# ترف — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%81/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ترف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ترف

ت ر ف
ترف ، تفر ، رفت ، فتر ، فرت : ( مستعملة ) .
( ترف ) : قال الليث : التُّرْفَةُ والطُّرْمَةُ من وَسط الشفة خِلْقَةً وصاحبها أَتْرَفُ .
وقال غيره : التُّرفةُ النَّعْمَةُ ، وصبيٌّ مَتَرَّف إذا كان مُنَعَّمَ البَدَنِ مُدَلَّلاً ، والمُتْرَفُ الذي أَبْطَرَتْهُ النِّعْمة ، وسَعَةُ العَيْشِ .
وقال ابن عرفة : المترف المتروك يصنع ما يشاء لا يمنع منه ، وقيل للمتنعِّم : مُترف لأنه مُطلق له لا يمنع من تنعم ، أَمَرْنَا مُتْرفيها ، قال قتادة جبابرتها .
تفر : أبو عُبيد عن الأصمعي : التِّفْرَةُ من الإنسان الدائرة التي عند الأنف وسط الشفة العليا .
وقال ابن الأعرابيّ : يقال لهذه الدائرة : تَفِرَة وتُفْرَة وتُفَرَة وتِفْرَة .
وقال الطِّرمّاح :
لها تَفِرَاتٌ تحتَها وقُصَارها
إلى مَشْرَةٍ لم تَعْتَلِقْ بالمحاجِنِ
وقال أبو عمرو : التَّفِرَاتُ من النبات ما لا تَسْتَمْكِنُ منه الرَّاعِيةُ لِصِغَرِها وأرض مُتْفِرَةٌ فيها تَفِرَاتٌ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : التَّافِرُ الوَسِخُ من الناس ، ورجل تَفِرٌ وتَفْرَانُ .
قال : وأَتْفَرَ الرَّجُلُ إذا خَرَج شَعْر أَنْفِه إلى تِفْرَتِه وهو عيب .
رفت : يقال : رَفَتُّ الشيءَ وحطَمتُه وكَسْرتُه ، والرُّفاتُ الحطامُ من كل شيء تَكسَّر ، يقال : رَفَتَ عِظامَ الجَزُور رَفْتاً إذا كَسَرَها ليَطبُخها ويستخرجَ إهالَتها .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الرُّفَتُ التِّبْنُ .
ويقال في مَثَلٍ : أَنا أَغْنَى عنك من التُّفَهِ عن الرُّفَتِ ، والتُّفَهُ عَنَاقُ الأرض وهو ذو نابٍ لا يَرْزأُ التِّبْنَ والكَلأَ والتُّفَهُ تكتب بالهاء والرُّفَتُ بالتاء .
فرت : الفُرَاتُ : أعذَبُ المِياه قال الله جلّ وعزّ : ( هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ ) ( الفرقان : 53 ) وقد فَرُتَ الماءُ يَفْرُتُ فُروتَةً إذا عَذُبَ فهو فُرَاتٌ .
وقال ابن الأعرابي : فَرِتَ الرجلُ بكسر الراء إذا ضَعُفَ عقله بعد مُسْكَةٍ .
فتر : قال الليث : فَتَرَ فلان يَفْتُرُ فُتوراً إذا سكن عن حِدَّتِه ولانَ بَعْدَ شِدَّتِه ، وطَرْفٌ فاتِرٌ فيه فُتورٌ وسُجُوٌّ ليس بِحادِّ النظر .
ويقال : أَجِدُ في نفسي فَتْرَةً وهي كالضَّعْفَةِ ، ويقال للشيخ قد عَلَتْهُ كَبْرَةٌ
وعَرَتْهُ فَتْرَةٌ ، والفِترُ قَدْرُ ما بين طَرَفِ الإبهام وطَرَفِ الْمُسَبِّحَة ، وقد فَتَرْتُ الشيءَ إذا قَدَّرْتَهُ بِفِتْرِك ، كما تقول : شَبَرْتُهُ بِشِبْرِي .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : أَفْتَرَ الرجُلُ إذا ضَعُفَتْ جُفُونه فانكسر طَرْفُه .
وفي الحديث أنه عليه السلام : نهَى عن كل مُسْكِرٍ ومُفَتِّر ؛ فالمسْكر الذي يُزيل العقل إذا شُرِبَ والْمُفَتِّر الذي يُفَتِّرُ الجسدَ إذا شُرِبَ ، وماءٌ فاتِرٌ بيْن الحارّ والبارد .
وقال ابن مُقبل يصف غَيْثاً :
تَأَمَّلْ خَلِيليِ هَلْ تَرَى ضَوْءَ بارقٍ
يَمانٍ مَرَتْه رِيحُ نَجْدٍ فَفَتّرَا
قال حمّاد الراوية : فتَّرَ أي أقامَ وسَكَن .
وقال الأصمعيّ : فتَّرَ مَطَرَ فَرَّغَ ماءَه وكَفَّ وتَحيَّر .
أبو زيد : الفُتْرُ النَّبِيةُ وهو الذي يُعْمَلُ من خُوصٍ يُنْخَل عليه الدقيقُ كالسُّفْرة .

### Türkçe

ت ر ف
**ترف** ، **تفر** ، **رفت** ، **فتر** ، **فرت** : ( kullanımdadır ) .

( **ترف** ) : Leys dedi: **التُّرْفَةُ** ve **الطُّرْمَةُ** yaratılışça dudağın ortasındandır; sahibi **أَتْرَفُ**’tur.
Başkası dedi: **التُّرفةُ** nimettir; beden bakımından nimetlendirilmiş, şımartılmış, nazlandırılmış ise çocuk **مَتَرَّف**’tir; **المُتْرَفُ** ise nimetin ve geçim genişliğinin onu azdırdığı kimsedir.
İbn Arafe dedi: **المترف**; bırakılmış olandır, dilediğini yapar, ondan men edilmez. Nimetlenen kimseye **مُترف** denildi; çünkü ona serbest bırakılmıştır, nimetlenmekten men edilmez. **أَمَرْنَا مُتْرفيها**; Katâde dedi: onların zorba ileri gelenleri.

**تفر** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **التِّفْرَةُ** insandan, burun yanında üst dudağın ortasındaki dairedir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Bu daireye şöyle denir: **تَفِرَة** ve **تُفْرَة** ve **تُفَرَة** ve **تِفْرَة**.
Tırimmâh dedi:
Onun, altında ve kısaları bulunan **تَفِرَاتٌ**’ı vardır,
Kancalara takılmamış bir **مَشْرَةٍ**’ye doğru.
Ebû Amr dedi: **التَّفِرَاتُ** bitkiden, küçüklüğünden dolayı otlayanın ondan yararlanamadığı şeydir; ve **أرض مُتْفِرَةٌ**: içinde **تَفِرَاتٌ** bulunan (arazi).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّافِرُ** insanlardan pis olandır; ve adam **تَفِرٌ** ve **تَفْرَانُ**.
Dedi: Adamın, burnunun kılı **تِفْرَتِه**’sine doğru çıktığında **أَتْفَرَ** olur; bu bir ayıptır.

**رفت** : Denir: Şeyi **رَفَتُّ**; onu parçaladım, kırdım. **الرُّفاتُ**: kırılıp parçalanmış her şeyin kırıntısıdır. Denir: Deve kemiğini, pişirsin ve iç yağını çıkarsın diye kırdığında **رَفَتَ عِظامَ الجَزُور رَفْتاً**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرُّفَتُ** saman kırpıntısıdır.
Bir meselde denir: Ben, senden, **التُّفَهِ**’in **الرُّفَتِ**’ten müstağni oluşundan daha müstağniyim. **التُّفَهُ** yerin yaban keçisidir; o, diş sahibidir; samanı ve otu eksiltmez. **التُّفَهُ** **الهاء** ile, **الرُّفَتُ** ise **التاء** ile yazılır.

**فرت** : **الفُرَاتُ**: suların en tatlısıdır. Allah جلّ وعزّ dedi: ( **هَاذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَهَاذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ** ) (Furkan: 53). Su, tatlılaştığında **فَرُتَ الماءُ يَفْرُتُ فُروتَةً**; o hâlde o **فُرَاتٌ**’tır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam, bir tutunmadan sonra aklı zayıfladığında, **الراء**’yı kesreleyerek **فَرِتَ** olur.

**فتر** : Leys dedi: Falan, keskinliğinden durulup şiddetinden sonra yumuşadığında **فَتَرَ**; **يَفْتُرُ فُتوراً**. **طَرْفٌ فاتِرٌ**: onda **فُتورٌ** ve sükûnet vardır; bakışı keskin değildir.
Denir: Nefsimde **فَتْرَةً** buluyorum; o, zayıflık gibidir. Ve ihtiyara, üzerine yaşlılık çöktüğünde: ona bir **كَبْرَةٌ** yükseldi ve ona bir **فَتْرَةٌ** arız oldu, denir. **الفِترُ**; başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu arasındaki miktardır. Ve şeyi, **فِتْرِك** ile takdir ettiğinde **فَتَرْتُ الشيءَ**; tıpkı “onu, benim karışımla ölçtüm” dediğin gibi: **شَبَرْتُهُ بِشِبْرِي**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adamın göz kapakları zayıflayıp bakışı kırıldığında **أَفْتَرَ** olur.
Hadiste, onun عليه السلام: her sarhoş ediciden ve **مُفَتِّر**’den nehyetti; sarhoş edici, içildiğinde aklı giderendir; **الْمُفَتِّر** ise içildiğinde bedeni gevşetendir. Ve **ماءٌ فاتِرٌ**: sıcak ile soğuk arasındadır.
İbn Mukbil, bir yağmuru vasfederek dedi:
İki dostum, düşünün; bir şimşeğin ışığını görüyor musunuz,
Yemenli; Necd rüzgârı onu geçirdi de **فَفَتّرَا**.
Hammâd er-Râviye dedi: **فتَّرَ** yani ikamet etti ve duruldu.
Asmaî dedi: **فتَّرَ**; yağmur suyunu boşalttı, kesti ve duraksadı.
Ebû Zeyd: **الفُتْرُ**; **النَّبِيةُ**’dir; o, hurma yaprağından yapılır; üzerinde un elenir; sofra bezi gibidir.
