# ترك — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%83/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ترك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%83.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ترك

ترك
تَرَكَ - يَتْرُكُ - تارِك
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً: يُفْلِتُه بعد أن كان ممسكاً به: يتخلى عن الارتباط والتلازم معه في وجوده وفعله: يجعل الشيء يستقل بأمره وحركته، ويتحرك بحسب وضع جديد مستقل، بعد أن كان ملازماً لهذا الآخر في أمره وحركته
﴿إني تركت ملة قوم لا يؤمنون بالله﴾
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً + في كائن أو شيء
﴿وتركهم في ظلمات لا يبصرون﴾
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً + على كائن أو مكان أو شيء
﴿ما ترك عليها من دابة﴾
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً + عند شيء
﴿وتركنا يوسف عند متاعنا﴾
تَرَكَ - يَتْرُكُ + كائن + شيئاً + خبر( قائماً - يفعل شيئاً)
﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض﴾
﴿واترك البحر رهوا﴾
﴿فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا﴾
تارِك: اسم فاعل من " تَرَكَ - يَتْرُكُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التخلي عن لزوم الشيء أو الأمر وترك مصاحبته والارتباط به"، وهي:
وَضَعَ - يَضَعُ، حَط َّ - يَحُطُّ، تَرَكَ - يَتْرُكُ، حَاشَ - يَحُوْشُ، عَفَا - يَعْفُوْ، قَرَضَ - يَقْرُِضُ
الله لا يترك الناس
	﴿أيحسب الإنسان أن يترك سدى(36)﴾ القيامة ﴿أحسب الناس أن يتركوا أن يقولوا آمنا وهم لا يفتنون(2)﴾ العنطبوت ﴿أم حسبتم أن تتركوا ولما يعلم الله الذين جاهدوا منكم ولم يتخذوا من دون الله ولا رسوله ولا المؤمنين وليجة والله خبير بما تعملون(16)﴾ التوبة
الله يترك
ترك مجموعة من الناس﴿مثلهم كمثل الذي استوقد نارا فلما أضاءت ما حوله ذهب الله بنورهم وتركهم في ظلمات لا يبصرون (17)﴾ البقرة ﴿وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض ونفخ في الصور فجمعناهم جمعا(99)﴾ الكهف
ترك عليها
على الأرض﴿ولو يؤاخذ الله الناس بظلمهم ما ترك عليها من دابة ولكن يؤخرهم إلى أجل مسمى فإذا جاء أجلهم لا يستأخرون ساعة ولا يستقدمون(61)﴾ النحل ﴿ولو يؤاخذ الله الناس بما كسبوا ما ترك على ظهرها من دابة ولكن يؤخرهم إلى أجل مسمى فإذا جاء أجلهم فإن الله كان بعباده بصيرا(45)﴾ فاطر
 	﴿وتركنا عليه في الآخرين(78)﴾ الصافات ﴿وتركنا عليه في الآخرين(108)﴾ الصافات ﴿وتركنا عليه في الآخرين(129)﴾ } الصافات ﴿وتركنا عليهما في الآخرين(119)﴾ الصافات
يترك منها - يترك فيها - يتركها
يترك آية﴿ولقد تركنا منها آية بينة لقوم يعقلون(35)﴾ العنكبوت ﴿وتركنا فيها آية للذين يخافون العذاب الأليم(37)﴾ الذاريات ﴿ولقد تركناها آية فهل من مدكر(15)﴾ القمر
الناس يتركون
ترك فرد بشر﴿قالوا ياأبانا إنا ذهبنا نستبق وتركنا يوسف عند متاعنا فأكله الذئب وما أنت بمؤمن لنا ولو كنا صادقين(17)﴾ يوسف ﴿وإذا رأوا تجارة أو لهوا انفضوا إليها وتركوك قائما قل ما عند الله خير من اللهو ومن التجارة والله خير الرازقين(11)﴾ الجمعة
ترك حيوان ترك شجرة	﴿ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث ذلك مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا فاقصص القصص لعلهم يتفكرون(176)﴾ الأعراف ﴿ما قطعتم من لينة أو تركتموها قائمة على أصولها فبإذن الله وليخزي الفاسقين(5)﴾ الحشر
ترك شيء	﴿واترك البحر رهوا إنهم جند مغرقون(24)﴾ الدخان ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تبطلوا صدقاتكم بالمن والأذى كالذي ينفق ماله رئاء الناس ولا يؤمن بالله واليوم الآخر فمثله كمثل صفوان عليه تراب فأصابه وابل فتركه صلدا لا يقدرون على شيء مما كسبوا والله لا يهدي القوم الكافرين(264)﴾ البقرة
ترك الديار	﴿أتتركون في ما هاهنا آمنين(146)﴾ الشعراء
ترك دين	﴿قال لا يأتيكما طعام ترزقانه إلا نبأتكما بتأويله قبل أن يأتيكما ذلكما مما علمني ربي إني تركت ملة قوم لا يؤمنون بالله وهم بالآخرة هم كافرون(37)﴾ يوسف
ترك ما يوحى	{ فلعلك تارك بعض ما يوحى إليك وضائق به صدرك أن يقولوا لولا أنزل عليه كنز أو جاء معه ملك إنما أنت نذير والله على كل شيء وكيل(12) هود
ترك آلهة	﴿قالوا ياهود ما جئتنا ببينة وما نحن بتاركي آلهتنا عن قولك وما نحن لك بمؤمنين(53)﴾ هود ﴿ويقولون أئنا لتاركوا آلهتنا لشاعر مجنون(36)﴾ الصافات ﴿قالوا ياشعيب أصلاتك تأمرك أن نترك ما يعبد آباؤنا أو أن نفعل في أموالنا ما نشاء إنك لأنت الحليم الرشيد(87)﴾ هود
ترك سببه الموت
 ﴿وقال لهم نبيهم إن آية ملكه أن يأتيكم التابوت فيه سكينة من ربكم وبقية مما ترك آل موسى وآل هارون تحمله الملائكة إن في ذلك لآية لكم إن كنتم مؤمنين(248)﴾ البقرة
 	﴿كم تركوا من جنات وعيون(25)﴾ الدخان
 	﴿للرجال نصيب مما ترك الوالدان والأقربون وللنساء نصيب مما ترك الوالدان والأقربون مما قل منه أو كثر نصيبا مفروضا(7)﴾ النساء ﴿ولكل جعلنا موالي مما ترك الوالدان والأقربون والذين عقدت أيمانكم فآتوهم نصيبهم إن الله كان على كل شيء شهيدا(33)﴾ النساء
 	﴿كتب عليكم إذا حضر أحدكم الموت إن ترك خيرا الوصية للوالدين والأقربين بالمعروف حقا على المتقين(180)﴾ البقرة ﴿وليخش الذين لو تركوا من خلفهم ذرية ضعافا خافوا عليهم فليتقوا الله وليقولوا قولا سديدا (9)﴾ النساء
 	﴿يوصيكم الله في أولادكم للذكر مثل حظ الأنثيين فإن كن نساء فوق اثنتين فلهن ثلثا ما ترك وإن كانت واحدة فلها النصف ولأبويه لكل واحد منهما السدس مما ترك إن كان له ولد فإن لم يكن له ولد وورثه أبواه فلأمه الثلث فإن كان له إخوة فلأمه السدس من بعد وصية يوصي بها أو دين آباؤكم وأبناؤكم لا تدرون أيهم أقرب لكم نفعا فريضة من الله إن الله كان عليما حكيما(11)﴾ النساء ﴿ولكم نصف ما ترك أزواجكم إن لم يكن لهن ولد فإن كان لهن ولد فلكم الربع مما تركن من بعد وصية يوصين بها أو دين ولهن الربع مما تركتم إن لم يكن لكم ولد فإن كان لكم ولد فلهن الثمن مما تركتم من بعد وصية توصون بها أو دين وإن كان رجل يورث كلالة أو امرأة وله أخ أو أخت فلكل واحد منهما السدس فإن كانوا أكثر من ذلك فهم شركاء في الثلث من بعد وصية يوصى بها أو دين غير مضار وصية من الله والله عليم حليم(12)﴾ النساء ﴿يستفتونك قل الله يفتيكم في الكلالة إن امرؤ هلك ليس له ولد وله أخت فلها نصف ما ترك وهو يرثها إن لم يكن لها ولد فإن كانتا اثنتين فلهما الثلثان مما ترك وإن كانوا إخوة رجالا ونساء فللذكر مثل حظ الأنثيين يبين الله لكم أن تضلوا والله بكل شيء عليم(176)﴾ النساء
ترك الدنيا	﴿لعلي أعمل صالحا فيما تركت كلا إنها كلمة هو قائلها ومن ورائهم برزخ إلى يوم يبعثون(100)﴾ المؤمنون ﴿ولقد جئتمونا فرادى كما خلقناكم أول مرة وتركتم ما خولناكم وراء ظهوركم وما نرى معكم شفعاءكم الذين زعمتم أنهم فيكم شركاء لقد تقطع بينكم وضل عنكم ما كنتم تزعمون(94)﴾ الأنعام
تارك
 { فلعلك تارك بعض ما يوحى إليك وضائق به صدرك أن يقولوا لولا أنزل عليه كنز أو جاء معه ملك إنما أنت نذير والله على كل شيء وكيل(12) هود
مختار الصحاح
● [ترك] ت ر ك: تَرَك الشيء خلاّه وبابه نصر و تارَكَهُ البيع مُتاركَةً و تَرِكَةُ الميت تراثه المتروك و التُّرْكُ جيل من الناس
الراغب
ترك
ترك الشيء: رفضه قصدا واختيارا، أو قهرا واضطرارا؛ فمن الأول: }وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض﴿[الكهف/99]، وقوله:﴾واترك البحر رهوا﴿[الدخان/24]، ومن الثاني:﴾كم تركوا من جنات{ [الدخان/25]، ومنه: تركة فلان لما يخلفه بعد موته، وقد يقال في كل فعل ينتهي به إلى حالة ما تركته كذا، أو يجري مجرى جعلته كذا، نحو: تركت فلانا وحيدا. والتريكة أصله: البيض المتروك في مفازته، ويسمى بيضة الحديد بها كتسميتهم إياها بالبيضة.
ملخص اللسان
1.    تَركه يَتْرُكه تَرْكاً واتَّرَكه.  التَّرْكُ: وَدْعُك الشيء،
2.     وتَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً: خليته.
3.    وتارَكْتُه البيع مُتارَكَةً.
4.    والتَّرْكُ: الإِبقاء
5.    وتَرَكْنا عليه في الآخرين؛ أَي أَبقينا عليه.
6.     وتَرِكةُ الرجل الميتِ: ما يَتْرُكه من التُّرَاث المَتْروك.
7.    والتَّريكة: التي تُتْرَكُ فلا تتزوج،
8.    تَرِكَ الرجلُ إِذا تزوج بالتَّريكةِ وهي العانِسُ في بيت أَبويها؛
9.    والتَّرِيكةُ: الروضة التي يُغْفِلُها الناسُ فلا يرعونها،
10.                       التَّرِيكةُ المَرْتَعُ الذي كان الناس رعوه، إِما في فلاة وإِما في جبل،
11.                       والتَّرْكُ: ضرب من البيض مستدير  شبِّه بالتَّرْكةِ والتَّرِيكة وهي بيض النعام المنفرد؛
12.                       والتَّرِيكةُ بيضة النعامة التي يتركها؛
13.                       والتَّرِيكة البيضة بعدما يخرج منها الفرخ،
14.                       والتَّرِيكةُ: بيضة الحديد للرأْس؛
15.                       التَّرِيكةَ في الماء الذي غادره السيل
16.                       إِن لله تعالى تَرائكَ في خلقه، أَراد أُموراً أَبقاها في العباد من الأَمل والغفلة حتى ينبسطوا بها إلى الدنيا.
17.                       والتَّرِيكُ: العُنْقُود إِذا أُكل ما عليه؛
18.                        التريكة الكِباسة بعدما يُنْفَضُ ما عليها وتُتْرك،
19.                       التَّرِيكُ ، العِذْق إِذا نُفِضَ فلم  يبق فيه شيء.
20.                       والتَّرْكُ: الجعل في بعض اللغات،
21.                       تَرَكْتُ الحبل شديداً أَي جعلته شديداً،
22.                       والتُّرْك: الجيل المعروف الذي يقال له الدَّيْلَم، والجمع أَتْراك.
لسان العرب
● - ترك: التَّرْكُ: وَدْعُك الشيء، تَركه يَتْرُكه تَرْكاً واتَّرَكه.    وتَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً: خليته. وتارَكْتُه البيع مُتارَكَةً. وتَراكِ:    بمعنى اتْرُك، وهو اسم لفعل الأَمر؛ قال طفيل بن يزيد الحارثي:    تَراكِها من إِبل تَراكِها    أَما تَرَى المَوْت لَدَى أَوْراكِها؟    وقال فيه: فما اتَّرَكَ أَي ما تَرَكَ شيئاً، وهو افْتَعل. وفي الحديث:    العهد الذي بيننا وبينهم الصلاةُ، فمن تركها فقد كفر، قيل: هو لمن تركها    مع الإِقرار بوجوبها أَو حتى يخرج وقتها، ولذلك ذهب أَحمد بن حنبل إِلى    أَنه يكفر بذلك حملاً على الظاهر، وقال الشافعي: يقتل بتركها ويصلى عليه    ويدفن مع المسلمين؛ وتَتَارَك الأَمرُ بينهم. والتَّرْكُ: الإِبقاء في    قوله، عز وجل: وتَرَكْنا عليه في الآخرين؛ أَي أَبقينا عليه. وتَرِكةُ الرجل    الميتِ: ما يَتْرُكه من التُّرَاث المَتْروك.    والتَّريكة: التي تُتْرَكُ فلا تتزوج، قال اللحياني: ولا يقال ذلك    للذكر. ابن الأَعرابي: تَرِكَ الرجلُ إِذا تزوج بالتَّريكةِ وهي العانِسُ في    بيت أَبويها؛ وأَنشد الجوهري للكميت:    إِذ لا تَبِضُّ، إِلى التَّرَا    ثكِ والضَّرائِكِ، كفُّ جازِرْ    والتَّرِيكةُ: الروضة التي يُغْفِلُها الناسُ فلا يرعونها، وقيل:    التَّرِيكةُ المَرْتَعُ الذي كان الناس رعوه، إِما في فلاة وإِما في جبل،    فأَكله المال حتى أَبقى منه بقايا من عُوَّذ. والتَّرْكُ: ضرب من البيض مستدير    شبِّه بالتَّرْكةِ والتَّرِيكة وهي بيض النعام المنفرد؛ وأَنشد:    ما هاجَ هذا القَلْبَ إِلا تَرْكة    زَهراءُ، أَخْرَجَها خروج مُنْفج    الجوهري: والتَّرِيكةُ بيضة النعامة التي يتركها؛ ومنه قول الأَعشى:    ويَهْماء قَفْر تخرج العَيْنُ وسْطَها،    وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ تَرائِكا    قال ابن بري: ومثله للمخبل:    كتَرِيكةِ الأُدْحِيِّ أَدْفَأَها    قَرِدٌ، كأَنَّ جَناحه هدْمُ    والهِدْمُ: كساء خَلَقٌ. ابن سيده: والتَّرِيكة البيضة بعدما يخرج منها    الفرخ، وخصَّ بعضهم به بيض النعام التي تتركها بالفلاة بعد خلوها مما    فيها، وقيل: هي بيض النعام المفردة، والجمع تَرائك وتُرُك، وهي التَّرْكة    والجمع تَرْكٌ. والتَّرِيكةُ: بيضة الحديد للرأْس؛ قال ابن سيده: وأُراها    على التشبيه بالتَّرِيكة التي هي البيضة، والجمع تَرائك وتَرِيك، وهي    التَّرْكة أَيضاً، وجمعها تَرْكٌ؛ قال لبيد:    فَخْمة ذَفْراء تُرْتى بالعُرى،    قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَل    ابن شميل: التَّرْكُ جماعة البيض، وإنِما هي شقيقة واحدة وهي البصلة؛    قال ابن بري: وقد استعمل الفرزدق التَّرِيكةَ في الماء الذي غادره السيل    فقال:    كأَنَّ تَرِيكةً من ماء مُزْنٍ،    وداريّ الذكيِّ من المُدامِ    وقال أَيضاً:    سُلافَة جَفْنٍ خالطَتْها تَرِيكة،    على شفتيها، والذَّكي المُشَوَّف    وفي حديث الخليل، عليه السلام: أَنه جاء إِلى مكة يطالِعُ تَرْكتهُ؛    التَّرْكةُ، بسكون الراء في الأَصل: بيض النعام، وجمعها تَرْكٌ، يريد به    ولده إِسمعيل وأُمه هاجَر لمَّا تركهما بمكة. قال ابن الأَثير: قيل ولو روي    بكسر الراء لكان وجهاً من التَّرِكة، وهي الشيء المَتْروك؛ ومنه حديث    علي، عليه السلام: وأَنتم تَرِيكةُ الإِسلام وبقية الناس؛ ومنه حديث الحسن:    إِن لله تعالى تَرائكَ في خلقه، أَراد أُموراً أَبقاها في العباد من    الأَمل والغفلة حتى ينبسطوا بها إلى الدنيا.    والتَّرِيكُ، بغير هاء: العُنْقُود إِذا أُكل ما عليه؛ عن أَبي حنيفة،    وقال أَيضاً: التريكة الكِباسة بعدما يُنْفَضُ ما عليها وتُتْرك، والجمع    تَرِيك وتَرائك، وقال مرة: التَّرِيكُ، بغير هاء، العِذْق إِذا نُفِضَ فلم    يبق فيه شيء. ولا بارك الله فيه ولا تارَكَ ولا دارَكَ: كل ذلك إِتباع،    وقال ابن الأَعرابي: تارَكَ أَبقى. والتَّرْكُ: الجعل في بعض اللغات،    يقال: تَرَكْتُ الحبل شديداً أَي جعلته شديداً، قال: ولا يعجبني.    والتُّرْك: الجيل المعروف الذي يقال له الدَّيْلَم، والجمع أَتْراك.
مقاييس اللغة:
ترك التاء والراء والكاف: التَّرْك التخلية عن الشَّيء، وهو قياسُ الباب؛ ولذلك تسمَّى البَيْضَةُ بالعراءِ تريكة، قال الأعشى:
ويَهْمَاءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العيْنُ وسْطَها
وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا
وَتَرْكَةُ السِّلاح، وهي البيضة، محمولٌ على هذا ومشبَّهٌ به، والجمع تَرْكٌ؛ قال لبيد:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانِيّاً وَتَرْكا كالبَصَلْ
وَتَرَاكِ بمعنى اتْرُكْ، قال:
تَرَاكِهَا مِنْ إبلٍ تَرَاكِها
أما تَرَى الموتَ لدى أواركِها
وَتَرِكَةُ الميِّت: ما يتْرُكُه من تُراثِه، وَالتّريكة رَوْضةٌ يُغْفِلُها النّاسُ فلا يَرْعَوْنها. وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: يقال تركْتُ الحبْلَ شديداً، أي جعلتُه شديداً، وما أحْس2بُ هذا من كلام الخليل.
القاموس المحيط:
تَرَكَهُ تَرْكاً وتِرْكاناً، بالكسر، واتَّرَكَهُ كافْتَعَلَهُ وَدَعَهُ، وتَتارَكوا الأمرَ بينهم. وتَرِكَةُ الرجُلِ، كفرحَةٍ مِيراثُه. وكسفينةٍ امرأةٌ تُتْرَكُ لا تُزَوَّجُ، ورَوْضَةٌ يُغْفَلُ عن رَعْيِها، وما تَرَكَهُ السَّيْلُ من الماءِ، والبَيْضَةُ بعدَ أن يَخْرُجَ منها الفَرْخُ، أَو يُخَصُّ بالنَّعامِ، وبيضةُ الحديدِ، كالتَّرْكَةِ فيهما،
ج: تَرائِكُ وتَرِيكٌ وتَرْكٌ، والكِباسةُ بعدَ أن يُنْفَضَ ما عليها. وكأَميرٍ: العُنْقُودُ أُكِلَ ما عليهِ، والعِذْقُ نُفِضَ. ولا بارَكَ اللّهُ فيه، ولا تارَكَ، ولا دارَكَ: إتْباعٌ. والتَّرْكُ: الجَعْلُ، كأَنه ضِدٌّ.
" وتَرَكْنا عليه في الآخِرينَ " ، أَي: أبْقَيْنَا، وبالضم: جِيلٌ من الناسِ، ج: أتْراكٌ. وكَسَمِعَ: تَزَوَّجَ تَرِيكَةً. والتَّرْكَةُ: المرأةُ الرَّبْعَةُ، وفي الحديثِ: " جاء الخَليلُ إلى مكَّةَ يُطالِعُ تَرْكَتَهُ " ، أي: هاجَرَ ووَلَدَها إسْماعيلَ، ولَوْ رُوِيَ بكسرِ الراءِ كانَ وَجْهاً، بمَعْنَى الشيءِ المَتْروكِ. ورَوْضَةُ التَّريكِ: باليَمَنِ. وبَنو تُرْكانَ، بالضم: أهْلُ بَيْتٍ من واسِطَ. وأبو التُّرَيْك الأَطْرابُلُسِيُّ، كزُبَيْرٍ، والمُحْسِنُ بنُ تُرَيْكٍ: مُحدِّثانِ. وتُرْكَةُ، بالضم: اسْمٌ. وزَيْدٌ، ويَزيدُ ابْنا تُرْكِيٍّ: شاعِرانِ.
تاج العروس:
ت ر ك
تَرَكَه يَتْرُكُه تَركاً وتِركاناً بالكسر وهذه عن الفَرّاءِ واتَّرَكَه كافْتَعَلَه وفي الصِّحاح قال فيه : فما اتَّرَكَ أي : ما تَرَكَ شَيئاً وهو افْتَعَل : ودَعَهَ . قال شيخُنا : وفيه اسْتِعْمالُ الذي أَماتُوه . قلتُ : وفَسَّره الجَوْهرِيُّ بخَلاّه وكذلك في الأَساطيرِ وِالعُبابِ قال شَيخُنا : وفَسَّره أَهلُ الأفْعال بِطَرَحَه وخَلاه . قلت : ولَفَظُ الوَدْعِ وَقَع في المُحْكَم فإِنَّه قال : التَّركُ : وَدْعُكَ الشَّيءَ تَرَكَه يَتْرُكُه تَركاً . قالَ شيخُنا : وقد يُعَلَّقُ التَّركُ باثْنَين فيكونُ مُضَمَّناً معنَى صَيَّر فيَجْرِي على نَمَطِ أَفْعالِ القُلوبِ كتَرَكَهُم في ظُلُماتٍ قاله الزَّمَخْشَريُّ والبَيضاوِيُ قال المُلاّ عَبدُ الحَكِيم في حواشِيه : فما في التَّسهِيلِ من أنّه كصَيَّر وفي القامُوسِ أَنّه بمَعْنَى جَعَلَ بيانٌ للاسْتِعْمال فاعْتِراضُ بعضِهم على عَبدِ الغَفُورِ قُبَيل بَحْثِ المَبني غيرُ مُتَّجِهٍ فتأَمّلْ . انتهى
وقال الرّاغِبُ : تَرَكَ الشيءَ : رَفَضَه قَصْداً واخْتِياراً أَو قَهْراً واضْطِراراً فمن الأَوّلِ قولُه : " وتَرَكْنا بَعْضَهُم يَوْمَئذٍ يَمُوجُ في بَعْض " وقوله : " واتْرُكِ البَحْرَ رَهْواً " ومن الثّاني : " كَم تَرَكُوا من جَنّاتٍ وعُيُونٍ " ومنه تَرِكَةُ فلانٍ : لما يُخَلِّفُه بعدَ مَوْتِه وقد يُقال في كُلِّ فِعْلٍ يَنْتَهِي إِلى حالَة ما : تَرِكَتُه كذا . وتَتارَكُوا الأَمْرَ بَينَهُم تَفاعُلٌ من التَّركِ . وتَرِكَةُ الرَّجُلِ المَيِّتِ كفَرِحَة : مِيراثُه وهو الذي يُخَلِّفُه بعدَ المَوْتِ وهو فَعِلَةٌ بمعنى المَفْعُولِ أي : الشيءُ المَتْرُوكُ وكذلك الطَّلِبَةُ للمَطْلُوب . والتَّرِيكَةُ كسَفِينَة : امْرَأَةٌ تُتْرَكُ لا تُزَوَّجُ أي لا يَتَزَوَّجُها أَحدٌ كما هو نَص الصِّحاح وأَنْشَدَ للكُمَيتِ :
إِذْ لا تَبِضُّ إِلى التَّرا ... ئِكِ والضَّرائِكِ كَف جازِرْ قال اللِّحْياني : ولا يقالُ ذلك للذَّكَرِ . والتَّرِيكَةُ : رَوْضَةٌ يغْفَلُ عن رَعْيِها وقِيلَ : هو المَرتَعُ الذي كانَ الناسُ رَعَوه إِما في فلاة وإِما في جَبَل فأَكَله المالُ حتى أَبقَى منه بَقايَا من عوَذ . قالَ ابنُ بَرِّيّ : وقد اسْتَعْمَله الفَرَزْدَقُ في ما تَرَكَه السَّيل من الماء فقالَ :
كأَنَّ تَرِيكَةً من ماءِ مُزْنٍ ... ودارِيَّ الذَّكِيِّ من المُدامِ وقالَ أيضاً :
سُلافَةُ جَفْنِ خالَطَتْها تَرِيكَةٌ ... على شَفَتَيها والذَّكِيّ المُشَوَّفُ والتَّرِيكَةُ : البَيضَةُ بعْدَ أَنْ يَخْرُجَ منها الفَرخُ قال ابنُ سِيدَه : أَو يُخَصُّ بالنَّعامِ تَتْرُكُها بالفَلاةِ بعدَ خُلُوِّها مما فِيها وقِيلَ : هي بَيضُ النَّعامِ المُفْرَدَةِ وأَنشَدَ ابنُ بَرِّي للمُخَبَّلِ :
كتَرِيكَةِ الأدْحِىِّ أدْفَأَها ... قَرِدٌ كأَنّ جَناحَه هِدْمُ والتَّرِيكَةُ : بَيضَةُ الحَدِيدِ للرَّأْسِ قال ابنُ سِيدَه : وأُراها على التَّشْبِيه بالتَّرِيكَةِ الّتِي هي البَيضَة كالتَّركَةِ فِيهما أي في بَيضَةِ النَّعامِ والحَدِيدِ . ترائِكُ وتَرِيكٌ وتَرك وأَنْشَد الجَوْهَرِيُّ للأَعْشى :
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَحرَجُ العَيْنُ وَسطَها ... وتَلْقَى بِها بَيض النَّعامِ تَرائِكَا وأَنْشَدَ أيضاً للَبِيدٍ شاهِداً على ترك الحديد :
فَخْمَة ذَفْراء تُرتَى بالعُرَا ... قُردُمانِياً وتَركاً كالبَصَلْ
قال ابنُ شُمَيِل : التَّركُ : جماعَةُ البَيضِ وإِنّما هي شَقِيقَةٌ واحِدَةٌ وهي البَصَلَة . وقال أَبُو حَنِيفَة : التَّرِيكَةُ : الكِباسَةُ بعد أَنْ يُنْفَضَ ما عَلَيها وتُتْرَكَ والجمعُ التَّرائِكُ . قال : والتَّرِيكُ كأَمِيرٍ : العُنْقُودُ إِذا أكِلَ ما علَيه . وقالَ مَرَةً : التَّرِيكُ : العِذْق إِذا نُفِضَ فلم يَبق فيه شَيءٌ . وقولُهم : لا بارَكَ اللَّهُ فيهِ ولا تارَكَ ولا دَارَكَ كُلُّ ذلك اتْباعٌ والمَعْنَى واحِدٌ . وقالَ اللّيثُ : التَّركُ : الجَعْلُ في بَعْضِ الكَلامِ يقال : تَرَكْتُ الحَبلَ شَدِيداً أي : جَعَلْتُه شَديداً قال ابنُ فارِسٍ : ما أَحْسِبُ هذا من كَلامِ الخَلِيل وقال ابنُ سِيدَه : ولا يُعْجِبني وقالَ الأصْبَهانيُ في المُفْرداتِ : ويَجْرِي مَجْرَى جَعَلْته كذا نحو : تَرَكتُ فلاناً وقيذاً ونقل الصاغانِيُ الحَدِيثَ شاهداً له وهو حدِيثُ يومِ حُنَيْن قال : فرَجَعَ الناسُ بعدَ ما تَوَلَّوْا حَتّى تأَشَّبُوا حَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلّى اللَّهُ عليه وسَلّمَ حَتّى تَرَكُوهُ في حَرَجَةِ سَلَمٍ وهوَ عَلَى بَغْلَتِه والعَبّاسُ رضي اللَّهُ عنه يَشْتَجِرُها بلِجامِها أي حَتّى جَعَلُوه وكأنه ضِدٌّ . قالَ ابنُ عَرَفَةَ : التَّركُ على ضربَين : مُفارَقَةُ ما يكونُ للإِنْسانِ فيه رَغْبَةٌ وتَركُ الشّيءِ رَغْبَةً عنهُ وقوله تعالى : " وتَرَكْنَا عَلَيهِ في الآخِرِينَ " أي : أَبْقينا له ذِكْراً حَسَناً . والتّركُ بالضمِّ : جِيلٌ من النّاسِ الواحِدُ تُركِيٌّ كرُومٍ ورُومِيِّ وَزِنج وزِنجي أَتْراكٌ يُقال : إِنَّهُم بَنُو قَنْطُوراءَ وهي أَمَةُ الخَلِيلِ عليه السّلامُ والمَشْهُور أَنّهم أَولادُ يافِثَ بنِ نُوح وقيل : إِنّهم الدَّيلَمُ ومنهم التّتارُ وقِيل : نَسلُ تُبَّع قاله الجَلالُ في التَّوْشِيح . وفي الحَدِيثِ : اتْرُكُوا التُّركَ ما تَرَكُوكم قلتُ : وقد اعْتَمَدَ النَّمَرِيُّ النّسّابَةُ على أَنّهم من أَولادِ يافِثَ كما ذَكَرَه ابنُ الجَوّاني في المُقَدِّمة
وقال ابنُ الأَعرابي : ترِكَ الرجلُ كسَمِعَ إِذا تَزَوَّجَ تَرِيكَةً من النِّساءِ وهي العانِسُ في بيتِ أَبَويْها . وقال ابنُ عَبّادٍ : التَّركَةُ بالفتح : المَرأَةُ الرَّبْعَةُ والجمع تَركات . وفي الحَدِيثِ الذي رواه سَعِيدُ بنُ جُبَيِرِ - وذَكَر قِصَّةَ إِسماعِيل وما كانَ من إِبراهِيمَ صَلَواتُ اللَّهِ عليهما في شأنِه حينَ تَرَكه بمكَّةَ مع أُمِّه وأَنّ جُرهُمَ زَوَّجُوه لمّا شَبَّ وتَعَلَّمَ العَرَبيَّةَ - ثم إِنّه جاءَ الخَلِيلُ صلّى اللَّهُ عليهِ وسَلَّم إِلى مَكَّةَ يُطالِعُ تَركَتَه أي هاجَرَ وَوَلَدَها إِسماعِيلَ وهيِ في الأَصْلِ بَيضَةُ النَّعامِ فاستعارَها ؛ لأنَّ النَّعامةَ لا تَبِيضُ في السنةِ إِلاّ واحِدَةً في كلِّ سَنَةٍ ثمّ تَتْرُكُها وتَذْهَبُ قالَ الزَّمَخْشَرِيُّ في الفائِق : هكذا الرِّوايَةُ بسكونِ الراءِ ولو رُوِيَ بكسر الرّاءِ كان وَجْهاً . من التَّرِكَة بمَعْنَى الشيءِ المَتْرُوكِ هكذا نَقَله عنه الصّاغاني في العُبابِ وابنُ الأَثِيرِ في النَّهايَةِ
ورَوْضَة التَّرِيكِ كأَمِيرٍ : باليَمَنِ من أَسافِلِ البِلادِ وقالَ نَصْرٌ : تَرِيك : مُجْتَمَع مياهٍ ومَغايِضَ بأَسْفَلِ اليَمَنِ . وبَنُو تُركانَ بالضمِّ : أَهْلُ بَيت من واسِطَ ذَكَرَهُم ابنُ السِّمْعانِيِّ في الأَنسابِ
وأَبُو التُّرَيْكِ مُحمَّدُ بنُ الحُسَيْنِ بنِ مُوسَى بنِ إِسْحاقَ الأَطْرابُلُسِي كزُبَيرٍ شيخٌ لابنِ جُمَيعٍ الغَسّانِي وهو من أَطْرابُلُسِ الشّام وقد حَدَّثَ عن أبي عُتْبَةَ كذا رأَيت في مُعْجَم شُيُوخِه قلتُ : وكذا عن الحَسَنِ بنِ أحْمَدَ بنِ مُسْلِمٍ . وعبدُ المُحْسِنِ بنُ تُرَيْكٍ الأَزَجِيُ سَمِع من ابنِ النَّرسِيِّ وعنه الشيخُ البَهاءُ المَقْدِسِيّ : مُحَدِّثانِ . وفاتَه : أَبُو التُّرَيْكِ حَسَنُ بنُ عَلِيِّ بن داودَ المُطَرز : محدِّثٌ أَوردَه الحافِظُ . وتُركَةُ بالضمِّ : اسم رَجُلٍ واشتهر به عَبدُ اللَّهِ بنُ جَعْفَرِ بنِ تُركَةَ عن مُحَمّدِ بنِ حُمَيدٍ الرّازِيّ . وهُبَيرَةُ بنُ الحَسَنِ بنِ تُركَةَ عن الحَسَنِ بنِ سَوّارٍ البَغَوِيِّ
ومُعَلَّى بنُ تُركَةَ عن المَسعُودِيِّ . وأَحْمَدُ بنُ عُبَيدِ اللَّهِ بنِ أَحْمَدَ بنِ محمد بن سَلَمَةَ بنِ تُركَةَ البَغْدادِيُّ كتَبَ عنه عَبدُ الغَني بنُ سَعِيدٍ . وقابُوس بنُ تُركَة من عُلَماءِ سِجِستانَ في المائةِ الرّابِعَةِ . وزَيْدٌ ويَزِيدُ ابْنا تُركِيِّ : شاعِرانِ نَقَلَهُما الصاغاني
ومما يُستدرَكُ عليه : تارَكْتُه في البَيعِ مُتارَكَةً . وتَراكِ تَراكِ صُحْبَةَ الأَتْرِاكِ بمعنى اتْرُكْ وهو اسمٌ لفِعْلِ الأمْرِ وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ لطُفَيل بن يَزِيدَ الحارثيِّ :
" تَراكِها من إِبِلٍ تَراكِها
" أَمَا تَرَى المَوْتَ لَدَى أَوْراكِها وفي كتابِ أَيّامِ العَرَبِ لأبي عُبَيدَةَ أَنّ الرجزَ لبَكْرِ بنِ وائِلٍ وكانُوا يَرتَجِزُونَ به في القِتالِ يوم الزَّوْرَيْنِ . وقالَ يُونُسُ في كِتابِ اللُّغاتِ : تَراكِها ومَناعِها : لُغَتانِ في الكسر وهذا في حالِ الإِضافَةِ وإِذا نَزَعْتَ الإضافَةَ فليسَ إلاّ الكسر . وفي الحَدِيثِ : إِنَّ لِلَّه تَرائِكَ في خَلْقِه أي : أموراً أَبْقاهَا في العِبادِ من الأَمَلِ والغَفْلَةِ حتّى يَنْبَسِطُوا بها إِلى الدُّنْيا . وقال ابنُ الأَعرابي : تارَكَ : أَبْقَى . وقالَ ابنُ عَبّادٍ : التَّركُ : القَدَحُ الذي يَحْمِلُه الرَّجُلُ بيَدَيْه . وتُركٌ الحَذّاءُ : من القُرّاءِ : اسمُه مُحَمّدُ بنُ حَربٍ قرأَ على سُلَيم . ومُحَمّدُ بنُ تُركٍ العَطّارُ وأُخته زُهْرَةُ : حَدَّثا بالإِجازَةِ عن أبي شُجاعٍ الوَراقِ . ومُحَمّدُ بنُ يُوسُفَ التُّركِيُ من شُيُوخِ الطَّبَرانِي روى عن عِيسَى بن إِبراهِيم . وأَبُو القاسِم الحَسَنُ بنُ محمَّدِ بنِ إبْراهِيمَ الأَنْبارِيُّ التِّرَكِيُ بكسرٍ ففَتْح هَكذا ضَبَطه تِلْمِيذُه أَبو نَصْر الوائِلِيُ السِّجْزِيّ . وعبد الرَّحْمنِ بنُ إِبْراهِيمَ الأَنْدَلُسِي يُعْرَف بابنِ تارِك روى عن أصْبَغَ بنِ الفَرَج وغيرِه

### Türkçe

ترك
**تَرَكَ - يَتْرُكُ - تارِك**
**تَرَكَ - يَتْرُكُ** + bir varlık + bir şeyi: onu, onu tutuyor iken, salıverir: onunla varlığında ve fiilinde bağlanmayı ve bitişik olmayı bırakır: şeyi, kendi işi ve hareketiyle bağımsız kılar; bu diğerine işinde ve hareketinde bitişik iken, yeni bağımsız bir duruma göre hareket eder.
﴿Şüphesiz ben, Allah’a iman etmeyen bir kavmin milletini bıraktım﴾
**تَرَكَ - يَتْرُكُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlıkta veya bir şeyde
﴿Ve onları, görmez oldukları karanlıklarda bıraktı﴾
**تَرَكَ - يَتْرُكُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlık veya bir yer veya bir şey üzerinde
﴿Onun üzerinde hiçbir canlı bırakmadı﴾
**تَرَكَ - يَتْرُكُ** + bir varlık + bir şeyi + bir şeyin yanında
﴿Ve Yusuf’u eşyamızın yanında bıraktık﴾
**تَرَكَ - يَتْرُكُ** + bir varlık + bir şeyi + haber (ayakta duran - bir şey yapan)
﴿Ve o gün onların bir kısmını, bir kısmı içinde dalgalanır halde bıraktık﴾
﴿Ve denizi, durgun olarak bırak﴾
﴿Böylece onu, kazandıkları şeyden hiçbir şeye güç yetiremezler halde, çıplak-katı bıraktı﴾
**تارِك**: “ **تَرَكَ - يَتْرُكُ** ”tan ism-i fâil.
Ve lafız, “şeye veya işe bitişik olmayı terk etmek ve onunla arkadaşlığı ve ona bağlanmayı bırakmak” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**وَضَعَ - يَضَعُ**، **حَط َّ - يَحُطُّ**، **تَرَكَ - يَتْرُكُ**، **حَاشَ - يَحُوْشُ**، **عَفَا - يَعْفُوْ**، **قَرَضَ - يَقْرُِضُ**
Allah insanları bırakmaz
	﴿İnsan, başıboş bırakılacağını mı sanır(36)﴾ Kıyâme ﴿İnsanlar, “iman ettik” demeleriyle bırakılacaklarını ve fitneye uğratılmayacaklarını mı sandılar(2)﴾ Ankebût ﴿Yoksa, sizden cihad edenleri Allah bilmeden ve Allah’tan, Resûlünden ve müminlerden başka bir sırdaş edinmeden bırakılacağınızı mı sandınız? Allah yaptıklarınızdan haberdardır(16)﴾ Tevbe
Allah bırakır
Bir grup insanı bıraktı ﴿Onların misali, ateş yakan kimsenin misali gibidir; çevresini aydınlatınca Allah onların nurunu giderdi ve onları, görmez oldukları karanlıklarda bıraktı (17)﴾ Bakara ﴿Ve o gün onların bir kısmını, bir kısmı içinde dalgalanır halde bıraktık; sûra üflendi de onları bir toplama ile topladık(99)﴾ Kehf
Onun üzerinde bıraktı
Yeryüzü üzerinde ﴿Eğer Allah insanları zulümleriyle yakalasa idi, onun üzerinde hiçbir canlı bırakmazdı; fakat onları belirlenmiş bir süreye erteler; ecelleri gelince ne bir saat geri kalırlar ne de ileri geçerler(61)﴾ Nahl ﴿Eğer Allah insanları kazandıklarıyla yakalasa idi, onun sırtı üzerinde hiçbir canlı bırakmazdı; fakat onları belirlenmiş bir süreye erteler; ecelleri gelince, şüphesiz Allah kullarını görendir(45)﴾ Fâtır
 	﴿Ve onun hakkında, sonrakiler içinde bıraktık(78)﴾ Sâffât ﴿Ve onun hakkında, sonrakiler içinde bıraktık(108)﴾ Sâffât ﴿Ve onun hakkında, sonrakiler içinde bıraktık(129)﴾ } Sâffât ﴿Ve ikisi hakkında, sonrakiler içinde bıraktık(119)﴾ Sâffât
Ondan bırakır - onda bırakır - onu bırakır
Bir âyet bırakır ﴿Andolsun ondan, akleden bir kavim için apaçık bir âyet bıraktık(35)﴾ Ankebût ﴿Ve onda, elem verici azaptan korkanlar için bir âyet bıraktık(37)﴾ Zâriyât ﴿Ve andolsun onu bir âyet bıraktık; artık öğüt alan var mı?(15)﴾ Kamer
İnsanlar bırakırlar
Bir insan ferdini bıraktı ﴿Dediler: Ey babamız, şüphesiz biz yarışarak gittik ve Yusuf’u eşyamızın yanında bıraktık; onu kurt yedi; biz doğru olsak da sen bize inanacak değilsin(17)﴾ Yûsuf ﴿Bir ticaret veya bir eğlence gördüklerinde ona dağıldılar ve seni ayakta bıraktılar; de ki: Allah katında olan, eğlenceden de ticaretten de hayırlıdır; Allah rızık verenlerin en hayırlısıdır(11)﴾ Cum‘a
Bir hayvanı bıraktı, bir ağacı bıraktı	﴿Dileseydik onu onunla yükseltirdik; fakat o yere saplandı ve hevasına uydu; onun misali, köpeğin misali gibidir: üzerine varsan solur, onu bıraksan solur; işte bu, âyetlerimizi yalanlayan kavmin misalidir; kıssayı anlat, umulur ki düşünürler(176)﴾ A‘râf ﴿Hurma fidanlarından ne kestiyseniz veya onu kökleri üzerinde ayakta bıraktıysanız, Allah’ın izniyledir ve fâsıkları rezil etmesi içindir(5)﴾ Haşr
Bir şeyi bıraktı	﴿Ve denizi, durgun olarak bırak; şüphesiz onlar boğulmuş bir ordudur(24)﴾ Duhân ﴿Ey iman edenler, sadakalarınızı başa kakma ve eziyet ile boşa çıkarmayın; insanlar görsün diye malını harcayan ve Allah’a ve âhiret gününe iman etmeyen kimse gibi: onun misali, üzerinde toprak bulunan bir kaya gibidir; ona sağanak isabet etti de onu çıplak-katı bıraktı; kazandıkları şeyden hiçbir şeye güç yetiremezler; Allah kâfir kavmi hidayete erdirmez(264)﴾ Bakara
Diyarları bıraktı	﴿Burada olan şeyler içinde güven içinde bırakılacak mısınız?(146)﴾ Şuarâ
Bir dini bıraktı	﴿Dedi: Size rızık olarak verilen bir yemek gelmez ki, gelmeden önce onun te’vilini size haber vermiş olmayayım; bu, Rabbimin bana öğrettiklerindendir; şüphesiz ben, Allah’a iman etmeyen bir kavmin milletini bıraktım; onlar âhireti de inkâr edenlerdir(37)﴾ Yûsuf
Vahyolunanı bıraktı	﴿Belki de sana vahyolunanın bir kısmını bırakacaksın ve “Ona bir hazine indirilseydi ya da onunla beraber bir melek gelseydi” demelerinden dolayı göğsün daralacaktır; sen ancak bir uyarıcısın; Allah her şeye vekildir(12)﴾ Hûd
İlâhları bıraktı	﴿Dediler: Ey Hûd, bize bir delil getirmedin; senin sözünle ilâhlarımızı bırakacak değiliz ve sana inanacak değiliz(53)﴾ Hûd ﴿Ve derler: Biz, bir deli şair için ilâhlarımızı bırakacak mıyız?(36)﴾ Sâffât ﴿Dediler: Ey Şuayb, senin namazın mı bize, babalarımızın taptıklarını bırakmamızı veya mallarımızda dilediğimizi yapmamamızı emrediyor? Şüphesiz sen, elbette yumuşak huylu, doğru yolda olansın(87)﴾ Hûd
Sebebi ölüm olan bırakma
 ﴿Ve peygamberleri onlara dedi: Onun mülkünün âyeti, size tabutun gelmesidir; onda Rabbinizden bir sekînet ve Mûsâ âlinin ve Hârûn âlinin bıraktıklarından bir bakiye vardır; onu melekler taşır; şüphesiz bunda, eğer mümin iseniz, sizin için elbette bir âyet vardır(248)﴾ Bakara
 	﴿Nice bahçeler ve pınarlar bıraktılar(25)﴾ Duhân
 	﴿Erkekler için, ana-babanın ve yakınların bıraktıklarından bir pay vardır; kadınlar için de, ana-babanın ve yakınların bıraktıklarından bir pay vardır; ondan az olsun çok olsun, farz kılınmış bir paydır(7)﴾ Nisâ ﴿Ve her biri için, ana-babanın ve yakınların bıraktıklarından mevlâlar kıldık; ve yeminlerinizin bağladığı kimseler: onlara paylarını verin; şüphesiz Allah her şeye şahittir(33)﴾ Nisâ
 	﴿Sizden birine ölüm hazır olduğunda, eğer bir hayır bırakmışsa, ana-baba ve yakınlar için örfe uygun vasiyet size yazıldı; muttakiler üzerine bir hak olarak(180)﴾ Bakara ﴿Arkalarında zayıf bir zürriyet bıraksalardı onlar hakkında korkacak olanlar sakınsınlar; Allah’tan sakınsınlar ve doğru söz söylesinler (9)﴾ Nisâ
 	﴿Allah size çocuklarınız hakkında vasiyet eder: erkeğe, iki dişinin payı gibi; eğer ikiden fazla kadınlar iseler, bıraktığının üçte ikisi onlarındır; eğer bir tane ise, onun yarısı vardır; ana-babasına, her birine, eğer onun çocuğu varsa, bıraktığından altıda bir vardır; eğer onun çocuğu yoksa ve ona ana-babası mirasçı olmuşsa, annesine üçte bir vardır; eğer onun kardeşleri varsa, annesine altıda bir vardır; vasiyet ettiği bir vasiyetten veya bir borçtan sonra; babalarınız ve oğullarınız, hangisinin size fayda bakımından daha yakın olduğunu bilmezsiniz; Allah’tan bir farz olarak; şüphesiz Allah bilendir, hikmet sahibidir(11)﴾ Nisâ ﴿Ve sizin için, eşlerinizin bıraktığının yarısı vardır, eğer onların çocuğu yoksa; eğer onların çocuğu varsa, bıraktıklarından dörtte bir sizin içindir; vasiyet ettikleri bir vasiyetten veya bir borçtan sonra; ve onların için, sizin bıraktığınızın dörtte biri vardır, eğer sizin çocuğunuz yoksa; eğer sizin çocuğunuz varsa, bıraktıklarınızdan sekizde bir onlarındır; vasiyet ettiğiniz bir vasiyetten veya bir borçtan sonra; eğer miras bırakılan bir erkek veya bir kadın kelâle ise ve onun bir erkek kardeşi veya bir kız kardeşi varsa, her birine altıda bir vardır; eğer bundan daha çok iseler, üçte birde ortaktırlar; zarar verici olmaksızın, vasiyet olunan bir vasiyetten veya bir borçtan sonra; Allah’tan bir vasiyet olarak; Allah bilendir, halîmdir(12)﴾ Nisâ ﴿Senden fetva isterler; de ki: Kelâle hakkında Allah size fetva verir: Eğer bir kişi helâk olur, onun çocuğu yoktur ve onun bir kız kardeşi vardırsa, bıraktığının yarısı onundur; o da, onun çocuğu yoksa, ona mirasçı olur; eğer iki kız kardeş iseler, bıraktığından üçte ikisi onlarındır; eğer erkekler ve kadınlar olarak kardeşler iseler, erkeğe iki dişinin payı gibidir; Allah size açıklar ki sapmayasınız; Allah her şeyi bilendir(176)﴾ Nisâ

**ترك الدنيا**	﴿“Umulur ki, terk ettiğim şey hakkında salih bir iş yaparım.” “Hayır; şüphesiz o, onun söyleyeceği bir sözdür; ve onların arkalarında, diriltilecekleri güne kadar bir berzah vardır (100).”﴾ **المؤمنون** ﴿“Andolsun, sizi ilk defa yarattığımız gibi bize teker teker geldiniz; size bahşettiğimiz şeyi sırtlarınızın arkasında bıraktınız; ve sizinle beraber, kendilerinin sizin için ortaklar olduklarını sandığınız şefaatçilerinizi görmüyoruz; andolsun aranız kesildi ve iddia etmekte olduğunuz şey sizden sapıp kayboldu (94).”﴾ **الأنعام**
**تارك**
 ﴿“Belki de sana vahyolunanın bir kısmını terk edicisin ve ‘Ona bir hazine indirilseydi ya da onunla beraber bir melek gelseydi ya’ demelerinden dolayı göğsün onunla daralıcıdır. Sen ancak bir uyarıcısın; Allah her şey üzerine vekildir (12).”﴾ **هود**
**مختار الصحاح**
● [**ترك**] **ت ر ك**: **تَرَك** şeyi; onu bıraktı; ve onun bâbı **نصر**’dır. Ve **تارَكَهُ** satışı, **مُتاركَةً** (karşılıklı bırakma/terk etme) olarak. Ve **تَرِكَةُ** ölünün: onun terk edilmiş mirasıdır. Ve **التُّرْكُ**: insanlardan bir nesildir.
**الراغب**
**ترك**
**ترك الشيء**: onu, kasıt ve seçme ile; yahut zorla ve mecburiyetle reddetti; birinciden: ﴿**وتركنا بعضهم يومئذ يموج في بعض**﴾ [**الكهف/99**], ve onun sözü: ﴿**واترك البحر رهوا**﴾ [**الدخان/24**]; ikinciden: ﴿**كم تركوا من جنات**﴾ [**الدخان/25**]. Ve ondan: falanın **تركة**’si, ölümünden sonra geride bıraktığı şeydir. Ve her fiilde denilebilir ki, onunla bir hâle varır: “Onu şöyle bıraktım”; yahut “Onu şöyle yaptım”ın yürüdüğü gibi yürür; mesela: “Falancayı yalnız bıraktım.” Ve **التريكة**’nin aslı: çölünde bırakılmış yumurtadır; ve ona, onu “yumurta” diye adlandırmaları gibi, “demirin yumurtası” denir.
**ملخص اللسان**
1.	**تَركه** onu **يَتْرُكه**; **تَرْكاً** (terk ederek) ve **اتَّرَكه**.
2.	**التَّرْكُ**: senin şeyi bırakmandır,
3.	ve **تَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً**: onu bıraktım.
4.	ve **تارَكْتُه** satışı **مُتارَكَةً**.
5.	ve **التَّرْكُ**: ibkā (bırakıp sürdürme/kalıcı kılma).
6.	ve “**تَرَكْنا عليه في الآخرين**”; yani: onun için bıraktık/sürdürdük.
7.	ve **تَرِكةُ** ölü adamın: terk edilmiş mirastan bıraktığı şeydir.
8.	ve **التَّريكة**: bırakılan da (kadın)dır; böylece evlenmez,
9.	adam **تَرِكَ** olur; **التَّريكة** ile evlendiği zaman; o da, ana-babasının evinde olan evde kalmış kadındır;
10.	ve **التَّرِيكةُ**: insanların ihmal ettiği, böylece otlatmadıkları çayırdır,
11.	**التَّرِيكةُ**: insanların otlattığı otlak; ya bir kırda ya bir dağda,
12.	ve **التَّرْكُ**: yuvarlak bir yumurta türüdür; **التَّرْكة** ve **التَّرِيكة**’ye benzetilmiştir; o da tek başına devekuşu yumurtasıdır;
13.	ve **التَّرِيكةُ**: devekuşunun bıraktığı yumurtadır;
14.	ve **التَّرِيكة**: civciv çıktıktan sonra yumurtadır,
15.	ve **التَّرِيكةُ**: baş için demirin yumurtasıdır;
16.	**التَّرِيكةَ**: selin geride bıraktığı sudadır.
17.	Şüphesiz Allah Teâlâ’nın, yaratmasında **تَرائكَ**’i vardır; kullarda, ümit ve gafletten, onlarla dünyaya doğru yayılıp genişlesinler diye, bıraktığı işleri murat etti.
18.	ve **التَّرِيكُ**: üstündeki yenildiği zaman salkımdır;
19.	**التريكة**: üstündeki silkelenip bırakıldıktan sonra hurma salkımı demetidir,
20.	**التَّرِيكُ**: **العِذْق** (hurma salkımı)dır; silkelenirse, onda hiçbir şey kalmaz.
21.	ve **التَّرْكُ**: bazı dillerde “yapma/kılma”dır,
22.	**تَرَكْتُ** ipi şiddetli; yani onu şiddetli yaptım,
23.	ve **التُّرْك**: **الدَّيْلَم** denilen, bilinen nesildir; çoğulu **أَتْراك**.
**لسان العرب**
● - **ترك**: **التَّرْكُ**: senin şeyi bırakmandır; **تَركه** onu **يَتْرُكه**; **تَرْكاً** (terk ederek) ve **اتَّرَكه**. Ve **تَرَكْتُ الشيءَ تَرْكاً**: onu bıraktım. Ve **تارَكْتُه** satışı **مُتارَكَةً**. Ve **تَراكِ**: “**اتْرُك**” mânâsınadır; ve o, emir fiilinin ismidir; **طفيل بن يزيد الحارثي** dedi:
**تَراكِها من إِبل تَراكِها**
**أَما تَرَى المَوْت لَدَى أَوْراكِها؟**
Ve onda dedi: “**فما اتَّرَكَ**”; yani: hiçbir şey bırakmadı; ve o, **افْتَعل**’dir. Ve hadiste: “Bizimle onların arasındaki ahid namazdır; kim onu terk ederse, muhakkak kâfir olmuştur.” Denildi ki: onu, vâcipliğini ikrar ile terk eden içindir; yahut vakti çıkıncaya kadar (terk eden) içindir. Bundan dolayı **أَحمد بن حنبل** zahire hamlederek, bununla kâfir olduğuna gitti. **الشافعي** dedi: onu terk etmesiyle öldürülür; onun üzerine namaz kılınır ve Müslümanlarla beraber defnedilir. Ve iş, aralarında **تَتَارَك** oldu. Ve **التَّرْكُ**: ibkā (bırakıp sürdürme/kalıcı kılma), O’nun sözü içinde: “**وتَرَكْنا عليه في الآخرين**”; yani: onun için bıraktık/sürdürdük. Ve **تَرِكةُ** ölü adamın: terk edilmiş mirastan bıraktığı şeydir. Ve **التَّريكة**: bırakılan da (kadın)dır; böylece evlenmez; **اللحياني** dedi: bu, erkek için söylenmez. **ابن الأَعرابي**: adam **تَرِكَ** olur; **التَّريكة** ile evlendiği zaman; o da ana-babasının evinde olan evde kalmış kadındır. Ve **الجوهري**’nin **الكميت**’ten rivayet ettiği şiiri okudu:
**إِذ لا تَبِضُّ، إِلى التَّرَا**
**ثكِ والضَّرائِكِ، كفُّ جازِرْ**
Ve **التَّرِيكةُ**: insanların ihmal ettiği, böylece otlatmadıkları çayırdır. Ve denildi ki: **التَّرِيكةُ** insanların otlattığı otlaktır; ya bir kırda ya bir dağda; sonra mal onu yedi; ondan, **عُوَّذ**’dan kalıntılar bıraktı. Ve **التَّرْكُ**: yuvarlak bir yumurta türüdür; **التَّرْكة** ve **التَّرِيكة**’ye benzetilmiştir; o da tek başına devekuşu yumurtasıdır. Ve şu beyit okundu:
**ما هاجَ هذا القَلْبَ إِلا تَرْكة**
**زَهراءُ، أَخْرَجَها خروج مُنْفج**
**الجوهري**: **التَّرِيكةُ** devekuşunun bıraktığı yumurtadır; ve ondan **الأَعشى**’nın sözü:
**ويَهْماء قَفْر تخرج العَيْنُ وسْطَها،**
**وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ تَرائِكا**
**ابن بري** dedi: ve onun benzeri **المخبل**’indir:
**كتَرِيكةِ الأُدْحِيِّ أَدْفَأَها**
**قَرِدٌ، كأَنَّ جَناحه هدْمُ**
Ve **الهِدْمُ**: eski bir örtüdür. **ابن سيده**: ve **التَّرِيكة** civciv çıktıktan sonra yumurtadır; ve bazısı onu, içindekinden boşaldıktan sonra kırda bıraktığı devekuşu yumurtasına tahsis etti. Ve denildi ki: o, tek devekuşu yumurtalarıdır; çoğulu **تَرائك** ve **تُرُك**’tur; ve o, **التَّرْكة**’dir; çoğulu **تَرْكٌ**’tür. Ve **التَّرِيكةُ**: baş için demirin yumurtasıdır. **ابن سيده** dedi: onu, yumurta olan **التَّرِيكة**’ye benzetme üzere görüyorum; çoğulu **تَرائك** ve **تَرِيك**’tir; ve o, **التَّرْكة**’dir de; onun çoğulu **تَرْكٌ**’tür. **لبيد** dedi:
**فَخْمة ذَفْراء تُرْتى بالعُرى،**
**قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَل**
**ابن شميل**: **التَّرْكُ** yumurtanın topluluğudur; hâlbuki o, bir tek “şakîka”dır; o da soğandır. **ابن بري** dedi: ve **الفرزدق**, selin geride bıraktığı suda **التَّرِيكة**’yi kullanmıştır; şöyle dedi:
**كأَنَّ تَرِيكةً من ماء مُزْنٍ،**
**وداريّ الذكيِّ من المُدامِ**
Ve yine dedi:
**سُلافَة جَفْنٍ خالطَتْها تَرِيكة،**
**على شفتيها، والذَّكي المُشَوَّف**
Ve **الخليل**’in (aleyhisselâm) hadîsinde: Mekke’ye, **تَرْكتهُ**’sini yoklamak için geldiği (geçer). **التَّرْكةُ**, aslında **الراء**’ın sükûnu ile: devekuşu yumurtasıdır; çoğulu **تَرْكٌ**’tür. Bununla, onları Mekke’de bıraktığı zaman, oğlu **إِسمعيل**’i ve annesi **هاجَر**’i kasteder. **ابن الأَثير** dedi: denildi ki, eğer **الراء**’ın kesriyle rivayet edilseydi, **التَّرِكة**’den bir vecih olurdu; o da terk edilmiş şeydir. Ve ondan **علي**’nin (aleyhisselâm) hadîsi: “Siz, **تَرِيكةُ الإِسلام**’sınız ve insanların bakiyesisiniz.” Ve ondan **الحسن**’in hadîsi: “Şüphesiz Allah Teâlâ’nın, yaratmasında **تَرائكَ**’i vardır; kullarda, ümit ve gafletten, onlarla dünyaya doğru yayılıp genişlesinler diye, bıraktığı işleri murat etti.” Ve **التَّرِيكُ**, **هاء**sız: üstündeki yenildiği zaman salkımdır; **أَبي حنيفة**’den. Ve yine dedi: **التريكة** hurma salkımı demetidir; üstündeki silkelenip bırakıldıktan sonra; çoğulu **تَرِيك** ve **تَرائك**’tir. Ve bir defa dedi: **التَّرِيكُ**, **هاء**sız, **العِذْق** (hurma salkımı)dır; silkelenirse, onda hiçbir şey kalmaz. “Allah onda bereket vermesin; ne **تارَكَ** ne **دارَكَ**”: bunların hepsi, tâbi‘ (uydurma eşlik)tir. **ابن الأَعرابي** dedi: **تارَكَ**: bıraktı/sürdürdü. Ve **التَّرْكُ**: bazı dillerde “yapma/kılma”dır; “**تَرَكْتُ** ipi şiddetli”; yani onu şiddetli yaptım; dedi ki: ve bu, bana hoş gelmez. Ve **التُّرْك**: **الدَّيْلَم** denilen, bilinen nesildir; çoğulu **أَتْراك**.

مقاييس اللغة:
**ترك**: **التاء** ve **الراء** ve **الكاف**: **التَّرْك** bir şeyden boşaltma/terk etmedir; ve o, باب’ın قياس’ıdır; bundan dolayı **البَيْضَةُ** **بالعراءِ**’da **تريكة** diye adlandırılır; **الأعشى** dedi:
ويَهْمَاءَ قَفْرٍ تَأْلَهُ العيْنُ وسْطَها
وتَلْقَى بها بَيْضَ النَّعامِ ترائِكا
Ve **تَرْكَةُ السِّلاح**—ki o **البيضة**’dır—buna hamledilmiştir ve ona benzetilmiştir; çoğulu **تَرْك**’tür; **لبيد** dedi:
فخمة ذفراء تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانِيّاً وَتَرْكا كالبَصَلْ
Ve **تَرَاكِ** “**اتْرُكْ**” mânâsınadır; dedi:
تَرَاكِهَا مِنْ إبلٍ تَرَاكِها
أما تَرَى الموتَ لدى أواركِها
Ve **تَرِكَةُ الميِّت**: mirasından bıraktığı şeydir. Ve **التّريكة** insanların ihmal ettiği, dolayısıyla otlatmadıkları bir çayırdır. Ve **الخليل**’e nisbet edilen kitapta: “**تركْتُ الحبْلَ شديداً**” denir; yani “onu şiddetli yaptım”; ve ben bunu **الخليل**’in كلام’ından saymıyorum.

القاموس المحيط:
**تَرَكَهُ** **تَرْكاً** ve **تِرْكاناً**—kesre ile—ve **اتَّرَكَهُ** ( **كَافْتَعَلَهُ** gibi): **وَدَعَهُ**; ve **تَتارَكوا** işi aralarında (bıraktılar). Ve **تَرِكَةُ** adamın—**كفرحَةٍ** gibi—mirasıdır. Ve **كسفينةٍ**: evlendirilmeyip bırakılan bir kadındır; ve otlatılması ihmal edilen bir çayırdır; ve selin sudan bıraktığı şeydir; ve civciv ondan çıktıktan sonra **البَيْضَةُ**’dır; yahut devekuşuna tahsis olunur; ve demirin yumurtasıdır; ikisinde de **التَّرْكَةِ** gibi.
Çoğul: **تَرائِكُ** ve **تَرِيكٌ** ve **تَرْكٌ**; ve üstündeki şey silkelenip döküldükten sonra **الكِباسةُ**’dır. Ve **كأَميرٍ**: üstündeki yenmiş olan salkımdır; ve **العِذْقُ** silkelenmiştir. Ve “Allah onda bereket vermesin” ve “**لا تارَكَ**” ve “**لا دارَكَ**”: إتْباع’dır. Ve **التَّرْكُ**: **الجَعْلُ**’dır; sanki zıddıdır.
" **وتَرَكْنا عليه في الآخِرينَ** " yani: “bıraktık/ibkā ettik”; ve zamme ile: insanlardan bir nesildir; çoğulu: **أتْراكٌ**. Ve **كَسَمِعَ** gibi: **تَرِيكَةً** ile evlendi. Ve **التَّرْكَةُ**: orta boylu kadındır. Ve hadiste: " **جاء الخَليلُ إلى مكَّةَ يُطالِعُ تَرْكَتَهُ** " yani: hicret etti ve onu İsmail doğurdu; ve eğer **الراء**’ın kesresiyle rivayet edilseydi bir وجه olurdu; “terk edilmiş şey” mânâsıyla. Ve **رَوْضَةُ التَّريكِ**: Yemen’dedir. Ve **بَنو تُرْكانَ**—zamme ile—Vasıt’tan bir ev halkıdır. Ve **أبو التُّرَيْك الأَطْرابُلُسِيُّ**—**كزُبَيْرٍ** gibi—ve **المُحْسِنُ بنُ تُرَيْكٍ**: iki muhaddistir. Ve **تُرْكَةُ**—zamme ile—bir isimdir. Ve **زَيْدٌ** ve **يَزيدُ**: **تُرْكِيٍّ**’in iki oğludur; iki şairdir.

تاج العروس:
ت ر ك
**تَرَكَه** **يَتْرُكُه** **تَركاً** ve **تِركاناً**—kesre ile—ve bu **الفَرّاءِ**’dandır; ve **اتَّرَكَه** ( **كافْتَعَلَه** gibi). **الصِّحاح**’ta onda dedi: “**فما اتَّرَكَ**” yani: hiçbir şey bırakmadı; ve o **افْتَعَل**’dır: **ودَعَهُ**. Şeyhimiz dedi: onda, onların öldürdükleri (kullanımdan düşürdükleri) şeyin استعمال’ı vardır. Ben dedim: **الجَوْهرِيُّ** onu “onu bıraktı/boşladı” diye tefsir etti; ve **الأَساطيرِ** ve **العُبابِ**’da da böyledir. Şeyhimiz dedi: **أَهلُ الأفْعال** onu “onu attı” ve “onu boşladı” ile tefsir etti. Ben dedim: **الوَدْع** lafzı **المُحْكَم**’da vâki olmuştur; çünkü o dedi: **التَّركُ**: senin bir şeyi bırakmandır; **تَرَكَه يَتْرُكُه تَركاً**. Şeyhimiz dedi: **التَّركُ** iki şeye taalluk ettirilebilir; böylece **صَيَّر** mânâsını tazmîn etmiş olur; böylece kalp fiillerinin üslûbu üzere cereyan eder; “**تَرَكَهُم في ظُلُماتٍ**” gibi; bunu **الزَّمَخْشَريُّ** ve **البَيضاوِيُ** söyledi. **المُلاّ عَبدُ الحَكِيم** haşiyelerinde dedi: **التَّسهِيل**’de onun **صَيَّر** gibi olduğuna dair olan şey ve **القامُوس**’ta onun **جَعَلَ** mânâsında olduğuna dair olan şey, استعمال’ın beyanıdır; öyleyse bazılarının **عَبدِ الغَفُورِ**’a, المبني bahsinden az önce, itirazı yerinde değildir; öyleyse düşün. Bitti.
Ve **الرّاغِبُ** dedi: **تَرَكَ الشيءَ**: onu kasıt ve ihtiyar ile yahut zorla ve mecburiyetle terk etti. Birincidendir sözü: " **وتَرَكْنا بَعْضَهُم يَوْمَئذٍ يَمُوجُ في بَعْض** " ve sözü: " **واتْرُكِ البَحْرَ رَهْواً** ". İkincidendir: " **كَم تَرَكُوا من جَنّاتٍ وعُيُونٍ** ". Ve ondandır **تَرِكَةُ** falanın: ölümünden sonra geride bıraktığı şey. Ve her bir fiilde, bir hâle sona eren şey hakkında denebilir: “**تَرِكَتُه** şöyle şöyledir.” Ve **تَتارَكُوا الأَمْرَ بَينَهُم**: **التَّركِ**’ten **تَفاعُل**’dür. Ve ölü adamın **تَرِكَةُ**’si—**كفَرِحَة** gibi—mirasıdır; ve o, ölümden sonra geride bıraktığı şeydir; ve o, **فَعِلَةٌ**’dir, **المَفْعُولِ** mânâsında; yani: terk edilmiş şey; ve bunun gibi **الطَّلِبَةُ** da **المَطْلُوب** içindir. Ve **التَّرِيكَةُ**—**كسَفِينَة** gibi—evlendirilmeyip bırakılan bir kadındır; yani hiç kimse onunla evlenmez; **الصِّحاح**’ın nassı böyledir; ve **الكُمَيتِ**’ten şu beyiti okudu:
إِذْ لا تَبِضُّ إِلى التَّرا ... ئِكِ والضَّرائِكِ كَف جازِرْ
**اللِّحْياني** dedi: bu erkek için söylenmez. Ve **التَّرِيكَةُ**: otlatılması ihmal edilen bir çayırdır. Ve denildi: o, insanların ya bir düzlükte ya bir dağda otlattıkları mer’adır; sürü onu yiyip bitirdi, ondan yalnızca **عوَذ**’dan kalıntılar bıraktı. **ابنُ بَرِّيّ** dedi: **الفَرَزْدَقُ** onu, selin sudan bıraktığı şey hakkında kullanmıştır; şöyle dedi:
كأَنَّ تَرِيكَةً من ماءِ مُزْنٍ ... ودارِيَّ الذَّكِيِّ من المُدامِ
Ve yine dedi:
سُلافَةُ جَفْنِ خالَطَتْها تَرِيكَةٌ ... على شَفَتَيها والذَّكِيّ المُشَوَّفُ
Ve **التَّرِيكَةُ**: civciv ondan çıktıktan sonra **البَيضَةُ**’dır. **ابنُ سِيدَه** dedi: yahut devekuşuna tahsis olunur; içindekinden boşaldıktan sonra onu düzlükte bırakır. Ve denildi: o, tek tek olan devekuşu yumurtalarıdır. **ابنُ بَرِّي** **المُخَبَّلِ**’den şu beyiti okudu:
كتَرِيكَةِ الأدْحِىِّ أدْفَأَها ... قَرِدٌ كأَنّ جَناحَه هِدْمُ
Ve **التَّرِيكَةُ**: baş için demirin yumurtasıdır. **ابنُ سِيدَه** dedi: onu, yumurta olan **التَّرِيكَة**’ye benzetme üzere görüyorum; ikisinde de **التَّركَةِ** gibi; yani devekuşu yumurtasında ve demirde. (Çoğullar:) **ترائِكُ** ve **تَرِيكٌ** ve **تَرك**. Ve **الجَوْهَرِيُّ** **الأَعْشى**’dan okudu:
ويَهْماءَ قَفْرٍ تَحرَجُ العَيْنُ وَسطَها ... وتَلْقَى بِها بَيض النَّعامِ تَرائِكَا
Ve yine **لَبِيدٍ**’den, demirin **ترك**’üne şahit olarak okudu:
فَخْمَة ذَفْراء تُرتَى بالعُرَا ... قُردُمانِياً وتَركاً كالبَصَلْ

İbn Şümeyl dedi: **التَّركُ**: yumurtanın topluluğudur; ancak o, tek bir **شَقِيقَةٌ**dır ve o da **البَصَلَة**dır. Ebû Hanîfe dedi: **التَّرِيكَةُ**: üzerindekiler silkelenip sonra bırakıldıktan sonraki **الكِباسَةُ**dır; çoğulu **التَّرائِكُ**tur. Dedi: **التَّرِيكُ** ( **أَمِيرٍ** vezninde): üzerindekiler yenildiği zaman salkımdır. Bir defa da dedi: **التَّرِيكُ**: silkelenip içinde hiçbir şey kalmadığı zaman **العِذْق**tır. Onların sözü: “Allah onda bereket kılmasın; ne **تارَكَ** ne de **دَارَكَ**”; bunların hepsi tâbidir (lafız uyumudur) ve mânâ birdir. Leys dedi: **التَّركُ**: bazı sözde “kılma”dır; denir ki: **تَرَكْتُ الحَبلَ شَدِيداً**; yani: onu şiddetli kıldım. İbn Fâris dedi: Bunu Halîl’in sözünden saymıyorum. İbn Sîde dedi: Bana hoş gelmiyor. İsfahânî **المُفْردات**’te dedi: “Onu şöyle kıldım”ın yürüdüğü yolda yürür; şu gibi: **تَرَكتُ فلاناً وقيذاً**. Sâgânî, ona şahit olarak hadisi nakletti; o, Huneyn günü hadisidir. Dedi: İnsanlar, yüz çevirdikten sonra geri döndüler; Allah’ın Resûlü’nün -Allah ona salât ve selâm etsin- etrafında toplanıncaya kadar; onu **حَرَجَةِ سَلَمٍ** içinde, katırı üzerinde bırakıncaya kadar; Abbâs -Allah ondan razı olsun- onun yularıyla onu çekiştiriyordu; yani onu kıldılar; sanki zıddıdır.

İbn Arafe dedi: **التَّركُ** iki kısımdır: insanın onda rağbeti bulunan şeyi terk etmekten ayrılma; ve bir şeyi ondan rağbet ederek terk etme. Yüce Allah’ın sözü: **" وتَرَكْنَا عَلَيهِ في الآخِرِينَ "**; yani ona güzel bir anı bıraktık. **التّركُ** (ضم ile): insanlardan bir nesildir; teki **تُركِيٌّ**dur; **رُومٍ** ve **رُومِيِّ** ve **زِنج** ve **زِنجي** gibi; çoğulu **أَتْراكٌ**tır. Denir ki: onlar **بَنُو قَنْطُوراءَ**dır; o, Halîl’in -aleyhisselâm- câriyesidir. Meşhur olan: onların Nûh’un oğlu Yâfis’in evlâtları olduğudur. Ve denildi: onlar **الدَّيلَمُ**dur; onlardan **التّتارُ** vardır. Ve denildi: **تُبَّع**’ın neslidir; bunu **التَّوْشِيح**’te Celâl söyledi. Hadiste: **اتْرُكُوا التُّركَ ما تَرَكُوكم**. Dedim: Nesep âlimi Nemerî, onların Yâfis’in evlâtlarından olduğuna, İbn Cevvânî’nin **المُقَدِّمة**’de zikrettiği üzere, dayanmıştır.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **ترِكَ** adam ( **سَمِعَ** gibi) eğer kadınlardan bir **تَرِيكَةً** ile evlenirse; o, anne-babasının evinde olan **العانِسُ**tir. İbn Abbâd dedi: **التَّركَةُ** (fetih ile): orta boylu kadın; çoğulu **تَركات**. Saîd b. Cübeyr’in rivayet ettiği hadiste -İsmâîl kıssasını ve İbrâhîm’in -Allah’ın salavâtı ikisine olsun- onun hakkında, onu Mekke’de annesiyle bıraktığı sırada olanı; ve Cürhüm’ün, büyüyüp Arapçayı öğrendiğinde onu evlendirdiğini zikretti- sonra Halîl -Allah ona salât ve selâm etsin- Mekke’ye, **تَركَتَه**’sini yoklamaya geldi; yani hicret ettiği ve İsmâîl’in doğurduğu (kadın)ı; o aslında devekuşu yumurtasıdır; onu ödünç aldı; çünkü devekuşu senede ancak bir tane, her sene bir tane yumurtlar; sonra onu bırakır ve gider. Zemahşerî **الفائِق**’te dedi: Rivayet, **الراءِ**’nin sükûnuyladır; eğer **الرّاءِ**’nin kesriyle rivayet edilseydi bir vecih olurdu; **التَّرِكَة**’den, “terk edilmiş şey” mânâsıyla. Bunu ondan Sâgânî **العُباب**’da ve İbnü’l-Esîr **النَّهايَة**’de böyle nakletti.

**ورَوْضَة التَّرِيكِ** ( **أَمِيرٍ** vezninde): Yemen’dedir, beldelerin aşağı taraflarındandır. Nasr dedi: **تَرِيك**: Yemen’in aşağısında suların toplanma yeri ve su çekilme yerleridir. **وبَنُو تُركانَ** (ضم ile): Vâsıt’tan bir ev halkıdır; onları İbnü’s-Sem‘ânî **الأَنساب**’da zikretti.

**وأَبُو التُّرَيْكِ** Muhammed b. el-Hüseyn b. Mûsâ b. İshâk el-Atrâbulusî ( **زُبَيرٍ** gibi): İbn Cümey‘ el-Gassânî’nin şeyhidir; Şam Atrâbulus’undandır; Ebû Utbe’den hadis rivayet etmiştir; şeyhlerinin mu‘ceminde böyle gördüm. Dedim: Ve yine el-Hasen b. Ahmed b. Müslim’den. Abdülmuhsin b. Tureyk el-Ezecî, İbnü’n-Nersî’den işitti; ondan da şeyh Behâ el-Makdisî: iki muhaddistir. Onun kaçırdığı: **أَبُو التُّرَيْكِ** Hasan b. Ali b. Dâvûd el-Mutarriz: muhaddistir; hâfız onu zikretti. **وتُركَةُ** (ضم ile): bir adam adıdır; onunla Abdullah b. Ca‘fer b. Tureke, Muhammed b. Humeyd er-Râzî’den (rivayetiyle) meşhur oldu. Hubeyre b. el-Hasen b. Tureke, el-Hasen b. Sevvâr el-Begavî’den; ve Muallâ b. Tureke, el-Mes‘ûdî’den. Ahmed b. Ubeydillâh b. Ahmed b. Muhammed b. Seleme b. Tureke el-Bağdâdî, ondan Abdülganî b. Saîd yazdı. Kâbûs b. Tureke, dördüncü yüz yılda Sicistân âlimlerindendir. Zeyd ve Yezîd, **تُركِيِّ**’nin iki oğludur: iki şairdir; Sâgânî onları nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **تارَكْتُه في البَيعِ مُتارَكَةً**. Ve **تَراكِ تَراكِ**: **صُحْبَةَ الأَتْرِاكِ**; **اتْرُكْ** mânâsıyla; o, emir fiilinin ismidir. Cevherî, Tufeyl b. Yezîd el-Hârisî’den şu beyti inşâd etti:
" **تَراكِها من إِبِلٍ تَراكِها**
" **أَمَا تَرَى المَوْتَ لَدَى أَوْراكِها**
Ebû Ubeyde’nin **أَيّامِ العَرَبِ** kitabında: recezin Bekr b. Vâil’e ait olduğu; ve Zevreyn günü savaşta onunla recez söyledikleri (zikredilmiştir). Yûnus **كِتابِ اللُّغاتِ**’ta dedi: **تَراكِها** ve **مَناعِها**: kesirde iki lugattır; bu, izâfet hâlindedir; izâfeti çekip çıkarırsan kesirden başka yoktur. Hadiste: **إِنَّ لِلَّه تَرائِكَ في خَلْقِه**; yani kullarda, umut ve gafletten, onunla dünyaya doğru yayılıp açılsınlar diye, bıraktığı işler. İbnü’l-A‘râbî dedi: **تارَكَ**: bıraktı (ibkâ etti). İbn Abbâd dedi: **التَّركُ**: adamın iki eliyle taşıdığı kadehtir. **وتُركٌ الحَذّاءُ**: kurrâdandır; adı Muhammed b. Harb’dir; Süleym’e okudu. Muhammed b. Tُرك el-Attâr ve kız kardeşi Zühre: Ebû Şücâ‘ el-Verrâk’tan icâzetle rivayet ettiler. Muhammed b. Yûsuf et-Turkî, Taberânî’nin şeyhlerindendir; Îsâ b. İbrâhîm’den rivayet etti. Ebû’l-Kâsım el-Hasen b. Muhammed b. İbrâhîm el-Enbârî **التِّرَكِيُ** (kesir sonra fetih ile): talebesi Ebû Nasr el-Vâilî es-Sicizî onu böyle ضبط etti. Abdurrahmân b. İbrâhîm el-Endelüsî, İbn Târik diye bilinir; Asbağ b. el-Ferec ve başkasından rivayet etti.
