# ترق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ترق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ترق

التِّرَقُ: شَبِيه بالدُّرْج؛ قال الأَعشى:
ومارِد من غُواةِ الجنّ، يَحْرُسها
ذُو نِيقةٍ مُسْتَعِدٌّ دونها تَرَقا
دونها: يعني دون الدُّرَّة.
والتَّرْقُوَتانِ: العظمان المُشْرِفان بين ثُغْرة النحْر والعاتِق تكون للناس وغيرهم؛ أَنشد ثعلب في صفة قطاة:
قَرَتْ نُطْفةً بين التَّراقي، كأنَّها
لدَى سَفَط بين الجَوانِح مُقْفَلِ
وهي التَّرْقُوَةُ، فَعْلُوَةٌ، ولا تقل تُرقوة، بالضم، وقيل: هي عظم وصل بين ثُغرة النحر والعاتق من الجانبين، وجمعها التراقي؛ وقوله أَنشده يعقوب:
همُ أَوْرَدُوكَ الموتَ حينَ أَتيتَهم،
وجاشَتْ إليكَ النفْسُ بين التَّرائقِ
إنما أَراد بين التراقي فقَلَب. وتَرْقاهُ: أَصابَ تَرْقُوتَه، وتَرْقَيْتُه أَيضاً تَرْقاةً: أَصبْتُ تَرْقُوته. وفي حديث الخوارج: يقرأُون القرآن لا يُجاوز حَناجِرهم وتَراقِيَهم؛ والمعنى أَن قراءَتهم لا يرفعها الله ولا يقبلها فكأنها لم تُجاوز حُلوقهم، وقيل: المعنى لا يعملون بالقرآن ولا يثابون على قراءته ولا يحصل لهم غير القراءة.
والتِّرياق، بكسر التاء: معروف، فارسي معرّب، هو دَواء السُّموم لغة في الدِّرْياق، والعرب تسمي الخمر تِرياقاً وتِرْياقة لأَنها تذهَب بالهَمَّ؛ ومنه قول الأَعشى، وقيل البيت لابن مُقبل:
سَقَتْني بصَهْباءَ تِرْياقةٍ،
متى ما تُلَيِّنْ عِظامي تَلِنْ
وفي الحديث: إنَّ في عَجْوةِ العاليةِ تِرْياقاً؛ الترياقُ: ما يُستعمل لدَفع السَّمّ من الأَدْوية والمَعاجِين، ويقال دِرْياق، بالدال أَيضاً. وفي حديث ابن عُمر: ما أُبالي ما أَتيتُ إن شربت ترياقاً؛ إنما كرهه من أَجل ما يقَع فيه من لُحوم الأَفاعي والخَمْر وهي حرام نَجِسة، قال: والترياق أَنواع فإذا لم يكن فيه شيء من ذلك فلا بأْس به، وقيل: الحديث مطلق فالأَولى اجتنابه كلُّه.

### Türkçe

**التِّرَقُ**: merdivene benzer; **الأَعشى** dedi ki:

Ve azgın cinlerden bir inatçı, onu korur;
bir **نِيقةٍ** sahibi, onun önünde hazır, onun önünde **تَرَقا**

**دونها**: yani inci’nin önünde demektir.

**والتَّرْقُوَتانِ**: boğaz çukuru ile omuz başı arasında yüksekçe duran iki kemik; insanlarda ve başkalarında bulunur; **ثعلب** bir **قطاة** vasfında inşad etti:

**قَرَتْ** bir damlayı **التَّراقي** arasında, sanki o
kanatlar arasında kilitli bir sepet yanındadır

Ve o **التَّرْقُوَةُ**’dur; **فَعْلُوَةٌ** (veznindedir); ve **تُرقوة** (ضم ile) deme; ve denildi ki: o, iki yandan boğaz çukuru ile omuz başı arasında birleşen bir kemiktir; çoğulu **التراقي**’dir; ve onun sözü, **يعقوب** inşad etti:

Onlar seni ölüme götürdüler, onlara geldiğin vakit,
ve nefis sana doğru **التَّرائقِ** arasında kabardı

Ancak **بين التراقي** demek istedi de ters çevirdi. Ve **تَرْقاهُ**: onun **تَرْقُوتَه**’sine isabet etti; ve **تَرْقَيْتُه** de, ayrıca **تَرْقاةً**: onun **تَرْقُوته**’sine isabet ettim. Ve **الخوارج** hadîsinde: Kur’ân okurlar, onların gırtlaklarını ve **تَراقِيَهم**’i geçmez; mânâ: onların okuyuşunu Allah yükseltmez ve kabul etmez; sanki gırtlaklarını geçmemiş gibidir; ve denildi ki: mânâ, Kur’ân ile amel etmezler ve okuyuşuna sevaplandırılmazlar ve onlara okuyuş dışında bir şey hâsıl olmaz.

**والتِّرياق**، **بكسر التاء**: mâlûm; Farsça muarrebdir; **دَواء السُّموم**’dur; **الدِّرْياق** lügatinde; ve Araplar şaraba **تِرياقاً** ve **تِرْياقة** derler; çünkü o, gamı giderir; ve ondan **الأَعشى**’nın sözü; ve denildi ki beyit **ابن مُقبل**’indir:

Bana sarı şaraptan bir **تِرْياقةٍ** ile içirdi,
ne vakit kemiklerimi yumuşatırsan yumuşar

Ve hadîste: Şüphesiz **عَجْوةِ العاليةِ**’de **تِرْياقاً** vardır; **الترياقُ**: ilaçlardan ve macunlardan zehri defetmek için kullanılan şeydir; ve **دِرْياق** da denir, **بالدال** da. Ve **ابن عُمر** hadîsinde: **ترياقاً** içtiysem, ne yaptığım umurumda değil; onu ancak içinde yılan etlerinden ve şaraptan vâki olan şey sebebiyle kerih gördü; ve onlar haram, necis’tir; dedi ki: **والترياق** çeşitlerdir; onda bunlardan bir şey yoksa beis yoktur; ve denildi ki: hadîs mutlaktır; öyleyse evlâ olan, onun hepsinden sakınmaktır.
