# ترق — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%82/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%82/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ترق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%82.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ترق

ترق
تَرَقَ - يَتْرِقُ (تَرْقَى - يُتَرْقِي) - تَرَق - تَرْقُوَة - تَرَاقِي
تَرَقَ - يَتْرِقُ (تَرْقَى - يُتَرْقِي) + الكائن: ينتقل ملامساً الأرض بخطوات صغيرة رفيقة
تَرَق: على وزن " فَعَل " اسم فعل تَرَقَ - يَتْرِقُ ": اسم آلة منه: شبيه الدرج
تَرْقُوَة: تصغير " تَرَق": الدريجة الصغيرة: وهي اصطلاحاً العظم في أسفل الرقبة وأعلى الصدر الذي على شكل درجة تصعد من القص إلى لوح الكتف
تَرَاقِي: جمع " تَرَق" أو جمع " تَرْقُوَة"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " حركة الانتقال ملامساً الأرض بالحمل على أرجل، مع الترتيب بحسب اتساع الخطوة، وهي:
دَبَّ - يَدِبُّ، خَطَا - يَخْطُوْ، رَجِلَ - يَرْجَلُ، دَرَجَ - يَدْرُجُ، وَطِئَ - يَطَأُ، تَرَقَ - يَتْرِقُ (تَرْقَى - يُتَرْقِي)
يفرق لفظاً:
رَقِيَ - يَرْقَى + الكائن + في شيء: يصعد للأعلى وهو في داخل شيء يستعمله للصعود
رَقَى - يَرْقِيْ + كائن + كائناً: يشفيه بالتعاويذ
تَرَقَ - يَتْرِقُ(تَرْقَى - يُتَرْقِي) + الكائن: يتدرج صاعداً: ينتقل خطوة خطوة نحو الأعلى
التراقي
 	﴿كلا إذا بلغت التراقي (26)﴾ القيامة
مختار الصحاح
● [ترق] ت ر ق: التِّرْيَاقُ بكسر التاء دواء السموم فارسي معرب و التَّرْقُوَةُ العظم الذي بين ثغرة النحر والعاتق ولا تضم التاء
الراغب
ترق
- قال تعالى: }كلا إذا بلغت التراقي وقيل من راق{ [القيامة/26]، جمع ترقوة، وهي عظم وصل ما بين ثغرة النحر والعاتق.
ملخص اللسان
1.                     التِّرَقُ: شَبِيه بالدُّرْج
2.     والتَّرْقُوَتانِ: العظمان المُشْرِفان بين ثُغْرة النحْر والعاتِق تكون للناس وغيرهم وجمعها التراقي؛
3. وتَرْقاهُ: أَصابَ تَرْقُوتَه، وتَرْقَيْتُه أَيضاً تَرْقاةً: أَصبْتُ تَرْقُوته.
لسان العرب
● - ترق: التِّرَقُ: شَبِيه بالدُّرْج؛ قال الأَعشى:   ومارِد من غُواةِ الجنّ، يَحْرُسها   ذُو نِيقةٍ مُسْتَعِدٌّ دونها تَرَقا   دونها: يعني دون الدُّرَّة.   والتَّرْقُوَتانِ: العظمان المُشْرِفان بين ثُغْرة النحْر والعاتِق تكون   للناس وغيرهم؛ أَنشد ثعلب في صفة قطاة:   قَرَتْ نُطْفةً بين التَّراقي، كأنَّها   لدَى سَفَط بين الجَوانِح مُقْفَلِ   وهي التَّرْقُوَةُ، فَعْلُوَةٌ، ولا تقل تُرقوة، بالضم، وقيل: هي عظم   وصل بين ثُغرة النحر والعاتق من الجانبين، وجمعها التراقي؛ وقوله أَنشده   يعقوب:   همُ أَوْرَدُوكَ الموتَ حينَ أَتيتَهم،   وجاشَتْ إليكَ النفْسُ بين التَّرائقِ   إنما أَراد بين التراقي فقَلَب. وتَرْقاهُ: أَصابَ تَرْقُوتَه،   وتَرْقَيْتُه أَيضاً تَرْقاةً: أَصبْتُ تَرْقُوته. وفي حديث الخوارج: يقرأُون   القرآن لا يُجاوز حَناجِرهم وتَراقِيَهم؛ والمعنى أَن قراءَتهم لا يرفعها   الله ولا يقبلها فكأنها لم تُجاوز حُلوقهم، وقيل: المعنى لا يعملون بالقرآن   ولا يثابون على قراءته ولا يحصل لهم غير القراءة.   والتِّرياق، بكسر التاء: معروف، فارسي معرّب، هو دَواء السُّموم لغة في   الدِّرْياق، والعرب تسمي الخمر تِرياقاً وتِرْياقة لأَنها تذهَب   بالهَمَّ؛ ومنه قول الأَعشى، وقيل البيت لابن مُقبل:   سَقَتْني بصَهْباءَ تِرْياقةٍ،   متى ما تُلَيِّنْ عِظامي تَلِنْ   وفي الحديث: إنَّ في عَجْوةِ العاليةِ تِرْياقاً؛ الترياقُ: ما يُستعمل   لدَفع السَّمّ من الأَدْوية والمَعاجِين، ويقال دِرْياق، بالدال أَيضاً.   وفي حديث ابن عُمر: ما أُبالي ما أَتيتُ إن شربت ترياقاً؛ إنما كرهه من   أَجل ما يقَع فيه من لُحوم الأَفاعي والخَمْر وهي حرام نَجِسة، قال:   والترياق أَنواع فإذا لم يكن فيه شيء من ذلك فلا بأْس به، وقيل: الحديث مطلق   فالأَولى اجتنابه كلُّه.
مقاييس اللغة:
(ترق) التاء والراء والقاف ليس فيه شيءٌ غير التَّرْقُوَة، فإنّ الخليل زعَمَ أنّها فَعْلُوَة، وهو عظمٌ وصَلَ ما بين ثُغْرة النَّحْرِ والعاتق.
القاموس المحيط:
التِرْياقُ، بالكسر دَواءٌ مُرَكَّبٌ، اخْتَرَعَهُ ماغَنيسُ، وتَمَّمَهُ أنْدَروماخِسُ القَديمُ، بزِيادَةِ لُحومِ الأفاعِي فيه، وبها كَمَلَ الغَرَضُ، وهو مُسَمِّيهِ بهذا لأَنه نافِعٌ من لَدْغِ الهَوامِّ السَّبُعِيَّةِ، وهي باليونانيَّةِ تِرْياءٌ، نافِعٌ من الأدْوِيَةِ المَشْروبَةِ السُّمِّيَّةِ، وهي باليونانيَّةِ قاآ، مَمْدودَةً، ثم خُفِّفَ وعُرِّبَ، وهو طِفْلٌ إلى سِتَّةِ أشْهُرٍ، ثم مُتَرَعْرِعٌ إلى عَشْرِ سنينَ في البِلادِ الحارَّةِ، وعشرينَ في غيرِها، ثم يَقِفُ عَشْراً فيها وعِشْرينَ في غيرِها، ثم يَموتُ ويَصيرُ كبَعْضِ المَعاجينِ،
و: ة بهراةَ، وفَرَسٌ للخَزْرَجِ، والخَمْرُ، كالتِرْياقَةِ. والتَّرْقُوَةُ، ولا تُضَمُّ تاؤُه: العُظَيْمُ بين ثُغْرَةِ النَّحْرِ والعاتِقِ، ج: التَّراقِي، والتَّرايقُ، فَعْلُوَةٌ لقولهم: تَرْقَيْتُه تَرْقاةً، أي: أصَبْتُ تَرْقُوَتَهُ.
تاج العروس:
ت - ر - ق
الترياق بالكسرة دواء مركب من أجزاء كثيرة ويطلق على ماله زهرية ونفع عظيم سريع وهو الآن يطلق على العادي الذي اخترعه ماغنيس الحكيم وتممه أندروماخس القديم بعد ألف ومائة وخمسين سنة بزيادة لحوم الأفاعي فيه وبها كمل الغرض وهو مسميه بهذا الاسم لأنه نافع من لدغ الهوام السبعية وهي باليونانية ترياء بالكسر ونافع أيضاً من الأدوية المشروبة السمية وهي باليونانية قا آ ممدودة ثم خفف وعرب ويقال بالدال أيضاً بدل التاء وفي العباب الترياق دواء السموم فارسي مركب وقال غيره : لغة في الدرياق وفي حديث ابن عمر : ما أبالي ما أتيت إن شربت ترياقاً إنما كرهه من أجل ما يقع فيه من لحوم الأفاعي والخمر وهي حرام نجسة والترياق أنواع فإذا لم يكن فيه شيء من ذلك فلا بأس به وقيل الحديث مطلق فالأولى اجتنابه كله وفي الحديث إن في عجوة العالية ترياقاً وهو طفل إلى ستة أشهر ثم مترعرع إلى عشرين سنة في البلاد الحارة وعشرين في غيرها ثم يقف عشراً فيها وعشرين في غيرها ثم يموت ويصير كبعض المعاجين كما في نص القانون للرئيس وقال الحكيم داود وممن زاد فيه من الحُكماءِ : أُقْلِيدِس وفلاغُورس وفرافيلس وساغورس ومارينوس حتى جاءَ جالِينوسَ فغير فيه أَوْزاناً وخالَفَ أَوْضاعاً وكان الشيخُ الرَّئِيسُ يَقُول : إِن جالِينُوسَ أَفْسَدَه وأَما عَدَدُ مُفْرَداتهِ فنِهايَتُها تِسْعُون وأَقَلّها أَربع وسِتُّون ويَضْمَحِلُّ الخلافُ بعد مُفرداتِ الأَقراص وعَدَمه وقِيل : إِنَّ النِّهايَةَ سِت وتِسْعُون
قلتُ : وقد سَرَدَهُم الرَّئِيسُ في القانون بأَبْسَطِ عبارَةٍ وأَوْضَح إِشارَةٍ وذَكَر الاخْتِلافَ في عُمُرِه وخَواصِّ فمن أَرادَ ذلِكَ فليُراجِعْ كُتُبَ الرَّئِيسِ فإِنِّ فيها مَقْنَعاً للطالبِ واللهُ أَعلمُ
وتِرْياقُ : ة بهراةَ مِنْها : أَبو نَصْرٍ عَبْدُ العَزِيزِ بنُ مُحَّمدِ بن ثُمامَةَ التِّرْياقِيُّ عن أَبِي محَّمدٍ عبدِ الجَباّرِ بنِ محمّدِ الجَرّاحِيِّ المَرْوَزِيِّ وعنه أَبو الفتحِ عبدُ المَلِكِ بن عَبْدِ الله الكَرُوخِيّ في مُسْنَدِ صَحِيح مُسْلم . وأَمّا لسَلامَةُ بنُ ناهِضٍ التِّرْياقِيُّ المَقدسي فإِنه إِلى عَمَلِ التِّرْياقِ المَعْجُونِ المَشْهُورِ رَوَى عنه أَبُو القاسم الطَّبَرانيُّ . والترْياقُ : فرَسٌ كانَ للخَزْرَخِ قالَ إِبراهيمُ بنُ بشيرٍ الأنْصارِيّ :
بَيْن القَتادِيّ والترْياقِ نِسْبَتُها ... جَرْداءُ مَعْرُوقةُ اللَّحْيَيْنِ سُرْحُوبُ والترْياقُ : الخَمرُ كالترْياقَةِ هكَذا كانَت العَرَبُ تُسَمِّيها لأَنَّها فِيما يزْعُمون تَذْهَبُ بالهَمِّ كما في الصِّحاحِ وفي العُبابِ : دَواء للهُمُومِ . قلتُ : ولِذا تسمى أَيضاً صابُونَ الهموم ومنه قَوْلُ ابنِ مُقْبِلٍ :
سقَتْنِي بصَهْباءَ تِرْياقةٍ ... مَتى ماتلَيِّنْ عِظامِى تَلِنْ ويُرْوَى دِرْياقَةٍ وسيأْتي . والتَّرْقُوَةُ بالفَتْح ولا تُضَمُّ تاؤُه كما في الصِّحاح : العُظَيْمُ الَّذِي بينَ ثُغْرَةِ النَّحْرِ والعاتِقِ وهما تَرْقُوَتانِ تكونُ للناسِ وغيرِهم ج : التراقِي أَنْشَدَ ثَعْلَبٌ في صِفَة قَطاةِ :
قرَت نطْفَةً بينَ التَّراقِي كأَنَّها ... لَدَى سَفَطٍ بينَ الجَوانح مُقْفَلِ وقالَ الفراءُ : قالَ بعضُهُم : التَّرايِقُ : التراقِي وأَنْشدَ يَعْقُوبُ :
هُمُ أَوْرَدُوكَ المَوْتَ حِينَ أتَيْتَهَم ... وجاشَتْ إِليكَ النَّفْسُ بينَ الترايِقِ وَزْنُه : فَعْلُوَةٌ بالفتح لقَوْلهم ترْقَيْتُه تَرْقاةً أَي : أَصَبْتُ تَرْقُوَتَهُ نقلَهُ الجَوْهَرِيُّ عن ابنِ السِّكِّيتِ وقد أَعادَ المُصَنِّفُ التَرْقوَةَ أَيضاً في المُعْتَلِّ بالواو أَصَالَةً وفي قرن استِطْراداً فتأمل
ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : الترَقُ محرَّكَةً : شَبِيهٌ بالدَّرَج قالَ الأَعشىَ :
ومارِدٌ من غُواةِ الجنِّ يحْرسُها ... ذُو نِيقَهٍ مُسْتَعِد دُونَها تَرَقَا دُونها : يعني دُونَ الدرَّةِ . ويُقال : بَلَغَت الروح التَّراقِيَ : إِذا شارَفَ المَوْتَ

### Türkçe

ترق
**تَرَقَ** - **يَتْرِقُ** (**تَرْقَى** - **يُتَرْقِي**) - **تَرَق** - **تَرْقُوَة** - **تَرَاقِي**
**تَرَقَ** - **يَتْرِقُ** (**تَرْقَى** - **يُتَرْقِي**) + canlı: küçük, yumuşak adımlarla yere temas ederek intikal eder.
**تَرَق**: “**فَعَل**” vezninde, **تَرَقَ** - **يَتْرِقُ**’un fiil ismi: ondan alet ismi: merdivene benzer.
**تَرْقُوَة**: **تَرَق**’ın küçültmesi: küçük basamak; ve ıstılahta: köprücük kemiğinden kürek kemiğine doğru çıkılan bir basamak şeklinde olan, boynun altı ile göğsün üstündeki kemik.
**تَرَاقِي**: **تَرَق**’ın çoğulu yahut **تَرْقُوَة**’un çoğulu.

Lafız, “bacaklar üzerine yüklenmekle, yere temas ederek intikal hareketi” lafızları grubuna mensuptur; adımın genişliğine göre tertip ile; ve onlar şunlardır:
**دَبَّ** - **يَدِبُّ**، **خَطَا** - **يَخْطُوْ**، **رَجِلَ** - **يَرْجَلُ**، **دَرَجَ** - **يَدْرُجُ**، **وَطِئَ** - **يَطَأُ**، **تَرَقَ** - **يَتْرِقُ** (**تَرْقَى** - **يُتَرْقِي**)

Lafız bakımından ayırt edilir:
**رَقِيَ** - **يَرْقَى** + canlı + bir şeyin içinde: yukarı çıkar; ve içinde, çıkmak için kullandığı bir şeyin içindedir.
**رَقَى** - **يَرْقِيْ** + canlı + bir canlıyı: onu efsunlarla iyileştirir.
**تَرَقَ** - **يَتْرِقُ**(**تَرْقَى** - **يُتَرْقِي**) + canlı: derece derece yükselerek: yukarıya doğru adım adım intikal eder.

**التراقي**
 	﴿Hayır; can köprücük kemiklerine ulaştığı zaman (26)﴾ **القيامة**

Muhtâr es-Sıhâh
● [**ترق**] ت ر ق: **التِّرْيَاقُ** (tâ’nın kesresiyle) zehirlerin ilacı; Farsça, Arapçalaştırılmıştır. Ve **التَّرْقُوَةُ**: boğaz çukuruyla omuz başı arasındaki kemik; ve tâ’sı dammelenmez.

Râgıb
ترق
- Yüce Allah dedi: ﴿Hayır; can **التراقي**’ye ulaştığı zaman ve “kim yükseltecek?” denildiği vakit﴾ [**القيامة**/26]; **ترقوة**’nin çoğuludur; ve o, boğaz çukuru ile omuz başı arasını birleştiren kemiktir.

Lisân’ın özeti
1.                     **التِّرَقُ**: merdivene benzer.
2.     Ve **التَّرْقُوَتانِ**: boğaz çukuru ile omuz başı arasında yükselen iki kemik; insanlarda ve başkalarında olur; çoğulu **التراقي**’dir;
3. Ve **تَرْقاهُ**: onun **تَرْقُوتَه**’sine isabet etti; ve **تَرْقَيْتُه** de, ayrıca **تَرْقاةً**: onun **تَرْقُوته**’sine isabet ettim.

Lisânü’l-ʿArab
● - **ترق**: **التِّرَقُ**: merdivene benzer; Aʿşâ dedi:
  Ve cinlerin azgınlarından bir asi, onu korur,
  Onun önünde, hazırlıklı, bir **تَرَقا** sahibi.
  “Onun önünde”: yani inci’nin önünde.
  Ve **التَّرْقُوَتانِ**: boğaz çukuru ile omuz başı arasında yükselen iki kemik; insanlarda ve başkalarında olur; Saʿleb, bir kumru vasfında inşad etti:
  **التَّراقي** arasında bir damla yuttu; sanki o,
  Kaburgalar arasında kilitli bir sepetin içindedir.
  Ve o, **التَّرْقُوَةُ**’dur; **فَعْلُوَةٌ**’dur; ve “**تُرقوة**” deme, damme ile; ve denildi: o, iki yandan boğaz çukuru ile omuz başı arasını birleştiren kemiktir; çoğulu **التراقي**’dir; ve Yakub’un inşad ettiği sözü:
  Onlara geldiğin zaman sana ölümü içirdiler,
  Ve nefis, sana doğru **التَّرائق** arasında kabardı.
  Ancak “**التراقي** arasında”yı kastetti; sonra çevirdi. Ve **تَرْقاهُ**: onun **تَرْقُوتَه**’sine isabet etti; ve **تَرْقَيْتُه** de ayrıca **تَرْقاةً**: onun **تَرْقُوته**’sine isabet ettim.
  Ve Hâricîler hadîsinde: Kur’an okurlar; onların gırtlaklarını ve **تَراقِيَهم**’i geçmez; mânâ: onların kıraatini Allah yükseltmez ve kabul etmez; sanki gırtlaklarını geçmemiştir; ve denildi: mânâ, Kur’an ile amel etmezler; kıraatleri üzerine sevaplandırılmazlar; onlara kıraatten başka bir şey hâsıl olmaz.
  Ve **التِّرياق** (tâ’nın kesresiyle): mâlûmdur; Farsça, Arapçalaştırılmıştır; **الدِّرْياق**’ta bir lugattır; Araplar şaraba **تِرياقاً** ve **تِرْياقة** derler; çünkü gamı giderir; Aʿşâ’nın sözü bundandır; ve denildi: beyit İbn Mukbil’indir:
  Bana **تِرْياقةٍ** sarı şaraptan içirdi,
  Ne zaman kemiklerimi yumuşatsan yumuşar.
  Ve hadîste: “Yüksek Âliye’nin acvesinde **تِرْياقاً** vardır”; **الترياق**: ilaçlardan ve macunlardan, zehri defetmek için kullanılan şeydir; ve **دِرْياق** denir; **الدال** ile de.
  Ve İbn Ömer hadîsinde: “**ترياقاً** içtiysem ne yaptığım umurumda değil”; onu ancak içinde yılan etlerinden ve şaraptan vâki olan şey sebebiyle kerih gördü; ve onlar haram, necisdir; dedi: **الترياق** çeşitlerdir; onda bunlardan bir şey yoksa beis yoktur; ve denildi: hadîs mutlaktır; o hâlde evlâ olan, onun tamamından sakınmaktır.

Mekâyîsü’l-Luğa:
(**ترق**) **التاء** ve **الراء** ve **القاف**’ta **التَّرْقُوَة**’dan başka bir şey yoktur; çünkü Halîl, onun **فَعْلُوَة** olduğunu iddia etti; ve o, boğaz çukuru ile omuz başı arasını birleştiren bir kemiktir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
**التِرْياقُ** (kesre ile): bileşik bir ilaçtır; onu Mâğanis icat etti; ve onu eski Andromâhis, içine yılan etlerini artırmakla tamamladı; ve onunla maksat tamam oldu; ve onu bu adla adlandıran odur; çünkü o, yırtıcı haşeratın sokmasından faydalıdır; ve o, Yunanca’da **تِرْياءٌ**’dır; zehirli içilen ilaçlardan da faydalıdır; ve o, Yunanca’da **قاآ**’dır, uzatılmış; sonra hafifletildi ve Arapçalaştırıldı; ve o, altı aya kadar bir çocuktur; sonra sıcak beldelerde on yıla, başkalarında yirmi yıla kadar serpilip büyüyendir; sonra onda on yıl, başkalarında yirmi yıl durur; sonra ölür ve bazı macunlar gibi olur,
ve: **ة** Behra’da; ve Hazrec’in bir atı; ve şarap, **التِرْياقَةِ** gibi.
Ve **التَّرْقُوَةُ**, tâ’sı dammelenmez: boğaz çukuru ile omuz başı arasındaki küçük kemik; çoğulu: **التَّراقِي** ve **التَّرايقُ**; **فَعْلُوَةٌ**’dur; “**تَرْقَيْتُه تَرْقاةً**” sözleri sebebiyle; yani: onun **تَرْقُوَتَهُ**’sine isabet ettim.

Tâcü’l-ʿArûs:
ت - ر - ق
**الترياق** (kesre ile): birçok parçalardan mürekkep bir ilaçtır; ve çabuk, büyük faydası olan şeye de ıtlak olunur; ve şimdi, hekim Mâğanis’in icat ettiği âdî olana ıtlak olunur; ve onu eski Andromâhis, bin yüz elli yıl sonra, içine yılan etlerini artırmakla tamamladı; ve onunla maksat tamam oldu; ve onu bu adla adlandıran odur; çünkü o, yırtıcı haşeratın sokmasından faydalıdır; ve o, Yunanca’da **ترياء** (kesre ile)dir; ve zehirli içilen ilaçlardan da faydalıdır; ve o, Yunanca’da **قا آ**’dır, uzatılmış; sonra hafifletildi ve Arapçalaştırıldı; ve **الدال** ile de, **التاء** yerine söylenir. Ve **العباب**’da: **الترياق** zehirlerin ilacıdır; Farsça, mürekkep. Ve başkası dedi: **الدرياق**’ta bir lugattır. Ve İbn Ömer hadîsinde: “**ترياقاً** içtiysem ne yaptığım umurumda değil”; onu ancak içinde yılan etlerinden ve şaraptan vâki olan şey sebebiyle kerih gördü; ve onlar haram, necisdir. Ve **الترياق** çeşitlerdir; onda bunlardan bir şey yoksa beis yoktur. Ve denildi: hadîs mutlaktır; o hâlde evlâ olan, onun tamamından sakınmaktır. Ve hadîste: “Yüksek Âliye’nin acvesinde **ترياقاً** vardır”; ve o, altı aya kadar bir çocuktur; sonra sıcak beldelerde yirmi yıla, başkalarında yirmi yıla kadar serpilip büyüyendir; sonra onda on yıl, başkalarında yirmi yıl durur; sonra ölür ve bazı macunlar gibi olur; başkanın kanun metninde olduğu üzere. Hekim Dâvûd dedi: ve ona artıran hekimlerden: **أُقْلِيدِس** ve **فلاغُورس** ve **فرافيلس** ve **ساغورس** ve **مارينوس**; nihayet **جالِينوسَ** geldi; onda ağırlıkları değiştirdi ve vaz’ları muhalefet etti; ve şeyh reis derdi: “Galînûs onu bozdu.” Ve müfredatının sayısına gelince: nihayeti doksandır; en azı altmış dörttür; ve ihtilaf, hap müfredatından sonra ve onun yokluğundan sonra zail olur. Ve denildi: nihayet doksan altıdır.
Dedim: reis, onları kanunda en basit ibareyle ve en açık işaretle sıraladı; ve onun ömrü ve hassaları hakkında ihtilafı zikretti; kim bunu isterse reis’in kitaplarına müracaat etsin; çünkü onlarda talebe için bir kanaat vardır; Allah daha iyi bilir.
Ve **تِرْياقُ**: Behra’dan bir nisbe: ondan, Ebû Nasr Abdülazîz b. Muhammed b. Sümâme **التِّرْياقِيُّ**, Ebû Muhammed Abdülcebbâr b. Muhammed **الجَرّاحِيِّ المَرْوَزِيِّ**’den; ve ondan, Ebû’l-Feth Abdülmelik b. Abdillah **الكَرُوخِيّ**, Sahîh-i Müslim’in Müsned’inde. Ve Selâme b. Nâhid **التِّرْياقِيُّ المَقدسي** ise, meşhur macun **التِّرْياقِ** yapımına nisbetledir; ondan Ebû’l-Kâsım **الطَّبَرانيُّ** rivayet etti.
Ve **الترْياقُ**: Hazrec’in bir atı idi; İbrâhîm b. Beşîr **الأنْصارِيّ** dedi:
**القَتادِيّ** ile **الترْياقِ** arasında onun nisbeti...
Çıplak, iki çenesi ovulmuş, uzun boyunlu.
Ve **الترْياقُ**: şarap; **الترْياقَةِ** gibi; Araplar onu böyle adlandırırdı; çünkü onların zannettiklerine göre gamı giderir; **الصِّحاح**’ta olduğu üzere. Ve **العباب**’da: gamlara ilaç. Dedim: bu sebeple ona ayrıca “gamların sabunu” da denir; ve ondan İbn Mukbil’in sözü:
Bana **تِرْياقةٍ** sarı şaraptan içirdi...
Ne zaman kemiklerimi yumuşatsan yumuşar.
Ve **دِرْياقَةٍ** diye de rivayet olunur; ve gelecektir.
Ve **التَّرْقُوَةُ** (fetha ile) ve tâ’sı dammelenmez; **الصِّحاح**’ta olduğu üzere: boğaz çukuru ile omuz başı arasındaki küçük kemik; ve onlar iki **تَرْقُوَتانِ**’dır; insanlarda ve başkalarında olur; çoğulu: **التراقِي**. Saʿleb, bir kumru vasfında inşad etti:
**التَّراقِي** arasında bir damla yuttu; sanki o,
Kaburgalar arasında kilitli bir sepetin içindedir.
Ve Ferrâ dedi: bazısı dedi: **التَّرايِقُ**: **التراقِي**’dir. Ve Yakub inşad etti:
Onlara geldiğin zaman sana ölümü içirdiler...
Ve nefis, sana doğru **الترايِقِ** arasında kabardı.
Vezni: **فَعْلُوَةٌ** (fetha ile); “**ترْقَيْتُه تَرْقاةً**” sözleri sebebiyle; yani: onun **تَرْقُوَتَهُ**’sine isabet ettim. Cevherî, onu İbn Sikkît’ten nakletti. Ve musannif, **التَرْقوَة**’yi ayrıca, **الواو** ile mu‘tel’de aslî olarak; ve “**قرن**”da istitrad olarak iade etti; öyleyse düşün.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الترَقُ** (harekeli): merdivene benzer; Aʿşâ dedi:
Ve cinlerin azgınlarından bir asi, onu korur...
Onun önünde, hazırlıklı, bir **تَرَقَا**
“Onun önünde”: yani inci’nin önünde.
Ve denilir: ruh **التَّراقِيَ**’ye ulaştı: ölüm yaklaştığı zaman.
