayat sürer kıldı; yahut rahatlık ve bolluk hayatı; bunun gibi ayrıca ↓ **تَرَّفَتْهُ**. (K.) ― -b2- **اترف الرَّجُلَ** O, adama onun şiddetle arzuladığı şey’i; yahut onun özlemini, yahut iştiyakını, yahut iştihasını verdi. (Lh, M.) ― -b3- 2’ye de bak. -A2- **اترف** ayrıca şunu ifade eder: O, taşkınlıkta, kötülükte, yahut doğru yoldan sapmada sebat etti, yahut ısrar etti, yahut buna azmetti. (El-'Ozeyzee, K.)

5 **تَتَرَّفَ** 1’e bak.

استترف
10 **استترف** **استترف** O, kendini büyüttü; yahut kibirli, mağrur, yahut küstahça davrandı: taşkınca davrandı; aşırı derecede itaatsiz yahut asi oldu; kendini yüceltti, ve küfürde ölçüsüz oldu; yahut itaatsizlik fiillerinde ve kötülükte israfkâr oldu. (Z, Sgh, K.)

**تُرْفَةٌ**
**تُرْفَةٌ** رف رفا رفه ترف ترفه ترفة ورف Hayatın bolluğu, ve hoşluğu yahut kolaylığı, ve yumuşaklığı yahut nazikliği; yumuşaklık yahut naziklik, ve rahatlık, konfor, yahut varlık hayatı; yahut rahatlık ve bolluk; eş anlamlısı **نَعْمَةٌ**, (T, K, TA,) ve **سَعَةُ العَيْشِ**: (TA:) yahut **نِعْمَةٌ** ile aynı (i. q.) [yani servet; yahut Allah’ın birine ihsan ettiği şey; vb.]. (Mgh, ve CK’de de böyledir. [Fakat ben bunu, **نَعْمة** için bir yanlış yazım zannediyorum.]) ― -b2- İyi, tatlı, yahut hoş yiyecek. (IDrd, M, K.) ― -b3- Yeni, yahut garip bir şey, (**شَىْءٌ طَرِيفٌ**, [K’nın bazı nüshalarında **ظَرِيف** **طَرِيف**’in yerine konmuştur,]) ki kişi onu bir dosta tahsis eder, yahut hususî olarak ayırır, [bir hediye olarak]; yahut [hediyesi] ile kişi bir dostu temyiz eder: (K:) herhangi bir **طُرْفَة** [yani daha önce kimseye verilmeyen bir hediye; yahut alanın benzerine sahip olmadığı ve onu hoşnut eden; yahut yeni, yahut nadir, ve hoş bir armağan]. (M, TA.) -A2- Üst dudağın ortasında, yaratılıştan, çıkıntılı bir şey. (Lth, * T, * S, M, K.) -A3- İçtiği bir **مِسْقَاة** [bkz.] . (M, TA.)

**أَتْرَفُ**
**أَتْرَفُ** ذ Üst dudağının ortasında, **تُرْفَة** denilen, tabiî bir çıkıntısı olan. (Lth, * T, * M, K.)

**مُتْرَفٌ**
**مُتْرَفٌ** مترف [4’ün mef’ûl ismi, bkz.] Dilediğini yapmaya bırakılmış; bundan men edilmemiş olan. (Ibn- 'Arafeh, K.) ― -b2- Ve buradan, (Ibn-'Arafeh, TA,) Bol; ve hoş yahut kolay, ve yumuşak yahut nazik bir hayat süren; yahut rahatlık ve bolluk hayatı: (Ibn-'Arafeh, M, K, TA:) lüks içinde olan, yahut dünya hayatının zevklerinde, yahut lezzetlerinde, ve onun iştihalarında, yahut şiddetli arzularında kendini genişçe salan: (Ibn-'Arafeh, TA:) kendini eğlendirmekten men edilmeyen kimse: (K, TA:) ve geçim vasıtaları geniş, yahut bol kılınmış olan; bunun gibi ayrıca ↓ **مُتَرَّفٌ**: (M:) ki hayatın bolluğu, ve hoşluğu yahut kolaylığı, ve yumuşaklığı yahut nazikliği, yahut rahatlık ve bolluk hayatı, (T,) yahut servet, yahut Allah’ın ona ihsan ettiği şey, ve hayatın bolluğu ve kolaylığı, (Mgh,) onu sevinçle kabartır, yahut çokça, yahut aşırı derecede sevinçle kabartır, ve küstahça ve nankörce, yahut şükürsüzce davranır kılar: (T, Mgh:) ve **جَبَّارٌ** ile aynı (i. q.) [yani kendini büyüten; yahut kibirli, mağrur, yahut küstahça davranan; vb.]: (K:) Katلdeh, Kur’ân’daki **أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا** ibaresini açıklarken böyle der [xvii. 17: **أَمَرَ**’a bak]: yahut, bazılarına göre, buradaki مترفيها onun reislerinin en kötülerini; ve kötülükte önderleri ifade eder. (TA.) ― -b3- Ayrıca, (TA,) yahut ↓ **مُتَرَّفٌ**, (T,) Bedeni yumuşatılmış, yahut nazikleştirilmiş, ve boyun eğdirilmiş bir oğlan. (T, TA.)

**مُتَرَّفٌ**
**مُتَرَّفٌ** مترف : **مُتْرَفٌ**’a bak, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَرِفَ
تَرِفَ A ( n. ac. تَرَف 4 ),
a.  Lived in luxury, inaffluence.

تَرَّفَ
تَرَّفَ II ,  أَتْرَفَ IV ,
a.  Enervated, demoralized, corrupted.

تَتَرَّفَ
تَتَرَّفَ V ,
a.  see I .

اِسْتَتْرَفَ
اِسْتَتْرَفَ X ,
a.  Was haughty, insolent, overbearing.

تُرْفَة
تُرْفَة 3t ,
a.  Luxury, affluence.

b.  Delicacy, dainty.

c.  Protuberance of the upper lip, pouting.

تِرْفَاس
تِرْفَاس
a.  Truffles.

تَرَّاق
تَرَّاق
a.  Oyster.

تِرْقُوَة
تِرْقُوَة ( pl. تَرَائِق ),
a.  Collar-bone, clavicle.

تِرْيَاق
تِرْيَاق G. ,
a.  Treacle.

b.  Antidote.

c.  Wine.

##### Türkçe

تَرِفَ
**تَرِفَ** A ( n. ac. **تَرَف** 4 ),
a. Lüks içinde, bollukta yaşadı.

تَرَّفَ
**تَرَّفَ** II , **أَتْرَفَ** IV ,
a. Gevşetti, ahlâken bozdu, ifsat etti.

تَتَرَّفَ
**تَتَرَّفَ** V ,
a. I’e bak.

اِسْتَتْرَفَ
**اِسْتَتْرَفَ** X ,
a. Kibirli oldu, küstah oldu, zorba oldu.

تُرْفَة
**تُرْفَة** 3t ,
a. Lüks, bolluk.

b. Naziklik, zariflik.

c. Üst dudağın çıkıntısı, büzülme.

تِرْفَاس
**تِرْفَاس**
a. Domalan mantarları.

تَرَّاق
**تَرَّاق**
a. İstiridye.

تِرْقُوَة
**تِرْقُوَة** ( pl. **تَرَائِق** ),
a. Köprücük kemiği, klavikula.

تِرْيَاق
**تِرْيَاق** G. ,
a. Pekmez.

b. Panzehir.

c. Şarap.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ترف
تَرِفَ - يَتْرَفُ - أَتْرَفَ - يُتْرِفُ، أُتْرِفَ - يُتْرَفُ - مُتْرَف - مُتْرَفُوْن
تَرِفَ - يَتْرَفُ + كائن: يبلغ غاية الشبع والارتواء والنعمة واللذة والراحة والسرور، فلا ينتبه ولا يلتفت لما سوى ذلك
أَتْرَفَ - يُتْرِفُ + كائن + كائناً + في مكان أو أمر: على وزن" أفعل " من " تَرِفَ - يَتْرَفُ ": جعله " يَتْرَفُ ": جعله ينغمسن باللذات ولا ينتبه لما سوى ذلك، فتتحول شخصيته إلى شخصية ميالة للكبر والاستخفاف بالمثل والقيم والآخرين، وما يرافق ذلك من ظلم وفساد وفسق
﴿وأترفناهم في الحياة الدنيا﴾
أُتْرِفَ - يُتْرَفُ: مبني للمجهول من " أَتْرَفَ - يُتْرِفُ ": جُعِل " مُتْرَفاً "
أُتْرِفَ - يُتْرَفُ + كائن + في مكان: التقدير: أَتْرَفَ + الكائن + نَفْسَه + في ذلك المكان: يبلغ غاية الشيع والارتواء والنعمة واللذة والراحة والسرور بالأنس والعيش في مكان
﴿وارجعوا إلى ما أترفتم فيه ومساكنكم﴾
أُتْرِفَ - يُتْرَفُ + كائن + في أمر: التقدير: أَتْرَفَ + الكائن + نَفْسَه+ في ذلك الأمر: يبلغ غاية الشيع والارتواء والنعمة واللذة والراحة والسرور بملازمة أمر وسلوك وفعل معين
﴿واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه﴾: واتبع الذين ظلموا السلوك والأفعال التي فيها انهماك وانغماس في الترف
مُتْرَف: اسم مفعول من " أَتْرَفَ - يُتْرِفُ ": الذي " أُتْرِف ": الذي أَتْرَفَ نفسه وأَتْرَفه الآخرون:  صفة تطلق على الفرد أو الأفراد الذين ينغمسون في الملذات، ولا يحاولون الانتباه إلى سوى ذلك، فتتحول شخصيتهم النفسية إلى شخصية ميالة للكبر والاستخفاف بالآخرة، والظلم والفساد والفسق
مُتْرَفُوْن: جمع" مُتْرَف"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " البطر والرفاهية والتكبر"، وهي:
فَرِهَ - يَفْرَهُ، تَرِفَ - يَتْرَفُ، مَرِحَ - يَمْرَحُ، بَطِرَ - يَبْطَرُ، مَنَّ - يَمُنُّ (المتعدي)، أَشِرَ - يَأْشَرُ
أَتْرَفَ - أترفناهم
	﴿وقال الملأ من قومه الذين كفروا وكذبوا بلقاء الآخرة وأترفناهم في الحياة الدنيا ما هذا إلا بشر مثلكم يأكل مما تأكلون منه ويشرب مما تشربون (33)﴾ المؤمنون
أُتْرِف - أترفتم - أترفوا
﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين (11) فلما أحسوا بأسنا إذا هم منها يركضون (12) لَا تَرْكُضُوا وَارْجِعُوا إِلَى مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَمَسَاكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ (13)قَالُوا يَاوَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ(14) فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين (15)﴾ الأنبياء ﴿فَلَوْلَا كَانَ مِنْ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ أُوْلُوا بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنْ الْفَسَادِ فِي الْأَرْضِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَا أُتْرِفُوا فِيهِ وَكَانُوا مُجْرِمِينَ(116)﴾ هود
مترفون
الكبر﴿وما أرسلنا في قرية من نذير إلا قال مترفوها إنا بما أرسلتم به كافرون(34)﴾ سبأ ﴿وكذلك ما أرسلنا من قبلك في قرية من نذير إلا قال مترفوها إنا وجدنا آباءنا على أمة وإنا على آثارهم مقتدون (23)﴾ الزخرف
يصرون على الحنث	﴿وأصحاب الشمال ما أصحاب الشمال (41) في سموم وحميم (42) وظل من يحموم (43) لا بارد ولا كريم (44)إنهم كانوا قبل ذلك مترفين (45) وكانوا يصرون على الحنث العظيم (46) وكانوا يقولون أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون (47) أو آباؤنا الأولون (48)﴾ الواقعة
لا ينهون عن الفساد الظلم	﴿فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين (116)﴾ هود ﴿وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين (11) فلما أحسوا بأسنا إذا هم منها يركضون (12) لا تركضوا وارجعوا إلى ما أترفتم فيه ومساكنكم لعلكم تسألون (13) قالوا ياويلنا إنا كنا ظالمين (14) فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين (15)﴾ الأنبياء
الفسق	﴿وإذا أردنا أن نهلك قرية أمرنا مترفيها ففسقوا فيها فحق عليها القول فدمرناها تدميرا (16)﴾ الإسراء
الاستخفاف بالآخرة	﴿حتى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجأرون (64) لا تجأروا اليوم إنكم منا لا تنصرون (65)﴾ المؤمنون
مختار الصحاح
● [ترف] ت ر ف: أتْرَفَتْهُ النعمة أطغته
الراغب
ترف
الترفه: التوسع في النعمة، يقال: أترف فلان فهو مترف. }أترفناهم في الحياة الدنيا﴿[المؤمنون/33]،﴾واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه﴿[هود/116]، وقال:﴾ارجعوا إلى ما أترفتم فيه﴿[الأنبياء/13]، و﴾أخذنا مترفيهم بالعذاب﴿[المؤمنون/64]، وهم الموصوفون بقوله سبحانه:﴾فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه{ [الفجر/15].
ملخص السان
1.     وتَرِفَ النباتُ: تَرَوّى
2.     والتَّتْريفُ   حُسْنُ الغِذاء.
3.     الترَفُ: التَّنَعُّمُ،
4.     والتُّرْفةُ النَّعْمةُ،
5.     وصبيٌّ مُتْرَفٌ إذا كان مُنَعَّمَ البدنِ مُدَلَّلاً
6.     والـمُتْرَفُ: الذي قد أَبْطَرَتْه النعمةُ وسَعة العيْشِ.
7.     وأَتْرَفَتْه   النَّعْمةُ أَي أَطْغَتْه.
8.     الـمُتْرَفُ: الـمُتَنَعِّمُ الـمُتَوَسِّعُ في مَلاذِّ الدنيا وشَهواتِها.
9.     ورجل مُتْرَفٌ ومُتَرَّفٌ: مُوَسَّعٌ عليه.
10.                        وتَرَّفَ الرجلَ وأَتْرَفَه: دَلَّلَه ومَلَّكَه.
11.                        إلا قال مُتْرَفُوها؛ أَي أُولو الترفةِ وأَراد رؤساءَها وقادةَ الشرّ منها.
12.                        والتُّرْفةُ: الطعامُ الطيب،
13.                        وأَتْرَفَ   الرجلَ: أَعطاه شَهْوَتَه؛
14.                        والتُّرْفة: الهَنةُ الناتئةُ في وسط الشَّفةِ العليا خِلْقةً وصاحبها أَتْرَفُ.
15.                         والتُّرفة: مِسْقاةٌ يُشْرَبُ بها.
لسان العرب
● - ترف: الترَفُ: التَّنَعُّمُ، والتُّرْفةُ النَّعْمةُ، والتَّتْريفُ   حُسْنُ الغِذاء. وصبيٌّ مُتْرَفٌ إذا كان مُنَعَّمَ البدنِ مُدَلَّلاً   والـمُتْرَفُ: الذي قد أَبْطَرَتْه النعمةُ وسَعة العيْشِ. وأَتْرَفَتْه   النَّعْمةُ أَي أَطْغَتْه.   وفي الحديث: أَوْهِ لفِراخِ محمدٍ من خليفة يُسْتَخْلَفُ عِتْريفٍ   مُتْرَفٍ؛ الـمُتْرَفُ: الـمُتَنَعِّمُ الـمُتَوَسِّعُ في مَلاذِّ الدنيا   وشَهواتِها. وفي الحديث: أَنَّ إبراهيم، عليه الصلاة والسلام، فُرَّ به من   جَبَّارٍ مُتْرَفٍ. ورجل مُتْرَفٌ ومُتَرَّفٌ: مُوَسَّعٌ عليه. وتَرَّفَ   الرجلَ وأَتْرَفَه: دَلَّلَه ومَلَّكَه. وقوله تعالى: إلا قال مُتْرَفُوها؛   أَي أُولو الترفةِ وأَراد رؤساءَها وقادةَ الشرّ منها.   والتُّرْفةُ، بالضم: الطعامُ الطيب، وكل طُرْفة تُرْفةٌ، وأَتْرَفَ   الرجلَ: أَعطاه شَهْوَتَه؛ هذه عن اللحياني. وتَرِفَ النباتُ: تَرَوّى.   والتُّرْفة، بالضم: الهَنةُ الناتئةُ في وسط الشَّفةِ العليا خِلْقةً وصاحبها   أَتْرَفُ. والتُّرفة: مِسْقاةٌ يُشْرَبُ بها.
مقاييس اللغة:
ترف التاء والراء والفاء كلمة واحدة، وهي التُّرْفَة: يقال رجلٌ مُترفٌ مُنَعَّمٌ، وَترَّفَهُ أهلُه إذا نعّموه بالطَّعام الطيِّب والشّيءِ يُخَصُّ به. وفي كتاب الخليل: التُّرْفَة الهَنَةُ في الشَّفَة العُلْيا، وهذا غلطٌ، إنَّما هي التُّفْرَةُ، وقد ذُكِرَتْ.
القاموس المحيط:
التُّرْفَةُ، بالضم النَّعْمَةُ، والطعامُ الطَّيِّبُ، والشيءُ الظريفُ تَخُصُّ به صاحِبَكَ، وهَنَةٌ ناتِئَةٌ وَسْطَ الشَّفَةِ العُلْيا خِلْقَةً، وهو أتْرَفُ. وتَرَفٌ، محرَّكةً جبلٌ، أو ع. وذو تَرَفٍ ع. وكفرِحَ تَنَعَّمَ.
وأتْرَفَتْهُ النِّعْمَةُ: أطغتْهُ، أو نَعَّمَتْهُ، كتَرَّفَتْهُ تَتْريفاً، و فلانٌ: أصَرَّ على البَغْي. والمُتْرَفُ، كمُكْرَم: المَتْروكُ يَصْنَعُ ما يَشاءُ لا يُمْنَعُ، والمُتَنَعِّمُ لا يُمْنَعُ من تَنَعُّمِه، والجَبَّارُ.
وتَتَرَّفَ: تَنَعَّمَ. واسْتَتْرَفَ: تَغَتْرَفَ وطَغَى.
تاج العروس:
ت ر ف
التُّرْفَةُ بِالضَّمِّ : النَّعْمَةُ وسَعَةُ العَيْشِ
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : التُّرْفَةُ : الطَّعَامُ الطَّيِّبُ أَو الشَّيْءُ الظَّرِيفُ تَخُصُّ به صَاحِبَكَ وكُلُّ طُرْفَةٍ تُرْفَةٌ
قال الجَوْهَرِيُّ : التٌّرْفَةُ : هَنَةٌ نَاتِئَةٌ وَسْطَ الشَّفَةِ الْعُلْيَا خِلْقَةً
قال اللَّيْثُ : وهو أَتْرَفُ مِن التُّرْفَةِ تُرْفَةِ الشَّفَةِ وقال ابنُ فارِسٍ : هي النُّقْرَةُ
وتَرَفٌ مُحَرَّكَةً : جَبَل لبني أَسَدٍ أَو : ع قال :
" أراحَنِي الرَّحْمنُ مِنْ قُبْلِ تَرَفْ
" أَسْفَلُهُ جَدْبٌ وأَعْلاهُ قَرَفْ وذُوَ تَرَفٍ : ع آخَرُ
وكَفَرِحَ : تَنَعَّمَ نَقَلَهُ الصَّاغَانيُّ . وأَتْرَفَتْهُ النَّعْمَةُ وسَعَةُ العَيْشِ : أَطْغَتْهُ كما في الصِّحاحِ قيل : أَتْرَفَتْهُ : نَعَّمَتْهُ ومنه قولُه تعالَى : ( ما أَتْرِفُوا ) أَي ما نُعِّمُوا كَتَرَّفَتْهُ تَتْرِيفاً أَي أَبْطَرَتْهُ
أُتْرِفَ فلانٌ : أَصَرَّ عَلَى الْبَغْىِ نَقَلَهُ الْعُزَيزِيُّ وأَنْشَد لِسُوَيْدٍ اليَشْكُرِيّ :
ثُمَّ وَلَّي وهْوَ لاَ يَحْمِي اسْتَهُ ... طَائِرُ الإِتْرَافِ عَنْهُ قد وَقَعْ قال ابنُ عَرَفَةَ : المُتْرَفُ كمُكْرَمٍ : المَتْرُوكُ يَصْنَعُ ما يَشَاءُ لا يُمْنَعُ منه قال : إِنَّمَا سُمِّيَ الْمُتَنَعِّمُ المُتَوَسِّع في مَلاَذِّ الدُّنْيَا وشَهَواتِهَا مُتْرَفاً لأنَّه مُطْلَقٌ له لا يُمْنَعُ مِن تَنَعُّمِهِ
المُتْرَفُ : الجَبَّارُ وبه فَسَّرَ قَتَادَةُ قولَهُ تعالَى : ( أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا ) أَي : جَبَابِرتَهَا وقالَ غيرُه : أُولِي التُّرْفَةِ وأَرادَ رُؤَسَاءَها وقَادَةَ الشَّرِّ منها
وتَتَرَّفَ : أَي تَنَعَّمَ . واسْتَتْرَفَ أَي : تَغَتْرَفَ وطَغَى نَقَلَهُ الزَّمَخْشَرِيُّ والصَّاغَانيُّ
ومّما يُسْتَدْرَكُ عليه : التَّرَفُ مُحَرَّكَةً : التَّنَعُّمُ
والتَّتْرِيفُ : حُسْنُ الغِذاءِ
وصَبِىٌّ مٌتْرَفٌ كمُكْرَمٍ : إِذا كان مُنَعَّمَ البَدَنِ مُدَلَّلاً . ورجلٌ مُتَرَّفٌ كمُعَظَّمٍ مُوَسَّعٌ عليه وتَرَّفَ الرَّجُلَ وأَتْرَفَهُ : دَلَّلَهُ
وأَتْرَفَ الرَّجُلَ : أَعْطَاهُ شَهْوَتَهُ وهذِه عن اللِّحيَانِيِّ
وتَرِفَ النَّبَاتُ كفَرِح : تَرَوَّي
والتُّرْفَةُ بِالضَّمِّ : مِسْقَاةٌ يُشْرَبُ بها

##### Türkçe

**ترف**
**تَرِفَ - يَتْرَفُ - أَتْرَفَ - يُتْرِفُ، أُتْرِفَ - يُتْرَفُ - مُتْرَف - مُتْرَفُوْن**

**تَرِفَ - يَتْرَفُ** + varlık: tokluğun, kanmanın, nimetin, lezzetin, rahatın ve sevincin en son haddine ulaşır; böylece uyanmaz ve bunun dışındakine dikkat etmez, dönüp bakmaz.

**أَتْرَفَ - يُتْرِفُ** + varlık + bir varlığı + bir yer veya işte: **" أفعل "** vezninde, **" تَرِفَ - يَتْرَفُ "**’tan: onu **" يَتْرَفُ "** kıldı; onu lezzetlere dalar hâle getirdi ve bunun dışındakine dikkat etmez hâle getirdi; böylece kişiliği, kibire ve örfleri, değerleri ve başkalarını küçümsemeye meyilli bir kişiliğe dönüşür; bununla birlikte zulüm, fesat ve fısk da eşlik eder.
﴿**وأترفناهم في الحياة الدنيا**﴾

**أُتْرِفَ - يُتْرَفُ**: **" أَتْرَفَ - يُتْرِفُ "**’tan meçhul bina: **" مُتْرَفاً "** kılındı.

**أُتْرِفَ - يُتْرَفُ** + varlık + bir yerde: takdir: **أَتْرَفَ** + varlık + **نَفْسَه** + o yerde: bir yerde ünsiyet ve yaşama ile tokluğun, kanmanın, nimetin, lezzetin, rahatın ve sevincin en son haddine ulaşır.
﴿**وارجعوا إلى ما أترفتم فيه ومساكنكم**﴾

**أُتْرِفَ - يُتْرَفُ** + varlık + bir işte: takdir: **أَتْرَفَ** + varlık + **نَفْسَه** + o işte: belirli bir işe, gidişe ve fiile devam etmekle tokluğun, kanmanın, nimetin, lezzetin, rahatın ve sevincin en son haddine ulaşır.
﴿**واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه**﴾: zulmedenler, içinde refaha dalma ve refaha gömülme bulunan gidiş ve fiilleri izlediler.

**مُتْرَف**: **" أَتْرَفَ - يُتْرِفُ "**’tan ism-i mef’ûl: **" أُتْرِف "** edilen; kendisini **أَتْرَفَ** eden ve başkalarının onu **أَتْرَفَ** ettiği: lezzetlere dalan, bunun dışındakine dikkat etmeye çalışmayan fert veya fertler için kullanılan bir sıfat; böylece onların psikolojik kişiliği, kibire ve âhireti küçümsemeye, zulme, fesada ve fıska meyilli bir kişiliğe dönüşür.

**مُتْرَفُوْن**: **" مُتْرَف"**’ın çoğulu.

Ve lafız, **" البطر والرفاهية والتكبر"** lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**فَرِهَ - يَفْرَهُ، تَرِفَ - يَتْرَفُ، مَرِحَ - يَمْرَحُ، بَطِرَ - يَبْطَرُ، مَنَّ - يَمُنُّ (المتعدي)، أَشِرَ - يَأْشَرُ**

**أَتْرَفَ - أترفناهم**
	﴿**وقال الملأ من قومه الذين كفروا وكذبوا بلقاء الآخرة وأترفناهم في الحياة الدنيا ما هذا إلا بشر مثلكم يأكل مما تأكلون منه ويشرب مما تشربون (33)**﴾ المؤمنون

**أُتْرِف - أترفتم - أترفوا**
﴿**وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين (11) فلما أحسوا بأسنا إذا هم منها يركضون (12) لَا تَرْكُضُوا وَارْجِعُوا إِلَى مَا أُتْرِفْتُمْ فِيهِ وَمَسَاكِنِكُمْ لَعَلَّكُمْ تُسْأَلُونَ (13)قَالُوا يَاوَيْلَنَا إِنَّا كُنَّا ظَالِمِينَ(14) فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين (15) **﴾ الأنبياء ﴿**فَلَوْلَا كَانَ مِنْ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ أُوْلُوا بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنْ الْفَسَادِ فِي الْأَرْضِ إِلَّا قَلِيلًا مِمَّنْ أَنْجَيْنَا مِنْهُمْ وَاتَّبَعَ الَّذِينَ ظَلَمُوا مَا أُتْرِفُوا فِيهِ وَكَانُوا مُجْرِمِينَ(116)**﴾ هود

**مترفون**

Kibir ﴿**وما أرسلنا في قرية من نذير إلا قال مترفوها إنا بما أرسلتم به كافرون(34)**﴾ سبأ ﴿**وكذلك ما أرسلنا من قبلك في قرية من نذير إلا قال مترفوها إنا وجدنا آباءنا على أمة وإنا على آثارهم مقتدون (23)**﴾ الزخرف

Büyük günaha ısrar ederler ﴿**وأصحاب الشمال ما أصحاب الشمال (41) في سموم وحميم (42) وظل من يحموم (43) لا بارد ولا كريم (44)إنهم كانوا قبل ذلك مترفين (45) وكانوا يصرون على الحنث العظيم (46) وكانوا يقولون أئذا متنا وكنا ترابا وعظاما أئنا لمبعوثون (47) أو آباؤنا الأولون (48) **﴾ الواقعة

Fesattan men etmezler; zulüm ﴿**فلولا كان من القرون من قبلكم أولوا بقية ينهون عن الفساد في الأرض إلا قليلا ممن أنجينا منهم واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه وكانوا مجرمين (116)**﴾ هود ﴿**وكم قصمنا من قرية كانت ظالمة وأنشأنا بعدها قوما آخرين (11) فلما أحسوا بأسنا إذا هم منها يركضون (12) لا تركضوا وارجعوا إلى ما أترفتم فيه ومساكنكم لعلكم تسألون (13) قالوا ياويلنا إنا كنا ظالمين (14) فما زالت تلك دعواهم حتى جعلناهم حصيدا خامدين (15) **﴾ الأنبياء

Fısk ﴿**وإذا أردنا أن نهلك قرية أمرنا مترفيها ففسقوا فيها فحق عليها القول فدمرناها تدميرا (16)**﴾ الإسراء

Âhireti küçümseme ﴿**حتى إذا أخذنا مترفيهم بالعذاب إذا هم يجأرون (64) لا تجأروا اليوم إنكم منا لا تنصرون (65) **﴾ المؤمنون

مختار الصحاح
● [**ترف**] ت ر ف: **أتْرَفَتْهُ** nimet onu azdırdı.

الراغب
**ترف**
**الترفه**: nimette genişleme; “falanca **أترف** etti, o da **مترف**tir” denir. ﴿**أترفناهم في الحياة الدنيا**﴾ [المؤمنون/33]، ﴿**واتبع الذين ظلموا ما أترفوا فيه**﴾ [هود/116]، ve dedi: ﴿**ارجعوا إلى ما أترفتم فيه**﴾ [الأنبياء/13]، ve ﴿**أخذنا مترفيهم بالعذاب**﴾ [المؤمنون/64]، ve onlar, Yüce’nin şu sözüyle vasfedilenlerdir: ﴿**فأما الإنسان إذا ما ابتلاه ربه فأكرمه ونعمه**﴾ [الفجر/15].

ملخص السان
1. Ve **تَرِفَ** bitki: kandı.
2. Ve **التَّتْريفُ**: gıdanın güzelliği.
3. **الترَفُ**: nimet içinde yaşama,
4. ve **التُّرْفةُ**: nimet,
5. ve **صبيٌّ مُتْرَفٌ**: beden bakımından nimetlendirilmiş, şımartılmış ise,
6. ve **الـمُتْرَفُ**: nimetin ve geçim genişliğinin onu azdırdığı kimsedir.
7. Ve **أَتْرَفَتْهُ النَّعْمةُ** yani onu azdırdı.
8. **الـمُتْرَفُ**: dünyanın hazlarında ve şehvetlerinde nimet içinde genişleyen kimsedir.
9. Ve **رجل مُتْرَفٌ** ve **مُتَرَّفٌ**: kendisine genişlik verilmiş.
10. Ve **تَرَّفَ** adamı ve **أَتْرَفَه**: onu şımarttı ve ona mülk verdi.
11. “Ancak **مُتْرَفُوها** dedi”; yani nimet sahipleri; onunla, onların reislerini ve onlardan şerrin önderlerini kastetti.
12. Ve **التُّرْفةُ**: güzel yemek,
13. ve **أَتْرَفَ** adamı: ona arzusunu verdi;
14. ve **التُّرْفة**: üst dudağın ortasında yaratılıştan çıkıntılı et parçası; sahibi **أَتْرَفُ**tur.
15. ve **التُّرفة**: onunla içilen bir suluk.

لسان العرب
● - **ترف**: **الترَفُ**: nimet içinde yaşama; **التُّرْفةُ**: nimet; **التَّتْريفُ**: gıdanın güzelliği. Ve **صبيٌّ مُتْرَفٌ**: beden bakımından nimetlendirilmiş, şımartılmış ise. Ve **الـمُتْرَفُ**: nimetin ve geçim genişliğinin onu azdırdığı kimsedir. Ve **أَتْرَفَتْهُ النَّعْمةُ** yani onu azdırdı. Hadiste: “Muhammed’in yavrularına yazık; yerine halife tayin edilecek bir halifeden: **عِتْريفٍ مُتْرَفٍ**”; **الـمُتْرَفُ**: dünyanın hazlarında ve şehvetlerinde nimet içinde genişleyen kimsedir. Ve hadiste: İbrahim’e, عليه الصلاة والسلام, **جَبَّارٍ مُتْرَفٍ**’tan kaçırıldı. Ve **رجل مُتْرَفٌ** ve **مُتَرَّفٌ**: kendisine genişlik verilmiş. Ve **تَرَّفَ** adamı ve **أَتْرَفَه**: onu şımarttı ve ona mülk verdi. Ve Yüce’nin sözü: “ancak **مُتْرَفُوها** dedi”; yani nimet sahipleri; onunla, onların reislerini ve onlardan şerrin önderlerini kastetti. Ve **التُّرْفةُ** (ötre ile): güzel yemek; ve her **طُرْفة** bir **تُرْفة**dir. Ve **أَتْرَفَ** adamı: ona arzusunu verdi; bu, لحياني’den. Ve **تَرِفَ** bitki: kandı. Ve **التُّرْفة** (ötre ile): üst dudağın ortasında yaratılıştan çıkıntılı et parçası; sahibi **أَتْرَفُ**tur. Ve **التُّرفة**: onunla içilen bir suluk.

مقاييس اللغة:
**ترف**: **التاء** ve **الراء** ve **الفاء** bir tek kelimedir; o da **التُّرْفَة**dir: “nimetlendirilmiş **مُترف** bir adam” denir; ve ailesi onu, güzel yemekle ve kendisine tahsis edilen şeyle nimetlendirdiklerinde **وَترَّفَهُ**. Halil’in kitabında: **التُّرْفَة** üst dudaktaki et parçasıdır; bu yanlıştır; ancak o **التُّفْرَة**dir; zikredilmiştir.

القاموس المحيط:
**التُّرْفَةُ** (ötre ile): nimet, güzel yemek, arkadaşını kendisiyle özel kıldığın zarif şey; ve üst dudağın ortasında yaratılıştan çıkıntılı bir et parçası; o **أتْرَفُ**tur. Ve **تَرَفٌ** (harekeli): بني أسد için bir dağ; yahut bir yer adı. Ve **ذو تَرَفٍ**: başka bir yer adı. Ve **كفرِحَ**: nimet içinde yaşadı.
Ve **وأتْرَفَتْهُ النِّعْمَةُ**: onu azdırdı; yahut onu nimetlendirdi; **كتَرَّفَتْهُ تَتْريفاً**. Ve falanca: azgınlıkta ısrar etti. Ve **المُتْرَفُ** ( **مُكْرَم** gibi): dilediğini yapar, engellenmez diye bırakılan; ve nimet içinde olan, nimetlenmesinden engellenmeyen; ve zorba.
Ve **تَتَرَّفَ**: nimet içinde yaşadı. Ve **اسْتَتْرَفَ**: azdı ve taşkınlık etti.

تاج العروس:
ت ر ف
**التُّرْفَةُ** (ötre ile): nimet ve geçim genişliği.
İbn Düreyd dedi: **التُّرْفَة**: güzel yemek yahut arkadaşını kendisiyle özel kıldığın zarif şey; ve her **طُرْفَة** bir **تُرْفَة**dir.
Cevherî dedi: **التٌّرْفَة**: üst dudağın ortasında yaratılıştan çıkıntılı bir et parçası.
Leyth dedi: o, dudağın **تُرْفَة**si olan **التُّرْفَة**den dolayı **أَتْرَفُ**tur. İbn Fâris dedi: o, çukurdur.
Ve **تَرَفٌ** (harekeli): بني أسد için bir dağ; yahut bir yer adı; dedi ki:
" أراحَنِي الرَّحْمنُ مِنْ قُبْلِ تَرَفْ
" أَسْفَلُهُ جَدْبٌ وأَعْلاهُ قَرَفْ
Ve **ذُوَ تَرَفٍ**: başka bir yer adı.
Ve **كَفَرِحَ**: nimet içinde yaşadı; bunu صاغاني nakletti. Ve **أَتْرَفَتْهُ النَّعْمَةُ** ve geçim genişliği: onu azdırdı; صحاح’ta olduğu gibi. Denildi ki: **أَتْرَفَتْهُ**: onu nimetlendirdi; bunun örneği Yüce’nin sözü: (**ما أَتْرِفُوا**) yani “ne nimetlendirildiler”; **كَتَرَّفَتْهُ تَتْرِيفاً** yani onu azdırdı.
**أُتْرِفَ** falanca: azgınlıkta ısrar etti; bunu عزيزي nakletti; ve Süveyd el-Yeşkürî’den şu beyti rivayet etti:
ثُمَّ وَلَّي وهْوَ لاَ يَحْمِي اسْتَهُ ... طَائِرُ الإِتْرَافِ عَنْهُ قد وَقَعْ
İbn Arefe dedi: **المُتْرَفُ** ( **مُكْرَم** gibi): dilediğini yapar, ondan engellenmez diye bırakılan. Dedi ki: dünyanın hazlarında ve şehvetlerinde nimet içinde genişleyen kimseye ancak **مُتْرَفاً** denildi; çünkü o, kendisine serbest bırakılmıştır; nimetlenmesinden engellenmez.
**المُتْرَفُ**: zorbadır; Katâde, Yüce’nin şu sözünü bununla tefsir etti: (**أَمَرْنَا مُتْرَفِيهَا**) yani “onun zorbaları”. Başkası dedi: nimet sahipleri; onunla, onların reislerini ve onlardan şerrin önderlerini kastetti.
Ve **تَتَرَّفَ**: yani nimet içinde yaşadı. Ve **اسْتَتْرَفَ**: yani azdı ve taşkınlık etti; bunu زمخشري ve صاغاني nakletti.
Ve kendisine ilâve edilenlerdendir: **التَّرَفُ** (harekeli): nimet içinde yaşama.
Ve **التَّتْرِيفُ**: gıdanın güzelliği.
Ve **صَبِىٌّ مٌتْرَفٌ** ( **مُكْرَم** gibi): beden bakımından nimetlendirilmiş, şımartılmış ise. Ve **رجلٌ مُتَرَّفٌ** ( **مُعَظَّم** gibi): kendisine genişlik verilmiş. Ve **تَرَّفَ** adamı ve **أَتْرَفَهُ**: onu şımarttı.
Ve **أَتْرَفَ** adamı: ona arzusunu verdi; bu, لحياني’dendir.
Ve **تَرِفَ** bitki ( **كفَرِح** gibi): kandı.
Ve **التُّرْفَةُ** (ötre ile): onunla içilen bir suluk.
