# تريم — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%85/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%85/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%85.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: تِرْيَم

(باب ما جاء من كلام العرب على أكثر من ثلاثة أحرف أوّله تاء)
(التَّولب): ولد البقرة. والقياس يوجب أن يكون التاء مبدلة من واو، الواو بعده زائدة، كأنّه فَوْعَلَ من وَلَب إذا رجع. فقياسه قياس التَّبيع. فإنْ ذَهبَ ذاهبٌ إلى هذا الوجه لم يُبْعِدْ.‏
وأمّا (تِبْراك(1)) فالتاء فيه زائدة، وإنما هو تِفعالٌ من بَرَك أي ثَبَتَ وأقام. فهو من باب الباء، لكنه ذكر هاهنا للّفظ.‏
و(التُّرْنوق) الطّين يَبْقَى في سبيل الماء إذا نضب، والتاء والواو زائدتان وهو من الرَّنْقِ.‏
وباقي ذلك، وهو قليلٌ، موضوعٌ وضعاً.‏
من ذلك (اتْلأَبَّ) الأمرُ، إذا استقام واطرَد.‏
- (ماجاء على أكثر من ثلاثة أولـه تاء‏)
و(تِرْيَم) موضع، قال:‏
* بتلاعُ تِرْيَمَ هامُهُمْ لَم تقْبَرِ(2) *‏
فأمّا التَّرَبُوت من الإبل، وهو الذَّلول، فلو قال قائل إنّه من التاء والراء والباء، كأنّه يخضَع حتّى يَلصَق بالتُّراب كان مذهباً.‏
و(اتْمَهَلَّ) إذا انتصبَ.‏
و(التَّألَب) من الشَّجر معروفٌ.‏
و(التَّوأبَانِيَّانِ): قادمتا الضَّرع. قال ابن مُقْبِل:‏
فمرَّتْ على أظْرابِ هُرَّ عَشِيَّةً *** لها تَوأبانِيَّانِ لم يَتَفَلْفَلا(3)‏
وممكن أن يكون التاءُ زائدةً والأصل الوَأْب. والوأْب المقعَّب، وقد ذكر في بابه. والله أعلمُ بالصّواب.‏
--------------ــ
(1) تبراك، بالكسر: موضع بحذاء تعشار، أو ماء لبني العنبر. معجم البلدان.‏
(2) صدره كما في اللسان (ترم):‏  * هل أسوة لي في رجال صرعوا *‏
(3) أظراب: جمع ظرب، وهو الجبل المنبسط أو الصغير. وفي الأصل ومادة (طرفس) من اللسان: "أظراف" صوابه من اللسان (تأب). وفي مادة (فلل): "أضراب". وهر، بالضم: موضع.‏

كتاب الثاء:
ـ

### Türkçe

(Üç harften fazla olup başı **تاء** olan Arapların sözünden gelenler babı)
(**التَّولب**): İneğin yavrusu. Kıyas, **التاء**’nın bir **واو**’dan بدل edilmiş olmasını gerektirir; ondan sonraki **الواو** زائدedir; sanki, döndü manasındaki **وَلَب**’dan **فَوْعَلَ** gibidir. O hâlde onun kıyası **التَّبيع**’in kıyasıdır. Şu yüze giden bir giden olursa uzak düşmüş olmaz.‏
Ama (**تِبْراك(1)**) ise, ondaki **التاء** زائدedir; ancak o, sabit oldu ve ikamet etti manasındaki **بَرَك**’tan **تِفعالٌ**’dır. O, **الباء** babındandır; fakat lafız sebebiyle burada zikredildi.‏
Ve (**التُّرْنوق**) suyun yolu içinde, su çekildiği vakit kalan çamurdur; **التاء** ve **الواو** زائدedir ve **الرَّنْقِ**’dendir.‏
Ve bunun geri kalanı—ki azdır—bir وضع ile konulmuştur.‏
Bundan: (**اتْلأَبَّ**) iş, düzgün oldu ve düzenli gittiği vakit.‏
- (Üçten fazla olup başı **تاء** olanlar)
Ve (**تِرْيَم**) bir yerdir; dedi ki:‏
* بتلاعُ **تِرْيَمَ** هامُهُمْ لَم تقْبَرِ(2) *‏
Ama develerden **التَّرَبُوت** ise—ki o **الذَّلول**’dür—bir söyleyen, onun **التاء** ve **الراء** ve **الباء**’dan olduğunu, sanki toprağa yapışıncaya kadar boyun eğiyor gibi olduğunu söylese, bir mezhep olurdu.‏
Ve (**اتْمَهَلَّ**) dikildiği vakit.‏
Ve (**التَّألَب**) ağaçtan, bilinen bir şeydir.‏
Ve (**التَّوأبَانِيَّانِ**): memenin iki ön kısmı. İbn **مُقْبِل** dedi ki:‏
فمرَّتْ على أظْرابِ هُرَّ عَشِيَّةً *** لها **تَوأبانِيَّانِ** لم يَتَفَلْفَلا(3)‏
Ve mümkün olur ki **التاء** زائدedir ve asl **الوَأْب**’dır. Ve **الوأْب** küp biçimli olandır; ve onun babında zikredilmiştir. Ve Allah, doğruya daha bilendir.‏
--------------ــ
(1) **تبراك**، kesre ile: **تعشار**’ın hizasında bir yer; yahut **بني العنبر** için bir su. **معجم البلدان**.‏
(2) Onun صدر’ı, **اللسان**’da (**ترم**) maddesinde olduğu gibi:‏  * هل أسوة لي في رجال صرعوا *‏
(3) **أظراب**: **ظرب**’ın çoğuludur; o, yayvan yahut küçük dağdır. Asılda ve **اللسان**’ın (**طرفس**) maddesinde: “**أظراف**”; onun doğrusu **اللسان**’ın (**تأب**) maddesindendir. Ve (**فلل**) maddesinde: “**أضراب**”. Ve **هر**، damme ile: bir yerdir.‏

**كتاب الثاء**:
ـ
