# ترك (ت-ر-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir

- Harfler: ت - ر - ك
- Kur'an'da: 43 geçiş · 37 ayet · 23 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (23)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [تَرَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | فَعَلَ | Bıraktı | 12 | 9 | [2:180](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/2:180.md) |
| [وَتَرَكْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَفَعَلْنَا | Ve bıraktık; Bıraktık | 7 | 7 | [12:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/12:17.md) |
| [تَرَكُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Bıraktılar | 2 | 2 | [4:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/4:9.md) |
| [تَرَكْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | فَعَلْتُ | Bıraktım | 2 | 2 | [12:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/12:37.md) |
| [تَرَكْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَلْتُمْ | Bıraktınız | 2 | 1 | [4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/4:12.md) |
| [أَتُتْرَكُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | أَتُفْعَلُونَ | Bırakılır mısınız? | 1 | 1 | [26:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/26:146.md) |
| [بِتَارِكِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%A8%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%90%D9%83%D9%90%D9%8A.md) | بِفَاعِلِي | Bırakanlar | 1 | 1 | [11:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/11:53.md) |
| [تَارِكٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%90%D9%83%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Bırakan | 1 | 1 | [11:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/11:12.md) |
| [تَتْرُكْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%83%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | تَفْعُلْهُ | Onu bırakırsın | 1 | 1 | [7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/7:176.md) |
| [تَرَكْتُمُوهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْتُمُوهَا | Onu bıraktınız | 1 | 1 | [59:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/59:5.md) |
| [تَرَكْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | فَعَلْنَ | Bıraktılar | 1 | 1 | [4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/4:12.md) |
| [تَرَكْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَا | Bıraktık | 1 | 1 | [29:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/29:35.md) |
| [تَرَكْنَاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلْنَاهَا | Onu bıraktık | 1 | 1 | [54:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/54:15.md) |
| [تُتْرَكُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفْعَلُوا | Bırakılırsınız | 1 | 1 | [9:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/9:16.md) |
| [فَتَرَكَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَفَعَلَهُ | Onu bıraktı | 1 | 1 | [2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/2:264.md) |
| [لَتَارِكُو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88.md) | لَفَاعِلُو | Bırakanlar | 1 | 1 | [37:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/37:36.md) |
| [نَتْرُكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D9%86%D9%8E%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | نَفْعُلَ | Bırakırız | 1 | 1 | [11:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/11:87.md) |
| [وَاتْرُكِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8F%D9%83%D9%90.md) | وَافْعُلِ | Ve bırak | 1 | 1 | [44:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/44:24.md) |
| [وَتَرَكَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَلَهُمْ | Ve onları bıraktı | 1 | 1 | [2:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/2:17.md) |
| [وَتَرَكُوكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8E.md) | وَفَعَلُوكَ | Ve seni bıraktılar | 1 | 1 | [62:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/62:11.md) |
| [وَتَرَكْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَلْتُمْ | Bıraktınız | 1 | 1 | [6:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/6:94.md) |
| [يُتْرَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | يُفْعَلَ | Bırakılır | 1 | 1 | [75:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/75:36.md) |
| [يُتْرَكُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AA%D9%92%D8%B1%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | يُفْعَلُوا | Bırakılırlar | 1 | 1 | [29:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/29:2.md) |

## Mücavir kökler — 69 mücavir (224 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 21 · Yarısı
2. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 21 · “Yavru” demektir
3. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 8 ortak ayet · G² 16 · Uhur ense demektir
4. [وصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Vesat bohça gibi kıymetli şeylerin bulunduğu, kabı asıp…
5. [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Huzve atışlardaki hedef demektir
6. [ثلث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%84%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Sülle çokluk demektir
7. [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · “İrs”, ateş söndükten sonra kalan kül ve kömür atıklarına…
8. [سدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · سندس Hint kumaşıdır
9. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
10. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
11. [فرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Farz (dat) Ayırmada ayrılacak yerin belirtildiği yer…
12. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 9 · Kadınlar
13. [دبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Böcek demektir
14. [حلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Halim meme ucu demektir
15. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Rical ayak demektir
16. [ثني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%86%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sena yaka demektir
17. [أنث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%AB.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Eğildiği zaman tekrar eski yerine gelen demir gibi şeylere…
18. [نصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Dikili taş demektir
19. [أخو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Hayvanları bağladıkları ipin iki ucuna konmuş kazıklardan…
20. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Arka
21. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kesinlikle keseceğim
22. [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Mer’, “merve”den dönüşmüştür
23. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
24. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
25. [أبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%A8%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Bab kapı demektir
26. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · İcl havuz demektir
27. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Haml: İple yüklenen yük demektir
28. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
29. [ظهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Arka demektir
30. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 5 ortak ayet · G² 4 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
31. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kazandı
32. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Ad verilen
33. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Şey
34. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
35. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 7 ortak ayet · G² 3 · Evye kuş yuvası demektir
36. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 8 ortak ayet · G² 3 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
37. [أول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Alet kaldıraç demektir
38. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 16 ortak ayet · G² 3 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
39. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Onların malları
40. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
41. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 12 ortak ayet · G² 2 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
42. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
43. [رزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B2%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Üzüm demektir
44. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
45. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
46. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
47. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
48. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Tasma kayış demektir
49. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
50. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
51. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
52. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Beraber
53. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Kesr(sin ile) kırık demektir
54. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
55. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
56. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Hayr : At sürüsü demektir
57. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Beyn topraktaki yarık demektir
58. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
59. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
60. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Bahçe demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%83/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ترك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ودع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%B9.md), خلوا, [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md), [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md) |
| Zıt Kök | [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi geride bırakmak, tahliye etmek, temas ve ilgiyi kesip terk etmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi hüküm, miras, emanet veya ibret vesilesi olarak geriye kalanı muhafaza veya ihmal etme |
| Çekirdek Özet 3 | Fiilin sonlanmasıyla geriye kalan durumun hukuki, ahlaki veya ontolojik bir sabiteye dönüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «vazgeçme» sayarak Kur'an'daki miras hukuku, geriye ibret bırakma ve hal değiştirme boyutlarını göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تر | Yerleşik olandan ayrılma, gevşeme, dökülme veya tabakanın açığa çıkması; nitekim [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) toprağa bulanma ve toprağa saçılmayı, [ترف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%81.md) nimetle gevşeyip çözülmeyi ifade eder | ك | Açılma ve gevşeme hareketini somut bir nesneden veya durumdan el çekme, onu geride kendi haline salma ve bağı kesin olarak koparma yönünde daraltmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | İşaret, sınır çizgisi, antlaşma ve sonlanma imgesi | Harekette bir sınır çekildiğini, bir dönüm noktasına veya eylemin nihayetine gelindiğini gösterir |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst ve yönlendirici irade | İradenin yön değiştirmesini, odaklanılan şeyden başın ve zihnin başka bir tarafa çevrilmesini belirtir |
| ك | Avuç içi; tutma, kavrama ve kavrayışı gevşetme | Elde tutulan veya denetim altında bulunan nesnenin üzerindeki tutuşun kaldırılmasını, avucun açılmasını temsil eder |
| ترك | Sınır noktasına varıldığında iradenin yönünü değiştirip eldeki tutuşu bırakması | Bir nesne veya bağ üzerindeki kavrayışın, sınırın tayin edilmesiyle kasıtlı ya da zorunlu olarak gevşetilmesi ve nesnenin arkada bırakılması hareketini doğurur |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl kuşunun (özellikle deveninkine benzetilen devekuşunun) kuluçkadan sonra yumurtasını arazide boş ve sahipsiz halde bırakması; içi boşalmış veya terkedilmiş yumurta kabuğu (تريكة), sel çekildikten sonra geride kalan durgun su birikintisi ve savaşçının başını koruyan miğfer (تركة السلاح) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | A‘şâ bir beytinde ıssız çölü ve ortada sahipsiz bırakılmış devekuşu yumurtalarını bu kökle anar: ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها / وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا / Lebîd b. Rebîa da miğferi devekuşu yumurtasına benzeterek şöyle der: فخمة ذفراء ترتى بالعرى / قردمانياً وتَرْكاً كالبصل |
| Erken Arapça kullanım | Tufeyl b. Yezîd el-Hârisî savaş hengamesinde develerin terk edilmesini emir sîgasıyla şöyle dile getirir: تَراكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها / أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها / Ayrıca evlenmeyip baba ocağında kendi haline bırakılan kadın için de تريكة denilmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça ترك kökü, merkezi Sami dillerinde somut bir temasın kesilmesi ve geride bir nesne veya kalıntı bırakılması anlam alanına aittir. İbranicede doğrudan ses denkliğiyle birebir aynı kökten türeyen yaygın bir fiil kökü sınırlı olmakla birlikte, genel Sami gövdesinde nesneyi boşluğa salma, ardında boşluk oluşturma ve ayrışma eylemini bildiren ikili kök yapılarıyla temas halindedir. Süryanice ve klasik Aramice katmanında ayrılma ve bırakma eylemleri genellikle başka morfemlerle karşılansa da, Güney Sami (Arapça ve Güney Arabistan) sahasında kök, bedevi göçebe hayatının doğrudan tecrübeleriyle (konaklanan yerin boşaltılması, suyun çekilmesi, yumurtanın çölde yalnız kalması) billurlaşmış ve birincil anlamını «bir şeyden el çekip onu ardında hali üzere bırakmak» olarak sabitlemiştir. Arapçadaki kullanım, hem ihtiyari bir vazgeçişi hem de ölüm gibi zorunlu ayrılışların geride bıraktığı mirası (terike) kapsayacak şekilde semantik genişleme göstermiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çölde sahipsiz kalan yumurta (تريكة), suyun çekilip bıraktığı gölet, savaş başlığı miğfer | Bir mahfazanın içindekinden ayrılması veya bir unsurun geride tek başına bırakılması somut çekirdeği oluşturur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami temas alanı | Çekirdek ayrılma ve geride bırakma eylemi Arapçada tam fiil formuna kavuşmuş, çevre Sami dillerinde parçalı köklerle temsil edilmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik diğer kollarda bu harf dizilimiyle doğrudan doğrulanmış soydaş kök tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha ve Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ترك | Anlamlı | Bırakmak, terk etmek | Bir şeyi arkada bırakmak, el çekmek, ilişkiyi kesmek | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| [تكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%83%D8%B1.md) | Anlamlı | Tekrarlamak, dönmek | Bir işi art arda yapmak; sözlüklerde müsta'mel kaydedilmiştir | Kur'an'da geçmez |
| [رتك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%83.md) | Anlamlı | Hızlı ve sarsıntılı yürümek | Devenin ayaklarını toplayarak süratli ve sarsıntılı adımlarla koşması | Kur'an'da geçmez |
| ركت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| [كتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%B1.md) | Anlamlı | Bir şeyin ortası, hörgüç | Devenin hörgücü, bir şeyin orta ve tümsek kısmı; şeref ve soy üstünlüğü | Kur'an'da geçmez |
| [كرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AA.md) | Anlamlı | Sıkıntıya sokmak, ağır basmak | Bir işin kişiye ağır gelmesi, zorluk ve darlık vermesi | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ترك | Merkez | Ayrılmak, geride bırakmak | Bir şey üzerindeki tasarruftan el çekip onu arkada hali üzere bırakmak | İhtiyari veya ıztırari olarak geride bir bakiye, eser veya durum bırakma |
| [ودع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%B9.md) | Komşu | Sakin bırakmak, vedalaşmak | Terk edilen şeyi sükûnet, emniyet veya geçici bir mühlet içinde bırakmak | Ayrılıkta bir dinginlik ve emanet boyutu baskındır |
| خلوا | Komşu | Boşaltmak, yalnız bırakmak | Bir yeri veya şeyi içindekilerden arındırıp büsbütün boş kılmak | Maddi veya manevi mekânı tahliye etme yönü öne çıkar |
| [هجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AC%D8%B1.md) | Komşu | İrtibatı kesip uzaklaşmak | Aradaki ünsiyeti ve iletişimi bilerek kesip mekânen veya kalben ayrılmak | Duygusal ve toplumsal bir kopuş vurgulanır |
| [نبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%B0.md) | Komşu | Fırlatıp atmak | Değersiz görerek veya önemsemeyerek öne ya da arkaya fırlatmak | Bırakmada aşağılama ve fırlatma eylemi mevcuttur |
| [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) | Zıt | Tutmak, yakalamak, almak | Bırakmanın aksine nesneye yönelip onu kavramak ve tasarruf altına almak | Varlık üzerinde aktif mülkiyet ve tasarruf kurma hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ترك | Bırakmak, terketmek | Bir şeyi arkada bırakma, hali üzere salma, miras bırakma veya dönüştürme | Kesin |
| Latince | Relinquere, deserere | Geride bırakmak, terk etmek | Relinquere geride bir miras veya kalıntı bırakmayı tam karşılarken, deserere yalnız bırakmayı vurgular | Güçlü |
| İngilizce | Leave, abandon, forsake | Bırakmak, terk etmek | Leave nötr biçimde arkada bırakmayı ve mirası, abandon büsbütün ilgisiz kalmayı anlatır | Kesin |
| Almanca | Verlassen, hinterlassen | Ayrılmak, geride bırakmak | Hinterlassen bilhassa miras ve eser bırakma boyutunu kökle tam örtüşen biçimde karşılar | Kesin |
| Fransızca | Laisser, abandonner | Bırakmak, vazgeçmek | Laisser kökün hal üzere bırakma ve dönüştürme yönünü, abandonner el çekme yönünü verir | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Cassell’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| تَرَكَ — Tereketi taksim | Maddi miras bırakmak | Ölüm sonrası mal ve mülkün geride kalanlara intikali bağlamı (Bakara [2:180](https://lisan.digital/tr/ayet/2:180.md), Nisâ [4:11](https://lisan.digital/tr/ayet/4:11.md), Nisâ [4:33](https://lisan.digital/tr/ayet/4:33.md)) |
| وَتَرَكْنَا — Geride bakiye kılmak | İbret ve zikir bırakmak | Helak edilen kavimlerin ardından ayet veya peygamberler için sonraki nesillerde övgü bırakılması (Sâffât [37:78](https://lisan.digital/tr/ayet/37:78.md), Zâriyât [51:37](https://lisan.digital/tr/ayet/51:37.md)) |
| تَارِكٌ / بِتَارِكِي — İhmal ve vazgeçiş | Bir inanç veya tebliğden vazgeçmek | Müşriklerin putları bırakmayacaklarını söylemesi ya da tebliğcinin vahyi terk etmemesi uyarısı (Hûd [11:12](https://lisan.digital/tr/ayet/11:12.md), Hûd [11:53](https://lisan.digital/tr/ayet/11:53.md)) |
| أَتُتْرَكُونَ / تُتْرَكُوا — Başıboş bırakılma | İmtihansız kendi haline salınmak | İnsanların hesapsız ve sorumsuz biçimde emniyet içinde bırakılmayacağı ihtarı (Tevbe [9:16](https://lisan.digital/tr/ayet/9:16.md), Şuarâ [26:146](https://lisan.digital/tr/ayet/26:146.md)) |
| تَرَكْتُمُوهَا — Kendi halinde bırakmak | Tasarruftan el çekip salıvermek | Savaşta hurma ağaçlarının kesilmeyip kökleri üzerinde dikili bırakılması (Haşr [59:5](https://lisan.digital/tr/ayet/59:5.md)) |
| وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ — Hal değişikliği (sebbiyyet) | Bir durumda bırakıp dönüştürmek | Münafıkların nuru giderildikten sonra karanlıklar içinde çaresiz kılınması (Bakara [2:17](https://lisan.digital/tr/ayet/2:17.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Teklif, imtihan ve terk fiili | İnsanın başıboş (südâ) bırakılmaması, amellerin terkinin ademî mi yoksa vücûdî bir fiil mi olduğu meselesi | Terk eyleminin iradi bir fiil sayılıp cezaya veya mükafata medar olması |
| Fıkıh | Miras hukuku ve ibadetlerin terki | Tereke kavramının tespiti, borç ve vasiyetten sonra taksimi; farzların terkinin hükmü | Hukuki hakların intikali ve mükellefiyetin ihmal edilmesi |
| Tefsir | Kıssa sonları ve sünnetullah | Helak edilen toplumların geride bıraktıkları yurtlar ve peygamberler için bırakılan güzel anılış | Tarihsel kalıntıların ibret vesilesi ve zikir olarak daim kılınması |
| Hadis | Amellerin terki ve namaz | Farzların kasıtlı terk edilmesinin imana ve küfre taalluku; şüpheli şeylerin terki | Kişi ile küfür arasındaki sınır çizgisi olarak terk eylemi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul-Yaratıcı ilişkisi | Mükellefiyet ve imtihan | Sorumluluğu terk etmemek, imtihansız bırakılmayacağını idrak etmek | İnsanın başıboş salıverilmediğini, her an ilahi gözetim altında bulunduğunu vazeder | Kesin |
| İlmi | Yöntembilim ve bilgi kuramı | İhmal ve öncüllerin elenmesi | İspatsız olanı geride bırakmak, sağlam delille amel etmek | Doğrulanamayan zanların terk edilerek muhkem bilgiye yönelinmesini temin eder | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal düzen ve iktidar | Miras kalan nizam ve emanet | İktidarı kaybedenlerin geride bıraktığı ibretlik enkaz | Zalim iktidarların zevaliyle güç dengelerinin sonraki toplumlara devredilmesi | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyet ve miras nizamı | Tereke ve sermaye devri | Servetin tek elde birikmesini önleyip mirasçılara intikalini sağlamak | Mülkiyetin ölümle sona erip toplum tabanına adil akışını kurumsallaştırır | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sistemden girdi kesilmesi ve serbest salınım | Bir dinamik sistemde uygulanan dış kuvvetin sıfırlanmasıyla ($F=0$) sistemin kendi iç dinamikleri ve sürtünmesiyle baş başa kalması hali | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal feragat ve miras intikali | Hukuki süjenin bir hak veya nesne üzerindeki tasarruf yetkisinden çekilmesiyle mülkiyetin halefiyete geçişi | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bireysel bir duygu durumu olan «ilgisizlik», «yarı yolda bırakma» veya «istifadeyi kesme» ile sınırlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kökün miras yoluyla mülkiyetin intikali, helak edilenlerin ardından geriye tarihsel ibret vesikaları bırakılması ve bir nesneyi bir halden başka bir hale dönüştürme (sebbiyyet) işlevlerini dışarıda bırakmamak |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Miras ayetlerindeki (tereke) nesnel hukuki bağlam gözden kaçar; ayrıca Allah'ın insanları başıboş bırakmaması ilkesi eksik kavranarak teklifin ve tarihin sürekliliği anlaşılamaz |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hem hukuki (tereke/miras) hem ahlaki (şirki ve hevasını terk) hem de kozmolojik/tarihsel (ibretlerin geride kalması) katmanlarını birbirine bağlayan temel eylem köklerinden biridir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nisâ suresindeki miras taksimi ayetlerinde ([4:11](https://lisan.digital/tr/ayet/4:11.md)-12), peygamberlerin tebliğ kararlılığını anlatan ayetlerde ([11:12](https://lisan.digital/tr/ayet/11:12.md), [11:53](https://lisan.digital/tr/ayet/11:53.md)) ve geçmiş kavimlerin helakini tasvir eden ayetlerde ([37:78](https://lisan.digital/tr/ayet/37:78.md), [44:25](https://lisan.digital/tr/ayet/44:25.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Terk fiilinin sadece pasif bir yokluk veya hiçlik olmadığını; aksine arkasında mutlaka bir bakiye, bir hüküm veya bir hal değişikliği bırakan pozitif sonuçlu bir eylem olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kuşun yumurtasını, selin suyunu veya yolcunun yükünü arkada bırakıp uzaklaşması; kabuğun içindekinden ayrılıp geride kalması.
- Soyut anlam: Bir failin bir nesne veya hal üzerindeki tasarruf ve müdahalesini sona erdirerek onu kendi tabiî akışına, mirasçısına veya ilahi hükme teslim etmesi.
- Sistematik karşılık: Hukukta mülkiyetin terekeye dönüşümü, itikatta teklifin kesilmeyişi ve tarihte ibret kalıntılarının devamlılığı.
- LaTeX modeli: $$T(S_t) = S_{t+\Delta t} \setminus \{A\} \implies R \neq \emptyset$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $S_t$, $t$ anındaki sistemi ve üzerindeki tasarrufları ifade eder; $A$ sisteme müdahale eden aktif irade ve tasarruf kümesidir. $T$ terk operatörüdür. Terk eylemi gerçekleştiğinde aktif müdahale sistemden çıkarılmakta ($S_{t+\Delta t} \setminus \{A\}$), ancak sistem sıfırlanmamakta; geriye mutlaka boş küme olmayan bir kalıntı, miras veya ibret hali ($R \neq \emptyset$) kalmaktadır.

## Geçtiği ayetler (37 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%83/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/2:17.md) — وَتَرَكَهُمْ

مَثَلُهُمْ كَمَثَلِ الَّذِي اسْتَوْقَدَ نَارًا فَلَمَّا أَضَاءَتْ مَا حَوْلَهُ ذَهَبَ اللَّهُ بِنُورِهِمْ وَتَرَكَهُمْ فِي ظُلُمَاتٍ لَا يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Onların misali; ateş yakan kimsenin misali gibidir ki, ateş çevresindekileri aydınlatınca, Allah onların ışığını giderdi. Karanlıkların içerisinde görmez halde bırakıverdi.

### [Bakara 2:180](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/2:180.md) — تَرَكَ

كُتِبَ عَلَيْكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ إِنْ تَرَكَ خَيْرًا الْوَصِيَّةُ لِلْوَالِدَيْنِ وَالْأَقْرَبِينَ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَى الْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Sizden birinize ölüm geldiği zaman; eğer bir hayır bırakacaksa; anaya, babaya, yakın akrabaya, ma’ruf şekilde vasiyette bulunması farz kılındı. Bu, takva sahibleri üzerinde bir haktır.

### [Bakara 2:248](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/2:248.md) — تَرَكَ

وَقَالَ لَهُمْ نَبِيُّهُمْ إِنَّ آيَةَ مُلْكِهِ أَنْ يَأْتِيَكُمُ التَّابُوتُ فِيهِ سَكِينَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَبَقِيَّةٌ مِمَّا تَرَكَ آلُ مُوسَى وَآلُ هَارُونَ تَحْمِلُهُ الْمَلَائِكَةُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Peygamberi onlara dedi ki: Gerçekten onun hükümdarlığının alameti size Tabut’un gelmesidir ki, onda Rabbınızdan bir «Sekine» ve Musa hanedanıyla Harun hanedanının terkettiklerinden bir kalıntı vardır. Melekler onu yüklenecektir. Şayet inananlardan iseniz; elbette bunda, sizin için kesin bir ayet vardır.

### [Bakara 2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/2:264.md) — فَتَرَكَهُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a ve ahiret gününe inanmayıp, insanlara gösteriş için malını harcayan kimse gibi sadakalarınızı başa kakma ve eziyet etmekle heder etmeyin, O gösteriş yapanın hali; üzerinde toprak bulunan kayanınki gibidir. Şiddetli bir yağmur isabet ettiğnde onu katı bir taş halinde bırakır. Onlar kazandıklarından hiç bir şey elde edemezler. Allah kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Nisa 4:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/4:7.md) — تَرَكَ

لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيبًا مَفْرُوضًا

Meal (IK): Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında erkeklere bir pay vardır. Ana-babanın ve yakınların bıraktıklarında kadınlara da bir pay vardır. Bunlar; az veya çok farz kılındığı şekilde bir paydır.

### [Nisa 4:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/4:9.md) — تَرَكُوا

وَلْيَخْشَ الَّذِينَ لَوْ تَرَكُوا مِنْ خَلْفِهِمْ ذُرِّيَّةً ضِعَافًا خَافُوا عَلَيْهِمْ فَلْيَتَّقُوا اللَّهَ وَلْيَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا

Meal (IK): Arkalarında küçük ve aciz çocuklar bıraktıkları takdirde, onlar için endişe edecek olanlar, haksızlıktan çekinsinler, Allah’tan sakınsınlar ve sözü de dosdoğru söylesinler.

### [Nisa 4:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/4:11.md) — تَرَكَ

يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ فَإِنْ كُنَّ نِسَاءً فَوْقَ اثْنَتَيْنِ فَلَهُنَّ ثُلُثَا مَا تَرَكَ وَإِنْ كَانَتْ وَاحِدَةً فَلَهَا النِّصْفُ وَلِأَبَوَيْهِ لِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ مِمَّا تَرَكَ إِنْ كَانَ لَهُ وَلَدٌ فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ وَلَدٌ وَوَرِثَهُ أَبَوَاهُ فَلِأُمِّهِ الثُّلُثُ فَإِنْ كَانَ لَهُ إِخْوَةٌ فَلِأُمِّهِ السُّدُسُ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ لَا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَكُمْ نَفْعًا فَرِيضَةً مِنَ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلِيمًا حَكِيمًا

Meal (IK): Çocuklarınızın mirastaki durumu hakkında Allah, size şöyle emir buyuruyor: Erkeğe iki dişinin hissesi kadardır. Eğer kadınlar ikinin üstünde ise; bırakılan malların üçte ikisi onlarındır. Şayet kız tek ise, yarısı onundur. Ölenin çocuğu varsa; ana ve babadan herbirine bırakılan malın altıda biri; çocuğu olmayıp da ona ana ve babası mirasçı olduysa; üçte biri, anasınındır. Kardeşleri varsa; o vakit, altıda bir anasınındır. Bu hükümler ölenin borcu ödenip yaptığı vassiyetler yerine getirildikten sonradır. Babalarınız ve oğullarınızdan hangisinin fayda bakımından size daha yakın olduğunu bilmezsiniz. Allah’tan bir fariza olarak. Doğrusu Allah; Alim, Hakim olandır.

### [Nisa 4:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/4:12.md) — تَرَكَ · تَرَكْنَ · تَرَكْتُمْ

وَلَكُمْ نِصْفُ مَا تَرَكَ أَزْوَاجُكُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُنَّ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَهُنَّ وَلَدٌ فَلَكُمُ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْنَ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِينَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَلَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كَانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ تُوصُونَ بِهَا أَوْ دَيْنٍ وَإِنْ كَانَ رَجُلٌ يُورَثُ كَلَالَةً أَوِ امْرَأَةٌ وَلَهُ أَخٌ أَوْ أُخْتٌ فَلِكُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا السُّدُسُ فَإِنْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ فَهُمْ شُرَكَاءُ فِي الثُّلُثِ مِنْ بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصَى بِهَا أَوْ دَيْنٍ غَيْرَ مُضَارٍّ وَصِيَّةً مِنَ اللَّهِ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَلِيمٌ

Meal (IK): Çocukları yoksa; eşlerinizin geriye bıraktıklarının yarısı, sizindir. Çocukları varsa; bıraktıklarının dörtte biri, sizindir. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Çocuğunuz yoksa; sizin bıraktıklarınızın dörtte biri, eşlerinizindir. Şayet çocuğunuz varsa; bıraktıklarınızın sekizde biri, onlarındır. Ancak bu; yaptığınız vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Eğer miras bırakan erkek veya kadın çocuğu ve ana-babası olmayan bir kimse olur da bir erkek veya bir kız kardeşi bulunursa; bunlardan herbirine, altıda bir düşer. Eğer onlar bundan çoksalar; zarara uğratılmaksızın üçte birine ortak olurlar. Bunlar; yaptıkları vasiyyet ve borç ödendikten sonradır. Allah’tan bir vasiyyet olarak, Allah; Alim’dir, Halim’dir.

### [Nisa 4:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/4:33.md) — تَرَكَ

وَلِكُلٍّ جَعَلْنَا مَوَالِيَ مِمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَالَّذِينَ عَقَدَتْ أَيْمَانُكُمْ فَآتُوهُمْ نَصِيبَهُمْ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدًا

Meal (IK): Ana-babanın ve akrabanın geriye bıraktıklarından her birine varisler kıldık. Yeminlerinizin bağladığı kimselere hisselerini verin. Muhakkak ki; Allah herşeye şahid olandır.

### [Nisa 4:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/4:176.md) — تَرَكَ

يَسْتَفْتُونَكَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيكُمْ فِي الْكَلَالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَلَهُ أُخْتٌ فَلَهَا نِصْفُ مَا تَرَكَ وَهُوَ يَرِثُهَا إِنْ لَمْ يَكُنْ لَهَا وَلَدٌ فَإِنْ كَانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثَانِ مِمَّا تَرَكَ وَإِنْ كَانُوا إِخْوَةً رِجَالًا وَنِسَاءً فَلِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Senden fetva isterler. De ki: Size babası ve çocuğu olmayanın mirası hakkında fetvayı Allah veriyor. Çocuğu olmayıp bir kız kardeşi bulunan erkek ölürse; bıraktığının yarısı kız kardeşine kalır. Fakat kız kardeşinin çocuğu yoksa; kendisi ona tamamen varis olur. Eğer iki kız kardeş kalmışsa; bıraktığının üçte ikisi onlaradır. Eğer erkekli kadınlı bir çok kardeşi varsa; erkeğe iki kadının hissesi kadar pay vardır. Şaşırasınız diye Allah, size açıklıyor. Allah; her şeyi hakkıyla bilendir.

### [En'am 6:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/6:94.md) — وَتَرَكْتُمْ

وَلَقَدْ جِئْتُمُونَا فُرَادَى كَمَا خَلَقْنَاكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ وَتَرَكْتُمْ مَا خَوَّلْنَاكُمْ وَرَاءَ ظُهُورِكُمْ وَمَا نَرَى مَعَكُمْ شُفَعَاءَكُمُ الَّذِينَ زَعَمْتُمْ أَنَّهُمْ فِيكُمْ شُرَكَاءُ لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ وَضَلَّ عَنْكُمْ مَا كُنْتُمْ تَزْعُمُونَ

Meal (IK): Andolsun ki siz; ilk defa yarattığımız gibi, yapayalnız ve teker teker huzurumuza geldiniz. Ve size verdiğimiz şeyleri ardınızda bıraktınız. Hani, ortaklarınız olduğunu sandığınız şefaatçılarınızı da beraberinizde görmüyoruz. Andolsun ki; aranızdaki bağlar artık kopmuştur. Ortak sandıklarınız da sizden kaybolup gitmiştir.

### [Araf 7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/7:176.md) — تَتْرُكْهُ

وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dileseydik onu, bununla yükseltirdik. Fakat o; yere saplandı ve hevesine uydu. Artık onun hali; o köpeğin hali gibidir ki, üstüne varsan da dilini sarkıtıp solur, kendi haline bıraksan da dilini sarkıtıp solur. İşte ayetlerimizi yalanlayan kavmin hali böyledir. Sen, kıssayı anlat. Belki düşünürler.

### [Tevbe 9:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/9:16.md) — تُتْرَكُوا

أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِينَ جَاهَدُوا مِنْكُمْ وَلَمْ يَتَّخِذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ وَلَا رَسُولِهِ وَلَا الْمُؤْمِنِينَ وَلِيجَةً وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Yoksa siz, içinizden cihad edip Allah’tan, peygamberinden ve mü’minlerden başkasını sırdaş edinmeyenleri ortaya çıkarmadan sizi kendi halinize bırakacak mı sandınız? Allah, işlediklerinizden haberdardır.

### [Hud 11:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/11:12.md) — تَارِكٌ

فَلَعَلَّكَ تَارِكٌ بَعْضَ مَا يُوحَى إِلَيْكَ وَضَائِقٌ بِهِ صَدْرُكَ أَنْ يَقُولُوا لَوْلَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ كَنْزٌ أَوْ جَاءَ مَعَهُ مَلَكٌ إِنَّمَا أَنْتَ نَذِيرٌ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ وَكِيلٌ

Meal (IK): Belki de sen; ona bir hazine indirilmeli veya yakında bir melek gelmeli değil miydi? demelerinden ötürü sana vahyolunanların bir kısmını terkedecek olursun. Sen, ancak bir uyarıcısın. Ve Allah; her şeye Vekil’dir.

### [Hud 11:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/11:53.md) — بِتَارِكِي

قَالُوا يَاهُودُ مَا جِئْتَنَا بِبَيِّنَةٍ وَمَا نَحْنُ بِتَارِكِي آلِهَتِنَا عَنْ قَوْلِكَ وَمَا نَحْنُ لَكَ بِمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Hud; sen bize apaçık bir burhanla gelmedin, senin sözünden dolayı ilahlarımızı terkedemeyiz ve sana inanmayız.

### [Hud 11:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/11:87.md) — نَتْرُكَ

قَالُوا يَاشُعَيْبُ أَصَلَاتُكَ تَأْمُرُكَ أَنْ نَتْرُكَ مَا يَعْبُدُ آبَاؤُنَا أَوْ أَنْ نَفْعَلَ فِي أَمْوَالِنَا مَا نَشَاءُ إِنَّكَ لَأَنْتَ الْحَلِيمُ الرَّشِيدُ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Şuayb; senin namazın mı bize babalarımızın taptıklarını ve mallarımızı dilediğimiz gibi kullanmamızı men’ediyor? Sen, doğrusu aklı başında, yumuşak huylu birisin.

### [Yusuf 12:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/12:17.md) — وَتَرَكْنَا

قَالُوا يَاأَبَانَا إِنَّا ذَهَبْنَا نَسْتَبِقُ وَتَرَكْنَا يُوسُفَ عِنْدَ مَتَاعِنَا فَأَكَلَهُ الذِّئْبُ وَمَا أَنْتَ بِمُؤْمِنٍ لَنَا وَلَوْ كُنَّا صَادِقِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Ey babamız; gerçekten biz gitmiştik ki yarış yapalım. Yusuf’u da eşyaların yanında bırakmıştık. Onu kurt yemiş. Her ne kadar doğru söylüyorsak da sen, bize inanacak değilsin.

### [Yusuf 12:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/12:37.md) — تَرَكْتُ

قَالَ لَا يَأْتِيكُمَا طَعَامٌ تُرْزَقَانِهِ إِلَّا نَبَّأْتُكُمَا بِتَأْوِيلِهِ قَبْلَ أَنْ يَأْتِيَكُمَا ذَلِكُمَا مِمَّا عَلَّمَنِي رَبِّي إِنِّي تَرَكْتُ مِلَّةَ قَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَهُمْ بِالْآخِرَةِ هُمْ كَافِرُونَ

Meal (IK): Dedi ki: Size rızık olmak üzere verilen yemeklerin gelmesinden önce onun yorumunu bildiririm. Bu; Rabbımın bana öğrettiklerindendir. Doğrusu ben, Allah’a inanmaz bir kavmin dinini terkettim. Hem onlar, ahirete küfrederdi.

### [Nahl 16:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/16:61.md) — تَرَكَ

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِظُلْمِهِمْ مَا تَرَكَ عَلَيْهَا مِنْ دَابَّةٍ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لَا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلَا يَسْتَقْدِمُونَ

Meal (IK): Şayet Allah, zulümlerinden dolayı insanları yakalayacak olsaydı; yeryüzünde bir tek canlı bırakmazdı. Fakat onları belli bir müddete kadar tehir eder. Müddetleri dolunca onu ne bir an geciktirebilirler, ne de bir an öne alabilirler.

### [Kehf 18:99](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/18:99.md) — وَتَرَكْنَا

وَتَرَكْنَا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ وَنُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْنَاهُمْ جَمْعًا

Meal (IK): O gün; Biz, onları bırakırız, dalgalar halinde birbirlerine girerler. Sur’a üflenince hepsini bir araya toplarız.

### [Müminun 23:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/23:100.md) — تَرَكْتُ

لَعَلِّي أَعْمَلُ صَالِحًا فِيمَا تَرَكْتُ كَلَّا إِنَّهَا كَلِمَةٌ هُوَ قَائِلُهَا وَمِنْ وَرَائِهِمْ بَرْزَخٌ إِلَى يَوْمِ يُبْعَثُونَ

Meal (IK): Belki yapmadan bıraktığımı tamamlar ve salih amel işlerim. Hayır, bu söylediği, sadece kendi lafıdır. Tekrar diriltilecekleri güne kadar arkalarında onları geriye dönmekten alıkoyan bir berzah vardır.

### [Şuara 26:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/26:146.md) — أَتُتْرَكُونَ

أَتُتْرَكُونَ فِي مَا هَاهُنَا آمِنِينَ

Meal (IK): Burada emniyet içinde bırakılır mısınız?

### [Ankebut 29:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/29:2.md) — يُتْرَكُوا

أَحَسِبَ النَّاسُ أَنْ يُتْرَكُوا أَنْ يَقُولُوا آمَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ

Meal (IK): Yoksa, insanlar; inandık demeleriyle bırakılıvereceklerini ve kendilerinin denenmeyeceklerini mi sandılar.

### [Ankebut 29:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/29:35.md) — تَرَكْنَا

وَلَقَدْ تَرَكْنَا مِنْهَا آيَةً بَيِّنَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; akleden bir kavim için Biz, orada apaçık bir ayet bırakmışızdır.

### [Fatır 35:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/35:45.md) — تَرَكَ

وَلَوْ يُؤَاخِذُ اللَّهُ النَّاسَ بِمَا كَسَبُوا مَا تَرَكَ عَلَى ظَهْرِهَا مِنْ دَابَّةٍ وَلَكِنْ يُؤَخِّرُهُمْ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِعِبَادِهِ بَصِيرًا

Meal (IK): Şayet Allah; insanları kazandıklarıyla muaheze etmiş olsaydı; onun üstünde hiç bir canlı bırakmazdı. Fakat onları belli bir süreye kadar te’hir eder. Süreleri geldiği zaman muhakkak ki Allah; kulları için Basir olandır.

### [Saffat 37:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/37:36.md) — لَتَارِكُو

وَيَقُولُونَ أَئِنَّا لَتَارِكُو آلِهَتِنَا لِشَاعِرٍ مَجْنُونٍ

Meal (IK): Ve derlerdi ki: Deli bir şair için mi ilahlarımızı terkedeceğiz?

### [Saffat 37:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/37:78.md) — وَتَرَكْنَا

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ

Meal (IK): Sonrakiler arasında ona da bıraktık.

### [Saffat 37:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/37:108.md) — وَتَرَكْنَا

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ

Meal (IK): Sonrakiler arasında ona da bıraktık.

### [Saffat 37:119](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/37:119.md) — وَتَرَكْنَا

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِمَا فِي الْآخِرِينَ

Meal (IK): Sonrakiler arasında; ikisini de bıraktık.

### [Saffat 37:129](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/37:129.md) — وَتَرَكْنَا

وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِي الْآخِرِينَ

Meal (IK): Sonrakiler arasında ona da bıraktık.

### [Duhan 44:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/44:24.md) — وَاتْرُكِ

وَاتْرُكِ الْبَحْرَ رَهْوًا إِنَّهُمْ جُنْدٌ مُغْرَقُونَ

Meal (IK): Denizi sakin iken geride bırak. Doğrusu onlar, suda boğulacak bir ordudur.

### [Duhan 44:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/44:25.md) — تَرَكُوا

كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ

Meal (IK): Onlar, nice nice bağları, pınarları bırakmışlardı.

### [Zariyat 51:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/51:37.md) — وَتَرَكْنَا

وَتَرَكْنَا فِيهَا آيَةً لِلَّذِينَ يَخَافُونَ الْعَذَابَ الْأَلِيمَ

Meal (IK): Elim azabdan korkanlar için orada bir ayet bıraktık.

### [Kamer 54:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/54:15.md) — تَرَكْنَاهَا

وَلَقَدْ تَرَكْنَاهَا آيَةً فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ

Meal (IK): Andolsun ki Biz, onu bir ayet olarak bıraktık. Düşünüp ibret alan var mı?

### [Haşr 59:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/59:5.md) — تَرَكْتُمُوهَا

مَا قَطَعْتُمْ مِنْ لِينَةٍ أَوْ تَرَكْتُمُوهَا قَائِمَةً عَلَى أُصُولِهَا فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيُخْزِيَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Herhangi bir hurma ağacını kesmeniz veya kesmeyip gövdeleri üzerinde bırakmanız hep Allah’ın izniyledir. Bir de fasıkları rüsvay etmek içindir.

### [Cuma 62:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/62:11.md) — وَتَرَكُوكَ

وَإِذَا رَأَوْا تِجَارَةً أَوْ لَهْوًا انْفَضُّوا إِلَيْهَا وَتَرَكُوكَ قَائِمًا قُلْ مَا عِنْدَ اللَّهِ خَيْرٌ مِنَ اللَّهْوِ وَمِنَ التِّجَارَةِ وَاللَّهُ خَيْرُ الرَّازِقِينَ

Meal (IK): Onlar bir tidaret veya bir oyun gördükleri zaman; seni ayakta bırakarak oraya yöneldiler. De ki: Allah’ın katında olan; oyun ve ticaretten daha hayırlıdır. Ve Allah; rızık verenlerin en hayırlısıdır.

### [Kıyamet 75:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/ayet/75:36.md) — يُتْرَكَ

أَيَحْسَبُ الْإِنْسَانُ أَنْ يُتْرَكَ سُدًى

Meal (IK): İnsan kendisinin başıboş bırakılacağını mı sanır?

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Terke civciv çıkmış yumurta kabuğu demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والتاء والراء معهما
ك ت ر، ت ك ر، ت ر ك، ر ت ك مستعملات كتر: الكَتْر: جوز كل شيء. أي: أوسطه. ويقال للجمل الجسيم: عظيم الكَتْر، وللرجل الشريف: إنه لرفيع الكَتْر في الحسب ونحوه.
والكَتْرُ: مشية فيها تخلج كمشية السكران.
تكر: التَّكُّرَى: القائد من قواد السند، وجمعه تَكاكِرة، قال:
لقد علمت تكاكرةُ ابن تيري		غداة البد أنـي هـيرزي
ترك: التَّرْكُ: ودعك الشيء تتركه، والإتَّراك: الافتعال.
والتَّركُ: الجعل في بعض الكلام. تقول: تركتُ الحبل شديداً، أي: جعلته.
والتَّركُ: ضرب من البيض مستدير شبيه بالتَّركة والتَّريكة وهي بيض النعام، وتجمع على تُرُك وترائك، لأن الظليم أقيم عنها فتَركها، قال لبيد:
فخمة ذفراء ترتى بالعرى		قردمانياً وتَرْكاً كالبصـل

والتَّريكةُ: ماء يمضى عنه السيل، ويتركُهُ ناقعاً. وسمي الغدير، لأن السيل غادره.
والتُّرك: جيل من الناس.
رتك: رَتَك البعير رتكاناً، أي: مشى في اهتزاز، وأَرْتكه صاحبه - يقال للإبل - إذا حمله على السير السريع.

##### Türkçe

**الكاف** ve**التاء** ve**الراء** bunlarla birlikte

ك ت ر، ت ك ر، ت ر ك، ر ت ك kullanımdadır. **كتر**: **الكَتْر**: her şeyin cevzi (orta kısmı). Yani: onun ortası. Ve iri deveye denir: büyük **الكَتْر**; ve şerefli adama: nesep ve benzerinde yüksek **الكَتْر** sahibidir, denir.

Ve **الكَتْرُ**: sarhoşun yürüyüşü gibi, içinde sendeleme bulunan bir yürüyüş.

**تكر**: **التَّكُّرَى**: Sind’in kumandanlarından bir kumandan; çoğulu **تَكاكِرة**’dir. Dedi ki:
لقد علمت **تكاكرةُ** ابن تيري		غداة البد أنـي هـيرزي

**ترك**: **التَّرْكُ**: bir şeyi bırakmandır; onu bırakırsın. Ve **الإتَّراك**: ifti‘âl (babı).

Ve **التَّركُ**: bazı sözde “yapma/kılma” (manası). Dersin ki: “**تركتُ** ipi sıkı”; yani: onu yaptım.

Ve **التَّركُ**: yuvarlak, **التَّركة** ve**التَّريكة**’ye benzeyen bir çeşit yumurta; o da devekuşu yumurtasıdır. **تُرُك** ve**ترائك** üzerine çoğul yapılır; çünkü erkek devekuşu ondan uzaklaştırılmıştır da onu bırakmıştır. Lebîd dedi ki:
فخمة ذفراء ترتى بالعرى		قردمانياً و**تَرْكاً** كالبصـل

Ve **التَّريكةُ**: selin üzerinden geçip gittiği ve onu birikmiş halde bıraktığı sudur. Ve gölcük adlandırıldı; çünkü sel onu geride bıraktı.

Ve **التُّرك**: insanlardan bir nesil (kavim).

**رتك**: **رَتَك** deve, **رتكاناً**; yani: sallantı içinde yürüdü. Ve sahibi onu **أَرْتكه** — develer için söylenir — onu hızlı yürüyüşe sevk ettiğinde.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

تَركْتُ الشيء تَرْكاً: خلّيته. وتَراكِ، بمعنى اتْرُكْ، وهو اسمٌ لفعل الأمر. وقال:
تَراكِها منإبلٍ تَراكِهأ
أَما ترى الموتَ لدى أَوْراكِها
وقال فيه فما اتِّرَكَ، أي ما تَرَكَ شيئاً. وتَرِكةُ الميّت: تُراثه المتروك.

##### Türkçe

**تَرَكْتُ** şeyi **تَرْكاً**: onu bıraktım. Ve **تَراكِ**; “**اتْرُكْ**” anlamında; ve o, emir fiilinin bir ismidir. Ve dedi ki:
تَراكِها منإبلٍ تَراكِهأ
أَما ترى الموتَ لدى أَوْراكِها
Ve onda “**فما اتِّرَكَ**” dedi; yani, hiçbir şey bırakmadı. Ve ölünün **تَرِكةُ**si: bırakılmış mirasıdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ت ر
كتر ، كرت ، ترك ، رتك ، تكر : ( مستعملة ) .
كتر : ( أبو عبيد ) : الكَتْرُ ، والكتَرُ : السَّنام العظيم .
ويقال : الكَتْرُ : بناءٌ مثل القُبَّةِ ، شُبِّه السَنَامُ بهِ .
وقال الليث : الكَتْرُ : جَوْزُ كل شيء أي أوْسَطُه ، وأصلُ السنامِ : كترٌ ، يقال للجمل الجسيم : إِنه لعظيم الكتر ، ويُقال للرجلِ : إِنه لرفيع الكِتْرِ في الحسبِ ونحوِه .
وقال علقمة بن عَبَدَةَ يصف ناقة :
قَدْ عُرِّيَتْ حِقْبَةً حَتى اسْتَطَفَّ لها
كِتْرٌ كحَافَةِ عُسِّ القيْنِ مَلمومُ
اسْتَطفَّ : أشرَفَ وأمكنَ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكترَة : القِطعة مِنَ السنَام ، والكترَة : القبّة .
تكر : قال الليث : التكرِيُّ : القائد من قواد السِّند ، والجميعُ : التّكاكرة .
وأنشد :
لقد عَلمتْ تَكاكِرَةُ ابن تيرى
غداةَ البُدِّ أنِّي هِبرِزيُّ
ترك : قال الليث : التَّرْكُ : ودْعُكَ شيئاً تترُكه تركاً .
وقال غيره : التَّرْكُ : الإِبقاء في قول الله جلّ وعزّ : هُمُ الْبَاقِينَ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِى } ( الصافات : 78 ) أي أبقينا عليه ذكراً حسناً .
وقال الليث : التَّرْكُ : الجَعْلُ في بعض الكلام ، تقول : تركتُ الحبلَ شديداً ، أي جعلتهُ شديداً .
قال والتَّرْكُ : ضربٌ من البَيْضِ مستديرٌ شبيهٌ بالتُرْكةِ والتَّرِيكَةِ ، وهي بيضُ النّعامِ المُنْفَرِدُ . وأنشد :
ما هاجَ هذا القلبَ إِلا تركةٌ
زهراءُ أخرجها خَرُوجٌ مِنْفَجُ
( أبو عبيد ) : التَّرْكُ : البَيْضُ للرأسِ ، واحدته : تركةٌ . وقال لبيد :
قُرْدُ مانيًّا وتركاً كالبصلْ
وقال ابن شميل : التُّرْكُ : جماعةُ البَيْض وإِنما هي سَفِيفةٌ واحدة وهي البَصَلةُ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : تَرِكَ الرجلُ إذا تزوَّج بالتَّرِيكَةِ ، وهي العانسُ في بيتِ أبَوَيْهَا .
( أبو زيد ) : امرأةٌ تَرِيكَةٌ ، وهي التي تُتركُ فلا تتزوَّج .
رتك : ( أبو عبيد عن الأصمعيّ ) : الرَّاتِكَةُ من النُّوقِ : التي تمشي وكأنَّ برجليها قيداً وتضرب بيديها .
وقال الليث : رَتَكَ البعير رَتَكاناً ، وهو مشيٌ فيه اهتزاز .
وقال غيره : رَتَكَ البعيرُ رَتْكاً ورَتَكاناً ، وأَرْتَكْتُهُ أَنا إِرْتَاكاً إذا حَمَلتَهُ على السير السريع .
ويقال : أَرْتكْتُ الضَّحِكَ وأَرْتَأْتُهُ إذا ضحِكْتَ ضِحْكاً في فُتورٍ .
كرت : أخبرني المنذريُّ عن أبي العباس قال : حولٌ كَرِيتٌ وقَمِيطٌ ومُجَرَّمٌ وجرَيمٌ أي تامُّ العددِ . وتَكْرِيتُ : موضعٌ معروفٌ .

##### Türkçe

ك ت ر
**كتر** ، **كرت** ، **ترك** ، **رتك** ، **تكر** : (kullanılan).

**كتر** : (Ebû Ubeyd) : **الكَتْرُ** ve **الكتَرُ** : büyük hörgüç.
Ve denilir ki: **الكَتْرُ** : kubbe gibi bir yapı; hörgüç ona benzetilmiştir.
Leys dedi: **الكَتْرُ** : her şeyin cevzi, yani ortası; hörgücün aslı: **كترٌ**’dür. İri deve için: “O, **الكتر**’i büyük olandır” denilir. Ve adama: “O, soy ve benzerinde **الكِتْرِ**’i yüce olandır” denilir.
Alkame b. Abede bir dişi deveyi vasfederek dedi:
قَدْ عُرِّيَتْ حِقْبَةً حَتى اسْتَطَفَّ لها
كِتْرٌ كحَافَةِ عُسِّ القيْنِ مَلمومُ
**اسْتَطفَّ** : yükseldi ve mümkün oldu.
(Seâlib, İbnü’l-A‘râbî’den): **الكترَة** : hörgüçten bir parça; ve **الكترَة** : kubbe.

**تكر** : Leys dedi: **التكرِيُّ** : Sind’in kumandanlarından bir kumandan; çoğulu: **التّكاكرة**.
Ve inşad etti:
لقد عَلمتْ تَكاكِرَةُ ابن تيرى
غداةَ البُدِّ أنِّي هِبرِزيُّ

**ترك** : Leys dedi: **التَّرْكُ** : bir şeyi bırakmandır; onu **تركاً** olarak bırakırsın.
Başkası dedi: **التَّرْكُ** : ibkâdır; Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında: **هُمُ الْبَاقِينَ وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِى** (الصافات: 78), yani onun üzerinde güzel bir anı bıraktık.
Leys dedi: **التَّرْكُ** : bazı sözde “kılma”dır; “İpi sıkı bıraktım” dersin; yani onu sıkı kıldım.
Dedi ki: ve **التَّرْكُ** : yumurtadan bir türdür; yuvarlaktır, **التُرْكةِ** ve **التَّرِيكَةِ**’ye benzer; o, tek başına olan devekuşu yumurtasıdır. Ve inşad etti:
ما هاجَ هذا القلبَ إِلا تركةٌ
زهراءُ أخرجها خَرُوجٌ مِنْفَجُ
(Ebû Ubeyd): **التَّرْكُ** : baş için yumurtadır; tekili: **تركةٌ**. Lebîd dedi:
قُرْدُ مانيًّا وتركاً كالبصلْ
İbn Şümeyl dedi: **التُّرْكُ** : yumurtanın topluluğudur; o ancak tek bir **سَفِيفةٌ**’dir; o da soğandır.
(Seâlib, İbnü’l-A‘râbî’den): Adam **تَرِكَ** olur; **بالتَّرِيكَةِ** ile evlendiği zaman; o, anne-babasının evinde olan evde kalmış kadındır.
(Ebû Zeyd): **امرأةٌ تَرِيكَةٌ**: o, bırakılan da evlenmeyendir.

**رتك** : (Ebû Ubeyd, Asmaî’den): develerden **الرَّاتِكَةُ** : yürür; sanki iki ayağında bağ varmış gibi ve iki eliyle vurur.
Leys dedi: Deve **رَتَكَ** eder **رَتَكاناً**; o, içinde sallanma olan bir yürüyüştür.
Başkası dedi: Deve **رَتَكَ** eder **رَتْكاً** ve **رَتَكاناً**; ben onu hızlı yürüyüşe sevk ettiğimde onu **أَرْتَكْتُهُ** **إِرْتَاكاً**.
Ve denilir ki: **أَرْتكْتُ** gülmeyi ve **أَرْتَأْتُهُ**; gevşeklik içinde bir gülüşle güldüğün zaman.

**كرت** : Münzirî bana Ebû’l-Abbâs’tan haber verdi; dedi ki: **حولٌ كَرِيتٌ** ve **قَمِيطٌ** ve **مُجَرَّمٌ** ve **جرَيمٌ**; yani sayıca tam. Ve **تَكْرِيتُ** : bilinen bir yerdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والراء وما يثلثهما)
(ترز) التاء والراء والزاء كلمةٌ واحدة صحيحة. تَرِزَ الشّيءُ صَلُبَ. وكلُّ مستحكِمٍ تارز. والميِّت تارزٌ؛ لأنَّه قد يَبِسَ. قال:
* كأنَّ الذي يُرمَى من الوحشِ تارِزُ([1]) *
وقال امرؤ القيس -ويدلّ على أنّ التارز الصُّلب -:
بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])ويقال أتْرَزَتِ المرأةُ حَبْلَها: فتلَتْه([3]) فتلاً شديداً. وأترزَتْ عجينَها إذا مَلَكَتْه.
(ترس) التاء والراء والسين كلمةٌ واحدة، وهي التُّرْسُ، وهو معروف، والجمع تِرَسَةٌ وتِراسٌ وَتُرُوس. قال:
كأنَّ شَمْساً نَزَلَتْ شُمُوسا *** دُروعَنا والبَيْضَ والتُّرُوسا([4])(ترش) التاء والراء والشين ليس أصلاً ولا فَرْعاً، سوى أنَّ ابن دريد([5]) ذكَر أنّ التَّرَشَ خِفَّةٌ ونَزَقٌ، يقال تَرِشَ يَتْرَشُ تَرَشاً. وما أدرِي ما هُوَ.
(ترص) التاء والراء والصاد أصلٌ واحد، وهو الإحكام. يقال تَرُصَ الشّيءُ، وأَتْرَصْتُه أحكمْتُه فهو مُتْرَصٌ. وكلُّ ما أحكَمْتَ صَنْعتَهُ فقد أتْرَصْتَه. وأنشد الخليل:
* وشُدَّ يَدَيْكَ بالعَقْدِ التَّريصِ([6]) *
(ترع) التاء والراء والعين أصلٌ مطّردٌ قياسُه، وهو تفتُّح الشَّيءِ. فالتُّرْعة البابُ، والتَّرَّاع البَوّابُ. قال:
إنِّي عَدَاني أن أزُورَكِ مُحكَمٌ *** مَتَى ما أُحَرِّكْ فيه ساقَيَّ يصخَبِ([7])حديدٌ ومَرصوص بِشِيدٍ وجنْدَلٍ *** لَهُ شُرُفاتٌ مرقبٌ فَوْقَ مَرْقَبِ
يُخيِّرُني تَرَّاعُه بين حَلْقَةٍ *** أَزُومٍ إذا عَضَّتْ وكِبْلٍ مُضَبَّبِ([8])وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "إنّ مِنبري هذا تُرْعَةٌ من تُرَع الجنة". والتَّرَع: الإسراع إلى الشرّ. ورجلٌ تَرِعٌ. وهو من ذاك، لأنّ فيه تفتُّحاً إلى ما لا ينبغي. ولا يكاد يُقالُ هذا في الخير.
ومن هذا الباب أترعْتُ الإناءَ مَلأتُه. وجَفْنَةٌ مُتْرَعة. قال:
* لو كان حَيّاً لَغَاداهُمْ بِمُتْرَعةٍ([9]) *
والتَّرَع: الامتلاء. وقد تَرِعَ الإناءُ. وكان بعضُ أهل اللغة يقول: لا أقول تَرِع، ولكن أُتْرِع. وهذا من الباب، لأنه إذا أُتْرِع بادَرَ إلى السَّيَلان. والتُّرْعة والجمعُ تُرَع: أفواه الجداول. ويقال سَيْرٌ أَتْرَعُ. قال:
* فافترشَ الأرضَ بسَيْرٍ أتْرَعا([10]) *
والقياس كلّه واحد.
(ترف) التاء والراء والفاء كلمة واحدة، وهي التُّرْفَة. يقال رجلٌ مُترفٌ مُنَعَّمٌ، وتَرَّفَهُ أهلُه إذا نعمّوه بالطَّعام الطّيِّب والشيء يُخَصُّ به. وفي كتاب الخليل: التُّرفَة الهَنَةُ في الشَّفَة العُلْيا. وهذا غلطٌ، إنّما هي التُِّفرَةُ وقد ذُكرت ([11]).(ترق) التاء والراء والقاف ليس فيه شيءٌ غير التَّرْقُوَة، فإنّ الخليل زعَمَ أنّها فَعْلُوَة، وهو عظمٌ وصَلَ ما بين ثُغْرة النَّحْرِ والعاتق.
(ترك) التاء* والراء والكاف: الترك التخلية عن الشيء، وهو قياسُ الباب، ولذلك تسمّى البَيْضَةُ بالعَراءِ تريكة. قال الأعشى:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها *** وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا([12])وتَرْكَةُ السِّلاح، وهي البيضة، محمولٌ على هذا ومشبَّهٌ به، والجمع تَرْكٌ. قال لبيد:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكَا كالبَصَلْ([13])وتَرَاكِ بمعنى اتْرُكْ. قال:
تَرَاكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها  *** أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها([14])وتَرِكَةُ الميِّت: ما يتْرُكُه من تُراثِه. والتّريكة رَوْضةٌ([15])يُغْفِلُها النّاسُ فلا يَرْعَوْنها. وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: يقال تركْتُ الحبْلَ شديداً، أي جعلتُه شديداً. وما أحْسَِبُ هذا من كلام الخليل.
(تره) التاء والراء والهاء كلمةٌ ليست بأصلٍ متفرَّعٍ منه. قالوا: التَّرَّهاتُ، والتُّرَّهُ الأباطيل من الأمور. قال رُؤبة:
* وحَقَّةٍ ليستْ بقَوْلِ التُّرَّهِ([16]) *
قالوا: والواحد تُرَّهَة. قال: وجَمَعها أناسٌ على التَّرَارِيهِ. قال:
رُدُّوا بَنِي الأعْرَجِ إبْلي مِن كَثَبْ  *** قَبْلَ الترارِيهِ وَبُعْدِ المُطَّلَبْ([17])
(ترب) التاء والراء والباء أصلان: أحدهما التّراب وما يشتقّ منه، والآخر تساوي الشّيئين. فالأول التُّراب، وهو التَّيْربُ والتَّوْرَاب([18]). ويقال تَرِبَ الرجل إذا افتقَرَ كأنّه لصِق بالتُّراب، وأتْربَ إذا استَغْنى، كأنّه صار لـه من المال بقَدْرِ التُّراب، والتَّرباء الأرضُ نفسها. ويقال ريحٌ تَرِبَةٌ إذا جاءَت بالتُّراب. قال:
لا بَلْ هو الشَّوقُ مِنْ دارٍ تخَوَّنَهَا *** مرّاً سَحابٌ ومَرّاً بارحٌ تَرِبُ([19])وأمّا الآخر فالتِّرب الخِدْن، والجمع أترابٌ. ومنه التَّرِيب، وهو الصَّدر عند تساوي رؤوس العظام. قال:
* أشْرَفَ ثَدْيَاها على التَّريبِ([20]) *
ومنه التَّرِبات وهي الأنامل، الواحدة تَرِبة.
ومما شذَّ عن الباب التّربة([21]) وهو نبت.
(ترج) التاء والراء والجيم لا شيء فيه إلاّ "تَرْج"، وهو موضع. والأتْرُج معروف.
(ترح) التاء والراء والحاء كلمتان متقاربتان. قال الخليل: التَّرَح نقيض الفَرَح. ويقولون: "بعْدَ كلِّ فرْحَةٍ تَرْحَةٌ، وبعد كل حَبْرَةٍ عَبْرَةٌ"، قال الشاعر:
وما فَرْحَةٌ إلاّ سَتُعْقِبُ تَرْحَةً *** وما عامرٌ إلا وَشِيكاً سَيَخْرَبُ
والكلمة الأخرى: الناقة المِتْراح، وهي التي يُسرع انقطاعُ لبنِها؛ والجمع مَتَاريح.
 --------------ــــ
([1]) للشماخ. ديوانه 46 واللسان (ترز) وصدره كما في الديوان والجمهرة (2: 10):  * قليل التلاد غير قوس وأسهم *
([2]) ديوانه 67 واللسان (ترز) والعجلزة، بكسر العين واللام لغة قيس، وبفتحهما لغة تميم.
([3]) في الأصل" قتلها".
([4]) هذه الرواية تطابق رواية الجمهرة (2: 10). وفي اللسان: "نازعت شموساً". وقد نصب الجزأين بعد "كأن"، كما جاء في قول أبي نخيلة:
كأن أذنيه إذا تشوفا *** قادمة أو قلما محرفا
 ([5]) الجمهرة (2: 10).
([6]) اللسان (ترص).
([7]) يصخب: يحدث جلبة. وفي الأصل: "يصحب" محرف، صوابه في المجمل. والأبيات لهدبة بن الخشرم، كما في اللسان (ترع).
([8]) قال ابن بري: "والذي في شعره: يخبرني حداده".
([9]) في المجمل: "لفاداهم"، محرفة.
([10]) البيت لرؤية في ديوانه 92 واللسان (ترع).
([11]) في مادة (تفر) .
([12]) ديوان الأعشى 65 واللسان (ترك). تأله: تتحير، وهو أحد الأقوال في اشتقاق لفظ الجلالة، لأن العقول تأله في عظمته، أي تتحير.
 ([13])سبق الكلام على البيت في مادة (بصل). وسيأتي في (عرو).
([14]) البيتان لطفيل بن يزيد الحارثي، كما في اللسان (ترك)
 ([15])في الأصل: "التريكة من روضة"، صوابه في المجمل.
([16]) ديوان رؤبة 166 واللسان (تره).
([17]) البيتان في اللسان (تره). وفي المجمل: "ردوا بني الأعراب".
([18]) يقال تيراب أيضاً وتورب، وفيه لغات أخر في القاموس وغيره.
([19]) البيت لذي الرمة، سبق الكلام عليه في (برح) ص241.
([20]) البيت للأغلب العجلي، كما في اللسان (ترب). وبعده:
* لم يعدوا التفليك في النتوب *
([21]) بالتحريك، وكفرحة، ويقال أيضاً ترباء.

ـ

##### Türkçe

(تاء, راء ve bunların üçüncüsü olan harfler babı)

(ترز) **التاء** ve **الراء** ve **الزاء** tek bir kelimedir, sahih. **تَرِزَ** şey: sertleşti. Ve her sağlam olan **تارز**dır. Ve ölü **تارز**dır; çünkü o kurumuştur. Dedi ki:
* Sanki vahşîden atılan şey **تارِز**dır([1]) *

Ve İmru’ul-Kays dedi -ve **التارز**ın sert olduğuna delâlet eder-:
بعَِجْلَِزَةٍ قد أتْرَزَ الجَرْيُ لَحْمَها *** كميتٍ كأنّها هِراوةُ مِنوالِ([2])
Ve denir: kadın **أَتْرَزَتِ** ipini: onu([3]) şiddetli bir büküşle büktü. Ve hamurunu **أترزَتْ**: onu yoğurup tuttuğu zaman.

(ترس) **التاء** ve **الراء** ve **السين** tek bir kelimedir; o da **التُّرْسُ**tur ve o bilinir; çoğulu **تِرَسَةٌ** ve **تِراسٌ** ve **تُرُوس**tur. Dedi ki:
كأنَّ شَمْساً نَزَلَتْ شُمُوسا *** دُروعَنا والبَيْضَ والتُّرُوسا([4])

(ترش) **التاء** ve **الراء** ve **الشين** aslî de değildir, fer‘î de değildir; ancak İbn Düreyd([5]) **التَّرَشَ**ın hafiflik ve ataklık olduğunu zikretti; **تَرِشَ يَتْرَشُ تَرَشاً** denir. Ve ben onun ne olduğunu bilmiyorum.

(ترص) **التاء** ve **الراء** ve **الصاد** tek bir asıldır; o da sağlamlaştırmadır. Denir: **تَرُصَ** şey; ve ben onu **أَتْرَصْتُه**: onu sağlamlaştırdım; o da **مُتْرَصٌ**dur. Ve her neyi sanatını sağlam yaptıysan, onu **أتْرَصْتَه** olmuşsundur. Halîl şöyle inşâd etti:
* وشُدَّ يَدَيْكَ بالعَقْدِ التَّريصِ([6]) *

(ترع) **التاء** ve **الراء** ve **العين** kıyası muntazam bir asıldır; o da şeyin açılmasıdır. Öyleyse **التُّرْعة** kapıdır; **التَّرَّاع** kapıcıdır. Dedi ki:
إنِّي عَدَاني أن أزُورَكِ مُحكَمٌ *** مَتَى ما أُحَرِّكْ فيه ساقَيَّ يصخَبِ([7])
حديدٌ ومَرصوص بِشِيدٍ وجنْدَلٍ *** لَهُ شُرُفاتٌ مرقبٌ فَوْقَ مَرْقَبِ
يُخيِّرُني تَرَّاعُه بين حَلْقَةٍ *** أَزُومٍ إذا عَضَّتْ وكِبْلٍ مُضَبَّبِ([8])

Ve Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "Şu benim minberim, cennet **تُرَع**larından bir **تُرْعَةٌ**dır." Ve **التَّرَع**: şerre sürat etmektir. Ve adam **تَرِعٌ**dir. Ve o, ondandır; çünkü onda, uygun olmayan şeye doğru bir açılma vardır. Ve bu, hayırda neredeyse söylenmez.

Ve bu babdandır: kabı **أترعْتُ**: onu doldurdum. Ve **جَفْنَةٌ مُتْرَعة**. Dedi ki:
* لو كان حَيّاً لَغَاداهُمْ بِمُتْرَعةٍ([9]) *

Ve **التَّرَع**: doluluktur. Ve kap **تَرِعَ** olmuştur. Ve dil ehlinden bazıları derdi ki: ben **تَرِع** demem, fakat **أُتْرِع** derim. Ve bu da babdandır; çünkü **أُتْرِع** olunca akmaya doğru acele eder. Ve **التُّرْعة** ve çoğulu **تُرَع**: arkların ağızlarıdır. Ve denir: **سَيْرٌ أَتْرَعُ**. Dedi ki:
* فافترشَ الأرضَ بسَيْرٍ أتْرَعا([10]) *

Ve kıyasın hepsi birdir.

(ترف) **التاء** ve **الراء** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da **التُّرْفَة**dir. Denir: adam **مُترفٌ**: nimet içinde. Ve ailesi onu **تَرَّفَهُ**: onu iyi yemek ve kendisine tahsis edilen şey ile nimetlendirdikleri zaman. Halîl’in kitabında: **التُّرفَة** üst dudakta olan bir şeydir. Bu yanlıştır; ancak o **التُِّفرَة**dir ve zikredilmiştir([11]).

(ترق) **التاء** ve **الراء** ve **القاف**ta **التَّرْقُوَة**dan başka bir şey yoktur; çünkü Halîl onun **فَعْلُوَة** olduğunu iddia etti; o, boğaz çukuru ile omuz başı arasını birleştiren bir kemiktir.

(ترك) **التاء** ve **الراء** ve **الكاف**: **الترك** bir şeyi terk edip bırakmadır; ve o, babın kıyasıdır; bu yüzden açık arazideki devekuşu yumurtasına **تريكة** denir. A‘şâ dedi:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العَيْنُ وسْطَها *** وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا([12])

Ve **تَرْكَةُ السِّلاح**; o da miğferdir; bu üzerine hamledilmiş ve ona benzetilmiştir; çoğulu **تَرْكٌ**tur. Lebîd dedi:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى  *** قُرْدُمانِيّاً وتَرْكَا كالبَصَلْ([13])

Ve **تَرَاكِ** “**اتْرُكْ**” mânâsınadır. Dedi ki:
تَرَاكِها مِنْ إبلٍ تَرَاكـِها  *** أما تَرَى الموتَ لدى أوراكِها([14])

Ve **تَرِكَةُ الميِّت**: mirasından bıraktığı şeydir. Ve **التّريكة** bir çayırdır([15]); insanlar onu ihmal ederler de onu otlatmazlar. Halîl’e nisbet edilen kitapta: “ipi şiddetli **تركْتُ**” denir; yani onu şiddetli yaptım. Ve ben bunun Halîl’in sözünden olduğunu sanmıyorum.

(تره) **التاء** ve **الراء** ve **الهاء** aslî bir kök değildir ki ondan dallansın. Dediler: **التَّرَّهاتُ**; ve **التُّرَّهُ** işlerden olan bâtıllardır. Ru’be dedi:
* وحَقَّةٍ ليستْ بقَوْلِ التُّرَّهِ([16]) *

Dediler: tekili **تُرَّهَة**dir. Dedi: bazı insanlar onu **التَّرَارِيهِ** üzere cem‘ ettiler. Dedi:
رُدُّوا بَنِي الأعْرَجِ إبْلي مِن كَثَبْ  *** قَبْلَ الترارِيهِ وَبُعْدِ المُطَّلَبْ([17])

(ترب) **التاء** ve **الراء** ve **الباء** iki asıldır: biri toprak ve ondan türeyenler; diğeri iki şeyin eşitliği. Birincisi **التُّراب**tır; o da **التَّيْربُ** ve **التَّوْرَاب**dır([18]). Ve denir: adam **تَرِبَ**: fakirleşti; sanki toprağa yapıştı. Ve **أَتْربَ**: zenginleşti; sanki onun için maldan, toprak miktarınca oldu. Ve **التَّرباء** bizzat yerin kendisidir. Ve denir: **ريحٌ تَرِبَةٌ**: toprakla geldiği zaman. Dedi ki:
لا بَلْ هو الشَّوقُ مِنْ دارٍ تخَوَّنَهَا *** مرّاً سَحابٌ ومَرّاً بارحٌ تَرِبُ([19])

İkincisine gelince: **التِّرب** dosttur; çoğulu **أترابٌ**dur. Ondandır **التَّرِيب**; o da kemik başlarının eşitliği yanında göğüstür. Dedi ki:
* أشْرَفَ ثَدْيَاها على التَّريبِ([20]) *

Ve ondandır **التَّرِبات**; o da parmak uçlarıdır; tekili **تَرِبة**dir.

Babdan şâz olanlardandır: **التّربة**([21]); o bir bitkidir.

(ترج) **التاء** ve **الراء** ve **الجيم**de “**تَرْج**”den başka bir şey yoktur; o bir yerdir. Ve **الأتْرُج** bilinir.

(ترح) **التاء** ve **الراء** ve **الحاء** birbirine yakın iki kelimedir. Halîl dedi: **التَّرَح** sevinç (**الفَرَح**)in zıddıdır. Ve derler: “Her **فرْحَة**den sonra bir **تَرْحَة** vardır; ve her **حَبْرَة**den sonra bir **عَبْرَة** vardır.” Şair dedi:
وما فَرْحَةٌ إلاّ سَتُعْقِبُ تَرْحَةً *** وما عامرٌ إلا وَشِيكاً سَيَخْرَبُ

Diğer kelime: **الناقة المِتْراح**; o, sütü çabuk kesilen devedir; çoğulu **مَتَاريح**tir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- ترك الشيء: رفضه قصدا واختيارا، أو قهرا واضطرارا؛ فمن الأول: ﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض﴾ [الكهف/99]، وقوله: ﴿واترك البحر رهوا﴾ [الدخان/24]، ومن الثاني: ﴿كم تركوا من جنات﴾ [الدخان/25]، ومنه: تركة فلان لما يخلفه بعد موته، وقد يقال في كل فعل ينتهي به إلى حالة ما تركته كذا، أو يجري مجرى جعلته كذا، نحو: تركت فلانا وحيدا. والتريكة أصله: البيض المتروك في مفازته، ويسمى بيضة الحديد بها كتسميتهم إياها بالبيضة.

##### Türkçe

- **ترك** şey’i: onu kasıt ve seçme ile reddetmek; yahut zorla ve mecburiyetle (reddetmek); birincidendir: ﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض﴾ [الكهف/99], ve O’nun sözü: ﴿واترك البحر رهوا﴾ [الدخان/24]; ikincidendir: ﴿كم تركوا من جنات﴾ [الدخان/25]; ve ondandır: falanın **تركة**’si, ölümünden sonra geriye bırakacağı şey(ler) için; ve her fiilde, kendisiyle bir hâle varılan (şey) hakkında “onu şöyle **تركته**” denebilir; yahut “onu şöyle **جعلته**”nin yürüdüğü yol üzere cereyan eder; şöyle ki: “Falancayı yalnız **تركت**.” Ve **التريكة**’nin aslı: çölünde bırakılmış yumurtadır; ve onunla demirin yumurtası adlandırılır; onların onu **البيضة** diye adlandırmaları gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ر ك
تركه ترك ظبي ظله‏.‏
وترك فلان مالاً وعيالاً‏.‏
وأخرجوا الثلث من تركته‏.‏
وتاركه البيع وغيره وتتاركـوا الأمـر فيمـا بينهـم‏.‏
وقـال فيـه فمـا اتَّـرك‏.‏
ومن بذل نفسه فما اترك ولا مترك‏.‏
وفتل الحبل حتى تركه شديداً‏.‏
وتركته حزر السباع‏.‏
وتقول‏:‏ تراك تراك صحبة الأتراك‏.‏
ورعوا الكلأ وتركوا منه ترائك أي بقايا‏.‏
وفلانة تريكة‏:‏ متروكة لا تتزوج‏.‏
ولا بارك الله عليه ولا تارك ولا دارك‏.‏
ورأيـت علـى الأريكـه تركيـة كالتريكـه وهـي بيضـة النعامـة‏.‏
ورأيـت نساء كالسبائك والترائك لينات العرائك متكئات على الأرائك‏.‏

##### Türkçe

ت ر ك
**تركه**: onu bıraktı; **ترك ظبي ظله**: ceylan gölgesini bıraktı.

Ve falan kimse bir mal ve bir aile bıraktı.

Ve onun **تركته**sinden üçte biri çıkardılar.

Ve **تاركه**: alışverişi ve başkasını terk eden; ve **تتاركوا الأمر**: işi kendi aralarında birbirlerine bıraktılar.

Ve onda dedi ki: “Artık ben **اتَّرك** değilim.”

Ve kim nefsini ortaya koyarsa, artık o **اترك** değildir ve **مترك** de değildir.

Ve ipi büktü; nihayet onu şiddetli olarak **تركه**.

Ve onu **حزر السباع** bıraktım.

Ve dersin ki: **تراك تراك**; Türklerin arkadaşlığı.

Ve otu otlattılar ve ondan **ترائك** (yani kalıntılar) bıraktılar.

Ve falanca kadın **تريكة**: terk edilmiş, evlenmez.

Ve Allah ona bereket vermesin; ne **تارك** ne **دارك**.

Ve **الأريكة** üzerinde **تركية** gördüm; **التريكة** gibi; o, devekuşunun yumurtasıdır.

Ve külçeler ve **الترائك** gibi kadınlar gördüm; yumuşak huylu, **الأرائك** üzerinde yaslanmış, **العرائك**leri yumuşak.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التَّرْكُ: وَدْعُك الشيء، تَركه يَتْرُكه تَرْكاً واتَّرَكه. وتَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً: خليته. وتارَكْتُه البيع مُتارَكَةً. وتَراكِ: بمعنى اتْرُك، وهو اسم لفعل الأَمر؛ قال طفيل بن يزيد الحارثي: تَراكِها من إِبل تَراكِها
أَما تَرَى المَوْت لَدَى أَوْراكِها؟
وقال فيه: فما اتَّرَكَ أَي ما تَرَكَ شيئاً، وهو افْتَعل. وفي الحديث: العهد الذي بيننا وبينهم الصلاةُ، فمن تركها فقد كفر، قيل: هو لمن تركها مع الإِقرار بوجوبها أَو حتى يخرج وقتها، ولذلك ذهب أَحمد بن حنبل إِلى أَنه يكفر بذلك حملاً على الظاهر، وقال الشافعي: يقتل بتركها ويصلى عليه ويدفن مع المسلمين؛ وتَتَارَك الأَمرُ بينهم. والتَّرْكُ: الإِبقاء في قوله، عز وجل: وتَرَكْنا عليه في الآخرين؛ أَي أَبقينا عليه. وتَرِكةُ الرجل الميتِ: ما يَتْرُكه من التُّرَاث المَتْروك.
والتَّريكة: التي تُتْرَكُ فلا تتزوج، قال اللحياني: ولا يقال ذلك للذكر. ابن الأَعرابي: تَرِكَ الرجلُ إِذا تزوج بالتَّريكةِ وهي العانِسُ في بيت أَبويها؛ وأَنشد الجوهري للكميت:
إِذ لا تَبِضُّ، إِلى التَّرَا
ثكِ والضَّرائِكِ، كفُّ جازِرْ
والتَّرِيكةُ: الروضة التي يُغْفِلُها الناسُ فلا يرعونها، وقيل: التَّرِيكةُ المَرْتَعُ الذي كان الناس رعوه، إِما في فلاة وإِما في جبل، فأَكله المال حتى أَبقى منه بقايا من عُوَّذ. والتَّرْكُ: ضرب من البيض مستدير شبِّه بالتَّرْكةِ والتَّرِيكة وهي بيض النعام المنفرد؛ وأَنشد: ما هاجَ هذا القَلْبَ إِلا تَرْكة
زَهراءُ، أَخْرَجَها خروج مُنْفج
الجوهري: والتَّرِيكةُ بيضة النعامة التي يتركها؛ ومنه قول الأَعشى: ويَهْماء قَفْر تخرج العَيْنُ وسْطَها،
وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ تَرائِكا
قال ابن بري: ومثله للمخبل:
كتَرِيكةِ الأُدْحِيِّ أَدْفَأَها
قَرِدٌ، كأَنَّ جَناحه هدْمُ
والهِدْمُ: كساء خَلَقٌ. ابن سيده: والتَّرِيكة البيضة بعدما يخرج منها الفرخ، وخصَّ بعضهم به بيض النعام التي تتركها بالفلاة بعد خلوها مما فيها، وقيل: هي بيض النعام المفردة، والجمع تَرائك وتُرُك، وهي التَّرْكة والجمع تَرْكٌ. والتَّرِيكةُ: بيضة الحديد للرأْس؛ قال ابن سيده: وأُراها على التشبيه بالتَّرِيكة التي هي البيضة، والجمع تَرائك وتَرِيك، وهي التَّرْكة أَيضاً، وجمعها تَرْكٌ؛ قال لبيد:
فَخْمة ذَفْراء تُرْتى بالعُرى،
قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَل
ابن شميل: التَّرْكُ جماعة البيض، وإنِما هي شقيقة واحدة وهي البصلة؛ قال ابن بري: وقد استعمل الفرزدق التَّرِيكةَ في الماء الذي غادره السيل فقال:
كأَنَّ تَرِيكةً من ماء مُزْنٍ،
وداريّ الذكيِّ من المُدامِ
وقال أَيضاً:
سُلافَة جَفْنٍ خالطَتْها تَرِيكة،
على شفتيها، والذَّكي المُشَوَّف
وفي حديث الخليل، عليه السلام: أَنه جاء إِلى مكة يطالِعُ تَرْكتهُ؛ التَّرْكةُ، بسكون الراء في الأَصل: بيض النعام، وجمعها تَرْكٌ، يريد به ولده إِسمعيل وأُمه هاجَر لمَّا تركهما بمكة. قال ابن الأَثير: قيل ولو روي بكسر الراء لكان وجهاً من التَّرِكة، وهي الشيء المَتْروك؛ ومنه حديث علي، عليه السلام: وأَنتم تَرِيكةُ الإِسلام وبقية الناس؛ ومنه حديث الحسن: إِن لله تعالى تَرائكَ في خلقه، أَراد أُموراً أَبقاها في العباد من الأَمل والغفلة حتى ينبسطوا بها إلى الدنيا.
والتَّرِيكُ، بغير هاء: العُنْقُود إِذا أُكل ما عليه؛ عن أَبي حنيفة، وقال أَيضاً: التريكة الكِباسة بعدما يُنْفَضُ ما عليها وتُتْرك، والجمع تَرِيك وتَرائك، وقال مرة: التَّرِيكُ، بغير هاء، العِذْق إِذا نُفِضَ فلم يبق فيه شيء. ولا بارك الله فيه ولا تارَكَ ولا دارَكَ: كل ذلك إِتباع، وقال ابن الأَعرابي: تارَكَ أَبقى. والتَّرْكُ: الجعل في بعض اللغات، يقال: تَرَكْتُ الحبل شديداً أَي جعلته شديداً، قال: ولا يعجبني. والتُّرْك: الجيل المعروف الذي يقال له الدَّيْلَم، والجمع أَتْراك.

##### Türkçe

**التَّرْكُ**: senin bir şeyi bırakmandır; onu **تَركه يَتْرُكه تَرْكاً** ve **اتَّرَكه**.

Ve **وتَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً**: onu bıraktım. Ve **وتارَكْتُه البيع مُتارَكَةً**. Ve **تَراكِ**:
**اتْرُك** anlamındadır; ve o, emir fiilinin bir ismidir; **طفيل بن يزيد الحارثي** dedi ki:
تَراكِها من إِبل تَراكِها
أَما تَرَى المَوْت لَدَى أَوْراكِها؟

Ve onda dedi ki: **فما اتَّرَكَ** yani **ما تَرَكَ شيئاً**; ve o **افْتَعل**’dir. Ve hadiste:
“Bizimle onların arasındaki ahid namazdır; kim onu **تركها** ederse muhakkak kâfir olmuştur”; denildi ki: o, onu, vâcipliğini ikrar ile birlikte terk eden kimse içindir; yahut vakti çıkıncaya kadar; bundan dolayı **أَحمد بن حنبل** zahire hamlederek bununla kâfir olduğuna gitti; **الشافعي** dedi ki: onu terk etmesiyle öldürülür, üzerine namaz kılınır ve Müslümanlarla birlikte defnedilir; ve iş aralarında **تَتَارَك** olur. Ve **التَّرْكُ**: “O’nun sözü”nde ibkādır, azze ve celle: **وتَرَكْنا عليه في الآخرين**; yani onun üzerine ibkā ettik. Ve ölü adamın **تَرِكةُ**’si: terk edilmiş mirastan onun **يَتْرُكه** ettiği şeydir.

Ve **التَّريكة**: bırakılır da evlenmez; **اللحياني** dedi ki: bu, erkek için söylenmez. **ابن الأَعرابي**: adam **تَرِكَ** eder; **بالتَّريكةِ** ile evlendiği zaman; o da, ana-babasının evinde olan evde kalmış kadındır; **الجوهري** **الكميت**’ten şu beyti rivayet etti:
إِذ لا تَبِضُّ، إِلى التَّرَا
ثكِ والضَّرائِكِ، كفُّ جازِرْ

Ve **التَّرِيكةُ**: insanların ihmal ettiği, otlatmadıkları çayırdır; ve denildi ki: **التَّرِيكةُ** insanların otlattığı otlaktır; ya bir düzlükte ya bir dağda; sonra mal onu yedi, ondan **عُوَّذ**’dan kalıntılar bıraktı. Ve **التَّرْكُ**: yuvarlak bir yumurta türüdür; **التَّرْكة** ve **التَّرِيكة**’ye benzetilmiştir; o da tek başına olan devekuşu yumurtasıdır; ve şu beyit okundu:
ما هاجَ هذا القَلْبَ إِلا تَرْكة
زَهراءُ، أَخْرَجَها خروج مُنْفج

**الجوهري**: ve **التَّرِيكةُ** devekuşunun bıraktığı yumurtadır; ondan **الأَعشى**’nın sözü:
ويَهْماء قَفْر تخرج العَيْنُ وسْطَها،
وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ تَرائِكا

**ابن بري** dedi ki: ve benzeri **المخبل**’indir:
كتَرِيكةِ الأُدْحِيِّ أَدْفَأَها
قَرِدٌ، كأَنَّ جَناحه هدْمُ

Ve **الهِدْمُ**: eski bir örtüdür. **ابن سيده**: ve **التَّرِيكة** civciv ondan çıktıktan sonra yumurtadır; bazıları bunu, içindekinden boşaldıktan sonra düzlükte bıraktığı devekuşu yumurtalarına tahsis etti; ve denildi ki: o, tek devekuşu yumurtalarıdır; çoğulu **تَرائك** ve **تُرُك**’tur; ve o **التَّرْكة**’dir; çoğulu **تَرْكٌ**. Ve **التَّرِيكةُ**: baş için demirin yumurtasıdır; **ابن سيده** dedi ki: onu, yumurta olan **التَّرِيكة**’ye benzetme üzere görüyorum; çoğulu **تَرائك** ve **تَرِيك**’tir; ve o, **التَّرْكة**’dir de; çoğulu **تَرْكٌ**’tür; **لبيد** dedi ki:
فَخْمة ذَفْراء تُرْتى بالعُرى،
قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَل

**ابن شميل**: **التَّرْكُ** yumurtanın topluluğudur; hâlbuki o, bir tek parçadır; o da soğandır; **ابن بري** dedi ki: **الفرزدق** **التَّرِيكةَ**’yi selin geride bıraktığı suda kullanmıştır; şöyle dedi:
كأَنَّ تَرِيكةً من ماء مُزْنٍ،
وداريّ الذكيِّ من المُدامِ

Ve yine dedi ki:
سُلافَة جَفْنٍ خالطَتْها تَرِيكة،
على شفتيها، والذَّكي المُشَوَّف

Ve **الخليل**’in, عليه السلام, hadisinde: Mekke’ye geldi, **تَرْكتهُ**’sini yokluyordu; **التَّرْكةُ**, aslında **الراء**’nın sükûnu ile: devekuşu yumurtasıdır; çoğulu **تَرْكٌ**’tür; bununla, onları Mekke’de bıraktığı zaman oğlu İsmail’i ve annesi Hacer’i kasteder. **ابن الأَثير** dedi ki: denildi ki, eğer **الراء**’nın kesresiyle rivayet edilseydi, **التَّرِكة**’den bir vecih olurdu; o da terk edilmiş şeydir; ondan **علي**’nin, عليه السلام, hadisi: “Siz **تَرِيكةُ الإِسلام**’sınız ve insanların bakiyesisiniz”; ve ondan **الحسن**’in hadisi: “Muhakkak Allah تعالى’nın yaratıklarında **تَرائكَ**’i vardır”; kullarda, ümit ve gafletten, onlarla dünyaya doğru genişlesinler diye ibkā ettiği işler murad etti.

Ve **التَّرِيكُ**, **هاء**sız: üzerindekiler yenildiği zaman salkımdır; **أَبي حنيفة**’den. Ve yine dedi ki: **التريكة** üzerindekiler silkelenip bırakıldıktan sonra **الكِباسة**’dır; çoğulu **تَرِيك** ve **تَرائك**’tir; bir defa da dedi ki: **التَّرِيكُ**, **هاء**sız, içinde hiçbir şey kalmayacak şekilde silkelenince **العِذْق**’tır. “Allah onda bereket vermesin” ve “ne **تارَكَ** ne **دارَكَ**”: bunların hepsi tâbidir. **ابن الأَعرابي** dedi ki: **تارَكَ** ibkā etti. Ve **التَّرْكُ**: bazı lehçelerde “kılma/etme”dir; denilir: **تَرَكْتُ الحبل شديداً** yani onu şiddetli kıldım; dedi ki: ve bu bana hoş gelmez.

Ve **التُّرْك**: **الدَّيْلَم** denilen, bilinen nesildir; çoğulu **أَتْراك**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت ر ك * * تَرَك * الشيء خلاّه وبابه نصر و * تارَكَهُ * البيع * مُتاركَةً * و * تَرِكَةُ * الميت تراثه المتروك و * التُّرْكُ * جيل من الناس

##### Türkçe

* ت ر ك * **تَرَك**: şeyi bıraktı; onu boşladı; babı **نصر**’dır. Ve **تارَكَهُ**: satışı; **مُتاركَةً** (olarak). Ve ölünün **تَرِكَةُ**’si: onun bırakılmış mirasıdır. Ve **التُّرْكُ**: insanlardan bir nesildir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

تركه يتركه تركا وتركانا بالكسر وهذه عن الفراء، واتركه كافتعله، وفي الصحاح قال فيه: فما اترك، أي: ما ترك شيئا، وهو افتعل: ودعه. قال شيخنا: وفيه استعمال الذي أماتوه. قلت: وفسره الجوهري بخلاه، وكذلك في الأساطير والعباب، قال شيخنا: وفسره أهل الأفعال بطرحه وخلاه. قلت: ولفظ الودع وقع في المحكم، فإنه قال: الترك: ودعك الشيء، تركه يتركه تركا. قال شيخنا: وقد يعلق الترك باثنين، فيكون مضمنا معنى صير، فيجري على نمط أفعال القلوب، كتركهم في ظلمات، قاله الزمخشري والبيضاوي، قال الملا عبد الحكيم في حواشيه: فما في التسهيل من أنه كصير، وفي القاموس أنه بمعنى جعل، بيان للاستعمال، فاعتراض بعضهم على عبد الغفور قبيل بحث المبني غير متجه، فتأمل. انتهى.
 وقال الراغب: ترك الشيء: رفضه قصدا واختيارا أو قهرا واضطرارا، فمن الأول قوله:  وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض  وقوله:  واترك البحر رهوا  ومن الثاني:  كم تركوا من جنات وعيون  ومنه تركة فلان: لما يخلفه بعد موته، وقد يقال في كل فعل ينتهي إلى حالة ما: تركته كذا. وتتاركوا الأمر بينهم تفاعل من الترك. وتركة الرجل الميت كفرحة: ميراثه، وهو الذي يخلفه بعد الموت وهو فعلة بمعنى المفعول، أي: الشيء المتروك، وكذلك الطلبة للمطلوب. والتريكة كسفينة: امرأة تترك لا تزوج أي لا يتزوجها أحد، كما هو نص الصحاح وأنشد للكميت:
  إذ لا تبض إلـى الـتـرا                      ئك والضرائك كف جازر قال اللحياني: ولا يقال ذلك للذكر. والتريكة: روضة يغفل عن رعيها وقيل: هو المرتع الذي كان الناس رعوه إما في فلاة وإما في جبل، فأكله المال حتى أبقى منه بقايا من عوذ. قال ابن بري: وقد استعمله الفرزدق في ما تركه السيل من الماء فقال:
  كأن تريكة من ماء مزن                      وداري الذكي من المدام وقال أيضا:
  سلافة جفن خالطتها تـريكة                      على شفتيها والذكي المشوف والتريكة: البيضة بعد أن يخرج منها الفرخ قال ابن سيده: أو يخص بالنعام تتركها بالفلاة بعد خلوها مما فيها، وقيل: هي بيض النعام المفردة، وأنشد ابن بري للمخبل:
  كتريكة الأدحى أدفأها                      قرد كأن جناحه هدم والتريكة: بيضة الحديد للرأس، قال ابن سيده: وأراها على التشبيه بالتريكة التي هي البيضة كالتركة فيهما أي في بيضة النعام والحديد. ترائك وتريك وترك وأنشد الجوهري للأعشى:
  ويهماء قفر تحرج العين وسطها                      وتلقى بها بيض النعام ترائكـا وأنشد أيضا للبيد شاهدا على ترك الحديد:
  فخمة ذفراء ترتى بالعرا                      قردمانيا وتركا كالبصل

  قال ابن شميل: الترك: جماعة البيض، وإنما هي شقيقة واحدة وهي البصلة. وقال أبو حنيفة: التريكة: الكباسة بعد أن ينفض ما عليها وتترك، والجمع الترائك. قال: والتريك كأمير: العنقود إذا أكل ما عليه. وقال مرة: التريك: العذق إذا نفض فلم يبق فيه شيء. وقولهم: لا بارك الله فيه ولا تارك ولا دارك كل ذلك اتباع والمعنى واحد. وقال الليث: الترك: الجعل في بعض الكلام، يقال: تركت الحبل شديدا، أي: جعلته شديدا، قال ابن فارس: ما أحسب هذا من كلام الخليل، وقال ابن سيده: ولا يعجبني، وقال الأصبهاني في المفردات: ويجري مجرى جعلته كذا، نحو: تركت فلانا وقيذا، ونقل الصاغاني الحديث شاهدا له، وهو حديث يوم حنين، قال: فرجع الناس بعد ما تولوا حتى تأشبوا حول رسول الله صلى الله عليه وسلم حتى تركوه في حرجة سلم، وهو على بغلته والعباس رضي الله عنه يشتجرها بلجامها أي حتى جعلوه وكأنه ضد. قال ابن عرفة: الترك على ضربين: مفارقة ما يكون للإنسان فيه رغبة، وترك الشيء رغبة عنه وقوله تعالى:  وتركنا عليه في الآخرين  أي: أبقينا له ذكرا حسنا. والترك بالضم: جيل من الناس الواحد تركي، كروم ورومي، وزنج وزنجي أتراك يقال: إنهم بنو قنطوراء، وهي أمة الخليل عليه السلام والمشهور أنهم أولاد يافث بن نوح، وقيل: إنهم الديلم ومنهم التتار، وقيل: نسل تبع، قاله الجلال في التوشيح. وفي الحديث: اتركوا الترك ما تركوكم قلت: وقد اعتمد النمري النسابة على أنهم من أولاد يافث، كما ذكره ابن الجواني في المقدمة.
 وقال ابن الأعرابي: ترك الرجل كسمع إذا تزوج تريكة من النساء، وهي العانس في بيت أبويها. وقال ابن عباد: التركة بالفتح: المرأة الربعة والجمع تركات. وفي الحديث الذي رواه سعيد بن جبير - وذكر قصة إسماعيل وما كان من إبراهيم صلوات الله عليهما في شأنه حين تركه بمكة مع أمه، وأن جرهم زوجوه لما شب وتعلم العربية - ثم إنه جاء الخليل صلى الله عليه وسلم إلى مكة يطالع تركته أي هاجر وولدها إسماعيل وهي في الأصل بيضة النعام، فاستعارها؛ لأن النعامة لا تبيض في السنة إلا واحدة في كل سنة، ثم تتركها وتذهب، قال الزمخشري في الفائق: هكذا الرواية بسكون الراء ولو روي بكسر الراء كان وجها. من التركة بمعنى الشيء المتروك هكذا نقله عنه الصاغاني في العباب، وابن الأثير في النهاية.
 وروضة التريك كأمير: باليمن من أسافل البلاد، وقال نصر: تريك: مجتمع مياه ومغايض بأسفل اليمن. وبنو تركان، بالضم: أهل بيت من واسط ذكرهم ابن السمعاني في الأنساب.
 وأبو التريك محمد بن الحسين بن موسى بن إسحاق الأطرابلسي، كزبير شيخ لابن جميع الغساني، وهو من أطرابلس الشام، وقد حدث عن أبي عتبة، كذا رأيت في معجم شيوخه قلت: وكذا عن الحسن بن أحمد بن مسلم. وعبد المحسن بن تريك الأزجي، سمع من ابن النرسي، وعنه الشيخ البهاء المقدسي: محدثان. وفاته: أبو التريك حسن بن علي بن داود المطرز: محدث، أورده الحافظ. وتركة، بالضم: اسم رجل، واشتهر به عبد الله بن جعفر بن تركة، عن محمد بن حميد الرازي. وهبيرة بن الحسن بن تركة، عن الحسن بن سوار البغوي.

  ومعلى بن تركة، عن المسعودي. وأحمد بن عبيد الله بن أحمد بن محمد بن سلمة بن تركة البغدادي، كتب عنه عبد الغني بن سعيد. وقابوس بن تركة من علماء سجستان في المائة الرابعة. وزيد ويزيد ابنا تركي: شاعران نقلهما الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: تاركته في البيع متاركة. وتراك تراك صحبة الأتراك، بمعنى اترك، وهو اسم لفعل الأمر، وأنشد الجوهري لطفيل بن يزيد الحارثي:
  تراكها من إبل تراكها
  أما ترى الموت لدى أوراكها وفي كتاب أيام العرب لأبي عبيدة أن الرجز لبكر بن وائل، وكانوا يرتجزون به في القتال يوم الزورين. وقال يونس في كتاب اللغات: تراكها ومناعها: لغتان في الكسر، وهذا في حال الإضافة، وإذا نزعت الإضافة فليس، إلا الكسر. وفي الحديث: إن لله ترائك في خلقه أي: أمورا أبقاها في العباد من الأمل والغفلة حتى ينبسطوا بها إلى الدنيا. وقال ابن الأعرابي: تارك: أبقى. وقال ابن عباد: الترك: القدح الذي يحمله الرجل بيديه. وترك الحذاء: من القراء: اسمه محمد بن حرب، قرأ على سليم. ومحمد بن ترك العطار، وأخته زهرة: حدثا بالإجازة عن أبي شجاع الوراق. ومحمد بن يوسف التركي من شيوخ الطبراني روى عن عيسى بن إبراهيم. وأبو القاسم الحسن بن محمد بن إبراهيم الأنباري التركي بكسر ففتح، هكذا ضبطه تلميذه أبو نصر الوائلي السجزي. وعبد الرحمن بن إبراهيم الأندلسي يعرف بابن تارك، روى عن أصبغ بن الفرج وغيره.

##### Türkçe

**تركه** **يتركه** **تركا** ve **تركانا** (kesre ile); bu, el-Ferrâ’dan(dır). Ve **اتركه**; **كافتعله** (gibi). Ve Sıhâh’ta onun hakkında dedi: “**فما اترك**”, yani: “Hiçbir şeyi terk etmedi”; ve o **افتعل**’dir: **ودعه**. Şeyhimiz dedi: Ve onda, onların öldürdükleri(=kullanımdan düşürdükleri) şeyin kullanımı vardır. Dedim: el-Cevherî onu **بخلاه** ile tefsir etti; aynı şekilde **في الأساطير** ve **العباب**’da da. Şeyhimiz dedi: Ehlü’l-ef‘âl onu **بطرحه** ve **خلاه** ile tefsir etti. Dedim: **الودع** lafzı **المحكم**’de vâki oldu; çünkü o dedi ki: **الترك**: **ودعك الشيء**; **تركه** **يتركه** **تركا**. Şeyhimiz dedi: **الترك** bazen iki şeye taalluk eder; böylece **صير** mânâsını tazammum etmiş olur; kalb fiilleri üslûbu üzere cereyan eder; “**كتركهم في ظلمات**” gibi; bunu ez-Zemahşerî ve el-Beydâvî söyledi. el-Mollâ Abdülhakîm hâşiyelerinde dedi: Teshîl’de olan “onun **كصير** olduğu” ve Kâmûs’ta “onun **بمعنى جعل** olduğu” (ifadesi), kullanıma beyandır; bazıların Abdülgafûr’a itirazı, mebnî bahsi kabilindendir; yerinde değildir; öyleyse düşün. Bitti.

Ve er-Râgıb dedi: **ترك الشيء**: onu, kasıt ve ihtiyar ile yahut kahır ve ıztırar ile reddetmektir. Birinciden, O’nun sözü: **وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض**; ve O’nun sözü: **واترك البحر رهوا**. İkinciden: **كم تركوا من جنات وعيون**. Ondandır: **تركة فلان**; ölümünden sonra geride bıraktığı şey için. Ve her bir fiilde ki bir hâle varır: “**تركته كذا**” denebilir. “**وتتاركوا الأمر بينهم**”: **الترك**’ten **تفاعل**’dir. Ve ölü adamın **تركة**’si, **كفرحة**: mirasıdır; o, ölümden sonra geride bıraktığıdır; ve o, mef‘ûl mânâsında **فعلة**’dir; yani: terk edilmiş şey; aynı şekilde **الطلبة** (da) **للمطلوب** içindir. Ve **التريكة** **كسفينة**: nikâhlanmayıp bırakılan kadın; yani hiç kimsenin onunla evlenmemesi; Sıhâh’ın nassı böyledir. Ve el-Kumeyt’ten inşâd etti:

إذ لا تبض إلـى الـتـرا
ئك والضرائك كف جازر

el-Lihyânî dedi: Bu, erkek için söylenmez. Ve **التريكة**: otlatılmasından gafil kalınan bir çayır; ve denildi ki: o, insanların otlattığı bir mer‘âdır; ya bir kırda ya bir dağda; mal(=hayvanlar) onu yedi, ta ki ondan **عوذ**’dan kalıntılar bıraktı. İbn Berrî dedi: el-Ferezdak onu, selin sudan bıraktığı şey hakkında kullanmıştır; şöyle dedi:

كأن تريكة من ماء مزن
وداري الذكي من المدام

Ve yine dedi:

سلافة جفن خالطتها تـريكة
على شفتيها والذكي المشوف

Ve **التريكة**: civciv çıktıktan sonra yumurta. İbn Sîde dedi: yahut devekuşuna tahsis edilir; içindekinden boşaldıktan sonra onu kırda bırakır. Ve denildi ki: o, tekil devekuşu yumurtalarıdır. İbn Berrî, el-Muhabbal için inşâd etti:

كتريكة الأدحى أدفأها
قرد كأن جناحه هدم

Ve **التريكة**: baş için demirin yumurtası(=miğferin tepe kısmı). İbn Sîde dedi: Onu, yumurta olan **التريكة**’ye benzetme üzere görüyorum; ikisinde de, yani devekuşu yumurtasında ve demirde, **كالتركة** (gibidir). **ترائك** ve **تريك** ve **ترك**. el-Cevherî, el-A‘şâ için inşâd etti:

ويهماء قفر تحرج العين وسطها
وتلقى بها بيض النعام ترائكـا

Ve yine, demirin **ترك**’üne şahit olarak Lebîd’den inşâd etti:

فخمة ذفراء ترتى بالعرا
قردمانيا وتركا كالبصل

İbn Şümeyl dedi: **الترك**: yumurtaların topluluğu; hâlbuki o, bir tek parçadır; o da soğandır. Ebû Hanîfe dedi: **التريكة**: üzerindekiler silkelenip bırakıldıktan sonra **الكباسة**’dir; çoğulu **الترائك**. Dedi: ve **التريك** **كأمير**: üzerindekiler yenildiği zaman salkımdır. Ve bir kere dedi: **التريك**: silkelenip içinde hiçbir şey kalmadığı zaman **العذق**’tur. Ve onların sözü: “لا بارك الله فيه ولا تارك ولا دارك”; bunların hepsi **اتباع**’tır; mânâ birdir. el-Leys dedi: **الترك**: bazı sözde **الجعل**’dir; “**تركت الحبل شديدا**” denir; yani: “onu şiddetli kıldım.” İbn Fâris dedi: Bunu Halîl’in sözünden sanmıyorum. İbn Sîde dedi: Ve bana hoş gelmiyor. el-İsfahânî **المفردات**’ta dedi: “**جعلته كذا**” makamında cereyan eder; meselâ: “**تركت فلانا وقيذا**”. es-Sâgânî, ona şahit olarak hadisi nakletti; o, Huneyn günü hadisidir; dedi: İnsanlar, yüz çevirdikten sonra döndüler; ta ki Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem’in etrafında toplanıp sıklaştılar; ta ki onu **في حرجة سلم** içinde bıraktılar; o, katırı üzerindeydi; Abbâs radıyallahu anh onun yularını çekiştiriyordu; yani: ta ki onu öyle kıldılar; sanki zıddı gibi. İbn Arefe dedi: **الترك** iki kısımdır: insanın onda rağbeti bulunan şeyden ayrılmak; ve şeye ondan yüz çevirerek terk etmek. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **وتركنا عليه في الآخرين**; yani: onun için güzel bir zikri bıraktık(=bâkî kıldık). Ve **الترك** (damme ile): insanlardan bir nesildir; tekili **تركي**; **روم** ve **رومي** gibi; ve **زنج** ve **زنجي**; çoğulu **أتراك**. Denilir ki: onlar **بنو قنطوراء**’dır; o, Halîl aleyhisselâmın ümmetidir. Meşhur olan: onların Nûh’un oğlu Yâfes’in evlâtları olduğudur. Ve denildi ki: onlar Deylem’dir; onlardandır Tatar. Ve denildi ki: Tubba‘ neslidir; bunu Celâl **التوشيح**’te söyledi. Hadiste: **اتركوا الترك ما تركوكم**. Dedim: Neseb âlimi en-Nemerî, onların Yâfes’in evlâtlarından olduğuna itimat etmiştir; İbnü’l-Cevânî’nin **المقدمة**’de zikrettiği gibi.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **ترك** ( **كسمع** gibi) olur; kadınlardan **تريكة** ile evlendiği zaman; o, ana-babasının evinde olan evde kalmış kadındır. İbn Abbâd dedi: **التركة** (fetha ile): orta boylu kadın; çoğulu **تركات**. Saîd b. Cübeyr’in rivayet ettiği hadiste — İsmâîl kıssasını ve İbrâhîm aleyhisselâmın onun hakkında, onu Mekke’de annesiyle bıraktığı vakit olanı; ve Cürhüm’ün onu, büyüyüp Arapçayı öğrendiğinde evlendirdiğini zikretti — sonra Halîl sallallahu aleyhi ve sellem Mekke’ye geldi; **تركته**’sini yokluyordu; yani Hâcer’i ve onun oğlu İsmâîl’i. Ve o, aslında devekuşu yumurtasıdır; onu istiâre etti; çünkü devekuşu senede ancak bir tane, her sene bir tane yumurtlar; sonra onu bırakır ve gider. ez-Zemahşerî **الفائق**’te dedi: Rivayet, **الراء**’ın sükûnu iledir; eğer **الراء**’ın kesri ile rivayet edilseydi, bir vecih olurdu. **التركة**’den, “terk edilmiş şey” mânâsında; es-Sâgânî bunu ondan **العباب**’da, İbnü’l-Esîr de **النهاية**’de böyle nakletti.

Ve **روضة التريك** **كأمير**: Yemen’de, memleketin aşağı taraflarındandır. Nasr dedi: **تريك**: suların toplandığı yer ve Yemen’in aşağısında bataklıklar. Ve **بنو تركان** (damme ile): Vâsıt’tan bir ev halkıdır; İbnü’s-Sem‘ânî onları **الأنساب**’da zikretti.

Ve **أبو التريك** Muhammed b. el-Hüseyn b. Mûsâ b. İshâk el-Atrâbulsî, **كزبير**; İbn Cemî‘ el-Gassânî’nin şeyhidir; o, Şam Trablus’undandır. Ebû Utbe’den hadis rivayet etmiştir; şeyhlerinin mu‘ceminde böyle gördüm. Dedim: Ve yine Hasan b. Ahmed b. Müslim’den (de). Ve Abdülmuhsin b. **تريك** el-Ezcî; İbnü’n-Nersî’den semâ‘ etti; ondan da Şeyh el-Bahâ el-Makdisî (rivayet etti): iki muhaddis. Ve vefatı: **أبو التريك** Hasan b. Ali b. Dâvûd el-Mutarriz: muhaddis; Hâfız onu zikretti. Ve **تركة** (damme ile): bir adam adıdır; Abdullah b. Ca‘fer b. **تركة** ile meşhur oldu; Muhammed b. Humeyd er-Râzî’den (rivayet eder). Ve Hubeyre b. el-Hasen b. **تركة**; Hasan b. Sevâr el-Begavî’den (rivayet eder).

Ve Muʿallâ b. **تركة**’den, el-Mesʿûdî’den. Ve Ahmed b. ʿUbeydullâh b. Ahmed b. Muhammed b. Seleme b. **تركة** el-Bağdâdî; ondan ʿAbdulgani b. Saʿîd yazdı. Ve Kâbûs b. **تركة**, dördüncü yüz yılda Sicistân âlimlerindendir. Ve Zeyd ile Yezîd, **تركي**’nin iki oğlu: iki şairdir; ikisini es-Sağânî nakletti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: satışta onu terk ettim: **تارَكْتُهُ**; **مُتَارَكَة** (şeklinde). Ve **تَرَاك تَرَاك**: Türklerin sohbeti; “bırak” mânâsında; o, emir fiilinin bir ismidir. Ve el-Cevherî, Tufeyl b. Yezîd el-Hârisî’ye ait olarak inşâd etti:
  **تراكها من إبل تراكها**
  **أما ترى الموت لدى أوراكها**

Ve Ebû ʿUbeyde’nin “Eyyâmü’l-ʿArab” kitabında: recezin Bekr b. Vâil’e ait olduğu (vardır); ve onlar, Zûreyn günü savaşta onunla recez söylerlerdi. Ve Yûnus “el-Lugât” kitabında dedi: **تراكها** ve **مناعها**: kesrede iki lugattır; bu, izâfet hâlindedir; izâfet kaldırıldığında ise yoktur; ancak kesre (vardır). Ve hadiste: “Şüphesiz Allah’ın yaratıklarında **ترائك** vardır” yani: kullarda ümit ve gafletten, onunla dünyaya doğru genişlesinler diye, (Allah’ın) bıraktığı işler. Ve İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **تارك**: “bıraktı / baki bıraktı”. Ve İbn ʿAbbâd dedi: **الترك**: adamın iki eliyle taşıdığı kadeh. Ve **ترك الحذاء**: kurrâdandır; adı Muhammed b. Harb’dir; Selîm’e okudu. Ve Muhammed b. **ترك** el-ʿAttâr ve kız kardeşi Zühre: Ebû Şücâʿ el-Verrâk’tan icâzetle rivayet ettiler. Ve Muhammed b. Yûsuf et-**تركي**, et-Taberânî’nin şeyhlerindendir; ʿÎsâ b. İbrâhîm’den rivayet etti. Ve Ebü’l-Kâsım el-Hasen b. Muhammed b. İbrâhîm el-Enbârî et-**تركي**, kesre ile sonra fetha ile; talebesi Ebû Nasr el-Vâilî es-Siczî onu böyle ضبط etti. Ve ʿAbdurrahmân b. İbrâhîm el-Endelüsî, İbn **تارك** diye bilinir; Asbağ b. el-Ferec ve başkasından rivayet etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَرَكَهُ
1 تَرَكَهُ رك ترك تركه تركة تركي , (S, M, Msb, K, &c.,) aor. تَرُكَ , (S, M,) inf. n. تَرْكٌ (S, M, Msb, K, &c.) and ترْكَانٌ, with kesr, (Fr, K,) He left it, forsook it, relinquished it, abandoned it, deserted it, or quitted it; either intentionally, and by choice, or by constraint, and of necessity: (Er-Rلghib, TA:) he left it, forsook it, &c., as above; namely, a thing that he desired, or wished for, and also a thing that he did not desire, or did not wish for: (Ibn-'Arafeh, TA:) he left it, quitted it, went away from it, or departed from it; namely, a place: and he left him, forsook him, relinquished him, abandoned him, deserted him, quitted him, or separated himself from him: (Msb:) he cast it, or threw it, away, as a thing of no account; rejected it; discarded it; cast it off; left it off: (MF, TA:) he left it, left it alone, let it alone; ceased, desisted, forbore, or abstained, from it; neglected it, omitted it, or left it undone; syn. خَلَّاهُ; (S, A, O;) or وَدَعَهُ; (M, K;) as also ↓ اتّركهُ. (K. [But respecting this latter verb, see what follows.]) وَاتْرُكِ البَحْرَ رَهْوًا, in the Kur xliv. 23, And leave thou the sea opened with a wide interval; or motionless, in the same state as before thy passing through it, and strike it not with thy rod, nor alter anything thereof; (Bd;) or motionless, parted asunder; (Jel;) so that the Egyptians may enter it; (Bd, Jel;) is an instance of the verb meaning leaving intentionally, and by choice: (Er-Rلghib, TA:) and كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ, in the next verse, How many gardens and springs did they leave! (Jel,) is an instance of the verb meaning leaving by constraint, and of necessity. (Er-Rلghib, TA.) In a phrase such as تَرَكَ حَقَّهُ, meaning He made his right, or due, or claim, to be null, or he rejected it, and such as تَرَكَ رَكْعَةٌ مِنَ الصَّلَاةِ, meaning He neglected, omitted, or left unperformed, a ركعة, of the prayer, [it is said (but I think it doubtful) that] the verb, having an ideal substantive for its objective complement, is used metaphorically. (Msb.) ↓ قَالَ فِيهِ فَمَا اتَّرَكَ means مَا تَرَكَ شَيْئًا [i. e. He strove, laboured, or exerted himself, (اِجْتَهَدَ,) in it, and neglected not, or omitted not, anything in his power]: the verb is of the measure اِفْتَعَلَ. (S.) مَنْ أَوْصَى بِالثُّلُثِ وَلَمْ شَيْئًا ↓ يَتَّرِكْ is a mistake for ولم يَتْرُكْ شَيْئًا, or ولم ↓ يَتَّرِكْ without شَيْئًا, or فَمَا اتَّرَكَ; for this verb is not trans., except, sometimes, in poetry; and the meaning is, وَلَمْ يَتْرُكْ فِيمَاأُذِنَ لَهُ فِيهِ شَيْئًا [i. e. He who bequeaths the third of his property, and does not omit anything of what he is allowed (to leave, or anything of the third part, for this is all that he is allowed to bequeath)]: it is from the saying ↓ فَعَلَ فَمَا اتَّرَكَ [He did such a thing, and neglected not, or omitted not, anything]. (Mgh.) You say also, تَرَكَ المَيِّتُ مَالًا, i. e. The deceased left property. (Msb.) ― -b2- وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِى الآخِرِينَ, (K,) in the Kur [xxxvii. 76 &c.], (TA,) means And we have perpetuated (K, Jel, TA) to him a eulogy among the later generations (Jel, TA) of the prophets and peoples to the day of resurrection, [namely,] Salutation &c. (Jel.) ― -b3- التَّرْكُ is also syn. with الجَعْلُ, (Lth, K, TA,) in some instances; (Lth, TA;) as though it had two contr. significations: (K:) [i. e.,] when تَرَكَ is doubly trans., it has the meaning of صَيَّرَ, (MF, TA,) or جَعَلَ. (TA.) So in the saying, تَرَكْتُ الحَبْلَ شَدِيدًا I made, or rendered, the rope strong; or made it, or caused it, to be, or become, strong. (TA.) So too in the Kur ii. 16, وَتَرَكَهُمْ فِى ظُلُمَاتٍ And maketh, or causeth, them to be in darknesses. (Ksh, Bd, MF.) And sometimes one says of any action that has come at last to a certain state, مَا تَرَكْتُهُ كَذَا [I did not make it, or cause it, to be thus]. (TA.) -A2- تَرِكَ, aor. تَرَكَ , (IAar, K,) inf. n. تَرْكٌ, (TK,) He (a man, IAar) married, i. e. took to wife, a تَرِيكَة, (IAar, K,) meaning a woman that had remained a virgin, unmarried, until she had become of middle age, or long after she had attained to puberty, in the house, or tent, of her parents. (TA.)

تاركهُ
3 تاركهُ تارك تاركه تاركة [inf. n. مُتَارَكَةٌ] is syn. with خَالَاهُ (S in art. خلو) [which is explained in the K, in art. خلو, as syn. with تَرَكَهُ, He left, forsook, relinquished, abandoned, &c., him or it; and thus it may often be well rendered: but it properly signifies he left him, forsook him, &c., being left, &c., by him; whence it is said in the Mgh, in art. ودع, that مُوَادَعَةُ is syn. with مُصَالَحَةٌ because it is مُتَارَكَةٌ: Golius, as on the authority of Ibn-Maaroof, explains تاركهُ as signifying he dismissed him, and did not molest him: he left him unmolested is one of its meanings, but is not the primary signification: accord. to the TK, متاركة signifies the leaving, &c., anything in the state in which it is: and the leaving, &c., one another]. One says also, تَارَكْتُهُ البَيْعَ, (S, Mgh, but in the latter تَارَكَهُ, and in the TA فِى البَيْعِ,) وَغَيْرَهُ, (Mgh,) inf. n. مُتَارَكَةٌ, (S,) [app. meaning I relinquished with him, i. e. concurrently with him, the sale, &c.: see 6, by which this rendering is confirmed: Golius, as on the authority of J, who has not explained it, says that it means I relinquished to him the merchandise, or commodity; and Freytag follows him.] ― -b2- [Hence,] مُتَارَكَةٌ is metonymically used as meaning The making peace [or a truce], or reconciling oneself, with another or others. (Mgh.) ― -b3- In the saying, لَا بَارَكَ اللّٰهُ فِيِهِ وَلَا تَارَكَ وَلَا دَارَكَ, it is an imitative sequent, (K,) all of these verbs having the same meaning [so that the saying may be rendered May God not bless him nor felicitate him nor make him happy]: (TA:) [or the meaning may be, nor preserve him, or prolong his life; for] IAar says that تَارَكَ means أَبْقَى. (TA.)

تَتَارَكُوا الأَمْرَ بَيْنَهُمْ
6 تَتَارَكُوا الأَمْرَ بَيْنَهُمْ ذ , (K,) or الأَمْرَ فِيمَا بَيْنَهُمْ, (Mgh,) They relinquished [concurrently], one with another, the affair that was between them. (TK.)

اِتَّرَكَ
8 اِتَّرَكَ أترك اترك ترك وتر ٱترك : see 1, in five places.

تَرْكٌ
تَرْكٌ رأى رك ترك تركي ورى : see تَرِيكَةٌ. -A2- Also A [drinking-cup or bowl such as is called] قَدَح which a man lifts, or carries, with his two hands. (Ibn-'Abbلd, TA.)

التُّرْكُ
التُّرْكُ الترك ترك تركي A certain nation; (S, Msb, K;) [namely, the Turks:] تُرْكِىٌّ is its n. un.: (Msb, TA:) [and signifies also Turkish:] pl. أَتْرَاكٌ. (Msb, K.) It is said in a trad., اُتْرُكُوا التَّرْكَ مَا تَرَكُو كُمْ [Leave ye alone the Turks as long as they leave you alone]. (TA.) [تُرْكِىُّ الوَجْهِ often occurs in post-classical works as meaning Having a Turkish face; i. e. round-faced, or broad-faced; opposed to عَرَبِىُّ الوَجْهِ.]

تَرْكَةٌ
تَرْكَةٌ رك ترك تركه تركة تركي : see تَرِيكَةٌ, in two places. ― -b2- Also (assumed tropical:) A woman such as is termed رَبْعَةٌ [i. e. of middling stature]: (Ibn-'Abbلd, K:) pl. تَرْكَاتٌ. (TA.) ― -b3- It is said in a trad., جَآءَ الخَلِيلُ اـِلَى مَكَّةَ يُطَالِعُ تَرْكَتَهُ (assumed tropical:) [El-Khaleel (i. e. Abraham) came to Mekkeh to get knowledge of his تركة], meaning Hagar, and her son Ishmael: (K:) the word originally means an ostrich's egg, and is here used metaphorically; for the ostrich lays but one egg in the year, and then leaves it and goes away: (TA:) Z says, in the Fلïk, that it is thus related, with the ر quiescent; (Nh, O, TA;) but it would be a proper way if it were with kesr to the ر [↓ تَرِكَتَهُ,] as meaning the thing that he had left, or forsaken, &c. (Nh, O, K.)

تِرْكَةٌ
تِرْكَةٌ رك ترك تركه تركة تركي : see what next follows.

تَرِكَةٌ
تَرِكَةٌ رك ترك تركه تركة تركي A thing that is left, forsaken, relinquished, abandoned, deserted, or quitted; like طَلِبَةٌ meaning “ a thing desired, or sought; ” (TA;) see also تَرْكَةٌ: particularly, the inheritance, or property that is left, of a person deceased; (S, Msb, K; *) also pronounced ↓ تِرْكَةٌ: pl. تَرِكَاتٌ. (Msb.)

تَرَاكِ
تَرَاكِ رأى تراك an imperative verbal noun, meaning اُتْرُكْ [Leave thou, &c.]. (S, TA.) Hence the saying, تَرَاكِ تَرَاكِ صُحْبَةَ الأَتْرَاكِ [Leave thou, leave thou, the companionship of the Turks]. (TA.) Yoo says that تَرَاكَ is a dial. var. of the same; but this is only when it is used as a prefixed noun, as in تَرَاكَهَا for تَرَاكِهَا. (TA.)

تَرِيكٌ
تَرِيكٌ تريك ورى : see the next paragraph, in two places.

تَرِيكَةٌ
تَرِيكَةٌ تريكه تريكة A woman that is left unmarried; (S, K;) that has remained a virgin, unmarried, until she has become of middle age, or long after she has attained to puberty, in the house, or tent, of her parents: (TA:) it is not applied to a male: (Lh, TA:) pl. تَرَائِكُ. (S.) ― -b2- A meadow the depasturing of which has been neglected: (S, K:) or a pasture-land where people have pastured their beasts, either in a desert or upon a mountain, and of which the beasts have eaten until there remain [only] some relics of wood. (TA.) ― -b3- Water left by a torrent: (IB, K:) used in this sense by El-Farezdak. (IB.) ― -b4- An egg after the young bird has gone forth from it: (K:) or an ostrich's egg (S, K) which she forsakes (S, TA) in the desert after it has become empty: (TA:) or, as some say, an ostrich's eggs left solitary: (TA:) and ↓ تَرْكَةٌ signifies the same. (K.) [For the pl., see the next sentence.] ― -b5- (assumed tropical:) An iron helmet; (K;) in the opinion of ISd, as being likened to the egg thus termed; (TA;) and so ↓ تَرْكَةٌ: (S, K:) the pl. [of the former] is تَرَائِكُ [mentioned in the S as pl. of the former applied to an ostrich's egg] and ↓ تَرِيكٌ and ↓ تَرْكٌ [the latter of which is termed in the S pl. of تَرْكَةٌ are coll. gen. ns. of which تَرِيكَةٌ and تَرْكَةٌ are the ns. un.]. (K.) ― -b6- A raceme of dates (كِبَاسَة [in the CK, erroneously, كُناسة]) after it has had what was upon it shaken off, (AHn, K, TA,) and is left: pl. تَرَائِكُ: (AHn, TA:) and ↓ تَرِيكٌ signifies a raceme (عُنْقٌود) when what was upon it has been eaten; (AHn, K, TA;) and a raceme of dates (عِذْق) that has had what was upon it shaken off, (K, TA,) so that nothing remains upon it: so AHn says in one place. (TA.) ― -b7- It is said in a trad., اـِنَّ لِلّهِ تَرَائِكَ فِى خَلْقِهِ, meaning [Verily to God are referrible] conditions which He hath perpetuated in mankind, of hope and heedlessness, so that they apply themselves thereby with boldness, forwardness, presumptuousness, or arrogance, to the things of the present world. (TA.)

مَتْرُوكٌ
مَتْرُوكٌ متروك [pass. part. n. of تَرَكَ, Left, forsaken, &c. ― -b2- ] In lexicology, Obsolete. (Mz 10th نوع.)

##### Türkçe

**تَرَكَهُ**
1 **تَرَكَهُ** رك ترك تركه تركة تركي , (S, M, Msb, K, &c.,) muzâri‘i **تَرُكَ**, (S, M,) mastarı **تَرْكٌ** (S, M, Msb, K, &c.) ve ترْكَانٌ, kesre ile, (Fr, K,) O onu bıraktı; terk etti; vazgeçti; bırakıverdi; terk edip gitti; ayrıldı; ya kasten ve tercih ile, yahut zorlamayla ve zaruretten: (Er-Râghib, TA:) onu bıraktı, terk etti, vb. yukarıdaki gibi; yani, arzuladığı yahut istediği bir şeyi de, arzulamadığı yahut istemediği bir şeyi de: (İbn-‘Arafeh, TA:) onu bıraktı, ondan ayrıldı, ondan uzaklaştı yahut ondan ayrılıp gitti; yani, bir yer: ve onu bıraktı, onu terk etti, ondan vazgeçti, onu bırakıverdi, onu terk edip gitti, ondan ayrıldı yahut ondan ayrılıp uzaklaştı: (Msb:) onu, değersiz bir şey olarak, atıverdi yahut fırlatıp attı; reddetti; elden çıkardı; üzerinden attı; bıraktı: (MF, TA:) onu bıraktı, onu kendi hâline bıraktı; ondan vazgeçti, el çekti, geri durdu yahut sakındı; onu ihmal etti, onu terk etti yahut onu yapmadan bıraktı; eş anlamlısı **خَلَّاهُ**; (S, A, O;) yahut **وَدَعَهُ**; (M, K;) bunun gibi ↓ **اتّركهُ** da. (K. [Fakat bu son fiil hakkında, aşağıda gelen şeye bak.]) **وَاتْرُكِ البَحْرَ رَهْوًا**, Kur’ân’da xliv. 23’te, “Ve denizi geniş bir aralıkla açık bırak”; yahut “hareketsiz, ondan geçmeden önceki hâli üzere bırak; asânla ona vurma ve ondan hiçbir şeyi değiştirme”; (Bd;) yahut “hareketsiz, yarılmış olarak”; (Jel;) ta ki Mısırlılar ona girsin; (Bd, Jel;) fiilin kasten ve tercih ile bırakmak mânâsında oluşuna bir örnektir: (Er-Râghib, TA:) ve bir sonraki âyetteki **كَمْ تَرَكُوا مِنْ جَنَّاتٍ وَعُيُونٍ**, “Ne çok bahçeler ve pınarlar bıraktılar!” (Jel,) fiilin zorlamayla ve zaruretten bırakmak mânâsında oluşuna bir örnektir. (Er-Râghib, TA.) **تَرَكَ حَقَّهُ** gibi bir ibarede, mânâsı “hakkını, alacağını yahut iddiasını bâtıl kıldı; yahut onu reddetti”; ve **تَرَكَ رَكْعَةٌ مِنَ الصَّلَاةِ** gibi bir ibarede, mânâsı “namazın bir **رَكْعَةٌ**sini ihmal etti, terk etti yahut eda etmeden bıraktı”; [denilmiştir (fakat ben onu şüpheli görürüm ki)] fiil, mef‘ûlü için zihnî bir isim taşıyarak mecazen kullanılmıştır. (Msb.) ↓ **قَالَ فِيهِ فَمَا اتَّرَكَ** demek **مَا تَرَكَ شَيْئًا** demektir [yani onda gayret etti, çalıştı yahut çabaladı (**اِجْتَهَدَ**), ve gücünün yettiği hiçbir şeyi ihmal etmedi yahut eksik bırakmadı]: fiil **اِفْتَعَلَ** veznindendir. (S.) **مَنْ أَوْصَى بِالثُّلُثِ وَلَمْ شَيْئًا ↓ يَتَّرِكْ** ifadesi, **ولم يَتْرُكْ شَيْئًا** yahut **ولم ↓ يَتَّرِكْ** ( **شَيْئًا** olmaksızın) yahut **فَمَا اتَّرَكَ** yerine bir hatadır; çünkü bu fiil, bazen şiirde olmak üzere, müteaddî değildir; mânâ ise **وَلَمْ يَتْرُكْ فِيمَاأُذِنَ لَهُ فِيهِ شَيْئًا**dır [yani “malının üçte birini vasiyet eden ve kendisine izin verilen şeylerden hiçbir şeyi bırakmayan (yahut üçte birden hiçbir şeyi eksik bırakmayan; çünkü vasiyet etmesine izin verilen budur)”]: bu, ↓ **فَعَلَ فَمَا اتَّرَكَ** sözündendir [“şunu yaptı ve hiçbir şeyi ihmal etmedi yahut eksik bırakmadı”]. (Mgh.) Şöyle de dersin: **تَرَكَ المَيِّتُ مَالًا**, yani “ölü mal bıraktı.” (Msb.) ― -b2- **وَتَرَكْنَا عَلَيْهِ فِى الآخِرِينَ**, (K,) Kur’ân’da [xxxvii. 76 vb.], (TA,) “ve biz onun için sonrakiler içinde (K, Jel, TA) kıyamet gününe dek peygamberler ve ümmetler arasında bir övgüyü (Jel, TA) sürdürdük” demektir; [yani] “Selâm…” vb. (Jel.) ― -b3- **التَّرْكُ** bazı yerlerde **الجَعْلُ** ile de eş anlamlıdır; (Lth, K, TA,) (Lth, TA;) sanki iki zıt mânâsı varmış gibi: (K:) [yani] **تَرَكَ** iki mef‘ûl aldığında, **صَيَّرَ** (MF, TA) yahut **جَعَلَ** mânâsına gelir. (TA.) Şu sözde olduğu gibi: **تَرَكْتُ الحَبْلَ شَدِيدًا** “ipi sağlam kıldım yahut sağlam yaptım”; yahut “onu sağlam oldu/olacak hâle getirdim.” (TA.) Yine Kur’ân ii. 16’daki **وَتَرَكَهُمْ فِى ظُلُمَاتٍ** “ve onları karanlıklarda kılar yahut karanlıklarda olmaya sebep olur.” (Ksh, Bd, MF.) Bazen de, herhangi bir fiil sonunda belli bir hâle gelmişse, şöyle denir: **مَا تَرَكْتُهُ كَذَا** “onu böyle kılmadım yahut böyle olmaya sebep olmadım.” (TA.)

-A2- **تَرِكَ**, muzâri‘i **تَرَكَ**, (IAar, K,) mastarı **تَرْكٌ**, (TK,) O (bir erkek, IAar) evlendi; yani bir **تَرِيكَة** ile nikâhladı; (IAar, K,) mânâsı: ebeveyninin evinde yahut çadırında, orta yaşa gelinceye dek, yahut bulûğa erdikten uzun süre sonra da, bakire ve evlenmemiş olarak kalmış kadın. (TA.)

**تاركهُ**
3 **تاركهُ** تارك تاركه تاركة [mastarı **مُتَارَكَةٌ**] **خَالَاهُ** ile eş anlamlıdır (S, md. خلو’da) [ki K’da, md. خلو’da, **تَرَكَهُ** ile eş anlamlı diye açıklanmıştır: “onu bıraktı, terk etti, vazgeçti, bırakıverdi, vb.”; ve böylece çoğu kez iyi tercüme edilebilir: fakat aslî olarak “onu bıraktı, terk etti, vb., onun tarafından bırakılmış, vb. olarak” mânâsını ifade eder; buradan dolayı Mgh’de, md. ودع’da, **مُوَادَعَةُ**’nın **مُصَالَحَةٌ** ile eş anlamlı olduğu söylenmiştir; çünkü o **مُتَارَكَةٌ**’dır: Golius, İbn-Ma‘rûf’a dayanarak, **تاركهُ**’yu “onu salıverdi ve ona eziyet etmedi” diye açıklar: “onu rahatsız etmeden bıraktı” mânâlarından biridir; fakat aslî mânâ değildir: TK’ya göre **متاركة**, bir şeyi bulunduğu hâl üzere bırakmak, vb. demektir: ve birbirini bırakmak, vb. demektir]. Şöyle de denir: **تَارَكْتُهُ البَيْعَ**, (S, Mgh, fakat ikincisinde **تَارَكَهُ**, TA’da ise **فِى البَيْعِ**, ) **وَغَيْرَهُ**, (Mgh,) mastarı **مُتَارَكَةٌ**, (S,) [görünüşe göre mânâsı: “satışı vb. onunla birlikte, yani onunla eşzamanlı olarak, bıraktım”: bu tercüme, 6 ile teyit edilir: Golius, açıklamamış olan J’ye dayanarak, “malı yahut metayı ona bıraktım” der; Freytag da onu izler.] ― -b2- [Bundan dolayı] **مُتَارَكَةٌ**, mecaz-ı mürsel yoluyla, “barış yapmak [yahut bir ateşkes yapmak], yahut bir başkasıyla/başkalarıyla uzlaşmak” mânâsında kullanılır. (Mgh.) ― -b3- **لَا بَارَكَ اللّٰهُ فِيِهِ وَلَا تَارَكَ وَلَا دَارَكَ** sözünde, bu, taklidî bir ardıl (K) olup bu fiillerin hepsi aynı mânâdadır [böylece söz “Allah ona bereket vermesin, ne de onu saadetlendirsin, ne de onu mutlu kılsın” diye tercüme edilebilir]: (TA:) [yahut mânâ “ne de onu bâkî kılsın yahut ömrünü uzatsın” olabilir; çünkü] IAar, **تَارَكَ**’nın **أَبْقَى** mânâsına geldiğini söyler. (TA.)

**تَتَارَكُوا الأَمْرَ بَيْنَهُمْ**
6 **تَتَارَكُوا الأَمْرَ بَيْنَهُمْ** ذ , (K,) yahut **الأَمْرَ فِيمَا بَيْنَهُمْ**, (Mgh,) “aralarında olan işi, birbirleriyle birlikte, bıraktılar.” (TK.)

**اِتَّرَكَ**
8 **اِتَّرَكَ** أترك اترك ترك وتر ٱترك : 1’e, beş yerde, bak.

**تَرْكٌ**
**تَرْكٌ** رأى رك ترك تركي ورى : **تَرِيكَةٌ**’ye bak. -A2- Ayrıca, bir erkeğin iki eliyle kaldırdığı yahut taşıdığı bir [içki kadehi yahut kâse gibi] **قَدَح**. (İbn-‘Abbâd, TA.)

**التُّرْكُ**
**التُّرْكُ** الترك ترك تركي Belli bir millet; (S, Msb, K;) [yani Türkler:] **تُرْكِىٌّ** onun isim-i vahididir: (Msb, TA:) [ve ayrıca “Türkî/Türkçe” mânâsına da gelir:] çoğulu **أَتْرَاكٌ**. (Msb, K.) Bir rivayette şöyle denmiştir: **اُتْرُكُوا التَّرْكَ مَا تَرَكُو كُمْ** [“Sizi bıraktıkları müddetçe Türkleri siz de bırakın”]. (TA.)

**تَرْكَةٌ**
**تَرْكَةٌ** رك ترك تركه تركة تركي : **تَرِيكَةٌ**’ye, iki yerde, bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz kabul edilerek:) **رَبْعَةٌ** diye adlandırılan türden bir kadın [yani orta boylu]: (İbn-‘Abbâd, K:) çoğulu **تَرْكَاتٌ**. (TA.) ― -b3- Bir rivayette şöyle denmiştir: **جَآءَ الخَلِيلُ اـِلَى مَكَّةَ يُطَالِعُ تَرْكَتَهُ** (mecaz kabul edilerek:) [“Halîl (yani İbrâhim) Mekke’ye **تَرْكَتَهُ**’sini yoklamak/bilmek için geldi”], mânâsı: Hâcer ve oğlu İsmâil: (K:) kelime aslında devekuşu yumurtası demektir ve burada mecazen kullanılmıştır; çünkü devekuşu yılda ancak bir yumurta yumurtlar, sonra onu bırakır ve gider: (TA:) Z, Fâik’te bunun böyle rivayet edildiğini, **ر**’nin sâkin olmasıyla, söyler; (Nh, O, TA;) fakat **ر**’ye kesre ile [↓ **تَرِكَتَهُ**] olsaydı, “onun bıraktığı yahut terk ettiği şey” mânâsıyla, uygun bir vecih olurdu. (Nh, O, K.)

**تِرْكَةٌ**
**تِرْكَةٌ** رك ترك تركه تركة تركي : şimdi gelen şeye bak.

**تَرِكَةٌ**
**تَرِكَةٌ** رك ترك تركه تركة تركي Bırakılan, terk edilen, vazgeçilen, bırakılıveren, terk edilip gidilen yahut ayrılınan şey; “istenen yahut aranan şey” mânâsındaki **طَلِبَةٌ** gibi; (TA;) ayrıca **تَرْكَةٌ**’ye de bak: özellikle, ölen bir kimsenin bıraktığı miras yahut mal; (S, Msb, K; *) ayrıca ↓ **تِرْكَةٌ** diye de telaffuz edilir: çoğulu **تَرِكَاتٌ**. (Msb.)

**تَرَاكِ**
**تَرَاكِ** رأى تراك “**اُتْرُكْ**” [“bırak!” vb.] mânâsında bir emir mastarıdır. (S, TA.) Buradan şu söz: **تَرَاكِ تَرَاكِ صُحْبَةَ الأَتْرَاكِ** [“Bırak, bırak, Türklerle arkadaşlığı”]. (TA.) Yoo, **تَرَاكَ**’ın bunun lehçe varyantı olduğunu söyler; fakat bu, ancak öne alınmış isim olarak kullanıldığında olur; **تَرَاكَهَا**’nın **تَرَاكِهَا** yerine olması gibi. (TA.)

**تَرِيكٌ**
**تَرِيكٌ** تريك ورى : bir sonraki paragrafa, iki yerde, bak.

**تَرِيكَةٌ**
**تَرِيكَةٌ** تريكه تريكة Evlenmemiş bırakılmış kadın; (S, K;) ebeveyninin evinde yahut çadırında, orta yaşa gelinceye dek, yahut bulûğa erdikten uzun süre sonra da, bakire ve evlenmemiş olarak kalmış kadın: (TA:) erkeğe uygulanmaz: (Lh, TA:) çoğulu **تَرَائِكُ**. (S.) ― -b2- Otlatılması ihmal edilmiş çayır: (S, K:) yahut insanların hayvanlarını, ister çölde ister dağ üzerinde, otlattıkları ve hayvanların yiyip de [yalnızca] birtakım odun kalıntıları kalıncaya dek yedikleri otlak. (TA.) ― -b3- Selin bıraktığı su: (IB, K:) bu mânâda el-Ferezdak tarafından kullanılmıştır. (IB.) ― -b4- Yavru kuşun içinden çıktıktan sonraki yumurta: (K:) yahut devekuşunun yumurtası (S, K) ki onu (S, TA) çölde, boşaldıktan sonra, terk eder: (TA:) yahut bazılarına göre, tek başına bırakılmış devekuşu yumurtaları: (TA:) ve ↓ **تَرْكَةٌ** de aynı mânâya gelir. (K.) [Çoğul için, bir sonraki cümleye bak.] ― -b5- (mecaz kabul edilerek:) demir miğfer; (K;) ISd’nin görüşüne göre, bu adla anılan yumurtaya benzetilmesi sebebiyle; (TA;) ve yine ↓ **تَرْكَةٌ**: (S, K:) [birincisinin] çoğulu **تَرَائِكُ**tur [S’de devekuşu yumurtası için olanın çoğulu olarak zikredilmiştir] ve ↓ **تَرِيكٌ** ve ↓ **تَرْكٌ** [bunların sonuncusu S’de **تَرْكَةٌ**’nın çoğulu diye adlandırılmıştır; bunlar, **تَرِيكَةٌ** ve **تَرْكَةٌ**’nın isim-i vahid olduğu cem‘î cins isimlerdir]. (K.) ― -b6- Üzerindekiler silkelenip döküldükten sonra (AHn, K, TA) bırakılan hurma salkımı (كِبَاسَة): çoğulu **تَرَائِكُ**: (AHn, TA:) ve ↓ **تَرِيكٌ**, üzerindekiler yenildikten sonra bir salkım ( **عُنْقٌود** ) demektir; (AHn, K, TA;) ve üzerindekiler silkelenip dökülmüş (K, TA) hurma salkımı ( **عِذْق** ) demektir; öyle ki üzerinde hiçbir şey kalmaz: AHn bir yerde böyle söyler. (TA.) ― -b7- Bir rivayette şöyle denmiştir: **اـِنَّ لِلّهِ تَرَائِكَ فِى خَلْقِهِ**, mânâsı: [Şüphesiz Allah’a nispet edilen] insanlarda sürdürdüğü, ümit ve gaflet hâlleridir; böylece onlar, dünya işlerine cesaretle, atılganlıkla, küstahlıkla yahut kibirle yönelirler. (TA.)

**مَتْرُوكٌ**
**مَتْرُوكٌ** متروك [**تَرَكَ**’nın ism-i mef‘ûlü: bırakılmış, terk edilmiş, vb. ― -b2- ] Lugat ilminde: Kullanımdan düşmüş. (Mz 10. نوع.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَرَكَ
تَرَكَ U ( n. ac. تَرْك 1 ),
a.  Left, abandoned, forsook, relinquished.

b.  Neglected; overlooked, omitted.

تَاْرَكَ
تَاْرَكَ III ,
a.  see I (a) .

b.  Made peace, made a truce with.

تَرْكَة
تَرْكَة 1t , ( pl. تَرَاْئِكُ 46 ),
a.  Inheritance, heritage.

b.  Egg-shell.

تُرْك
تُرْك 3
a.  [ art. ], The Turks.

تُرْكِيّ
تُرْكِيّ 3yi , ( pl. أَتْرَاْك 38 ),
a.  A Turk.

b.  Turkish.

تَرِكَة
تَرِكَة 5t ,
a.  see 1t .

تَرِيْك
تَرِيْك 25 ,  تَرِيْكَة 25t , ( pl. تَرَاْئِكُ 46 ),
a.  Fruit-stalk.

تُرْكُمَان
تُرْكُمَان
a.  The Turcomans.

##### Türkçe

تَرَكَ
تَرَكَ U ( n. ac. **تَرْك** 1 ),
a. Ayrıldı, terk etti, yüzüstü bıraktı, vazgeçti.

b. İhmal etti; gözden kaçırdı, atladı.

تَاْرَكَ
تَاْرَكَ III ,
a. I (a)’ya bak.

b. Barış yaptı, ile ateşkes yaptı.

تَرْكَة
تَرْكَة 1t , ( pl. **تَرَاْئِكُ** 46 ),
a. Miras, kalıt.

b. Yumurta kabuğu.

تُرْك
تُرْك 3
a. [ art. ], Türkler.

تُرْكِيّ
تُرْكِيّ 3yi , ( pl. **أَتْرَاْك** 38 ),
a. Bir Türk.

b. Türkçe.

تَرِكَة
تَرِكَة 5t ,
a. 1t’ye bak.

تَرِيْك
تَرِيْك 25 ,  تَرِيْكَة 25t , ( pl. **تَرَاْئِكُ** 46 ),
a. Meyve sapı.

تُرْكُمَان
تُرْكُمَان
a. Türkmenler.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ترك
تَرَكَ - يَتْرُكُ - تارِك
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً: يُفْلِتُه بعد أن كان ممسكاً به: يتخلى عن الارتباط والتلازم معه في وجوده وفعله: يجعل الشيء يستقل بأمره وحركته، ويتحرك بحسب وضع جديد مستقل، بعد أن كان ملازماً لهذا الآخر في أمره وحركته
﴿إني تركت ملة قوم لا يؤمنون بالله﴾
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً + في كائن أو شيء
﴿وتركهم في ظلمات لا يبصرون﴾
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً + على كائن أو مكان أو شيء
﴿ما ترك عليها من دابة﴾
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً + عند شيء
﴿وتركنا يوسف عند متاعنا﴾
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً + خبر( قائماً - يفعل شيئاً)
﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض﴾
﴿واترك البحر رهوا﴾
﴿فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا﴾
تارِك: اسم فاعل من " تَرَكَ - يَتْرُكُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التخلي عن لزوم الشيء أو الأمر وترك مصاحبته والارتباط به"، وهي:
وَضَعَ - يَضَعُ، حَط َّ - يَحُطُّ، تَرَكَ - يَتْرُكُ، حَاشَ - يَحُوْشُ، عَفَا - يَعْفُوْ، قَرَضَ - يَقْرُِضُ
الله لا يترك الناس
	﴿أيحسب الإنسان أن يترك سدى(36)﴾ القيامة ﴿أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا وهم لا يفتنون(2)﴾ العنطبوت ﴿أم حسبتم أن تتركوا ولما يعلم الله الذين جاهدوا منكم ولم يتخذوا من دون الله ولا رسوله ولا المؤمنين وليجة والله خبير بما تعملون(16)﴾ التوبة
الله يترك
ترك مجموعة من الناس﴿مثلهم كمثل الذي استوقد نارا فلما أضاءت ما حوله ذهب الله بنورهم وتركهم في ظلمات لا يبصرون (17)﴾ البقرة ﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض ونفخ في الصور فجمعناهم جمعا(99)﴾ الكهف
ترك عليها
على الأرض﴿ولو يؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترك عليها من دابة ولكن يؤخرهم إلى أجل مسمى فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون(61)﴾ النحل ﴿ولو يؤاخذ الله الناس بما كسبوا ما ترك على ظهرها من دابة ولكن يؤخرهم إلى أجل مسمى فإذا جاء أجلهم فإن الله كان بعباده بصيرا(45)﴾ فاطر
 	﴿وتركنا عليه في الآخرين(78)﴾ الصافات ﴿وتركنا عليه في الآخرين(108)﴾ الصافات ﴿وتركنا عليه في الآخرين(129)﴾ } الصافات ﴿وتركنا عليهما في الآخرين(119)﴾ الصافات
يترك منها - يترك فيها - يتركها
يترك آية﴿ولقد تركنا منها آية بينة لقوم يعقلون(35)﴾ العنكبوت ﴿وتركنا فيها آية للذين يخافون العذاب الأليم(37)﴾ الذاريات ﴿ولقد تركناها آية فهل من مدكر(15)﴾ القمر
الناس يتركون
ترك فرد بشر﴿قالوا ياأبانا إنا ذهبنا نستبق وتركنا يوسف عند متاعنا فأكله الذئب وما أنت بمؤمن لنا ولو كنا صادقين(17)﴾ يوسف ﴿وإذا رأوا تجارة أو لهوا انفضوا إليها وتركوك قائما قل ما عند الله خير من اللهو ومن التجارة والله خير الرازقين(11)﴾ الجمعة
ترك حيوان ترك شجرة	﴿ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث ذلك مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا فاقصص القصص لعلهم يتفكرون(176)﴾ الأعراف ﴿ما قطعتم من لينة أو تركتموها قائمة على أصولها فبإذن الله وليخزي الفاسقين(5)﴾ الحشر
ترك شيء	﴿واترك البحر رهوا إنهم جند مغرقون(24)﴾ الدخان ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخر فمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة
ترك الديار	﴿أتتركون في ما هاهنا آمنين(146)﴾ الشعراء
ترك دين	﴿قال لا يأتيكما طعام ترزقانه إلا نبأتكما بتأويله قبل أن يأتيكما ذلكما مما علمني ربي إني تركت ملة قوم لا يؤمنون بالله وهم بالآخرة هم كافرون(37)﴾ يوسف
ترك ما يوحى	{ فلعلك تارك بعض ما يوحى إليك وضائق به صدرك أن يقولوا لولا أنزل عليه كنز أو جاء معه ملك إنما أنت نذير والله على كل شيء وكيل(12) هود
ترك آلهة	﴿قالوا ياهود ما جئتنا ببينة وما نحن بتاركي آلهتنا عن قولك وما نحن لك بمؤمنين(53)﴾ هود ﴿ويقولون أئنا لتاركوا آلهتنا لشاعر مجنون(36)﴾ الصافات ﴿قالوا ياشعيب أصلاتك تأمرك أن نترك ما يعبد آباؤنا أو أن نفعل في أموالنا ما نشاء إنك لأنت الحليم الرشيد(87)﴾ هود
ترك سببه الموت
 ﴿وقال لهم نبيهم إن آية ملكه أن يأتيكم التابوت فيه سكينة من ربكم وبقية مما ترك آل موسى وآل هارون تحمله الملائكة إن في ذلك لآية لكم إن كنتم مؤمنين(248)﴾ البقرة
 	﴿كم تركوا من جنات وعيون(25)﴾ الدخان
 	﴿للرجال نصيب مما ترك الوالدان والأقربون وللنساء نصيب مما ترك الوالدان والأقربون مما قل منه أو كثر نصيبا مفروضا(7)﴾ النساء ﴿ولكل جعلنا موالي مما ترك الوالدان والأقربون والذين عقدت أيمانكم فآتوهم نصيبهم إن الله كان على كل شيء شهيدا(33)﴾ النساء
 	﴿كتب عليكم إذا حضر أحدكم الموت إن ترك خيرا الوصية للوالدين والأقربين بالمعروف حقا على المتقين(180)﴾ البقرة ﴿وليخش الذين لو تركوا من خلفهم ذرية ضعافا خافوا عليهم فليتقوا الله وليقولوا قولا سديدا (9)﴾ النساء
 	﴿يوصيكم الله في أولادكم للذكر مثل حظ الأنثيين فإن كن نساء فوق اثنتين فلهن ثلثا ما ترك وإن كانت واحدة فلها النصف ولأبويه لكل واحد منهما السدس مما ترك إن كان له ولد فإن لم يكن له ولد وورثه أبواه فلأمه الثلث فإن كان له إخوة فلأمه السدس من بعد وصية يوصي بها أو دين آباؤكم وأبناؤكم لا تدرون أيهم أقرب لكم نفعا فريضة من الله إن الله كان عليما حكيما(11)﴾ النساء ﴿ولكم نصف ما ترك أزواجكم إن لم يكن لهن ولد فإن كان لهن ولد فلكم الربع مما تركن من بعد وصية يوصين بها أو دين ولهن الربع مما تركتم إن لم يكن لكم ولد فإن كان لكم ولد فلهن الثمن مما تركتم من بعد وصية توصون بها أو دين وإن كان رجل يورث كلالة أو امرأة وله أخ أو أخت فلكل واحد منهما السدس فإن كانوا أكثر من ذلك فهم شركاء في الثلث من بعد وصية يوصى بها أو دين غير مضار وصية من الله والله عليم حليم(12)﴾ النساء ﴿يستفتونك قل الله يفتيكم في الكلالة إن امرؤ هلك ليس له ولد وله أخت فلها نصف ما ترك وهو يرثها إن لم يكن لها ولد فإن كانتا اثنتين فلهما الثلثان مما ترك وإن كانوا إخوة رجالا ونساء فللذكر مثل حظ الأنثيين يبين الله لكم أن تضلوا والله بكل شيء عليم(176)﴾ النساء
ترك الدنيا	﴿لعلي أعمل صالحا فيما تركت كلا إنها كلمة هو قائلها ومن ورائهم برزخ إلى يوم يبعثون(100)﴾ المؤمنون ﴿ولقد جئتمونا فرادى كما خلقناكم أول مرة وتركتم ما خولناكم وراء ظهوركم وما نرى معكم شفعاءكم الذين زعمتم أنهم فيكم شركاء لقد تقطع بينكم وضل عنكم ما كنتم تزعمون(94)﴾ الأنعام
تارك
 { فلعلك تارك بعض ما يوحى إليك وضائق به صدرك أن يقولوا لولا أنزل عليه كنز أو جاء معه ملك إنما أنت نذير والله على كل شيء وكيل(12) هود
مختار الصحاح
● [ترك] ت ر ك: تَرَك الشيء خلاّه وبابه نصر و تارَكَهُ البيع مُتاركَةً و تَرِكَةُ الميت تراثه المتروك و التُّرْكُ جيل من الناس
الراغب
ترك
ترك الشيء: رفضه قصدا واختيارا، أو قهرا واضطرارا؛ فمن الأول: }وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض﴿[الكهف/99]، وقوله:﴾واترك البحر رهوا﴿[الدخان/24]، ومن الثاني:﴾كم تركوا من جنات{ [الدخان/25]، ومنه: تركة فلان لما يخلفه بعد موته، وقد يقال في كل فعل ينتهي به إلى حالة ما تركته كذا، أو يجري مجرى جعلته كذا، نحو: تركت فلانا وحيدا. والتريكة أصله: البيض المتروك في مفازته، ويسمى بيضة الحديد بها كتسميتهم إياها بالبيضة.
ملخص اللسان
1.    تَركه يَتْرُكه تَرْكاً واتَّرَكه.  التَّرْكُ: وَدْعُك الشيء،
2.     وتَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً: خليته.
3.    وتارَكْتُه البيع مُتارَكَةً.
4.    والتَّرْكُ: الإِبقاء
5.    وتَرَكْنا عليه في الآخرين؛ أَي أَبقينا عليه.
6.     وتَرِكةُ الرجل الميتِ: ما يَتْرُكه من التُّرَاث المَتْروك.
7.    والتَّريكة: التي تُتْرَكُ فلا تتزوج،
8.    تَرِكَ الرجلُ إِذا تزوج بالتَّريكةِ وهي العانِسُ في بيت أَبويها؛
9.    والتَّرِيكةُ: الروضة التي يُغْفِلُها الناسُ فلا يرعونها،
10.                       التَّرِيكةُ المَرْتَعُ الذي كان الناس رعوه، إِما في فلاة وإِما في جبل،
11.                       والتَّرْكُ: ضرب من البيض مستدير  شبِّه بالتَّرْكةِ والتَّرِيكة وهي بيض النعام المنفرد؛
12.                       والتَّرِيكةُ بيضة النعامة التي يتركها؛
13.                       والتَّرِيكة البيضة بعدما يخرج منها الفرخ،
14.                       والتَّرِيكةُ: بيضة الحديد للرأْس؛
15.                       التَّرِيكةَ في الماء الذي غادره السيل
16.                       إِن لله تعالى تَرائكَ في خلقه، أَراد أُموراً أَبقاها في العباد من الأَمل والغفلة حتى ينبسطوا بها إلى الدنيا.
17.                       والتَّرِيكُ: العُنْقُود إِذا أُكل ما عليه؛
18.                        التريكة الكِباسة بعدما يُنْفَضُ ما عليها وتُتْرك،
19.                       التَّرِيكُ ، العِذْق إِذا نُفِضَ فلم  يبق فيه شيء.
20.                       والتَّرْكُ: الجعل في بعض اللغات،
21.                       تَرَكْتُ الحبل شديداً أَي جعلته شديداً،
22.                       والتُّرْك: الجيل المعروف الذي يقال له الدَّيْلَم، والجمع أَتْراك.
لسان العرب
● - ترك: التَّرْكُ: وَدْعُك الشيء، تَركه يَتْرُكه تَرْكاً واتَّرَكه.    وتَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً: خليته. وتارَكْتُه البيع مُتارَكَةً. وتَراكِ:    بمعنى اتْرُك، وهو اسم لفعل الأَمر؛ قال طفيل بن يزيد الحارثي:    تَراكِها من إِبل تَراكِها    أَما تَرَى المَوْت لَدَى أَوْراكِها؟    وقال فيه: فما اتَّرَكَ أَي ما تَرَكَ شيئاً، وهو افْتَعل. وفي الحديث:    العهد الذي بيننا وبينهم الصلاةُ، فمن تركها فقد كفر، قيل: هو لمن تركها    مع الإِقرار بوجوبها أَو حتى يخرج وقتها، ولذلك ذهب أَحمد بن حنبل إِلى    أَنه يكفر بذلك حملاً على الظاهر، وقال الشافعي: يقتل بتركها ويصلى عليه    ويدفن مع المسلمين؛ وتَتَارَك الأَمرُ بينهم. والتَّرْكُ: الإِبقاء في    قوله، عز وجل: وتَرَكْنا عليه في الآخرين؛ أَي أَبقينا عليه. وتَرِكةُ الرجل    الميتِ: ما يَتْرُكه من التُّرَاث المَتْروك.    والتَّريكة: التي تُتْرَكُ فلا تتزوج، قال اللحياني: ولا يقال ذلك    للذكر. ابن الأَعرابي: تَرِكَ الرجلُ إِذا تزوج بالتَّريكةِ وهي العانِسُ في    بيت أَبويها؛ وأَنشد الجوهري للكميت:    إِذ لا تَبِضُّ، إِلى التَّرَا    ثكِ والضَّرائِكِ، كفُّ جازِرْ    والتَّرِيكةُ: الروضة التي يُغْفِلُها الناسُ فلا يرعونها، وقيل:    التَّرِيكةُ المَرْتَعُ الذي كان الناس رعوه، إِما في فلاة وإِما في جبل،    فأَكله المال حتى أَبقى منه بقايا من عُوَّذ. والتَّرْكُ: ضرب من البيض مستدير    شبِّه بالتَّرْكةِ والتَّرِيكة وهي بيض النعام المنفرد؛ وأَنشد:    ما هاجَ هذا القَلْبَ إِلا تَرْكة    زَهراءُ، أَخْرَجَها خروج مُنْفج    الجوهري: والتَّرِيكةُ بيضة النعامة التي يتركها؛ ومنه قول الأَعشى:    ويَهْماء قَفْر تخرج العَيْنُ وسْطَها،    وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ تَرائِكا    قال ابن بري: ومثله للمخبل:    كتَرِيكةِ الأُدْحِيِّ أَدْفَأَها    قَرِدٌ، كأَنَّ جَناحه هدْمُ    والهِدْمُ: كساء خَلَقٌ. ابن سيده: والتَّرِيكة البيضة بعدما يخرج منها    الفرخ، وخصَّ بعضهم به بيض النعام التي تتركها بالفلاة بعد خلوها مما    فيها، وقيل: هي بيض النعام المفردة، والجمع تَرائك وتُرُك، وهي التَّرْكة    والجمع تَرْكٌ. والتَّرِيكةُ: بيضة الحديد للرأْس؛ قال ابن سيده: وأُراها    على التشبيه بالتَّرِيكة التي هي البيضة، والجمع تَرائك وتَرِيك، وهي    التَّرْكة أَيضاً، وجمعها تَرْكٌ؛ قال لبيد:    فَخْمة ذَفْراء تُرْتى بالعُرى،    قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَل    ابن شميل: التَّرْكُ جماعة البيض، وإنِما هي شقيقة واحدة وهي البصلة؛    قال ابن بري: وقد استعمل الفرزدق التَّرِيكةَ في الماء الذي غادره السيل    فقال:    كأَنَّ تَرِيكةً من ماء مُزْنٍ،    وداريّ الذكيِّ من المُدامِ    وقال أَيضاً:    سُلافَة جَفْنٍ خالطَتْها تَرِيكة،    على شفتيها، والذَّكي المُشَوَّف    وفي حديث الخليل، عليه السلام: أَنه جاء إِلى مكة يطالِعُ تَرْكتهُ؛    التَّرْكةُ، بسكون الراء في الأَصل: بيض النعام، وجمعها تَرْكٌ، يريد به    ولده إِسمعيل وأُمه هاجَر لمَّا تركهما بمكة. قال ابن الأَثير: قيل ولو روي    بكسر الراء لكان وجهاً من التَّرِكة، وهي الشيء المَتْروك؛ ومنه حديث    علي، عليه السلام: وأَنتم تَرِيكةُ الإِسلام وبقية الناس؛ ومنه حديث الحسن:    إِن لله تعالى تَرائكَ في خلقه، أَراد أُموراً أَبقاها في العباد من    الأَمل والغفلة حتى ينبسطوا بها إلى الدنيا.    والتَّرِيكُ، بغير هاء: العُنْقُود إِذا أُكل ما عليه؛ عن أَبي حنيفة،    وقال أَيضاً: التريكة الكِباسة بعدما يُنْفَضُ ما عليها وتُتْرك، والجمع    تَرِيك وتَرائك، وقال مرة: التَّرِيكُ، بغير هاء، العِذْق إِذا نُفِضَ فلم    يبق فيه شيء. ولا بارك الله فيه ولا تارَكَ ولا دارَكَ: كل ذلك إِتباع،    وقال ابن الأَعرابي: تارَكَ أَبقى. والتَّرْكُ: الجعل في بعض اللغات،    يقال: تَرَكْتُ الحبل شديداً أَي جعلته شديداً، قال: ولا يعجبني.    والتُّرْك: الجيل المعروف الذي يقال له الدَّيْلَم، والجمع أَتْراك.
مقاييس اللغة:
ترك التاء والراء والكاف: التَّرْك التخلية عن الشَّيء، وهو قياسُ الباب؛ ولذلك تسمَّى البَيْضَةُ بالعراءِ تريكة، قال الأعشى:
ويَهْمَاءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العيْنُ وسْطَها
وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا
وَتَرْكَةُ السِّلاح، وهي البيضة، محمولٌ على هذا ومشبَّهٌ به، والجمع تَرْكٌ؛ قال لبيد:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانِيّاً وَتَرْكا كالبَصَلْ
وَتَرَاكِ بمعنى اتْرُكْ، قال:
تَرَاكِهَا مِنْ إبلٍ تَرَاكِها
أما تَرَى الموتَ لدى أواركِها
وَتَرِكَةُ الميِّت: ما يتْرُكُه من تُراثِه، وَالتّريكة رَوْضةٌ يُغْفِلُها النّاسُ فلا يَرْعَوْنها. وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: يقال تركْتُ الحبْلَ شديداً، أي جعلتُه شديداً، وما أحْس2بُ هذا من كلام الخليل.
القاموس المحيط:
تَرَكَهُ تَرْكاً وتِرْكاناً، بالكسر، واتَّرَكَهُ كافْتَعَلَهُ وَدَعَهُ، وتَتارَكوا الأمرَ بينهم. وتَرِكَةُ الرجُلِ، كفرحَةٍ مِيراثُه. وكسفينةٍ امرأةٌ تُتْرَكُ لا تُزَوَّجُ، ورَوْضَةٌ يُغْفَلُ عن رَعْيِها، وما تَرَكَهُ السَّيْلُ من الماءِ، والبَيْضَةُ بعدَ أن يَخْرُجَ منها الفَرْخُ، أَو يُخَصُّ بالنَّعامِ، وبيضةُ الحديدِ، كالتَّرْكَةِ فيهما،
ج: تَرائِكُ وتَرِيكٌ وتَرْكٌ، والكِباسةُ بعدَ أن يُنْفَضَ ما عليها. وكأَميرٍ: العُنْقُودُ أُكِلَ ما عليهِ، والعِذْقُ نُفِضَ. ولا بارَكَ اللّهُ فيه، ولا تارَكَ، ولا دارَكَ: إتْباعٌ. والتَّرْكُ: الجَعْلُ، كأَنه ضِدٌّ.
" وتَرَكْنا عليه في الآخِرينَ " ، أَي: أبْقَيْنَا، وبالضم: جِيلٌ من الناسِ، ج: أتْراكٌ. وكَسَمِعَ: تَزَوَّجَ تَرِيكَةً. والتَّرْكَةُ: المرأةُ الرَّبْعَةُ، وفي الحديثِ: " جاء الخَليلُ إلى مكَّةَ يُطالِعُ تَرْكَتَهُ " ، أي: هاجَرَ ووَلَدَها إسْماعيلَ، ولَوْ رُوِيَ بكسرِ الراءِ كانَ وَجْهاً، بمَعْنَى الشيءِ المَتْروكِ. ورَوْضَةُ التَّريكِ: باليَمَنِ. وبَنو تُرْكانَ، بالضم: أهْلُ بَيْتٍ من واسِطَ. وأبو التُّرَيْك الأَطْرابُلُسِيُّ، كزُبَيْرٍ، والمُحْسِنُ بنُ تُرَيْكٍ: مُحدِّثانِ. وتُرْكَةُ، بالضم: اسْمٌ. وزَيْدٌ، ويَزيدُ ابْنا تُرْكِيٍّ: شاعِرانِ.
تاج العروس:
ت ر ك
تَرَكَه يَتْرُكُه تَركاً وتِركاناً بالكسر وهذه عن الفَرّاءِ واتَّرَكَه كافْتَعَلَه وفي الصِّحاح قال فيه : فما اتَّرَكَ أي : ما تَرَكَ شَيئاً وهو افْتَعَل : ودَعَهَ . قال شيخُنا : وفيه اسْتِعْمالُ الذي أَماتُوه . قلتُ : وفَسَّره الجَوْهرِيُّ بخَلاّه وكذلك في الأَساطيرِ وِالعُبابِ قال شَيخُنا : وفَسَّره أَهلُ الأفْعال بِطَرَحَه وخَلاه . قلت : ولَفَظُ الوَدْعِ وَقَع في المُحْكَم فإِنَّه قال : التَّركُ : وَدْعُكَ الشَّيءَ تَرَكَه يَتْرُكُه تَركاً . قالَ شيخُنا : وقد يُعَلَّقُ التَّركُ باثْنَين فيكونُ مُضَمَّناً معنَى صَيَّر فيَجْرِي على نَمَطِ أَفْعالِ القُلوبِ كتَرَكَهُم في ظُلُماتٍ قاله الزَّمَخْشَريُّ والبَيضاوِيُ قال المُلاّ عَبدُ الحَكِيم في حواشِيه : فما في التَّسهِيلِ من أنّه كصَيَّر وفي القامُوسِ أَنّه بمَعْنَى جَعَلَ بيانٌ للاسْتِعْمال فاعْتِراضُ بعضِهم على عَبدِ الغَفُورِ قُبَيل بَحْثِ المَبني غيرُ مُتَّجِهٍ فتأَمّلْ . انتهى
وقال الرّاغِبُ : تَرَكَ الشيءَ : رَفَضَه قَصْداً واخْتِياراً أَو قَهْراً واضْطِراراً فمن الأَوّلِ قولُه : " وتَرَكْنا بَعْضَهُم يَوْمَئذٍ يَمُوجُ في بَعْض " وقوله : " واتْرُكِ البَحْرَ رَهْواً " ومن الثّاني : " كَم تَرَكُوا من جَنّاتٍ وعُيُونٍ " ومنه تَرِكَةُ فلانٍ : لما يُخَلِّفُه بعدَ مَوْتِه وقد يُقال في كُلِّ فِعْلٍ يَنْتَهِي إِلى حالَة ما : تَرِكَتُه كذا . وتَتارَكُوا الأَمْرَ بَينَهُم تَفاعُلٌ من التَّركِ . وتَرِكَةُ الرَّجُلِ المَيِّتِ كفَرِحَة : مِيراثُه وهو الذي يُخَلِّفُه بعدَ المَوْتِ وهو فَعِلَةٌ بمعنى المَفْعُولِ أي : الشيءُ المَتْرُوكُ وكذلك الطَّلِبَةُ للمَطْلُوب . والتَّرِيكَةُ كسَفِينَة : امْرَأَةٌ تُتْرَكُ لا تُزَوَّجُ أي لا يَتَزَوَّجُها أَحدٌ كما هو نَص الصِّحاح وأَنْشَدَ للكُمَيتِ :
إِذْ لا تَبِضُّ إِلى التَّرا ... ئِكِ والضَّرائِكِ كَف جازِرْ قال اللِّحْياني : ولا يقالُ ذلك للذَّكَرِ . والتَّرِيكَةُ : رَوْضَةٌ يغْفَلُ عن رَعْيِها وقِيلَ : هو المَرتَعُ الذي كانَ الناسُ رَعَوه إِما في فلاة وإِما في جَبَل فأَكَله المالُ حتى أَبقَى منه بَقايَا من عوَذ . قالَ ابنُ بَرِّيّ : وقد اسْتَعْمَله الفَرَزْدَقُ في ما تَرَكَه السَّيل من الماء فقالَ :
كأَنَّ تَرِيكَةً من ماءِ مُزْنٍ ... ودارِيَّ الذَّكِيِّ من المُدامِ وقالَ أيضاً :
سُلافَةُ جَفْنِ خالَطَتْها تَرِيكَةٌ ... على شَفَتَيها والذَّكِيّ المُشَوَّفُ والتَّرِيكَةُ : البَيضَةُ بعْدَ أَنْ يَخْرُجَ منها الفَرخُ قال ابنُ سِيدَه : أَو يُخَصُّ بالنَّعامِ تَتْرُكُها بالفَلاةِ بعدَ خُلُوِّها مما فِيها وقِيلَ : هي بَيضُ النَّعامِ المُفْرَدَةِ وأَنشَدَ ابنُ بَرِّي للمُخَبَّلِ :
كتَرِيكَةِ الأدْحِىِّ أدْفَأَها ... قَرِدٌ كأَنّ جَناحَه هِدْمُ والتَّرِيكَةُ : بَيضَةُ الحَدِيدِ للرَّأْسِ قال ابنُ سِيدَه : وأُراها على التَّشْبِيه بالتَّرِيكَةِ الّتِي هي البَيضَة كالتَّركَةِ فِيهما أي في بَيضَةِ النَّعامِ والحَدِيدِ . ترائِكُ وتَرِيكٌ وتَرك وأَنْشَد الجَوْهَرِيُّ للأَعْشى :
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَحرَجُ العَيْنُ وَسطَها ... وتَلْقَى بِها بَيض النَّعامِ تَرائِكَا وأَنْشَدَ أيضاً للَبِيدٍ شاهِداً على ترك الحديد :
فَخْمَة ذَفْراء تُرتَى بالعُرَا ... قُردُمانِياً وتَركاً كالبَصَلْ
قال ابنُ شُمَيِل : التَّركُ : جماعَةُ البَيضِ وإِنّما هي شَقِيقَةٌ واحِدَةٌ وهي البَصَلَة . وقال أَبُو حَنِيفَة : التَّرِيكَةُ : الكِباسَةُ بعد أَنْ يُنْفَضَ ما عَلَيها وتُتْرَكَ والجمعُ التَّرائِكُ . قال : والتَّرِيكُ كأَمِيرٍ : العُنْقُودُ إِذا أكِلَ ما علَيه . وقالَ مَرَةً : التَّرِيكُ : العِذْق إِذا نُفِضَ فلم يَبق فيه شَيءٌ . وقولُهم : لا بارَكَ اللَّهُ فيهِ ولا تارَكَ ولا دَارَكَ كُلُّ ذلك اتْباعٌ والمَعْنَى واحِدٌ . وقالَ اللّيثُ : التَّركُ : الجَعْلُ في بَعْضِ الكَلامِ يقال : تَرَكْتُ الحَبلَ شَدِيداً أي : جَعَلْتُه شَديداً قال ابنُ فارِسٍ : ما أَحْسِبُ هذا من كَلامِ الخَلِيل وقال ابنُ سِيدَه : ولا يُعْجِبني وقالَ الأصْبَهانيُ في المُفْرداتِ : ويَجْرِي مَجْرَى جَعَلْته كذا نحو : تَرَكتُ فلاناً وقيذاً ونقل الصاغانِيُ الحَدِيثَ شاهداً له وهو حدِيثُ يومِ حُنَيْن قال : فرَجَعَ الناسُ بعدَ ما تَوَلَّوْا حَتّى تأَشَّبُوا حَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلّى اللَّهُ عليه وسَلّمَ حَتّى تَرَكُوهُ في حَرَجَةِ سَلَمٍ وهوَ عَلَى بَغْلَتِه والعَبّاسُ رضي اللَّهُ عنه يَشْتَجِرُها بلِجامِها أي حَتّى جَعَلُوه وكأنه ضِدٌّ . قالَ ابنُ عَرَفَةَ : التَّركُ على ضربَين : مُفارَقَةُ ما يكونُ للإِنْسانِ فيه رَغْبَةٌ وتَركُ الشّيءِ رَغْبَةً عنهُ وقوله تعالى : " وتَرَكْنَا عَلَيهِ في الآخِرِينَ " أي : أَبْقينا له ذِكْراً حَسَناً . والتّركُ بالضمِّ : جِيلٌ من النّاسِ الواحِدُ تُركِيٌّ كرُومٍ ورُومِيِّ وَزِنج وزِنجي أَتْراكٌ يُقال : إِنَّهُم بَنُو قَنْطُوراءَ وهي أَمَةُ الخَلِيلِ عليه السّلامُ والمَشْهُور أَنّهم أَولادُ يافِثَ بنِ نُوح وقيل : إِنّهم الدَّيلَمُ ومنهم التّتارُ وقِيل : نَسلُ تُبَّع قاله الجَلالُ في التَّوْشِيح . وفي الحَدِيثِ : اتْرُكُوا التُّركَ ما تَرَكُوكم قلتُ : وقد اعْتَمَدَ النَّمَرِيُّ النّسّابَةُ على أَنّهم من أَولادِ يافِثَ كما ذَكَرَه ابنُ الجَوّاني في المُقَدِّمة
وقال ابنُ الأَعرابي : ترِكَ الرجلُ كسَمِعَ إِذا تَزَوَّجَ تَرِيكَةً من النِّساءِ وهي العانِسُ في بيتِ أَبَويْها . وقال ابنُ عَبّادٍ : التَّركَةُ بالفتح : المَرأَةُ الرَّبْعَةُ والجمع تَركات . وفي الحَدِيثِ الذي رواه سَعِيدُ بنُ جُبَيِرِ - وذَكَر قِصَّةَ إِسماعِيل وما كانَ من إِبراهِيمَ صَلَواتُ اللَّهِ عليهما في شأنِه حينَ تَرَكه بمكَّةَ مع أُمِّه وأَنّ جُرهُمَ زَوَّجُوه لمّا شَبَّ وتَعَلَّمَ العَرَبيَّةَ - ثم إِنّه جاءَ الخَلِيلُ صلّى اللَّهُ عليهِ وسَلَّم إِلى مَكَّةَ يُطالِعُ تَركَتَه أي هاجَرَ وَوَلَدَها إِسماعِيلَ وهيِ في الأَصْلِ بَيضَةُ النَّعامِ فاستعارَها ؛ لأنَّ النَّعامةَ لا تَبِيضُ في السنةِ إِلاّ واحِدَةً في كلِّ سَنَةٍ ثمّ تَتْرُكُها وتَذْهَبُ قالَ الزَّمَخْشَرِيُّ في الفائِق : هكذا الرِّوايَةُ بسكونِ الراءِ ولو رُوِيَ بكسر الرّاءِ كان وَجْهاً . من التَّرِكَة بمَعْنَى الشيءِ المَتْرُوكِ هكذا نَقَله عنه الصّاغاني في العُبابِ وابنُ الأَثِيرِ في النَّهايَةِ
ورَوْضَة التَّرِيكِ كأَمِيرٍ : باليَمَنِ من أَسافِلِ البِلادِ وقالَ نَصْرٌ : تَرِيك : مُجْتَمَع مياهٍ ومَغايِضَ بأَسْفَلِ اليَمَنِ . وبَنُو تُركانَ بالضمِّ : أَهْلُ بَيت من واسِطَ ذَكَرَهُم ابنُ السِّمْعانِيِّ في الأَنسابِ
وأَبُو التُّرَيْكِ مُحمَّدُ بنُ الحُسَيْنِ بنِ مُوسَى بنِ إِسْحاقَ الأَطْرابُلُسِي كزُبَيرٍ شيخٌ لابنِ جُمَيعٍ الغَسّانِي وهو من أَطْرابُلُسِ الشّام وقد حَدَّثَ عن أبي عُتْبَةَ كذا رأَيت في مُعْجَم شُيُوخِه قلتُ : وكذا عن الحَسَنِ بنِ أحْمَدَ بنِ مُسْلِمٍ . وعبدُ المُحْسِنِ بنُ تُرَيْكٍ الأَزَجِيُ سَمِع من ابنِ النَّرسِيِّ وعنه الشيخُ البَهاءُ المَقْدِسِيّ : مُحَدِّثانِ . وفاتَه : أَبُو التُّرَيْكِ حَسَنُ بنُ عَلِيِّ بن داودَ المُطَرز : محدِّثٌ أَوردَه الحافِظُ . وتُركَةُ بالضمِّ : اسم رَجُلٍ واشتهر به عَبدُ اللَّهِ بنُ جَعْفَرِ بنِ تُركَةَ عن مُحَمّدِ بنِ حُمَيدٍ الرّازِيّ . وهُبَيرَةُ بنُ الحَسَنِ بنِ تُركَةَ عن الحَسَنِ بنِ سَوّارٍ البَغَوِيِّ
ومُعَلَّى بنُ تُركَةَ عن المَسعُودِيِّ . وأَحْمَدُ بنُ عُبَيدِ اللَّهِ بنِ أَحْمَدَ بنِ محمد بن سَلَمَةَ بنِ تُركَةَ البَغْدادِيُّ كتَبَ عنه عَبدُ الغَني بنُ سَعِيدٍ . وقابُوس بنُ تُركَة من عُلَماءِ سِجِستانَ في المائةِ الرّابِعَةِ . وزَيْدٌ ويَزِيدُ ابْنا تُركِيِّ : شاعِرانِ نَقَلَهُما الصاغاني
ومما يُستدرَكُ عليه : تارَكْتُه في البَيعِ مُتارَكَةً . وتَراكِ تَراكِ صُحْبَةَ الأَتْرِاكِ بمعنى اتْرُكْ وهو اسمٌ لفِعْلِ الأمْرِ وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ لطُفَيل بن يَزِيدَ الحارثيِّ :
" تَراكِها من إِبِلٍ تَراكِها
" أَمَا تَرَى المَوْتَ لَدَى أَوْراكِها وفي كتابِ أَيّامِ العَرَبِ لأبي عُبَيدَةَ أَنّ الرجزَ لبَكْرِ بنِ وائِلٍ وكانُوا يَرتَجِزُونَ به في القِتالِ يوم الزَّوْرَيْنِ . وقالَ يُونُسُ في كِتابِ اللُّغاتِ : تَراكِها ومَناعِها : لُغَتانِ في الكسر وهذا في حالِ الإِضافَةِ وإِذا نَزَعْتَ الإضافَةَ فليسَ إلاّ الكسر . وفي الحَدِيثِ : إِنَّ لِلَّه تَرائِكَ في خَلْقِه أي : أموراً أَبْقاهَا في العِبادِ من الأَمَلِ والغَفْلَةِ حتّى يَنْبَسِطُوا بها إِلى الدُّنْيا . وقال ابنُ الأَعرابي : تارَكَ : أَبْقَى . وقالَ ابنُ عَبّادٍ : التَّركُ : القَدَحُ الذي يَحْمِلُه الرَّجُلُ بيَدَيْه . وتُركٌ الحَذّاءُ : من القُرّاءِ : اسمُه مُحَمّدُ بنُ حَربٍ قرأَ على سُلَيم . ومُحَمّدُ بنُ تُركٍ العَطّارُ وأُخته زُهْرَةُ : حَدَّثا بالإِجازَةِ عن أبي شُجاعٍ الوَراقِ . ومُحَمّدُ بنُ يُوسُفَ التُّركِيُ من شُيُوخِ الطَّبَرانِي روى عن عِيسَى بن إِبراهِيم . وأَبُو القاسِم الحَسَنُ بنُ محمَّدِ بنِ إبْراهِيمَ الأَنْبارِيُّ التِّرَكِيُ بكسرٍ ففَتْح هَكذا ضَبَطه تِلْمِيذُه أَبو نَصْر الوائِلِيُ السِّجْزِيّ . وعبد الرَّحْمنِ بنُ إِبْراهِيمَ الأَنْدَلُسِي يُعْرَف بابنِ تارِك روى عن أصْبَغَ بنِ الفَرَج وغيرِه

##### Türkçe

ترك
**تَرَكَ - يَتْرُكُ - تارِك**
**تَرَكَ - يَتْرُكُ** + bir varlık + bir şeyi: onu, onu tutuyor iken, salıverir: onunla varlığında ve fiilinde bağlanmayı ve bitişik olmayı bırakır: şeyi, kendi işi ve hareketiyle bağımsız kılar; bu diğerine işinde ve hareketinde bitişik iken, yeni bağımsız bir duruma göre hareket eder.
﴿Şüphesiz ben, Allah’a iman etmeyen bir kavmin milletini bıraktım﴾
**تَرَكَ - يَتْرُكُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlıkta veya bir şeyde
﴿Ve onları, görmez oldukları karanlıklarda bıraktı﴾
**تَرَكَ - يَتْرُكُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlık veya bir yer veya bir şey üzerinde
﴿Onun üzerinde hiçbir canlı bırakmadı﴾
**تَرَكَ - يَتْرُكُ** + bir varlık + bir şeyi + bir şeyin yanında
﴿Ve Yusuf’u eşyamızın yanında bıraktık﴾
**تَرَكَ - يَتْرُكُ** + bir varlık + bir şeyi + haber (ayakta duran - bir şey yapan)
﴿Ve o gün onların bir kısmını, bir kısmı içinde dalgalanır halde bıraktık﴾
﴿Ve denizi, durgun olarak bırak﴾
﴿Böylece onu, kazandıkları şeyden hiçbir şeye güç yetiremezler halde, çıplak-katı bıraktı﴾
**تارِك**: “ **تَرَكَ - يَتْرُكُ** ”tan ism-i fâil.
Ve lafız, “şeye veya işe bitişik olmayı terk etmek ve onunla arkadaşlığı ve ona bağlanmayı bırakmak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**وَضَعَ - يَضَعُ**، **حَط َّ - يَحُطُّ**، **تَرَكَ - يَتْرُكُ**، **حَاشَ - يَحُوْشُ**، **عَفَا - يَعْفُوْ**، **قَرَضَ - يَقْرُِضُ**
Allah insanları bırakmaz
	﴿İnsan, başıboş bırakılacağını mı sanır(36)﴾ Kıyâme ﴿İnsanlar, “iman ettik” demeleriyle bırakılacaklarını ve fitneye uğratılmayacaklarını mı sandılar(2)﴾ Ankebût ﴿Yoksa, sizden cihad edenleri Allah bilmeden ve Allah’tan, Resûlünden ve müminlerden başka bir sırdaş edinmeden bırakılacağınızı mı sandınız? Allah yaptıklarınızdan haberdardır(16)﴾ Tevbe
Allah bırakır
Bir grup insanı bıraktı ﴿Onların misali, ateş yakan kimsenin misali gibidir; çevresini aydınlatınca Allah onların nurunu giderdi ve onları, görmez oldukları karanlıklarda bıraktı (17)﴾ Bakara ﴿Ve o gün onların bir kısmını, bir kısmı içinde dalgalanır halde bıraktık; sûra üflendi de onları bir toplama ile topladık(99)﴾ Kehf
Onun üzerinde bıraktı
Yeryüzü üzerinde ﴿Eğer Allah insanları zulümleriyle yakalasa idi, onun üzerinde hiçbir canlı bırakmazdı; fakat onları belirlenmiş bir süreye erteler; ecelleri gelince ne bir saat geri kalırlar ne de ileri geçerler(61)﴾ Nahl ﴿Eğer Allah insanları kazandıklarıyla yakalasa idi, onun sırtı üzerinde hiçbir canlı bırakmazdı; fakat onları belirlenmiş bir süreye erteler; ecelleri gelince, şüphesiz Allah kullarını görendir(45)﴾ Fâtır
 	﴿Ve onun hakkında, sonrakiler içinde bıraktık(78)﴾ Sâffât ﴿Ve onun hakkında, sonrakiler içinde bıraktık(108)﴾ Sâffât ﴿Ve onun hakkında, sonrakiler içinde bıraktık(129)﴾ } Sâffât ﴿Ve ikisi hakkında, sonrakiler içinde bıraktık(119)﴾ Sâffât
Ondan bırakır - onda bırakır - onu bırakır
Bir âyet bırakır ﴿Andolsun ondan, akleden bir kavim için apaçık bir âyet bıraktık(35)﴾ Ankebût ﴿Ve onda, elem verici azaptan korkanlar için bir âyet bıraktık(37)﴾ Zâriyât ﴿Ve andolsun onu bir âyet bıraktık; artık öğüt alan var mı?(15)﴾ Kamer
İnsanlar bırakırlar
Bir insan ferdini bıraktı ﴿Dediler: Ey babamız, şüphesiz biz yarışarak gittik ve Yusuf’u eşyamızın yanında bıraktık; onu kurt yedi; biz doğru olsak da sen bize inanacak değilsin(17)﴾ Yûsuf ﴿Bir ticaret veya bir eğlence gördüklerinde ona dağıldılar ve seni ayakta bıraktılar; de ki: Allah katında olan, eğlenceden de ticaretten de hayırlıdır; Allah rızık verenlerin en hayırlısıdır(11)﴾ Cum‘a
Bir hayvanı bıraktı, bir ağacı bıraktı	﴿Dileseydik onu onunla yükseltirdik; fakat o yere saplandı ve hevasına uydu; onun misali, köpeğin misali gibidir: üzerine varsan solur, onu bıraksan solur; işte bu, âyetlerimizi yalanlayan kavmin misalidir; kıssayı anlat, umulur ki düşünürler(176)﴾ A‘râf ﴿Hurma fidanlarından ne kestiyseniz veya onu kökleri üzerinde ayakta bıraktıysanız, Allah’ın izniyledir ve fâsıkları rezil etmesi içindir(5)﴾ Haşr
Bir şeyi bıraktı	﴿Ve denizi, durgun olarak bırak; şüphesiz onlar boğulmuş bir ordudur(24)﴾ Duhân ﴿Ey iman edenler, sadakalarınızı başa kakma ve eziyet ile boşa çıkarmayın; insanlar görsün diye malını harcayan ve Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyen kimse gibi: onun misali, üzerinde toprak bulunan bir kaya gibidir; ona sağanak isabet etti de onu çıplak-katı bıraktı; kazandıkları şeyden hiçbir şeye güç yetiremezler; Allah kâfir kavmi hidayete erdirmez(264)﴾ Bakara
Diyarları bıraktı	﴿Burada olan şeyler içinde güven içinde bırakılacak mısınız?(146)﴾ Şuarâ
Bir dini bıraktı	﴿Dedi: Size rızık olarak verilen bir yemek gelmez ki, gelmeden önce onun te’vilini size haber vermiş olmayayım; bu, Rabbimin bana öğrettiklerindendir; şüphesiz ben, Allah’a iman etmeyen bir kavmin milletini bıraktım; onlar âhireti de inkâr edenlerdir(37)﴾ Yûsuf
Vahyolunanı bıraktı	﴿Belki de sana vahyolunanın bir kısmını bırakacaksın ve “Ona bir hazine indirilseydi ya da onunla beraber bir melek gelseydi” demelerinden dolayı göğsün daralacaktır; sen ancak bir uyarıcısın; Allah her şeye vekildir(12)﴾ Hûd
İlâhları bıraktı	﴿Dediler: Ey Hûd, bize bir delil getirmedin; senin sözünle ilâhlarımızı bırakacak değiliz ve sana inanacak değiliz(53)﴾ Hûd ﴿Ve derler: Biz, bir deli şair için ilâhlarımızı bırakacak mıyız?(36)﴾ Sâffât ﴿Dediler: Ey Şuayb, senin namazın mı bize, babalarımızın taptıklarını bırakmamızı veya mallarımızda dilediğimizi yapmamamızı emrediyor? Şüphesiz sen, elbette yumuşak huylu, doğru yolda olansın(87)﴾ Hûd
Sebebi ölüm olan bırakma
 ﴿Ve peygamberleri onlara dedi: Onun mülkünün âyeti, size tabutun gelmesidir; onda Rabbinizden bir sekînet ve Mûsâ âlinin ve Hârûn âlinin bıraktıklarından bir bakiye vardır; onu melekler taşır; şüphesiz bunda, eğer mümin iseniz, sizin için elbette bir âyet vardır(248)﴾ Bakara
 	﴿Nice bahçeler ve pınarlar bıraktılar(25)﴾ Duhân
 	﴿Erkekler için, ana-babanın ve yakınların bıraktıklarından bir pay vardır; kadınlar için de, ana-babanın ve yakınların bıraktıklarından bir pay vardır; ondan az olsun çok olsun, farz kılınmış bir paydır(7)﴾ Nisâ ﴿Ve her biri için, ana-babanın ve yakınların bıraktıklarından mevlâlar kıldık; ve yeminlerinizin bağladığı kimseler: onlara paylarını verin; şüphesiz Allah her şeye şahittir(33)﴾ Nisâ
 	﴿Sizden birine ölüm hazır olduğunda, eğer bir hayır bırakmışsa, ana-baba ve yakınlar için örfe uygun vasiyet size yazıldı; muttakiler üzerine bir hak olarak(180)﴾ Bakara ﴿Arkalarında zayıf bir zürriyet bıraksalardı onlar hakkında korkacak olanlar sakınsınlar; Allah’tan sakınsınlar ve doğru söz söylesinler (9)﴾ Nisâ
 	﴿Allah size çocuklarınız hakkında vasiyet eder: erkeğe, iki dişinin payı gibi; eğer ikiden fazla kadınlar iseler, bıraktığının üçte ikisi onlarındır; eğer bir tane ise, onun yarısı vardır; ana-babasına, her birine, eğer onun çocuğu varsa, bıraktığından altıda bir vardır; eğer onun çocuğu yoksa ve ona ana-babası mirasçı olmuşsa, annesine üçte bir vardır; eğer onun kardeşleri varsa, annesine altıda bir vardır; vasiyet ettiği bir vasiyetten veya bir borçtan sonra; babalarınız ve oğullarınız, hangisinin size fayda bakımından daha yakın olduğunu bilmezsiniz; Allah’tan bir farz olarak; şüphesiz Allah bilendir, hikmet sahibidir(11)﴾ Nisâ ﴿Ve sizin için, eşlerinizin bıraktığının yarısı vardır, eğer onların çocuğu yoksa; eğer onların çocuğu varsa, bıraktıklarından dörtte bir sizin içindir; vasiyet ettikleri bir vasiyetten veya bir borçtan sonra; ve onların için, sizin bıraktığınızın dörtte biri vardır, eğer sizin çocuğunuz yoksa; eğer sizin çocuğunuz varsa, bıraktıklarınızdan sekizde bir onlarındır; vasiyet ettiğiniz bir vasiyetten veya bir borçtan sonra; eğer miras bırakılan bir erkek veya bir kadın kelâle ise ve onun bir erkek kardeşi veya bir kız kardeşi varsa, her birine altıda bir vardır; eğer bundan daha çok iseler, üçte birde ortaktırlar; zarar verici olmaksızın, vasiyet olunan bir vasiyetten veya bir borçtan sonra; Allah’tan bir vasiyet olarak; Allah bilendir, halîmdir(12)﴾ Nisâ ﴿Senden fetva isterler; de ki: Kelâle hakkında Allah size fetva verir: Eğer bir kişi helâk olur, onun çocuğu yoktur ve onun bir kız kardeşi vardırsa, bıraktığının yarısı onundur; o da, onun çocuğu yoksa, ona mirasçı olur; eğer iki kız kardeş iseler, bıraktığından üçte ikisi onlarındır; eğer erkekler ve kadınlar olarak kardeşler iseler, erkeğe iki dişinin payı gibidir; Allah size açıklar ki sapmayasınız; Allah her şeyi bilendir(176)﴾ Nisâ

**ترك الدنيا**	﴿“Umulur ki, terk ettiğim şey hakkında salih bir iş yaparım.” “Hayır; şüphesiz o, onun söyleyeceği bir sözdür; ve onların arkalarında, diriltilecekleri güne kadar bir berzah vardır (100).”﴾ **المؤمنون** ﴿“Andolsun, sizi ilk defa yarattığımız gibi bize teker teker geldiniz; size bahşettiğimiz şeyi sırtlarınızın arkasında bıraktınız; ve sizinle beraber, kendilerinin sizin için ortaklar olduklarını sandığınız şefaatçilerinizi görmüyoruz; andolsun aranız kesildi ve iddia etmekte olduğunuz şey sizden sapıp kayboldu (94).”﴾ **الأنعام**
**تارك**
 ﴿“Belki de sana vahyolunanın bir kısmını terk edicisin ve ‘Ona bir hazine indirilseydi ya da onunla beraber bir melek gelseydi ya’ demelerinden dolayı göğsün onunla daralıcıdır. Sen ancak bir uyarıcısın; Allah her şey üzerine vekildir (12).”﴾ **هود**
**مختار الصحاح**
● [**ترك**] **ت ر ك**: **تَرَك** şeyi; onu bıraktı; ve onun bâbı **نصر**’dır. Ve **تارَكَهُ** satışı, **مُتاركَةً** (karşılıklı bırakma/terk etme) olarak. Ve **تَرِكَةُ** ölünün: onun terk edilmiş mirasıdır. Ve **التُّرْكُ**: insanlardan bir nesildir.
**الراغب**
**ترك**
**ترك الشيء**: onu, kasıt ve seçme ile; yahut zorla ve mecburiyetle reddetti; birinciden: ﴿**وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض**﴾ [**الكهف/99**], ve onun sözü: ﴿**واترك البحر رهوا**﴾ [**الدخان/24**]; ikinciden: ﴿**كم تركوا من جنات**﴾ [**الدخان/25**]. Ve ondan: falanın **تركة**’si, ölümünden sonra geride bıraktığı şeydir. Ve her fiilde denilebilir ki, onunla bir hâle varır: “Onu şöyle bıraktım”; yahut “Onu şöyle yaptım”ın yürüdüğü gibi yürür; mesela: “Falancayı yalnız bıraktım.” Ve **التريكة**’nin aslı: çölünde bırakılmış yumurtadır; ve ona, onu “yumurta” diye adlandırmaları gibi, “demirin yumurtası” denir.
**ملخص اللسان**
1.	**تَركه** onu **يَتْرُكه**; **تَرْكاً** (terk ederek) ve **اتَّرَكه**.
2.	**التَّرْكُ**: senin şeyi bırakmandır,
3.	ve **تَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً**: onu bıraktım.
4.	ve **تارَكْتُه** satışı **مُتارَكَةً**.
5.	ve **التَّرْكُ**: ibkā (bırakıp sürdürme/kalıcı kılma).
6.	ve “**تَرَكْنا عليه في الآخرين**”; yani: onun için bıraktık/sürdürdük.
7.	ve **تَرِكةُ** ölü adamın: terk edilmiş mirastan bıraktığı şeydir.
8.	ve **التَّريكة**: bırakılan da (kadın)dır; böylece evlenmez,
9.	adam **تَرِكَ** olur; **التَّريكة** ile evlendiği zaman; o da, ana-babasının evinde olan evde kalmış kadındır;
10.	ve **التَّرِيكةُ**: insanların ihmal ettiği, böylece otlatmadıkları çayırdır,
11.	**التَّرِيكةُ**: insanların otlattığı otlak; ya bir kırda ya bir dağda,
12.	ve **التَّرْكُ**: yuvarlak bir yumurta türüdür; **التَّرْكة** ve **التَّرِيكة**’ye benzetilmiştir; o da tek başına devekuşu yumurtasıdır;
13.	ve **التَّرِيكةُ**: devekuşunun bıraktığı yumurtadır;
14.	ve **التَّرِيكة**: civciv çıktıktan sonra yumurtadır,
15.	ve **التَّرِيكةُ**: baş için demirin yumurtasıdır;
16.	**التَّرِيكةَ**: selin geride bıraktığı sudadır.
17.	Şüphesiz Allah Teâlâ’nın, yaratmasında **تَرائكَ**’i vardır; kullarda, ümit ve gafletten, onlarla dünyaya doğru yayılıp genişlesinler diye, bıraktığı işleri murat etti.
18.	ve **التَّرِيكُ**: üstündeki yenildiği zaman salkımdır;
19.	**التريكة**: üstündeki silkelenip bırakıldıktan sonra hurma salkımı demetidir,
20.	**التَّرِيكُ**: **العِذْق** (hurma salkımı)dır; silkelenirse, onda hiçbir şey kalmaz.
21.	ve **التَّرْكُ**: bazı dillerde “yapma/kılma”dır,
22.	**تَرَكْتُ** ipi şiddetli; yani onu şiddetli yaptım,
23.	ve **التُّرْك**: **الدَّيْلَم** denilen, bilinen nesildir; çoğulu **أَتْراك**.
**لسان العرب**
● - **ترك**: **التَّرْكُ**: senin şeyi bırakmandır; **تَركه** onu **يَتْرُكه**; **تَرْكاً** (terk ederek) ve **اتَّرَكه**. Ve **تَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً**: onu bıraktım. Ve **تارَكْتُه** satışı **مُتارَكَةً**. Ve **تَراكِ**: “**اتْرُك**” mânâsınadır; ve o, emir fiilinin ismidir; **طفيل بن يزيد الحارثي** dedi:
**تَراكِها من إِبل تَراكِها**
**أَما تَرَى المَوْت لَدَى أَوْراكِها؟**
Ve onda dedi: “**فما اتَّرَكَ**”; yani: hiçbir şey bırakmadı; ve o, **افْتَعل**’dir. Ve hadiste: “Bizimle onların arasındaki ahid namazdır; kim onu terk ederse, muhakkak kâfir olmuştur.” Denildi ki: onu, vâcipliğini ikrar ile terk eden içindir; yahut vakti çıkıncaya kadar (terk eden) içindir. Bundan dolayı **أَحمد بن حنبل** zahire hamlederek, bununla kâfir olduğuna gitti. **الشافعي** dedi: onu terk etmesiyle öldürülür; onun üzerine namaz kılınır ve Müslümanlarla beraber defnedilir. Ve iş, aralarında **تَتَارَك** oldu. Ve **التَّرْكُ**: ibkā (bırakıp sürdürme/kalıcı kılma), O’nun sözü içinde: “**وتَرَكْنا عليه في الآخرين**”; yani: onun için bıraktık/sürdürdük. Ve **تَرِكةُ** ölü adamın: terk edilmiş mirastan bıraktığı şeydir. Ve **التَّريكة**: bırakılan da (kadın)dır; böylece evlenmez; **اللحياني** dedi: bu, erkek için söylenmez. **ابن الأَعرابي**: adam **تَرِكَ** olur; **التَّريكة** ile evlendiği zaman; o da ana-babasının evinde olan evde kalmış kadındır. Ve **الجوهري**’nin **الكميت**’ten rivayet ettiği şiiri okudu:
**إِذ لا تَبِضُّ، إِلى التَّرَا**
**ثكِ والضَّرائِكِ، كفُّ جازِرْ**
Ve **التَّرِيكةُ**: insanların ihmal ettiği, böylece otlatmadıkları çayırdır. Ve denildi ki: **التَّرِيكةُ** insanların otlattığı otlaktır; ya bir kırda ya bir dağda; sonra mal onu yedi; ondan, **عُوَّذ**’dan kalıntılar bıraktı. Ve **التَّرْكُ**: yuvarlak bir yumurta türüdür; **التَّرْكة** ve **التَّرِيكة**’ye benzetilmiştir; o da tek başına devekuşu yumurtasıdır. Ve şu beyit okundu:
**ما هاجَ هذا القَلْبَ إِلا تَرْكة**
**زَهراءُ، أَخْرَجَها خروج مُنْفج**
**الجوهري**: **التَّرِيكةُ** devekuşunun bıraktığı yumurtadır; ve ondan **الأَعشى**’nın sözü:
**ويَهْماء قَفْر تخرج العَيْنُ وسْطَها،**
**وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ تَرائِكا**
**ابن بري** dedi: ve onun benzeri **المخبل**’indir:
**كتَرِيكةِ الأُدْحِيِّ أَدْفَأَها**
**قَرِدٌ، كأَنَّ جَناحه هدْمُ**
Ve **الهِدْمُ**: eski bir örtüdür. **ابن سيده**: ve **التَّرِيكة** civciv çıktıktan sonra yumurtadır; ve bazısı onu, içindekinden boşaldıktan sonra kırda bıraktığı devekuşu yumurtasına tahsis etti. Ve denildi ki: o, tek devekuşu yumurtalarıdır; çoğulu **تَرائك** ve **تُرُك**’tur; ve o, **التَّرْكة**’dir; çoğulu **تَرْكٌ**’tür. Ve **التَّرِيكةُ**: baş için demirin yumurtasıdır. **ابن سيده** dedi: onu, yumurta olan **التَّرِيكة**’ye benzetme üzere görüyorum; çoğulu **تَرائك** ve **تَرِيك**’tir; ve o, **التَّرْكة**’dir de; onun çoğulu **تَرْكٌ**’tür. **لبيد** dedi:
**فَخْمة ذَفْراء تُرْتى بالعُرى،**
**قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَل**
**ابن شميل**: **التَّرْكُ** yumurtanın topluluğudur; hâlbuki o, bir tek “şakîka”dır; o da soğandır. **ابن بري** dedi: ve **الفرزدق**, selin geride bıraktığı suda **التَّرِيكة**’yi kullanmıştır; şöyle dedi:
**كأَنَّ تَرِيكةً من ماء مُزْنٍ،**
**وداريّ الذكيِّ من المُدامِ**
Ve yine dedi:
**سُلافَة جَفْنٍ خالطَتْها تَرِيكة،**
**على شفتيها، والذَّكي المُشَوَّف**
Ve **الخليل**’in (aleyhisselâm) hadîsinde: Mekke’ye, **تَرْكتهُ**’sini yoklamak için geldiği (geçer). **التَّرْكةُ**, aslında **الراء**’ın sükûnu ile: devekuşu yumurtasıdır; çoğulu **تَرْكٌ**’tür. Bununla, onları Mekke’de bıraktığı zaman, oğlu **إِسمعيل**’i ve annesi **هاجَر**’i kasteder. **ابن الأَثير** dedi: denildi ki, eğer **الراء**’ın kesriyle rivayet edilseydi, **التَّرِكة**’den bir vecih olurdu; o da terk edilmiş şeydir. Ve ondan **علي**’nin (aleyhisselâm) hadîsi: “Siz, **تَرِيكةُ الإِسلام**’sınız ve insanların bakiyesisiniz.” Ve ondan **الحسن**’in hadîsi: “Şüphesiz Allah Teâlâ’nın, yaratmasında **تَرائكَ**’i vardır; kullarda, ümit ve gafletten, onlarla dünyaya doğru yayılıp genişlesinler diye, bıraktığı işleri murat etti.” Ve **التَّرِيكُ**, **هاء**sız: üstündeki yenildiği zaman salkımdır; **أَبي حنيفة**’den. Ve yine dedi: **التريكة** hurma salkımı demetidir; üstündeki silkelenip bırakıldıktan sonra; çoğulu **تَرِيك** ve **تَرائك**’tir. Ve bir defa dedi: **التَّرِيكُ**, **هاء**sız, **العِذْق** (hurma salkımı)dır; silkelenirse, onda hiçbir şey kalmaz. “Allah onda bereket vermesin; ne **تارَكَ** ne **دارَكَ**”: bunların hepsi, tâbi‘ (uydurma eşlik)tir. **ابن الأَعرابي** dedi: **تارَكَ**: bıraktı/sürdürdü. Ve **التَّرْكُ**: bazı dillerde “yapma/kılma”dır; “**تَرَكْتُ** ipi şiddetli”; yani onu şiddetli yaptım; dedi ki: ve bu, bana hoş gelmez. Ve **التُّرْك**: **الدَّيْلَم** denilen, bilinen nesildir; çoğulu **أَتْراك**.

مقاييس اللغة:
**ترك**: **التاء** ve **الراء** ve **الكاف**: **التَّرْك** bir şeyden boşaltma/terk etmedir; ve o, باب’ın قياس’ıdır; bundan dolayı **البَيْضَةُ** **بالعراءِ**’da **تريكة** diye adlandırılır; **الأعشى** dedi:
ويَهْمَاءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العيْنُ وسْطَها
وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا
Ve **تَرْكَةُ السِّلاح**—ki o **البيضة**’dır—buna hamledilmiştir ve ona benzetilmiştir; çoğulu **تَرْك**’tür; **لبيد** dedi:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانِيّاً وَتَرْكا كالبَصَلْ
Ve **تَرَاكِ** “**اتْرُكْ**” mânâsınadır; dedi:
تَرَاكِهَا مِنْ إبلٍ تَرَاكِها
أما تَرَى الموتَ لدى أواركِها
Ve **تَرِكَةُ الميِّت**: mirasından bıraktığı şeydir. Ve **التّريكة** insanların ihmal ettiği, dolayısıyla otlatmadıkları bir çayırdır. Ve **الخليل**’e nisbet edilen kitapta: “**تركْتُ الحبْلَ شديداً**” denir; yani “onu şiddetli yaptım”; ve ben bunu **الخليل**’in كلام’ından saymıyorum.

القاموس المحيط:
**تَرَكَهُ** **تَرْكاً** ve **تِرْكاناً**—kesre ile—ve **اتَّرَكَهُ** ( **كَافْتَعَلَهُ** gibi): **وَدَعَهُ**; ve **تَتارَكوا** işi aralarında (bıraktılar). Ve **تَرِكَةُ** adamın—**كفرحَةٍ** gibi—mirasıdır. Ve **كسفينةٍ**: evlendirilmeyip bırakılan bir kadındır; ve otlatılması ihmal edilen bir çayırdır; ve selin sudan bıraktığı şeydir; ve civciv ondan çıktıktan sonra **البَيْضَةُ**’dır; yahut devekuşuna tahsis olunur; ve demirin yumurtasıdır; ikisinde de **التَّرْكَةِ** gibi.
Çoğul: **تَرائِكُ** ve **تَرِيكٌ** ve **تَرْكٌ**; ve üstündeki şey silkelenip döküldükten sonra **الكِباسةُ**’dır. Ve **كأَميرٍ**: üstündeki yenmiş olan salkımdır; ve **العِذْقُ** silkelenmiştir. Ve “Allah onda bereket vermesin” ve “**لا تارَكَ**” ve “**لا دارَكَ**”: إتْباع’dır. Ve **التَّرْكُ**: **الجَعْلُ**’dır; sanki zıddıdır.
" **وتَرَكْنا عليه في الآخِرينَ** " yani: “bıraktık/ibkā ettik”; ve zamme ile: insanlardan bir nesildir; çoğulu: **أتْراكٌ**. Ve **كَسَمِعَ** gibi: **تَرِيكَةً** ile evlendi. Ve **التَّرْكَةُ**: orta boylu kadındır. Ve hadiste: " **جاء الخَليلُ إلى مكَّةَ يُطالِعُ تَرْكَتَهُ** " yani: hicret etti ve onu İsmail doğurdu; ve eğer **الراء**’ın kesresiyle rivayet edilseydi bir وجه olurdu; “terk edilmiş şey” mânâsıyla. Ve **رَوْضَةُ التَّريكِ**: Yemen’dedir. Ve **بَنو تُرْكانَ**—zamme ile—Vasıt’tan bir ev halkıdır. Ve **أبو التُّرَيْك الأَطْرابُلُسِيُّ**—**كزُبَيْرٍ** gibi—ve **المُحْسِنُ بنُ تُرَيْكٍ**: iki muhaddistir. Ve **تُرْكَةُ**—zamme ile—bir isimdir. Ve **زَيْدٌ** ve **يَزيدُ**: **تُرْكِيٍّ**’in iki oğludur; iki şairdir.

تاج العروس:
ت ر ك
**تَرَكَه** **يَتْرُكُه** **تَركاً** ve **تِركاناً**—kesre ile—ve bu **الفَرّاءِ**’dandır; ve **اتَّرَكَه** ( **كافْتَعَلَه** gibi). **الصِّحاح**’ta onda dedi: “**فما اتَّرَكَ**” yani: hiçbir şey bırakmadı; ve o **افْتَعَل**’dır: **ودَعَهُ**. Şeyhimiz dedi: onda, onların öldürdükleri (kullanımdan düşürdükleri) şeyin استعمال’ı vardır. Ben dedim: **الجَوْهرِيُّ** onu “onu bıraktı/boşladı” diye tefsir etti; ve **الأَساطيرِ** ve **العُبابِ**’da da böyledir. Şeyhimiz dedi: **أَهلُ الأفْعال** onu “onu attı” ve “onu boşladı” ile tefsir etti. Ben dedim: **الوَدْع** lafzı **المُحْكَم**’da vâki olmuştur; çünkü o dedi: **التَّركُ**: senin bir şeyi bırakmandır; **تَرَكَه يَتْرُكُه تَركاً**. Şeyhimiz dedi: **التَّركُ** iki şeye taalluk ettirilebilir; böylece **صَيَّر** mânâsını tazmîn etmiş olur; böylece kalp fiillerinin üslûbu üzere cereyan eder; “**تَرَكَهُم في ظُلُماتٍ**” gibi; bunu **الزَّمَخْشَريُّ** ve **البَيضاوِيُ** söyledi. **المُلاّ عَبدُ الحَكِيم** haşiyelerinde dedi: **التَّسهِيل**’de onun **صَيَّر** gibi olduğuna dair olan şey ve **القامُوس**’ta onun **جَعَلَ** mânâsında olduğuna dair olan şey, استعمال’ın beyanıdır; öyleyse bazılarının **عَبدِ الغَفُورِ**’a, المبني bahsinden az önce, itirazı yerinde değildir; öyleyse düşün. Bitti.
Ve **الرّاغِبُ** dedi: **تَرَكَ الشيءَ**: onu kasıt ve ihtiyar ile yahut zorla ve mecburiyetle terk etti. Birincidendir sözü: " **وتَرَكْنا بَعْضَهُم يَوْمَئذٍ يَمُوجُ في بَعْض** " ve sözü: " **واتْرُكِ البَحْرَ رَهْواً** ". İkincidendir: " **كَم تَرَكُوا من جَنّاتٍ وعُيُونٍ** ". Ve ondandır **تَرِكَةُ** falanın: ölümünden sonra geride bıraktığı şey. Ve her bir fiilde, bir hâle sona eren şey hakkında denebilir: “**تَرِكَتُه** şöyle şöyledir.” Ve **تَتارَكُوا الأَمْرَ بَينَهُم**: **التَّركِ**’ten **تَفاعُل**’dür. Ve ölü adamın **تَرِكَةُ**’si—**كفَرِحَة** gibi—mirasıdır; ve o, ölümden sonra geride bıraktığı şeydir; ve o, **فَعِلَةٌ**’dir, **المَفْعُولِ** mânâsında; yani: terk edilmiş şey; ve bunun gibi **الطَّلِبَةُ** da **المَطْلُوب** içindir. Ve **التَّرِيكَةُ**—**كسَفِينَة** gibi—evlendirilmeyip bırakılan bir kadındır; yani hiç kimse onunla evlenmez; **الصِّحاح**’ın nassı böyledir; ve **الكُمَيتِ**’ten şu beyiti okudu:
إِذْ لا تَبِضُّ إِلى التَّرا ... ئِكِ والضَّرائِكِ كَف جازِرْ
**اللِّحْياني** dedi: bu erkek için söylenmez. Ve **التَّرِيكَةُ**: otlatılması ihmal edilen bir çayırdır. Ve denildi: o, insanların ya bir düzlükte ya bir dağda otlattıkları mer’adır; sürü onu yiyip bitirdi, ondan yalnızca **عوَذ**’dan kalıntılar bıraktı. **ابنُ بَرِّيّ** dedi: **الفَرَزْدَقُ** onu, selin sudan bıraktığı şey hakkında kullanmıştır; şöyle dedi:
كأَنَّ تَرِيكَةً من ماءِ مُزْنٍ ... ودارِيَّ الذَّكِيِّ من المُدامِ
Ve yine dedi:
سُلافَةُ جَفْنِ خالَطَتْها تَرِيكَةٌ ... على شَفَتَيها والذَّكِيّ المُشَوَّفُ
Ve **التَّرِيكَةُ**: civciv ondan çıktıktan sonra **البَيضَةُ**’dır. **ابنُ سِيدَه** dedi: yahut devekuşuna tahsis olunur; içindekinden boşaldıktan sonra onu düzlükte bırakır. Ve denildi: o, tek tek olan devekuşu yumurtalarıdır. **ابنُ بَرِّي** **المُخَبَّلِ**’den şu beyiti okudu:
كتَرِيكَةِ الأدْحِىِّ أدْفَأَها ... قَرِدٌ كأَنّ جَناحَه هِدْمُ
Ve **التَّرِيكَةُ**: baş için demirin yumurtasıdır. **ابنُ سِيدَه** dedi: onu, yumurta olan **التَّرِيكَة**’ye benzetme üzere görüyorum; ikisinde de **التَّركَةِ** gibi; yani devekuşu yumurtasında ve demirde. (Çoğullar:) **ترائِكُ** ve **تَرِيكٌ** ve **تَرك**. Ve **الجَوْهَرِيُّ** **الأَعْشى**’dan okudu:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَحرَجُ العَيْنُ وَسطَها ... وتَلْقَى بِها بَيض النَّعامِ تَرائِكَا
Ve yine **لَبِيدٍ**’den, demirin **ترك**’üne şahit olarak okudu:
فَخْمَة ذَفْراء تُرتَى بالعُرَا ... قُردُمانِياً وتَركاً كالبَصَلْ

İbn Şümeyl dedi: **التَّركُ**: yumurtanın topluluğudur; ancak o, tek bir **شَقِيقَةٌ**dır ve o da **البَصَلَة**dır. Ebû Hanîfe dedi: **التَّرِيكَةُ**: üzerindekiler silkelenip sonra bırakıldıktan sonraki **الكِباسَةُ**dır; çoğulu **التَّرائِكُ**tur. Dedi: **التَّرِيكُ** ( **أَمِيرٍ** vezninde): üzerindekiler yenildiği zaman salkımdır. Bir defa da dedi: **التَّرِيكُ**: silkelenip içinde hiçbir şey kalmadığı zaman **العِذْق**tır. Onların sözü: “Allah onda bereket kılmasın; ne **تارَكَ** ne de **دَارَكَ**”; bunların hepsi tâbidir (lafız uyumudur) ve mânâ birdir. Leys dedi: **التَّركُ**: bazı sözde “kılma”dır; denir ki: **تَرَكْتُ الحَبلَ شَدِيداً**; yani: onu şiddetli kıldım. İbn Fâris dedi: Bunu Halîl’in sözünden saymıyorum. İbn Sîde dedi: Bana hoş gelmiyor. İsfahânî **المُفْردات**’te dedi: “Onu şöyle kıldım”ın yürüdüğü yolda yürür; şu gibi: **تَرَكتُ فلاناً وقيذاً**. Sâgânî, ona şahit olarak hadisi nakletti; o, Huneyn günü hadisidir. Dedi: İnsanlar, yüz çevirdikten sonra geri döndüler; Allah’ın Resûlü’nün -Allah ona salât ve selâm etsin- etrafında toplanıncaya kadar; onu **حَرَجَةِ سَلَمٍ** içinde, katırı üzerinde bırakıncaya kadar; Abbâs -Allah ondan razı olsun- onun yularıyla onu çekiştiriyordu; yani onu kıldılar; sanki zıddıdır.

İbn Arafe dedi: **التَّركُ** iki kısımdır: insanın onda rağbeti bulunan şeyi terk etmekten ayrılma; ve bir şeyi ondan rağbet ederek terk etme. Yüce Allah’ın sözü: **" وتَرَكْنَا عَلَيهِ في الآخِرِينَ "**; yani ona güzel bir anı bıraktık. **التّركُ** (ضم ile): insanlardan bir nesildir; teki **تُركِيٌّ**dur; **رُومٍ** ve **رُومِيِّ** ve **زِنج** ve **زِنجي** gibi; çoğulu **أَتْراكٌ**tır. Denir ki: onlar **بَنُو قَنْطُوراءَ**dır; o, Halîl’in -aleyhisselâm- câriyesidir. Meşhur olan: onların Nûh’un oğlu Yâfis’in evlâtları olduğudur. Ve denildi: onlar **الدَّيلَمُ**dur; onlardan **التّتارُ** vardır. Ve denildi: **تُبَّع**’ın neslidir; bunu **التَّوْشِيح**’te Celâl söyledi. Hadiste: **اتْرُكُوا التُّركَ ما تَرَكُوكم**. Dedim: Nesep âlimi Nemerî, onların Yâfis’in evlâtlarından olduğuna, İbn Cevvânî’nin **المُقَدِّمة**’de zikrettiği üzere, dayanmıştır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **ترِكَ** adam ( **سَمِعَ** gibi) eğer kadınlardan bir **تَرِيكَةً** ile evlenirse; o, anne-babasının evinde olan **العانِسُ**tir. İbn Abbâd dedi: **التَّركَةُ** (fetih ile): orta boylu kadın; çoğulu **تَركات**. Saîd b. Cübeyr’in rivayet ettiği hadiste -İsmâîl kıssasını ve İbrâhîm’in -Allah’ın salavâtı ikisine olsun- onun hakkında, onu Mekke’de annesiyle bıraktığı sırada olanı; ve Cürhüm’ün, büyüyüp Arapçayı öğrendiğinde onu evlendirdiğini zikretti- sonra Halîl -Allah ona salât ve selâm etsin- Mekke’ye, **تَركَتَه**’sini yoklamaya geldi; yani hicret ettiği ve İsmâîl’in doğurduğu (kadın)ı; o aslında devekuşu yumurtasıdır; onu ödünç aldı; çünkü devekuşu senede ancak bir tane, her sene bir tane yumurtlar; sonra onu bırakır ve gider. Zemahşerî **الفائِق**’te dedi: Rivayet, **الراءِ**’nin sükûnuyladır; eğer **الرّاءِ**’nin kesriyle rivayet edilseydi bir vecih olurdu; **التَّرِكَة**’den, “terk edilmiş şey” mânâsıyla. Bunu ondan Sâgânî **العُباب**’da ve İbnü’l-Esîr **النَّهايَة**’de böyle nakletti.

**ورَوْضَة التَّرِيكِ** ( **أَمِيرٍ** vezninde): Yemen’dedir, beldelerin aşağı taraflarındandır. Nasr dedi: **تَرِيك**: Yemen’in aşağısında suların toplanma yeri ve su çekilme yerleridir. **وبَنُو تُركانَ** (ضم ile): Vâsıt’tan bir ev halkıdır; onları İbnü’s-Sem‘ânî **الأَنساب**’da zikretti.

**وأَبُو التُّرَيْكِ** Muhammed b. el-Hüseyn b. Mûsâ b. İshâk el-Atrâbulusî ( **زُبَيرٍ** gibi): İbn Cümey‘ el-Gassânî’nin şeyhidir; Şam Atrâbulus’undandır; Ebû Utbe’den hadis rivayet etmiştir; şeyhlerinin mu‘ceminde böyle gördüm. Dedim: Ve yine el-Hasen b. Ahmed b. Müslim’den. Abdülmuhsin b. Tureyk el-Ezecî, İbnü’n-Nersî’den işitti; ondan da şeyh Behâ el-Makdisî: iki muhaddistir. Onun kaçırdığı: **أَبُو التُّرَيْكِ** Hasan b. Ali b. Dâvûd el-Mutarriz: muhaddistir; hâfız onu zikretti. **وتُركَةُ** (ضم ile): bir adam adıdır; onunla Abdullah b. Ca‘fer b. Tureke, Muhammed b. Humeyd er-Râzî’den (rivayetiyle) meşhur oldu. Hubeyre b. el-Hasen b. Tureke, el-Hasen b. Sevvâr el-Begavî’den; ve Muallâ b. Tureke, el-Mes‘ûdî’den. Ahmed b. Ubeydillâh b. Ahmed b. Muhammed b. Seleme b. Tureke el-Bağdâdî, ondan Abdülganî b. Saîd yazdı. Kâbûs b. Tureke, dördüncü yüz yılda Sicistân âlimlerindendir. Zeyd ve Yezîd, **تُركِيِّ**’nin iki oğludur: iki şairdir; Sâgânî onları nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **تارَكْتُه في البَيعِ مُتارَكَةً**. Ve **تَراكِ تَراكِ**: **صُحْبَةَ الأَتْرِاكِ**; **اتْرُكْ** mânâsıyla; o, emir fiilinin ismidir. Cevherî, Tufeyl b. Yezîd el-Hârisî’den şu beyti inşâd etti:
" **تَراكِها من إِبِلٍ تَراكِها**
" **أَمَا تَرَى المَوْتَ لَدَى أَوْراكِها**
Ebû Ubeyde’nin **أَيّامِ العَرَبِ** kitabında: recezin Bekr b. Vâil’e ait olduğu; ve Zevreyn günü savaşta onunla recez söyledikleri (zikredilmiştir). Yûnus **كِتابِ اللُّغاتِ**’ta dedi: **تَراكِها** ve **مَناعِها**: kesirde iki lugattır; bu, izâfet hâlindedir; izâfeti çekip çıkarırsan kesirden başka yoktur. Hadiste: **إِنَّ لِلَّه تَرائِكَ في خَلْقِه**; yani kullarda, umut ve gafletten, onunla dünyaya doğru yayılıp açılsınlar diye, bıraktığı işler. İbnü’l-A‘râbî dedi: **تارَكَ**: bıraktı (ibkâ etti). İbn Abbâd dedi: **التَّركُ**: adamın iki eliyle taşıdığı kadehtir. **وتُركٌ الحَذّاءُ**: kurrâdandır; adı Muhammed b. Harb’dir; Süleym’e okudu. Muhammed b. Tُرك el-Attâr ve kız kardeşi Zühre: Ebû Şücâ‘ el-Verrâk’tan icâzetle rivayet ettiler. Muhammed b. Yûsuf et-Turkî, Taberânî’nin şeyhlerindendir; Îsâ b. İbrâhîm’den rivayet etti. Ebû’l-Kâsım el-Hasen b. Muhammed b. İbrâhîm el-Enbârî **التِّرَكِيُ** (kesir sonra fetih ile): talebesi Ebû Nasr el-Vâilî es-Sicizî onu böyle ضبط etti. Abdurrahmân b. İbrâhîm el-Endelüsî, İbn Târik diye bilinir; Asbağ b. el-Ferec ve başkasından rivayet etti.
