# تغر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%BA%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D8%BA%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تغر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%BA%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: تغر

التغران، محركة: الغليان، والفعل منه تغر، كمنع وعلم يقال: تغرت القدر تتغرو تغرت تتغر، الكسر لغة في الفتح، تغرانا، إذا غلت، وأنشد:
  وصهباء ميسانية لم يقم بـهـا                      حنيف ولم تتغر بها ساعة قدر. كذا في التهذيب، أو الصواب النغران، بالنون، مصدر نغر ونغر، ولم يسمع تغر بالتاء، أي فهي مهملة، وإنما تصحف على الخليل وهو ابن أحمد، وتبعه الجوهري وغيره.
 قال الأزهري: وأما تغر بالتاء فإن أبا عبيدة روى في باب الجراح قال: فإن سال منه الدم قيل: جرح تغار، ودم تغار، قال: وقال غيره: جرح نعار، بالعين والنون، وقد روي عن ابن الأعرابي: جرح تغار ونغار، ومن جمع بين اللغتين فصحتا معا، ورواهما شمر عن أبي مالك: تغر ونغر ونعر. قال شيخنا: والاعتراض أورده ابن بري والزبيدي، وتبعهما المصنف تقليدا، وقد تعقبوهم وصححوا أن ما حكاه الخليل هو الصواب.
 من المجاز: التغور بالضم: انفجار السحاب بالماء، وانفجار الكلب بالبول، مأخوذ من تغر الجرح. والتيغار: كقيفال: الإجانة، والعامة تقوله: تغار، بحذف الياء. وجرح تغار: تعار، وكذا دم تغار، وقد سبق عن أبي عبيدة في باب الجراح.
 من المجاز: ناقة تغارة مشددا، أي تزبد عند العدو، وتشتد، ولا تنثني في مرها، شبه بتغران القدر. وتغر العرق، كمنع: انفجر بالدم وسال، وعرق تغار.
 من ذلك: تغرت القربة، إذا خرج الماء من خرق فيها، كما ينفجر العرق بالدم.

### Türkçe

**التغران**، harekeli: kaynama; ve ondan fiil **تغر**’dır; **منع** ve **علم** gibi (çekilir); denilir ki: **تغرت القدر تتغرو تغرت تتغر**; kesre, fethada (olan) bir lehçedir; **تغرانا** (denilir), kaynadığı zaman. Ve şu beyit okunmuştur:

  وصهباء ميسانية لم يقم بـهـا                      حنيف ولم تتغر بها ساعة قدر. Böylece **التهذيب**’dedir; yahut doğrusu **النغران**’dır, **النون** ile; **نغر** ve **نغر**’ın mastarıdır; **تغر** (kelimesi) **التاء** ile işitilmemiştir; yani o ihmal edilmiştir; ancak **الخليل**’e—o **ابن أحمد**’dır—tashif edilmiştir; ve ona **الجوهري** ve başkaları tâbi olmuştur.

**الأزهري** dedi: **التاء** ile **تغر**’a gelince, **أبو عبيدة** yaralar babında rivayet etti; dedi ki: “Ondan kan akarsa, ‘**جرح تغار**’ ve ‘**دم تغار**’ denilir.” Dedi: “Başkası da ‘**جرح نعار**’, **العين** ve **النون** ile (demiştir).” Ve **ابن الأعرابي**’den rivayet edilmiştir: “**جرح تغار ونغار**.” İki lugati birleştiren kimseye gelince, ikisi birlikte sahih olmuştur. Ve **شمر** bunları **أبي مالك**’ten rivayet etti: **تغر ونغر ونعر**. Şeyhimiz dedi: İtirazı **ابن بري** ve **الزبيدي** ortaya koydu; musannif de onları takliden izledi; hâlbuki onları ta‘kib ettiler ve **الخليل**’in hikâye ettiğinin doğru olduğunu tashih ettiler.

Mecazdan: **التغور** (zamm ile): bulutun su ile fışkırması; köpeğin idrar ile fışkırması; **تغر الجرح**’tan alınmıştır. Ve **التيغار**: **قيفال** gibi: leğen; avam onu **تغار** der, **الياء**’yı hazf ederek. Ve **جرح تغار**: **تعار**; yine **دم تغار** da böyledir; yaralar babında **أبي عبيدة**’den (nakledilen) geçti.

Mecazdan: **ناقة تغارة** (şeddeli), yani koşu sırasında köpürür, şiddetlenir ve yürüyüşündeki süratinde bükülmez; tencerenin **تغران**’ına benzetilmiştir. Ve **تغر العرق**; **منع** gibi: kan ile fışkırdı ve aktı; ve **عرق تغار**.

Bundan: **تغرت القربة**; içinde bir yırtıktan su çıktığı zaman; tıpkı damarın kan ile fışkırması gibi.
