# تر (ت-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب التاء والراء من المضاعف
تر ، رت : ( مستعملان ) .
تر : قال الليث : التَّرَارَةُ امتلاءُ الجِسم من اللَّحْم وَرِيُّ العَظْمِ ، رجل تَارٌّ وَقَصَرَةٌ تَارَّةٌ والفِعْل تَرَّ يَتِرُّ قال : والتُّرُورُ وَثْبَةُ النَّوَاةِ من الحَيْس ، يقال : تَرَّتْ تَتِرُّ تُرُورا ، يقال : ضرب فلان يَدَ فلان بالسيف فأَتَرَّها وأَطَرَّها وأَطَنَّها ، والغلام يُتِرُّ الْقُلة بمقلاته .
وقال طَرَفة يصف بعيراً عقره :
تَقُول وقد تُرَّ الوظِيفُ وساقُها
أَلَسْتَ تَرَى أَنْ قَدْ أَتَيْتَ بِمُؤْيِدِ
ترَّ الوَظِيفُ ، أي انْقَطَع فَبان وسَقَط .
وقال أبو زيد : تُرَّ الرَّجُلُ عن بلده ، وأَتَرَّهُ القضاءُ إتْراراً إذا أَبْعَدَه .
وقال الليث : الترْتَرَةُ أن تَقْبِضَ عَلَى يَدَيْ رَجُل تُتَرْتِرُهُ أي تحرّكه .
وفي حديث ابن مسعود : أنَّه أُتِيَ بسكران فقال : تَرْتِرُوه ، وَمَزْمِزُوه .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو : وهو أن يُحَرَّك ويُزَعْزَع ويُسْتَنْكَه حتى يُوجَدَ منه الرِّيح لِيُعْلَمَ ما شرب ، وهي الترترة والتَّلْتَلَةُ وَالمَزْمَزَةُ .
وقال ذو الرمة يصف جملاً :
بَعِيدُ مَسافِ الخَطْوِ غَوْجٌ شَمَرْدَلٌ
يُقَطِّع أَنْفاسَ المَهارِي تَلاَتِلُه
ثعلب عن ابن الأعرابي : التُّرَّى اليَدُ المقطوعةُ ، والترَّةُ الجَارِيةُ الحَسْنَاءُ الرَّعْناء .
قال : والتُّرُّ الأصلُ ، يقال : لأَضْطَرَّنَّكَ إلى تُرِّكَ وقَحاحِك .
وقال الليث : التُّرُّ كلمة تَتَكلم بها العرب إذا غضب أحدهم على الآخر ، قال : والله لأقَيمنَّك على التُّرِّ .
أبو عبيد عن الأصمعي : المِطَمرُ هو الخيط الذي يُقَدِّر به البناء ، يقال له بالفارسيَّة : التُّر .
وفي ( النوادر ) : بِرْذَوْنٌ تَرٌّ ، ومُنْتَرٌّ وغَرْبٌ وقَزَعٌ ودُقاقٌ إذا كان سريعَ الرَّكْض ، وقال : التَّرُّ من الخَيلِ المعتَدِلُ الأعضاء الخفيفُ الدَّرِير ، وأنشد :
وقدْ أَعْذُو مَعَ الفِتْيان بالمنْجَرِد التّرِّ
وذِي الْبركَةِ كالتَّابوت وَالمِحْزَم كالقَرِّ
معي قاضبة كالملح في في متنيه كالذرّ
وقال الأصمعي : التارُّ المنفرد عن قومه ، تَرَّ عنهم إذا انفرد ، وقد أَتَرُّوه إتْراراً .
وقال ابن الأعرابي : تَرْتَرَ ، إذا استَرْخَى في بدنه وكلامه قال : وَتَرّ بسلحه وهَدَّ به ، وهَرَّ به إذا رمَى به .
وقال أبو عمرو : ترَّ بسَلْحِهِ ، يتِرّ ويَتُرّ إذا قذف به .
وقال أبو العباس : التَّارُّ المسترخِي من جوع أو غيره وتَرَّ يَتِرُّ ويَتُر .
وأنشد :
ونُصْبِحُ بالغدَاةِ أَتَرَّ شيءٍ
ونُمْسِي بالعَشِيِّ طَلنفَحينَا
قال : أَتَرَّ شيءٍ أَرْخَى شيءٍ من التعب ، يقال : تِرَّ يا رجل .
ويقال للغلام الشّابّ الممتلىء : تَارٌّ وقد تَرَّ يتِرُّ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : التّراتِيرُ الجواري الرُّعْنُ .
وقال ابن شميل : الأترُورُ الغلامُ الصغير .
وقال الليث : الأُتْرُورُ : الشُّرَطِيُّ .
وأنشد :
أعوذُ بالله وبالأمير
مِن صاحبِ الشُّرْطة والأُترُورِ
رت : قال الليث : الرُّتَّة عَجَلَةٌ في الكلام ، ورجلٌ أَرتُّ .
وقال محمد بن يزيد المبرّد : الغَمْغَمة أن تَسَمعَ الصوتَ ولا يَبينُ لك تَقطيعُ الكلامِ ، وأن يكونَ الكلام مُشْبِهاً لكلام العجم ، والرُّتَّة كالريح تمنع منه أولَ الكلام ، فإذا جاء منه شيء اتصل به ، قال : والرُّتَّة غريزة وهي تَكثر في الأشراف .
عمرو عن أبيه : الرَّتَّاءُ : المرأةُ اللَّثْغَاءُ .
وقال ابن الأعرابيّ : رَتْرَتَ الرجلُ إذا
تَعتع في التاء وغيرِها قال : والرَّتُّ : الرئيسُ من الرجال في الشَّرف والعطاء وجمعه رُتوتٌ قال : والرّتُّ أيضاً الخِنزير المُجَلِّحُ وجمعه رِتَتَةٌ ، ونحو ذلك .
قاله الليث .

##### Türkçe

باب **التاء** ve **الراء**’ın muzâafından

**تر** ، **رت** : (ikisi de kullanılır) .

**تر** : **الليث** dedi: **التَّرَارَةُ** bedenin etten doluluğu ve kemiğin sululuğudur; **تَارٌّ** bir adam ve **قَصَرَةٌ تَارَّةٌ**; fiil **تَرَّ يَتِرُّ**’dür. Dedi: **التُّرُورُ** **الحَيْس**’ten çekirdeğin sıçrayışıdır; denir ki: **تَرَّتْ تَتِرُّ تُرُورا**. Denir ki: falan, falanın eline kılıçla vurdu da onu **أَتَرَّها** ve **أَطَرَّها** ve **أَطَنَّها** yaptı; ve oğlan, göz çukuru ile testiyi **يُتِرُّ** eder.

**طَرَفة** bir deveyi—onu yaralamış—vasfederek dedi:
تَقُول وقد تُرَّ الوظِيفُ وساقُها
أَلَسْتَ تَرَى أَنْ قَدْ أَتَيْتَ بِمُؤْيِدِ

**ترَّ الوَظِيفُ**: yani koptu da göründü ve düştü.

**أبو زيد** dedi: Adam, beldesinden **تُرَّ** edildi; ve hüküm onu **أَتَرَّهُ** **إتْراراً** ile, onu uzaklaştırdığı zaman.

**الليث** dedi: **الترْتَرَةُ** bir adamın iki elini tutmandır; onu **تُتَرْتِرُهُ** yani onu hareket ettirirsin.

**ابن مسعود** hadîsinde: ona sarhoş getirildi de dedi: **تَرْتِرُوه** ve **وَمَزْمِزُوه**.

**أبو عبيد** dedi: **أبو عمرو** dedi: O, hareket ettirilmesi ve sarsılması ve koklatılmasıdır; ta ki ondan koku bulunsun da ne içtiği bilinsin; ve o, **الترترة** ve **التَّلْتَلَةُ** ve **وَالمَزْمَزَةُ**’dir.

**ذو الرمة** bir deveyi vasfederek dedi:
بَعِيدُ مَسافِ الخَطْوِ غَوْجٌ شَمَرْدَلٌ
يُقَطِّع أَنْفاسَ المَهارِي تَلاَتِلُه

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **التُّرَّى** kesik eldir; ve **الترَّةُ** güzel, ahmak câriyedir.

Dedi: ve **التُّرُّ** asıldır; denir ki: “Seni mutlaka **تُرِّكَ**’ine ve **قَحاحِك**’ına zorlayacağım.”

**الليث** dedi: **التُّرُّ** Arapların, birisi diğerine kızdığı zaman konuştuğu bir kelimedir. Dedi: “Vallahi seni mutlaka **التُّرِّ** üzerine dikeceğim.”

**أبو عبيد**’den, **الأصمعي**’den: **المِطَمرُ** bina ile ölçü takdir edilen iptir; Farsça ona **التُّر** denir.

(**النوادر**)’de: **بِرْذَوْنٌ تَرٌّ** ve **مُنْتَرٌّ** ve **غَرْبٌ** ve **قَزَعٌ** ve **دُقاقٌ**—hızlı koşucu olduğu zaman. Dedi: **التَّرُّ** atlardan, uzuvları mutedil, hafif, **الدَّرِير** olandır. Ve inşad etti:
وقدْ أَعْذُو مَعَ الفِتْيان بالمنْجَرِد التّرِّ
وذِي الْبركَةِ كالتَّابوت وَالمِحْزَم كالقَرِّ
معي قاضبة كالملح في في متنيه كالذرّ

**الأصمعي** dedi: **التارُّ** kavminden tek başına olandır; onlardan **تَرَّ** etti, tek başına kaldığı zaman; ve onu **أَتَرُّوه** **إتْراراً** ile.

**ابن الأعرابي** dedi: **تَرْتَرَ**; bedeni ve konuşması içinde gevşediği zaman. Dedi: ve **وَتَرّ** dışkısı ile ve onunla tehdit etti; ve onunla **هَرَّ** etti, onunla attığı zaman.

**أبو عمرو** dedi: dışkısı ile **ترَّ** etti; onunla attığı zaman **يتِرّ** ve **يَتُرّ** eder.

**أبو العباس** dedi: **التَّارُّ** açlıktan veya başkasından gevşek olandır; ve **تَرَّ يَتِرُّ ويَتُر**.

Ve inşad etti:
ونُصْبِحُ بالغدَاةِ أَتَرَّ شيءٍ
ونُمْسِي بالعَشِيِّ طَلنفَحينَا

Dedi: **أَتَرَّ شيءٍ**: yorgunluktan bir şeyi gevşetti; denir ki: **تِرَّ** ey adam.

Ve dolu, genç oğlana denir: **تَارٌّ**; ve **تَرَّ يتِرُّ** olmuştur.

**ثعلب**’den, **ابن الأعرابي**’den: **التّراتِيرُ** ahmak câriyelerdir.

**ابن شميل** dedi: **الأترُورُ** küçük oğlandır.

**الليث** dedi: **الأُتْرُورُ**: polis memurudur.

Ve inşad etti:
أعوذُ بالله وبالأمير
مِن صاحبِ الشُّرْطة والأُترُورِ

**رت** : **الليث** dedi: **الرُّتَّة** konuşmada aceleliktir; ve **أَرتُّ** bir adam.

**محمد بن يزيد المبرّد** dedi: **الغَمْغَمة** sesi işitmen ve konuşmanın kesitlenişinin sana açıklık kazanmamasıdır; ve konuşmanın, Acemlerin konuşmasına benzer olmasıdır; ve **الرُّتَّة** rüzgâr gibidir, konuşmanın başını ondan men eder; sonra ondan bir şey geldiği zaman ona bitişir. Dedi: ve **الرُّتَّة** yaradılıştandır ve eşrafta çok olur.

**عمرو**’dan, babasından: **الرَّتَّاءُ**: peltek kadındır.

**ابن الأعرابيّ** dedi: Adam **رَتْرَتَ** ettiğinde—**التاء**’da ve başkasında kekelemesi. Dedi: ve **الرَّتُّ** erkeklerden şeref ve bağışta reis olandır; çoğulu **رُتوتٌ**’dur. Dedi: ve **الرّتُّ** ayrıca, yaşlı domuzdur; çoğulu **رِتَتَةٌ**’dir; ve bunun benzeri.

Bunu **الليث** söyledi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب ما جاء من كلام العرب مُضاعَفاً أو مطابقاً([1]) وأوله تاء)
(تخ) التاء والخاء في المضاعف ليس أصلاً يُقاسُ عليه أو يفرَّع منه، والذي ذُكر منه فليس بذلك المعوَّل عليه. قالوا: والتّختخة حكايةُ صوتٍ. والتَّخُّ العجين الحامِض، تَخَّ تُخوخَة، وأَتَخَّهُ صاحبُه إتخاخاً.
(تر) التاء والراء قريبٌ من الذي قبلَه. وفيه من اللغة الأصلية كلمةٌ واحدة، وهو قولهم بَدَنٌ ذو تَرَارةٍ، إذا كانَ ذا سِمَن وبَضَاضة. وقد تَرَّ. قال الشاعر:
ونُصْبِح بالغَداةِ أَتَرَّ شيءٍ *** ونُمْسي بالعَشِيِّ طَلَنْفَحِينا([2])وأمّا التَّراتِرُ فالأمورُ العِظام، وليست [أصلاً]؛ لأنّ الرّاء مبدلةٌ من لامٍ([3]). وقولهم تَرَّتِ النَّواةُ مِن مِرْضاحِها([4]) تَتِرُّ، فهذا قريبٌ مما قبلَه. وكذلك الخيط الذي يُسمَّى "التُّرّ" وهو الذي يمدُّه الباني، فلا يكاد مِثْلُه يصحّ. وكذلك قولهم إن الأُتْرُور: الغلامُ الصغير. ولولا وِجْداننا ذلك في كُتُبهم لكان الإعراضُ عنه أصوبَ. وكيف يصحُّ شيءٌ يكونُ شاهدُه مثلَ هذا الشِّعر:
أعوذ باللهِ وبالأمير  *** من عَامِلِ الشُّرْطةِ والأتْرُورِ([5])ومثلُه ما حُكي عن الكسائيّ: تَرّ الرّجلُ عن بِلادِهِ: تَباعَدَ. وأَتَرَّهُ القَضاءُ: أبعَدَه.
(تع) التاء والعين من الكلام الأصيل الصَّحيح، وقياسُه القَلَقُ والإكراه. يقال تَعْتَعَ الرَّجُلُ إذا تَبَلَّدَ في كلامه. وكلُّ من أُكرِهَ في شيءٍ حتى يَقْلَقَ [فقد([6])] تُعْتِعَ. وفي الحديث: "حتى يُؤخَذَ للضَّعيف حقُّه من القوِيّ غيْرَ مُتَعْتَعٍ". ويقال تَعْتَعَ الفَرَسُ إذا ارْتَطَمَ. قال:
يُتَعْتِعُ في الخَبَارِ إذا علاهُ  *** ويعثُر في الطريقِ المستقيمِ([7])ويقال: وقع القوم في تَعاتِعَ، أي أراجِيفَ وتَخْليطٍ.
(تغ) التاء والغين ليس أصلاً. ويقولون: التغتغة حكايةُ صوت أو ضَحِك.
(تف) التاء والفاء كالذي قبله. على أنّهم ([8]) يقولون: التُّفُّ وسَخ الظُّفُرِ.
(تق) التاء والقاف كالذي قبله. يقولون تَتَقْتَقَ من الجَبَلِ إذا وَقَع.
(تك) التاء والكاف ليس أصلاً. ويُضْعِف أمرَه قِلّةُ ائتلافِ التاء والكاف في صَدْر الكلام، وقد جاءَ التِّكَّة، وتَكَكْتُ الشيءَ: وطِئْته. والتّاك: الأحْمَق. وما شاءَ الله جلَّ جلالُه أنْ يصِحَّ فهو صحيح.
(تل) التاء واللام في المضاعف أصلٌ صحيح، وهو دليل الانتصاب وضِدِّ الانتصاب.
فأمَّا الانتصاب فالتلّ، معروف. والتَّليل العُنُق. وتَلَلْتُ الشيءَ في يَدِه. والتَّلْتَلة الإقلاق، وهو ذلك القياس.
وأمّا ضِدُّه فَتَلَّه أي صَرَعَه. وهذا جنسٌ من المقابلة. والمِتَلُّ: الرُّمح الذي يُصْرَع به. قال الله تعالى: ﴿وتَلَّهُ لِلْجَبِينِ﴾ [الصافات 103]. ثم قال لبيد:
رابِطُ الجأشِ على فَرْجِهِمُ *** أَعْطِفُ الجَوْنَ بمربُوعٍ مِتَلّ([9])يقول: أعطفه ومَعِي رُمْحٌ مِتلٌّ.
(تم) التاء والميم أصلٌ واحدٌ منقاس، وهو دليلُ الكمال. يقال تمَّ الشيءُ، إذا كَمَل، وأتممْتُه أنا.
ومن هذا الباب التَّميمة: كأنَّهم يريدون أنّها تَمام الدَّواءِ والشِّفاءِ المطلوب. وفي الحديث: "مَنْ عَلَّقَ تميمةً فلا أتمَّ الله لَه" والتّميم أيضاً: الشيءُ الصُّلب. ويقال امرأةٌ حُبْلَى متِمٌّ، ووَلَدَتْ لتَمامٍ، وليلُ التِّمام لا غير. وتتميم الأيْسارِ أن تُطْعِمَهم فَوْزَ قِدْحِك، فلا تَنْتقِص منه شيئاً. قال النابغة:
أَنِّي أتمِّمُ أيسارِي وأمنَحُهُمْ *** مَثْنَى الأَيادِي وأكْسُوَ الجَفْنَةَ الأُدُمَا([10])والمستَتمّ: الذي يطلُب شيئاً من صوف أو وَبَر يُتمُّ به نَسْج كِسائِهِ. قال أبو دُوَاد:
فهي كالبَيْضِ في الأداحِيِّ لا يو *** هَبُ منها لمُسْتَتمٍّ عِصامُ([11])والموهوب تِمَّةٌ وتُمّة.
وأما قولـه المتَتَمِّم المتكَسِّر، فقد يكون من هذا، لأنه يتنَاهَى حتى يتكسَّر. ويجوز أنْ يكون التَّاء بدلاً من ثاءٍ كأنه مُتَثمِّم، وهو الوجه. ويُنشَد فيه:
* كانهياضِ المتعَبِ المتَتَمِّمِ([12]) *
(تن) التاء والنون كلمتانِ ما أدري ما أصْلُهما، إلا أنّهم يُسَمُّون التِّرْب: التِّن([13]). ويقولون: أَتَنَّهُ المرضُ، إذا قَصَعَهُ وهو لا يكاد يَشِبُّ([14]).
(ته) التاء والهاء ليس بأصلٍ، ولم يجئْ فيه كلمةٌ تتفرّع. إنما يقولون التَّهاتهُ الباطل. قال القُطاميّ:
ولم يكُنْ ما ابتَلَيْنا مِن مَواعِدِها *** إلا التَّهاتِهَ والأمْنِيَّةَ السَّقَما([15])قالوا: والتَّهتَهَةُ: اللُّكُنْة في اللّسان.
(تو) التاء والواو كلمة واحدة وهي التَّوُّ، وهو الفَرْد. وفي الحديث: "الطَّوَافُ تَوٌّ". ويقال سافَرَ سَفَراً تَوّاً، وذلك أن لا يُعَرِّج، فإن عَرَّجَ بمكانٍ وأنشأ سَفَراً آخَرَ فليس بتَوٍّ.
(تب) التاء والباء كلمةٌ واحدة، وهي التّباب، وهو الخُسْران. وتبّاً للكافر، أي هلاكاً لـه. وقال الله تعالى: ﴿وَمَا زَادُوهُمْ غيْرَ تَتْبِيبٍ﴾ [هود 101]، أي تخسير. وقد جاءَت في مقابلتهما كلمةٌ، يقولون استَتَبَّ الأمر إذا تهيّأَ. فإن كانت صحيحةً فللباب إذاً وجهان: الخُسْران، والاستِقامة.
 --------------ــــ
([1]) يعني بالمطابق المكرر التضعيف، نحو تعتع وتهته. وفي الأصل: "أوله مطابقاً"، وكلمة "له" مقحمة. وفي المجمل: "ما جاء من كلام العرب أوله تاء في الذي تسميه المضاعف والمطابق".
([2]) البيت لرجل من بني الحرماز كما في اللسان (طلفح). وأنشده أيضاً في (ترر).
([3]) يعني أن أصلها: "التلاتل" وهي الشدائد. قال: *وأن تشكى الأين والتلاتلا*
([4]) المرضاح، بالحاء المهملة: الحجر يدق به النوى. وفي اللسان: "والخاء لغة ضعيفة". وقد ورد في المجمل بالحاء.
([5]) البيت في اللسان: (5: 158).
([6]) هذه التكملة في المجمل.
([7]) البيت في المجمل واللسان (9: 384).
([8]) في الأصل: "على النهم".
([9]) ديوان لبيد 14 طبع فينا 1881 واللسان (تلل).
([10]) في ديوانه 67 واللسان (تمم). وقبله في الديوان:
ينبئك ذو عرضهم عني وعالمهم  *** وليس جاهل شيء مثل من علما
 ([11]) يصف إبلا، يقول: قد سمنت وألقت أوبارها، فليس يوجد فيها ما يوهب للمستتم. والبيت في اللسان (تمم).
([12]) أنشد هذا الجزء في اللسان (تمم) برواية "المعنت المتتمم". والبيت لذي الرمة في ديوانه 629. وهو بتمامه كما في الديوان واللسان (تعب):
إذا نال منها نظرة هيض قلبه *** بها كانهياض المتعب المتتمم
          وجاء في المجمل:             * أو كانهياض المتعب المتمم *
          تحريف. وانظر ما سيأتي في روايته في مادة (تعب).
([13]) في حديث عمار: أن رسول الله صلى الله عليه وسلم تِنِّي وتِرْبي".
([14]) في اللسان: "إذا قصعه فلم يلحق بأتنانه، أي بأقرانه، فهو لا يشب".
([15]) ديوان القطامي 68 واللسان (17: 375).
ـ

##### Türkçe

(باب Arapların sözünden **مُضاعَفاً** yahut **مطابقاً** olarak gelen şey ve başı **تاء** olan şey babı)
(**تخ**) **التاء** ve **الخاء** ikilemede, üzerine kıyas yapılacak yahut ondan dallandırılacak bir asl değildir; ondan zikredilen şey ise, bununla dayanılan şey değildir. Dediler ki: **التّختخة** bir sesin taklididir. Ve **التَّخُّ** ekşi hamurdur; **تَخَّ** **تُخوخَة** (olarak), ve sahibi onu **أَتَخَّهُ** **إتخاخاً** (ile) yaptı.
(**تر**) **التاء** ve **الراء** kendinden öncekine yakındır. Ve onda aslî dilden bir tek kelime vardır; o da onların “**بَدَنٌ ذو تَرَارةٍ**” sözüdür; semizlik ve dolgunluk sahibi olduğu zaman. Ve **تَرَّ**. Şair dedi ki:
Ve sabahleyin en **أَتَرَّ** şey olarak sabahlarız *** ve akşamleyin **طَلَنْفَحِينا** olarak akşamlarız([2])
Ama **التَّراتِرُ** büyük işlerdir; ve [asl] değildir; çünkü **الرّاء** bir **لام**’dan değiştirilmiştir([3]). Ve onların “**تَرَّتِ النَّواةُ مِن مِرْضاحِها** **تَتِرُّ**” sözü; bu, kendinden öncekine yakındır. Ve yine “**التُّرّ**” diye adlandırılan ip; o, yapıcının uzattığıdır; bunun benzeri neredeyse sahih olmaz. Ve yine onların “**الأُتْرُور**: küçük oğlan” sözleri. Ve bunu onların kitaplarında bulmamız olmasaydı, ondan yüz çevirmek daha isabetli olurdu. Ve nasıl sahih olur ki şahidi bunun gibi bir şiir olan bir şey:
Allah’a ve emire sığınırım  *** **عَامِلِ الشُّرْطةِ**’dan ve **الأتْرُورِ**’dan([5])
Ve onun benzeri, **الكسائيّ**’den hikâye edilendir: “**تَرّ** adam **عن بِلادِهِ**”: uzaklaştı. Ve “**أَتَرَّهُ** hüküm”: onu uzaklaştırdı.
(**تع**) **التاء** ve **العين** aslî sahih sözden (olan)dır; ve onun kıyası huzursuzluk ve zorlamadır. “**تَعْتَعَ الرَّجُلُ**” denir; konuşmasında ağırlaştığı zaman. Ve bir şeyde zorlanan herkes, ta ki huzursuz oluncaya kadar, [artık([6])] **تُعْتِعَ** edilmiştir. Ve hadiste: “Zayıf için hakkı güçlüden alıncaya kadar, **غَيْرَ مُتَعْتَعٍ** (olarak).” Ve “**تَعْتَعَ الفَرَسُ**” denir; çarpıp tosladığı zaman. Dedi ki:
Üzerine çıktığında haberde **يُتَعْتِعُ** eder  *** ve dosdoğru yolda sürçer([7])
Ve denir: Kavim **تَعاتِعَ** içine düştü; yani uydurma haberler ve karıştırma.
(**تغ**) **التاء** ve **الغين** asl değildir. Ve derler: **التغتغة** bir sesin yahut gülmenin taklididir.
(**تف**) **التاء** ve **الفاء** kendinden önceki gibidir. Şu var ki onlar([8]) derler: **التُّفُّ** tırnağın kiridir.
(**تق**) **التاء** ve **القاف** kendinden önceki gibidir. “**تَتَقْتَقَ** dağdan” derler; düştüğü zaman.
(**تك**) **التاء** ve **الكاف** asl değildir. Ve onun işini, sözün başında **التاء** ile **الكاف**’ın az uyuşması zayıflatır; ve **التِّكَّة** gelmiştir; ve “**تَكَكْتُ** şeyi”: onu çiğnedim. Ve **التّاك**: ahmak. Allah, celâl ve celâli, sahih olmasını dilediği şey sahih olur.
(**تل**) **التاء** ve **اللام** ikilemede sahih bir asıldır; ve doğrulmanın delilidir ve doğrulmanın zıddıdır.
Doğrulma ise **التلّ**’dir; bilinen. Ve **التَّليل** boyundur. Ve “**تَلَلْتُ** şeyi onun elinde.” Ve **التَّلْتَلة** huzursuz etmedir; ve o, o kıyastır.
Zıddı ise “**فَتَلَّهُ**” yani onu yere serdi. Ve bu, karşılaştırmanın bir cinsidir. Ve **المِتَلُّ**: kendisiyle yere serilen mızraktır. Allah تعالى dedi ki: ﴿**وتَلَّهُ لِلْجَبِينِ**﴾ [الصافات 103]. Sonra Lebîd dedi:
Onların gediklerinde yüreği bağlı  *** **الجَوْنَ**’u dört yaşında **مِتَلّ** ile çeviririm([9])
Der ki: Onu çeviririm ve benimle **مِتَلّ** bir mızrak vardır.
(**تم**) **التاء** ve **الميم** kıyaslı tek bir asıldır; ve kemâlin delilidir. “**تمَّ** şey” denir; kemâle erdiği zaman; ve ben onu **أتممْتُه**.
Bu babdandır **التَّميمة**: sanki onlar onun, istenen ilacın ve şifanın tamamı olduğunu murad ediyorlar. Ve hadiste: “Kim bir **تميمة** asarsa, Allah ona tamamlamasın.” Ve **التّميم** de: sert şeydir. Ve “**امرأةٌ حُبْلَى متِمٌّ**” denir; ve “**وَلَدَتْ لتَمامٍ**”, ve “**ليلُ التِّمام**” başka değil. Ve **تتميم الأيْسارِ**: onlara, senin okunun kazancı olan payı yedirmen; ondan hiçbir şeyi eksiltmemen. Nâbiga dedi ki:
Ben **أيسارِي**’mi tamamlarım ve onlara bağışlarım *** elleri ikişer ikişer ve çanağı derilerle giydiririm([10])
Ve **المستَتمّ**: kisvesinin dokumasını tamamlayacağı yün yahut kıl gibi bir şey isteyen kimsedir. Ebû Duvâd dedi ki:
O, yuvalardaki yumurta gibidir; ondan  *** bir **مُسْتَتمّ** için bir bağışlanmaz([11])
Ve bağışlanan **تِمَّةٌ** ve **تُمّة**’dir.
Ve “**المتَتَمِّم** المتكَسِّر” sözüne gelince; bu, bundan olabilir; çünkü o, kırılıncaya kadar sona erer. Ve **التَّاء**’ın bir **ثاء**’dan bedel olması da caizdir; sanki **مُتَثمِّم** gibi; vech budur. Ve onda şu okunur:
* **كانهياضِ المتعَبِ المتَتَمِّمِ**([12]) *
(**تن**) **التاء** ve **النون** iki kelimedir; asılları nedir bilmiyorum; ancak onlar **التِّرْب**’i **التِّن** diye adlandırırlar([13]). Ve derler: “**أَتَنَّهُ** hastalık”; onu ezip geçtiği zaman; ve o neredeyse büyümez([14]).
(**ته**) **التاء** ve **الهاء** asl değildir; ve onda dallanan bir kelime gelmemiştir. Ancak “**التَّهاتهُ** bâtıldır” derler. Kutâmî dedi ki:
Onun vaatlerinden bize uğrayan şey  *** ancak **التَّهاتِهَ** ve hasta temenni idi([15])
Dediler ki: **التَّهتَهَةُ**: dilde peltekliktir.
(**تو**) **التاء** ve **الواو** tek bir kelimedir; o da **التَّوُّ**’dur; ve o, tektir. Ve hadiste: “**الطَّوَافُ تَوٌّ**.” Ve “**سافَرَ** **سَفَراً تَوّاً**” denir; ve bu, sapmamasıdır; eğer bir yerde sapar ve başka bir sefer başlatırsa, **بتَوٍّ** değildir.
(**تب**) **التاء** ve **الباء** tek bir kelimedir; o da **التّباب**’dır; ve o, ziyan etmektir. “**تبّاً** kâfire” yani ona helâk. Ve Allah تعالى dedi ki: ﴿**وَمَا زَادُوهُمْ غيْرَ تَتْبِيبٍ**﴾ [هود 101]; yani ziyana sokma. Ve onların ikisine karşılık bir kelime gelmiştir; derler: “**استَتَبَّ** iş” hazır oldu, düzeldi. Eğer sahih ise, o zaman babın iki vechi vardır: ziyan, ve doğruluk.
--------------ــــ
([1]) **المطابق** ile, tekrarlı olan **التضعيف** kastedilir; **تعتع** ve **تهته** gibi. Ve asılda: “**أوله مطابقاً**”; ve “**له**” kelimesi araya sokulmuştur. Ve **المجمل**’de: “Arapların sözünden, senin **المضاعف** ve **المطابق** diye adlandırdığında başı **تاء** olan şey.”
([2]) Beyit, **اللسان**’da (**طلفح**) olduğu üzere Benî **الحرماز**’dan bir adama aittir. Ve onu (**ترر**)’de de rivayet etti.
([3]) Yani aslı: “**التلاتل**”dir; ve o, şiddetlerdir. Dedi: *وأن تشكى الأين والتلاتلا*
([4]) **المرضاح**, noktasız **الحاء** ile: kendisiyle çekirdeğin dövüldüğü taştır. Ve **اللسان**’da: “**والخاء** zayıf bir lehçedir.” Ve **المجمل**’de **الحاء** ile vârid olmuştur.
([5]) Beyit **اللسان**’da: (5: 158).
([6]) Bu tamamlama **المجمل**’dedir.
([7]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’da (9: 384).
([8]) Asılda: “**على النهم**”.
([9]) Lebîd divanı 14; Viyana 1881 basımı; ve **اللسان** (**تلل**).
([10]) Divanında 67; ve **اللسان** (**تمم**). Ve divanda ondan önce:
ينبئك ذو عرضهم عني وعالمهم  *** وليس جاهل شيء مثل من علما
([11]) Develeri vasfeder; der ki: semirdiler ve kıllarını attılar; artık onlarda **المستتمّ** için bağışlanacak bir şey bulunmaz. Ve beyit **اللسان** (**تمم**).
([12]) Bu parçayı **اللسان** (**تمم**)’de “**المعنت المتتمم**” rivayetiyle rivayet etti. Ve beyit, divanında 629 olan Zü’r-Rumme’nindir. Ve tamamı, divan ve **اللسان** (**تعب**)’de olduğu üzere:
إذا نال منها نظرة هيض قلبه *** بها كانهياض المتعب المتتمم
Ve **المجمل**’de geldi: *أو كانهياض المتعب المتمم*; tahrif. Ve (تعب) maddesinde rivayetinde gelecek olana bak.
([13]) Ammâr hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم benim **تِنِّي**’m ve **تِرْبي**’mdir.”
([14]) **اللسان**’da: “Onu ezip geçtiği zaman, **بأتنانه**’ye, yani akranlarına yetişmez; o halde büyümez.”
([15]) Kutâmî divanı 68; ve **اللسان** (17: 375).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَرَّ
1 تَرَّ رأى تر ورى , (T, M, A, K,) aor. َتِرَ and َتُرَ , (M, K,) the latter irregular, (TA,) inf. n. تَرٌّ and تُرُورٌ, (M, K,) It (a bone, M, K, or anything, M,) became severed, separated, or cut off, (T, M, K,) by a blow, or stroke [of a sword &c.]. (M, A.) And تَرَّتْ يَدُهُ, inf. n. تُرُورٌ, His arm, or hand, became cut off; (M;) and in like manner, any member: (TA:) or fell off; as also طَرَّتْ. (S in art. طر.) ― -b2- تَرَّتِ النَّوَاةُ, (S, M, A,) aor. َتِرَ , (S, M,) and َتُرَ , (S,) inf. n. تُرُورٌ, (T, M,) The date-stone leaped, (T, M,) or went forth, (S, A,) from the [mess called] حَيْس [in the process of kneading], (T,) or from the stone with which it was to be broken. (S, A.) ― -b3- تَرَّ عَنْ قَوْمِهِ He was, or became, apart, or separated, from his people. (As, T.) ― -b4- تَرَّ عَنْ بَلَدِهِ He was, or became, or went, far from his country, or town. (S, M, K.) -A2- تَرَّ, (M,) aor. َتِرَ , (TA,) inf. n. تَرٌّ, (K,) He (an ostrich) ejected what was in his belly. (M, K.) ― -b2- تَرَّ بِسَلْحِهِ, aor. َتُرَ and َتِرَ , He ejected his excrement. (AA, T.) ― -b3- See also 4, in two places. -A3- تَرَّ, (T, M, K,) sec. pers. تَرِرْتَ, (S,) aor. َتَرَ , (T, M,) and [sec. pers. تَرَرْتَ, aor.] َتِرَ , (M,) [and app. sec. pers. تَرُرْتَ, aor. َتُرَ ,] inf. n. [of تَرِرْتَ or تَرَرْتَ] تَرٌّ and [of تَرَرْتَ] تُرُورٌ (M, K) and [of تَرُرْتَ] تَرَارَةٌ, [which last is the most common,] (Lth, T, S, M, K,) He was, or became, plump: (T in explanation of the first verb:) or his body became plump, and his bones full of moisture: (Lth, T, M, K:) or he became fat, soft, thin-skinned, and plump. (S.) ― -b2- And تَرَّ, aor. َتِرَ , He was, or became, relaxed, or flaccid, from impatience or some other cause. (T. [See تَارُّ.])

اترّ
4 اترّ أتر اتر وتر ; (T, S, M, A, K;) and ↓ تَرَّ, (IDrd, M, K,) inf. n. تَرٌّ; (IDrd, M;) or the former only; (M;) He cut off (T, S, M, K) a man's arm, or hand, by a blow, or stroke, (T, S, M, A,) of a sword; (T, S, A;) made it to fall off: (S:) and in like manner, any member: (M:) as also اطرّ and اطنّ. (T.) ― -b2- And the former, (S, A, TA,) or ↓ the latter, (M, as in the TT,) He (a boy) made the piece of wood called قُلَة to fly away [by striking it] with the مِقْلَآء. (T, S, * M, * A, * TA.) ― -b3- اترّهُ قَوْمُهُ His people separated him from themselves. (As, T.) ― -b4- اترّهُ القَضَآءُ Fate drove him far away from his country, or town. (S, M, K.)

تَرْتَرَهُ
R. Q. 1 تَرْتَرَهُ ترتره ترترة , inf. n. تَرْتَرَةٌ, He moved, put in motion, put into a state of commotion, agitated, or shook, him, or it: (S, M, K:) he shook him vehemently: (M:) he seized his (a man's) arms, or hands, and shook him: (Lth, T:) he shook him (a drunken man) violently, and ordered him to breath in his face, that he might know what he had drunk; (AA, T, K;) as also تَلْتَلَهُ, and مَزْمَزَهُ: (TA:) or تَرْتَرَةٌ and تَلْتَلَةٌ and مَزْمَزَةٌ all signify the act of shaking, agitating, or putting in motion, vehemently. (Mgh.)

تَتَرْتَرَ
R. Q. 2 تَتَرْتَرَ تترتر He became moved, put in motion, put into a state of commotion, agitated, or shaken. (S, K.)

تَرٌّ
تَرٌّ رأى تر ورى : see تَارٌّ: -A2- and تُرٌّ.

تُرٌّ
تُرٌّ رأى تر ورى The string, or line, which is extended upon, or against, a building, (As, S, M,) and according to which one builds, called in Arabic the اـِمَام; (As, M;) the string, or line, by which a building is proportioned: (As, T, M, K:) a Persian word, (T, M,) arabicized; (M;) not Arabic: (IAar:) it is called in Arabic the مِطْمَر. (As, T.) A man, when angry, says to another, لَأُقِيمَنَّكَ عَلَى التُرِّ (tropical:) [I will assuredly make thee to conform to the rule of right behaviour]. (Lth, T, S, A.) -A2- I. q. أَصْلٌ: (IAar, T, K:) so in the saying, لَأَضْطَرَّنَّكَ اـِلَى تُرِّكَ وَ قُحَاحِكَ [I will assuredly impel thee, or drive thee, against thy will, to the utmost point to which thou canst go, or be brought or reduced: or constrain thee to do thine utmost]: (IAar, T, and L in art. قح: see قُحَاحٌ:) [accord. to ISd,] لَأَضْطَرَّنَّكَ اـِلَى تُرِّكَ means اـِلَى مَجْهُودِكَ [i. e. I will assuredly make thee to have recourse to thine utmost effort, or endeavour]. (M. [In the K, the signification of المَجْهُودُ is erroneously assigned to ↓ التَّرُّ. See also the saying لَأُلْجِئَنَّكَ اـِلَى قُرِّ قَرَارِكَ explained voce قَرَارٌ.]) تُرَّي An arm, or a hand, cut off. (K.)

تَرَاتِرُ
تَرَاتِرُ تراتر [a pl. of which the sing. is not mentioned] Great, or formidable, or terrible, things or events or affairs: (S:) distresses, afflictions, or calamities; (M, A, K;) such as are in war. (A.)

تَارٌّ
تَارٌّ تار A man apart, or separate, from his people. (As, T.) -A2- Plump (Lth, T, S, A) in body, (Lth, T,) and having the bones full of moisture; (Lth, T, A;) fat, soft, thin-skinned, and plump: (S, TA:) applied to a youth: fem. with ة, applied to a girl; (A, TA;) meaning [plump &c.: or] beautiful and foolish and soft or weak. (T.) You say, غُلَامٌ تَارٌّ طَارٌّ [A boy that is plump, and with bones full of moisture, whose mustache is growing forth]. (A.) And قَصَبَةٌ تَارَّةٌ [A bone of the kind called قصبة full of moisture]. (A.) ― -b2- Relaxed, or flaccid, by reason of impatience (جَزَع T) or hunger (جَوْع K) [or the contrary (see أَتَرَّ شَىْءٍ, below,)] or some other cause: (T, K:) so says Abu-l-'Abbلs. (T.) ― -b3- A tall man; as also ↓ تَرٌّ, which is app. [a contraction of تَرِرٌ,] of the measure فَعِلٌ. (M.)

أَتَرَّ شَىْءٍ
أَتَرَّ شَىْءٍ ذ A man in the most relaxed state by reason of fullness of the belly: (TA:) or, accord. to Abu-l-'Abbلs, by reason of fatigue. (T, TA.)

##### Türkçe

**تَرَّ**
1 **تَرَّ** رأى **تر** ورى , (T, M, A, K,) muzâri‘i **تِرَ** ve **تُرَ** , (M, K,) ikincisi kural dışıdır, (TA,) mastarı **تَرٌّ** ve **تُرُورٌ**, (M, K,) O (bir kemik, M, K, yahut herhangi bir şey, M,) bir darbe yahut vuruşla [kılıç vb. ile] kopmuş, ayrılmış veya kesilmiş oldu. (T, M, K,) (M, A.) Ve **تَرَّتْ يَدُهُ**, mastarı **تُرُورٌ**, Onun kolu yahut eli kesilmiş oldu; (M;) ve aynı şekilde, herhangi bir uzuv: (TA:) yahut düştü; **طَرَّتْ** da böyledir. (S, **طر** maddesinde.) ― -b2- **تَرَّتِ النَّوَاةُ**, (S, M, A,) muzâri‘i **تِرَ** , (S, M,) ve **تُرَ** , (S,) mastarı **تُرُورٌ**, (T, M,) Hurma çekirdeği sıçradı, (T, M,) yahut çıktı, (S, A,) [yoğurma sırasında] **حَيْس** denilen [karışımdan], (T,) yahut onun kırılacağı taşın içinden. (S, A.) ― -b3- **تَرَّ عَنْ قَوْمِهِ** O, kavminden ayrı oldu yahut ayrıldı. (As, T.) ― -b4- **تَرَّ عَنْ بَلَدِهِ** O, ülkesinden yahut şehrinden uzak oldu, yahut uzaklaştı, yahut gitti. (S, M, K.) -A2- **تَرَّ**, (M,) muzâri‘i **تِرَ** , (TA,) mastarı **تَرٌّ**, (K,) O (devekuşu) karnında olanı dışarı attı. (M, K.) ― -b2- **تَرَّ بِسَلْحِهِ**, muzâri‘i **تُرَ** ve **تِرَ** , O, dışkısını dışarı attı. (AA, T.) ― -b3- Ayrıca 4’e, iki yerde, bak. -A3- **تَرَّ**, (T, M, K,) ikinci şahsı **تَرِرْتَ**, (S,) muzâri‘i **تَرَ** , (T, M,) ve [ikinci şahsı **تَرَرْتَ**, muzâri‘i] **تِرَ** , (M,) [ve görünüşe göre ikinci şahsı **تَرُرْتَ**, muzâri‘i **تُرَ**,] mastarı [**تَرِرْتَ** yahut **تَرَرْتَ**’ın] **تَرٌّ** ve [**تَرَرْتَ**’ın] **تُرُورٌ** (M, K) ve [**تَرُرْتَ**’ın] **تَرَارَةٌ**, [bu sonuncusu en yaygın olandır,] (Lth, T, S, M, K,) O semiz oldu yahut semizleşti: (T, birinci fiilin açıklamasında:) yahut bedeni semizleşti ve kemikleri rutubetle doldu: (Lth, T, M, K:) yahut o, şişman, yumuşak, ince derili ve semiz oldu. (S.) ― -b2- Ve **تَرَّ**, muzâri‘i **تِرَ** , O, sabırsızlıktan yahut başka bir sebepten gevşek oldu yahut sarktı. (T. [**تَارُّ**’a bak.])

**اترّ**
4 **اترّ** أتر اتر وتر ; (T, S, M, A, K;) ve ↓ **تَرَّ**, (IDrd, M, K,) mastarı **تَرٌّ**; (IDrd, M;) yahut yalnız birincisi; (M;) O, bir adamın kolunu yahut elini bir darbe yahut vuruşla, (T, S, M, K) (T, S, M, A,) bir kılıçla; (T, S, A;) kesti: (S:) ve aynı şekilde, herhangi bir uzvu: (M:) **اطرّ** ve **اطنّ** da böyledir. (T.) ― -b2- Ve birincisi, (S, A, TA,) yahut ↓ ikincisi, (M, TT’de olduğu üzere,) O (bir çocuk) **مِقْلَآء** ile [vurarak] **قُلَة** denilen tahta parçasını uçurdu. (T, S, * M, * A, * TA.) ― -b3- **اترّهُ قَوْمُهُ** Kavmi onu kendilerinden ayırdı. (As, T.) ― -b4- **اترّهُ القَضَآءُ** Kader onu ülkesinden yahut şehrinden uzağa sürdü. (S, M, K.)

**تَرْتَرَهُ**
R. Q. 1 **تَرْتَرَهُ** ترتره ترترة , mastarı **تَرْتَرَةٌ**, O, onu yahut onu (şeyi) hareket ettirdi, harekete koydu, çalkantı hâline soktu, çalkaladı yahut sarstı: (S, M, K:) onu şiddetle sarstı: (M:) bir adamın kollarını yahut ellerini tuttu ve onu sarstı: (Lth, T:) onu (sarhoş bir adamı) şiddetle sarstı ve yüzüne nefes vermesini emretti ki ne içtiğini bilsin; (AA, T, K;) **تَلْتَلَهُ** ve **مَزْمَزَهُ** da böyledir: (TA:) yahut **تَرْتَرَةٌ** ve **تَلْتَلَةٌ** ve **مَزْمَزَةٌ** hepsi, şiddetle sarsma, çalkalama yahut hareket ettirme fiilini ifade eder. (Mgh.)

**تَتَرْتَرَ**
R. Q. 2 **تَتَرْتَرَ** تترتر O, hareket etti, harekete kondu, çalkantı hâline sokuldu, çalkalandı yahut sarsıldı. (S, K.)

**تَرٌّ**
**تَرٌّ** رأى **تر** ورى : **تَارٌّ**’a bak: -A2- ve **تُرٌّ**.

**تُرٌّ**
**تُرٌّ** رأى **تر** ورى Bir bina üzerine yahut karşısına gerilen ve ona göre bina yapılan ip yahut çizgi, (As, S, M,) Arapçada **اـِمَام** diye adlandırılır; (As, M;) bir binanın ölçülendirildiği ip yahut çizgi: (As, T, M, K:) Farsça bir kelime, (T, M,) Arapçalaştırılmış; (M;) Arapça değildir: (IAar:) Arapçada ona **مِطْمَر** denir. (As, T.) Bir adam, öfkelendiğinde, bir başkasına **لَأُقِيمَنَّكَ عَلَى التُرِّ** der (mecaz): [Seni mutlaka doğru davranış kuralına uyduracağım]. (Lth, T, S, A.) -A2- **أَصْلٌ** ile aynı mânâdadır: (IAar, T, K:) şu sözde böyledir: **لَأَضْطَرَّنَّكَ اـِلَى تُرِّكَ وَ قُحَاحِكَ** [Seni mutlaka, istemesen de, gidebileceğin yahut götürülebileceğin/indirgenebileceğin en uç noktaya sevk edeceğim yahut süreceğim: yahut seni elinden gelenin en sonuna zorlayacağım]: (IAar, T, ve L, **قح** maddesinde: **قُحَاحٌ**’a bak:) [ISd’ye göre,] **لَأَضْطَرَّنَّكَ اـِلَى تُرِّكَ** demek **اـِلَى مَجْهُودِكَ** [yani: Seni mutlaka en son gayretine/çabana başvurmaya sevk edeceğim] demektir. (M. [K’da, **المَجْهُودُ** mânâsı yanlışlıkla ↓ **التَّرُّ**’a verilmiştir. Ayrıca **لَأُلْجِئَنَّكَ اـِلَى قُرِّ قَرَارِكَ** sözünün **قَرَارٌ** maddesinde açıklanmasına da bak.]) **تُرَّي** Kesilmiş bir kol yahut bir el. (K.)

**تَرَاتِرُ**
**تَرَاتِرُ** تراتر [tekili zikredilmeyen bir çoğul] Büyük yahut dehşetli yahut korkunç şeyler veya olaylar yahut işler: (S:) sıkıntılar, belâlar yahut musibetler; (M, A, K;) savaşta olan türden. (A.)

**تَارٌّ**
**تَارٌّ** تار Kavminden ayrı yahut ayrı duran bir adam. (As, T.) -A2- Bedende, (Lth, T, S, A) (Lth, T,) semiz ve kemikleri rutubetle dolu olan; (Lth, T, A;) şişman, yumuşak, ince derili ve semiz: (S, TA:) bir delikanlıya söylenir: dişili ة iledir, bir kıza söylenir; (A, TA;) mânâsı [semiz vb.: yahut] güzel ve ahmak ve yumuşak yahut zayıf. (T.) Şöyle dersin: **غُلَامٌ تَارٌّ طَارٌّ** [Bıyığı çıkmakta olan, semiz ve kemikleri rutubetle dolu bir oğlan]. (A.) Ve **قَصَبَةٌ تَارَّةٌ** [**قصبة** denilen türden, rutubetle dolu bir kemik]. (A.) ― -b2- Sabırsızlık ( **جَزَع** T) yahut açlık ( **جَوْع** K) sebebiyle [yahut bunun zıddı (aşağıda **أَتَرَّ شَىْءٍ**’e bak)] veya başka bir sebeple gevşek yahut sarkık: (T, K:) Ebu’l-‘Abbâs böyle der. (T.) ― -b3- Uzun boylu bir adam; ↓ **تَرٌّ** da böyledir; bu, görünüşe göre [**تَرِرٌ**’ün bir kısaltmasıdır,] vezni **فَعِلٌ** üzeredir. (M.)

**أَتَرَّ شَىْءٍ**
**أَتَرَّ شَىْءٍ** ذ Karnın doluluğu sebebiyle en gevşek hâlde olan bir adam: (TA:) yahut Ebu’l-‘Abbâs’a göre, yorgunluk sebebiyle. (T, TA.)
