# تفل (ت-ف-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%81%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ف - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء واللام والفاء معهما
ت ل ف، ل ف ت، ف ل ت، ت ف ل، ف ت ل مستعملات
تلف:
التَّلَفُ: عَطَبٌ وهلال في كلِّ شيء، والفعل تَلِفَ يتلَفُ تَلَفاً.
وفي الحديث: القَرَف أَدنَى للتَّلَف، يريد بالقَرَف أمراً يتَّهمُه ويَتَخوَّفُ عاقبتُه.
والمُتْلَفةُ: مَهْواةٌ مُشرِفة على تَلَف، والمَتالف: المَهالِك.
وأتْلَفَ فلان مالَه: أفناه إسرافاً، وقال الفرزدق:
وقومٍ كرامٍ قد نَقَلنا إليهـمُ		قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتلَفُوا
وأَتْلَفْنا المَنايا: وَجَدْناها ذاتَ تَلَفٍ أي ذات إتلاف ووَجَدناها كذلك.
لفت:
اللَّفْتُ: لَيُّ الشيءِ عن جهته كما تَقبِضُ على عُنُق إِنسانٍ فتَلْفِتُه، قال روبة:
ولَفْت كَسّارِ العِظامِ خَضّادْ
واللَّفتُ والفَتْل واحدٌ.
ولَفَتُّ فلاناً عن رأية أي صَرفتُه عنه، ومنه الالتِفات ويقال: لِفْتُ فلانٍ مع فلانٍ، كقولك صَغْوه معه، ولِفتاه شِقّاه.
وفي حديث حُذَيْفَةَ: مِن أقرأ الناسِ للقرآنِ مُنافقٌ لا يَدَعُ منه واواً ولا ألفاً، يَلْفِته بلسانه كما تَلفِت البَقَرة الخَلا بلسانها.
والألفَتُ من التُيُوس: الذي قد اعوَجَّ قَرْناه والتَوَيا.
واللَّفُوتُ: العَسِرُ الخُلُق.
واللَّفيتةُ: مَرَقٌ يُشبه الحَيْس، وقريباً منه.
قال أبو الدُّقَيْش: اللَّفُوت من النِّساء التي لها زوج ووَلَدٌ م زوج آخر، فهي تَلْتَفِتُ إلى الوَلَد.
فلت:
الفَلْتَةُ آخِرُ يومٍ من الشَّهْر الذي يعده الشَّهرُ الحرامُ كآخِر يوم من جُمادَى الآخِرة وذلك أنَّ الرجلَ يَرَى فيه ثأره، فرُبَّما تَوانَى فيه، فإذا كان الغدُ، دَخَلَ الشهر الحَرامُ ففاتَه، فيُسَمَّى ذلك اليوم فَلتةً، قال:
فسائلْ لَقيطاً وأَشـياعَـهـا		ولا تَدَعَنْ واسأَلَنْ جعفَـرا
غَداةَ العروبةِ مـن فَـلـتةٍ		لمن تَرَكُوا الدار والمُحْضَرا
والفَلْتَةُ: الأمر الذي يقع من غير إحكامٍ، يقال: كان ذلك الأمْرُ فَلْتةً مُفاجَأةً.
وأَفْلَتَني فلانٌ أي انفَلَتَ منّي، وأَفلَتَني أيضاً: خَلَّصَني.
وتَفَلَّتَ فلان إلى فلان، وإلى هذا الأمر أي نازعٌ إليه.
وفَرَسٌ فَلَتانٌ صَلَتانٌ أي نَشيط حديد الفؤاد.
وتَفَلَّتَ إلى الشَّرِّ: تعَرَّضَ له، والفَلَتانُ: المُفَلَّتُ إلى الشَّرِّ، والفِلْتانُ جَمْعٌ.
وثَوْبٌ فَلُوتٌ: لايَنْضَمُّ طَرَفاه من صِغَره يُفْلُت من اليد.
وأَفلَتَ فلانٌ بجُرَيْعَةِ الذَّقَن يُضرَبُ مثلاً للرجل يًشرِف على هَلَكةٍ، ثم يُفلِتُ كأنَّه جَرَع الموتَ جَرْعاً ثم أفلَتَ منه.
والإِفلاتُ يكون بمعنى الانفلات لازماً، وقد يكون واقعاً، يقال: افلَتُّه من الهَلَكةِ أي خلَّصْتُه.
تفل:
التَّفْلُ: رَمْيُكَ بالبُزاق، والتُّفل: البُزاقُ نفسه.
والتَّفْلُ: سُوءُ ريحِ جِلْدِ الإنسانِ، ورجلٌ تَفِلٌ، وامرأة تَفِلةٌ مِتْفال.
والتَّتفُل الثعلَبُ.
فتل:
ناقة فَتْلاءُ إذا كان في ذراعِها فَتَلٌ وبانت عن الجنب.
والفَتيل: سَحاةٌ في شَقِّ النَّواة.
وتَفَتَّلَ الشِّعْرُ أي التَوَى بعضُه ببعض.
والفَتْل: لَيُّ الشيءِ كلَيِّكَ الحَبل، وفَتَلَ الفَتيلةَ فَتْلاً.

##### Türkçe

باب **التاء** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte
**ت ل ف**، **ل ف ت**، **ف ل ت**، **ت ف ل**، **ف ت ل** kullanımlı olanlardır.

**تلف**:
**التَّلَفُ**: her şeyde helâk ve yok oluş; fiil **تَلِفَ** **يتلَفُ** **تَلَفاً**.
Hadiste: **القَرَف** **أَدنَى للتَّلَف**; **القَرَف** ile, onu itham ettiği ve âkıbetinden korktuğu bir şeyi kasteder.
**والمُتْلَفةُ**: helâke bakan yüksek bir uçurum; **والمَتالف**: helâk yerleri.
**وأتْلَفَ** falan kimse malını: onu israfla yok etti; el-Ferazdak dedi ki:
وقومٍ كرامٍ قد نَقَلنا إليهـمُ		قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتلَفُوا
**وأَتْلَفْنا المَنايا**: onu **ذاتَ تَلَفٍ** yani itlâf sahibi bulduk ve onu öyle bulduk.

**لفت**:
**اللَّفْتُ**: bir şeyi yönünden bükmek; tıpkı bir insanın boynunu tutup onu **تَلْفِتُه** yapman gibi; Rûbe dedi ki:
ولَفْت كَسّارِ العِظامِ خَضّادْ
**واللَّفتُ** ve **الفَتْل** birdir.
**ولَفَتُّ** falanı görüşünden: yani onu ondan çevirdim; bundan **الالتِفات** gelir. Ve denir: falanın falanla **لِفْتُ**’ü; senin “onunla **صَغْوه**’u” demen gibi; ve onun **لِفتاه**’ı: iki yanı.
Huzeyfe’nin hadisinde: İnsanların Kur’an’ı en çok okuyanı, ondan ne bir **واواً** ne de bir **ألفاً** bırakmayan bir münafıktır; onu diliyle **يَلْفِته** yapar, tıpkı ineğin diliyle yeşilliği **تَلفِت** etmesi gibi.
Keçilerden **والألفَتُ**: boynuzları eğrilmiş ve bükülmüş olan.
**واللَّفُوتُ**: huyu zor olan.
**واللَّفيتةُ**: **الحَيْس**’e benzeyen, ona yakın bir çorba.
Ebû’d-Dukayş dedi: Kadınlardan **اللَّفُوت**: kendisinin bir kocası ve başka bir kocadan çocuğu olan; o, çocuğa **تَلْتَفِتُ** eder.

**فلت**:
**الفَلْتَةُ**: haram ayın saydığı ayın son günü; Cemâdâ’l-Âhira’nın son günü gibi. Bu, adamın onda kan davasını görmesidir; belki onda gevşek davranır; yarın olunca haram ay girer de onu kaçırır; o gün **فَلتةً** diye adlandırılır; dedi ki:
فسائلْ لَقيطاً وأَشـياعَـهـا		ولا تَدَعَنْ واسأَلَنْ جعفَـرا
غَداةَ العروبةِ مـن فَـلـتةٍ		لمن تَرَكُوا الدار والمُحْضَرا
**والفَلْتَةُ**: sağlamlaştırma olmaksızın vuku bulan iş; denir: o iş bir **فَلْتةً** idi, ansızın.
**وأَفْلَتَني** falan kimse: yani benden sıyrıldı; **وأَفلَتَني** ayrıca: beni kurtardı.
**وتَفَلَّتَ** falan kimse falana ve bu işe: yani ona çekişerek yöneldi.
**وفَرَسٌ فَلَتانٌ صَلَتانٌ**: yani çevik, yürekçe keskin.
**وتَفَلَّتَ إلى الشَّرِّ**: ona maruz kaldı; **والفَلَتانُ**: şerre doğru salıverilmiş olan; **والفِلْتانُ** bir çoğuldur.
**وثَوْبٌ فَلُوتٌ**: küçüklüğünden dolayı iki ucu birleşmeyen; elden sıyrılır.
**وأَفلَتَ** falan kimse **بجُرَيْعَةِ الذَّقَن**: helâke yaklaşan, sonra sıyrılan adam için darb-ı mesel olarak vurulur; sanki ölümü bir yudum yutmuş, sonra ondan sıyrılmış gibidir.
**والإِفلاتُ** bazen lâzım olarak **الانفلات** manasında olur; bazen de geçişli olur; denir: onu helâkten **افلَتُّه**: yani onu kurtardım.

**تفل**:
**التَّفْلُ**: tükürükle atman; **والتُّفل**: tükürüğün kendisi.
**والتَّفْلُ**: insan derisinin kötü kokusu; **ورجلٌ تَفِلٌ**; **وامرأة تَفِلةٌ مِتْفال**.
**والتَّتفُل**: tilki.

**فتل**:
**ناقة فَتْلاءُ**: kolunda **فَتَلٌ** olduğunda ve böğürden ayrıldığında.
**والفَتيل**: çekirdeğin yarığında bir lif.
**وتَفَتَّلَ الشِّعْرُ**: yani onun bir kısmı bir kısmına dolandı.
**والفَتْل**: ipi bükmen gibi bir şeyi bükmek; ve **فَتَلَ** fitili **فَتْلاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَفْلُ: شبيهٌ بالبَزْقِ، وهو أقلُّ منه. وقد تَفَلَ يَتْفَلُ وَيَتْفُلُ. ورجلٌ تَفِلٌ، أي غير متطيِّبٍ، بَيِّنَ التَفَلِ. والمرأةُ مِتْفالٌ. وأَتْفَلَهُ غيره. قال اليزيديّ: التَتْفُلُ والتُتْفُلُ: ولدُ الثعلبِ، والتاء زائدة.

##### Türkçe

**التَفْلُ**: **البَزْقِ**e benzer; ve o, ondan daha azdır. Ve gerçekten **تَفَلَ يَتْفَلُ وَيَتْفُلُ**. Ve bir adam **تَفِلٌ**dür; yani güzel koku sürünmeyen, **التَفَلِ**i açık olandır. Ve kadın **مِتْفالٌ**dür. Ve başkası onu **أَتْفَلَهُ**. el-Yezîdî dedi: **التَتْفُلُ** ve **التُتْفُلُ**: tilkinin yavrusudur; ve **التاء** ziyadedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ل ف
تلف ، تفل ، لفت ، فلت ، فتل : مستعملة .
تلف : قال الليث : التَّلَفُ عَطَبٌ وهَلاك في كل شيء والفِعل تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً .
والعرب تقول : إن من القَرَفِ التَّلَفُ والقَرَفُ مَدَاناةُ الوَباء ، المَتْلَفَةُ مَهْوَاةٌ مُشْرِفة على تَلَفٍ ، والمتَالِفُ المَهالِك ، وأتلَفَ فلان مالَه إتْلافاً إذا أَفْنَاه إسرافاً .
وقال الفرزدق :
وقومٍ كرامٍ قد نقلنا إليهمُ
قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتْلَفُوا
أتلفنا المنايا وَجَدْناها ذاتَ تَلَفٍ أي ذات إتلاف ووجدوها كذلك .
وقال ابن السكيت في قوله : أتلفنا المنايا وأتلفوا أي صَيَّرنا المنايا تلفاً لهم وصيروها لنا تلفاً قال : ويقال : معناه صادفناها تُتْلِفُنا وصادفوها تُتْلِفُهُمْ .
تفل : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لِتَخْرُجِ النساءُ إلى المساجدِ تَفِلاَتٍ ) .
وقال أبو عبيد : التَّفِلَةُ التي ليست بِمُتَطَيِّبَةٍ ، وهي المُنْتِنَةُ الرِّيح .
يقال لها : تَفِلَةٌ ومِتفالٌ ، وقال امرؤ القيس :
إذا ما الضَّجِيعُ ابْتَزَّها مِن ثِيَابها
تميل عليه هَوْنةً غَيرَ مِتْفَالِ
قال : والتَّفْل بالفَمِ لا يكون إلا ومعه شيء مِن الرِّيق ، فإذا كان نفخاً بلا ريق فهو النَّفْثُ .
قال أبو عبيد وقال اليزيدي يقال للثعلب : تَتْفُلُ وتُتْفِلِ وتِتْفِلُ ، قلت : وَسمعتُ غيرَ واحد من الأعراب يقولون : تُفَّل على فُعَّل للثعلب ، وَأَنشدوني بيت امرىء القيس :
وَإِرْخاءُ سِرْحَانٍ وَتَقْرِيبُ تُفَّلٍ
وقَال ابن شميل يقال : ما أصاب فلان من فلان إلا تِفْلاً طفيفاً أي قليلاً .
وفي بعض الحديث : قم من الشمس فإنها تُتْفِلُ الريحَ أي تُنْتِنُها .
وقال أبو النجر :
حتى إذا ما ابيض جرو التُّتْفُلِ
قيل : التُّتْفُل شجيرة يسميها أهل الحجاز شط الذئب لها جِراء مثل جراء القِتَّاء وَهي آخر ما يَيْبَس من الْعُشب ، فإذا جاءَ الصيفُ ابيضَّ .
لفت : قال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ ءابَاءَنَا ) ( يونس : 78 ) ، قال : اللَّفْتُ الصَّرفُ .
يقال : ما لَفَتَكَ عن فلان أي ما صَرَفَك عنه .
وقال الليث : اللَّفْتُ لَيُّ الشيءِ عن جهته كما تَقْبِض على عُنق إنسان فَتَلْفِتَه ، وأنشد :
ولَفْتنَ لَفْتاتٍ لَهُن خَضَادُ
ولَفَتُّ فلاناً عن رأْيه أي صَرَفْته عنه ، ومنه الالتفات ويقال : لِفْتُ فلانٍ مع فلان ، كقولك صَغْوهُ مَعه ، ولِفْتاهُ شِقَّاه ، وفي حديث حُذَيفَةَ : مِن أَقرأ الناس للقرآن منافق لا يَدَعُ منه واواً ولا ألفاً ، يَلْفتُه بِلِسانه كما تَلْفِتُ البَقَرةُ الخَلاَ بلسانها ، اللَّفْت اللَّيُّ ، يقال : لَفَتَ الشيءَ وفَتَله إذا لَواه وهذا مَقْلُوب ، والسَّلْجَم يقال له اللِّفْتُ ، ولا أدري أَعَرَبِيٌ هو أم لا .
أبو عبيد عن الأصمعي : الألْفَتُ في كلام قيس الأحمق ، والألْفَتُ في كلام تميم الأعْسَرُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : هو الألْفَتُ والألْفَكُ للأعسر ، سُمِّي أَلْفَتَ لأنه يَعْمَل بجانبه الأمْيَل .
وفي صفته ( صلى الله عليه وسلم ) إذا التفت التفت جميعاً ، يقول كان لا يَلْوي عُنقه يمنةً ولا يسرةً ناظراً إلى الشيء وإنما يفعل ذلك الخفيفُ الطائش ، ولكن كان يُقْبِل جميعاً ويُدبِرُ جميعاً .
الليث : الألْفَتُ من التُّيُوس الذي اعوجَّ قرناه والْتَويا ، قال : واللَّفوت العَسِر الخلق .
أبو عبيد عن الكسائي : اللَّفُوتُ من النساء التي لها زوج ولها ولد مِن غيره ، فهي تَلَفَّتُ إلى ولدها .
وفي حديث عمرَ حينَ وَصَفَ نفْسَه بالسياسة فقال : إني لأُرتعُ وأُشبِع وأَنْهَزُ اللَّفُوت وأَضُمُّ العَنودَ وألحِقَ العَطوفَ وأَرْجُزُ العَروضَ .
قال شمر : قال أبو جميل الكلابي :
اللّفُوتُ الناقةُ الضَّجور عند الحَلْب تَلْتَفت إلى الحالب فَتَعَضُّه فَيَنْهزُهَا بيده فَتَدُرّ ، تفْتَدِي باللبن من النَّهزِ .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي قال : قال رجل لابنه : إياك الرَّقوبَ الغَضُوبَ اللَّفتوتَ .
قال : واللَّفوتُ التي عَيْنُها لا تَثبتُ في موضعٍ واحد ، وإنما هَمُّها أن تَغْفُلَ عنها
فتغْمِزَ غيرَك ، والرَّقُوبُ التي تراقبه أن يموت فَترثَه .
ابن السكِّيت : اللَّفِيتةُ : العَصِيدةُ المُغَلَّظَة .
وفي حديث عمر : أنه ذكرَ أمَّه في الجاهلية واتخاذَها له ولأُختٍ له لَفِيتَةً من الهَبيد .
قال أبو عبيدة : اللَّفيتَةُ : ضَربٌ من الطبيخ لا أَقِفُ على حَدِّه وقال : أراه الحَسَاءَ ونحوه .
وقال ابن السكيت : اللَّفيتةُ هي العَصيدةُ المغلَّظة .
قال ويقال : لا تَلْتَفِتْ لِفتْ فلان .
فلت : قلت : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن رجلاً أتاه فقال : يا رسول الله إن أمي افْتُلِتَتْ نَفْسُها فماتتْ ولم تُوصِ أَفَأَتصدَّقُ عنها ؟ فقال : نعم .
قال أبو عبيد قوله : افتُلِتَتْ نَفْسُها يَعْني ماتَتْ فَجْأَة لم تمْرضْ فتُوصِيَ ، ولكنها أُخِذَتْ فَلْتَةً ، وكل أَمْرٍ فُعل على غير تَمَكُّثٍ وتَلَبُّثٍ فقد افْتُلِتَ ، والاسم الفلْتةُ .
ومنه قول عمر في بَيْعَة أَبي بكر أنها كانت فلتَةً ، فَوَقَى الله شَرَّها ، إنما معناه البَغْتةُ ، وإنما عُوجِل بها مُبادَرةً لانتشار الأمر حتى لا يَطْمَع فيها من ليس لها بموضع .
وقال حُصَيب الهذلي :
كانوا خبيئة نَفْسي فافتُلِتَّهم
وكلُّ زادٍ خَبيءٍ قَصْرُه النّفَدُ
قال : افتلتهم : أُخذوا منِّي فلتَة ، زادٌ خَبيءٌ يُضَنُّ به .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم . قال : كان لِلعَرب في الجاهلية ساعةٌ يقال لها : الفَلْتةُ يُغيرون فيها ، وهِي آخرُ ساعةٍ من آخر يوم من أيام جُمادى الآخرة ، فإذا رأى الشُّجعانُ والفُرسانُ هلالَ رجبٍ قد طلعَ فجأة في آخر ساعة من أيام جمادى الآخرة ، أغاروا تلك الساعة ، وإن كان هلالُ رجب قد طَلَعَ تلك الساعة لأن تلك الساعة من آخر نهار جمادى الآخرة ما لم تغب الشمس وأنشد :
والخَيلُ ساهِمةُ الوجوه
كأنَّما يَقْضِمنَ مِلحاً
صَادَفْنَ مُنْصُلَ ألّةٍ
في فَلتةٍ فَحَوَيْن سَرْحَا
حدثنا عبد الله بن عروة قال : حدثنا يحيى بن حكيم عن سعيد القداح عن إسرائيل بن يونس عن إبراهيم عن إسحاق عن أبي هريرة قال : مر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) تحت جِدارٍ مائلٍ فأسرع المشي . فقيل لرسول الله : أسرعتَ المشي فقال : ( إني أكره موت الفَوات ) يعني موت الفُجاءة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للموتِ الفُجَاءةِ : الموتُ الأبيض والجارف واللاَّفِت والفَاتِل ، يقال : لَفَته الموتُ وفَتلَه وافْتلته وهو الموت الفَواتُ والفُواتُ
هو أَخْذَة الأسَفِ ، وهي الوَحِيُّ ، والموت الأحمر : القَتْلُ بالسيف ، والموتُ الأسود ، هو الغَرَقُ والشَّرَقُ .
أبو عبيد عن الفراء : افْتَلَتَ فلانٌ الكلامَ واقتَرَحَه إذا ارتجله قال : والفَلَتَان والصَّلَتَان من التفلُّتِ والانْصِلات ، يقال ذلك للرجل الشَّديد الصلبِ .
وقال الليث : رجل فلتَانُ نشيطٌ حديدُ الفؤاد ، ويقال : أفلتَ فلانٌ بِجُرَيعَةِ الذَّقَن ، يُضْربُ مثلاً للرجل يُشْرِفُ على هَلَكة ثم يُفْلِتُ كَأَنَّه جَرَعَ الموتَ جَرْعاً ثم أَفلتَ منه ، والإفلاتُ يكون بمعنى الانفِلات لازِماً وقد يكون واقعاً ، يقال : أفلته مِن الهَلَكَةِ أي خَلَّصتُه .
وأنشد ابن السكيت فقال :
وأَفْلَتَني منها حِماري وجُبّتي
جَزَى اللَّهُ خيراً جُبتي وحِماريا
حدثنا السعدي ، قال : حدثنا الرمادي ، قال : حدثنا أبو معاوية ، قال : حدثنا يزيد عن أبي بردة عن أبي موسى قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( إن الله يُملي للظالم فإِذا أخذه لم يفلته ، ثم قرأ : ( وَكَذالِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِىَ ظَالِمَةٌ ) ( هود : 102 ) . قوله : لم يفلته أي لم ينفلت منه ، ويكون بمعنى لم يفلته أحد أي لم يخلصه شيء .
وروى أبو عبيدة عن أبي زيد من أمثالهم في إفْلات الجبان : أفلتني جُرَيعة الذّقن ، إذا كان قريباً كقرب الجرعة من الذّقن ثم أفلته ، قلت : معنى أفلتني انفلت مني .
وفي حديث ابن عمر : أنه شهد فتح مكة ومعه جمل جَزُور وبُرْدة فلوت .
قال أبو عبيد قوله : بُردةٌ فَلوتٌ أراد أنها صَغيرةٌ لا يَنْضم طرفاها فهي تُفْلِتُ من يده إذا اشتمل بها .
شمر عن ابن الأعرابي : الفَلُوتُ الثوب الذي لا يثبت على صاحبه لِلينه أو خُشونته .
قال وقال ابنُ شميل : يقال لَيس ذلك من هذا الأمر فَلْتٌ أي لا تَنْفَلِتُ منه ، وقد أَفلَتَ فلانٌ وانْفَلَتَ ، ومرّ بنا بَعيرٌ مُنْفَلِتٌ ولا يقال : مُفْلِتٌ ، ورجل فَلَتانٌ أي جريءٌ وامرأة فَلَتانة .
وفي حديث مجلس النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( ولا تُنْثَى فَلَتاتُه ) أي زَلاَّته ، والمعنى أنه لم يكن في مَجْلسه فَلتات تُفْشَى أي تُذكر ، لأنَّ مَجْلسه كان مَصوناً عن السقطات واللَّغو ، إنما كان مَجلسَ ذِكرٍ حَسَن وحِكَم بالغةٍ لا فضولَ فيه .
فتل : قال الليث : الفتْلُ لَيُّ الشيء كليِّك الحَبْل وَكفتل الفَتيلة قال : وناقة فتلاء ، إذا كان في ذِراعها فَتَل . وبُيُون عن الجنب ، وأنشد غيره بيت لَبيد :
خرج من مِرفقيْها كالفَتَل
ويقال : انفتل فلان عن صلاته أي انصرف ، ولفت فلاناً عن رأيه وفتله إذا صَرَفه ولَواهُ ، وقول الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً ) ( النساء : 49 ) . أخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت : أنه قال : ( القِطْمِيرُ القِشْرَة الرّقيقة على النواة ، والفتيلُ ما كان في شَقِّ النّواة ) وبه سُمِّيت فَتيلةُ السراج والنقير النُّكْتَةُ في ظَهْرِ النواة .
ويروى عن ابن عباس أنه قال : الفتيل ما يخرج من بين الإصبعين إذا فتلهما .
قلت : وهذه الأشياء تضرب كلها أمثالاً للشيء التافه الحقيرِ القليلِ ، أي لا يُظلمون قَدرَها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : الفتَّالُ البُلبل ويقال لصياحه الفَتْل ، وأما الفَتَلُ فهو مصدر فَتِلَتِ الناقة فتْلاً إِذا أملس جِلد إبِطِها فلم يكن فيه عَرَك ولا حازٌ ولا خالعٌ ، وهذا إذا استَرْخَى جِلْد إبطها وتَبَخْبخ .

##### Türkçe

ت ل ف
**تلف** ، **تفل** ، **لفت** ، **فلت** ، **فتل** : kullanımdadır.

**تلف** : Leys dedi: **التَّلَفُ** her şeyde bozulma ve helâktir; fiil **تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً**’dır.
Araplar der ki: Şüphesiz **القَرَفِ**’ten **التَّلَفُ** vardır; **القَرَفُ** vebaya yakın durmaktır. **المَتْلَفَةُ** helâke nazır bir uçurumdur; **المتَالِفُ** helâk yerleridir. Falan malını **أتلَفَ** onu israfla yok ettiğinde, **إتْلافاً** (olarak) (böyledir).
Ferazdak dedi:
وقومٍ كرامٍ قد نقلنا إليهمُ
قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتْلَفُوا
“**أتلفنا المنايا**”: onu **ذاتَ تَلَفٍ** bulduk; yani **ذات إتلاف**; onlar da onu öyle buldular.
İbnü’s-Sikkît, “**أتلفنا المنايا وأتلفوا**” sözü hakkında dedi: yani, ölümleri onlar için bir **تلف** kıldık; onlar da onu bizim için bir **تلف** kıldılar. Dedi: Ve denir ki: manası, onu bizi **تُتْلِفُ** (helâk eder) hâlde bulduk; onlar da onu kendilerini **تُتْلِفُ** (helâk eder) hâlde buldular.

**تفل** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ( **لِتَخْرُجِ النساءُ إلى المساجدِ تَفِلاَتٍ** ) .
Ebû Ubeyd dedi: **التَّفِلَةُ** güzel koku sürünmemiş olandır; o, kötü kokuludur.
Ona **تَفِلَةٌ** ve **مِتفالٌ** denir. İmruü’l-Kays dedi:
إذا ما الضَّجِيعُ ابْتَزَّها مِن ثِيَابها
تميل عليه هَوْنةً غَيرَ مِتْفَالِ
Dedi: Ağızla **التَّفْل** ancak onunla birlikte tükürükten bir şey varken olur; eğer tükürüksüz bir üfleme olursa o **النَّفْثُ**’tir.
Ebû Ubeyd dedi; Yezîdî de dedi: Tilkiye **تَتْفُلُ** ve **تُتْفِلِ** ve **تِتْفِلُ** denir. Dedim: Bedevîlerden birden fazlasının tilki için **تُفَّل** (vezni üzere) söylediklerini işittim; bana İmruü’l-Kays’ın beytini okudular:
وَإِرْخاءُ سِرْحَانٍ وَتَقْرِيبُ تُفَّلٍ
İbn Şümeyl dedi: Denir ki: Falanın falandan isabet ettiği şey, ancak az bir **تِفْلاً طفيفاً**’dır; yani az.
Bazı hadiste: “Güneşten kalk; çünkü o rüzgârı **تُتْفِلُ** eder”; yani onu **تُنْتِنُ** eder.
Ebû’n-Necr dedi:
حتى إذا ما ابيض جرو التُّتْفُلِ
Denildi ki: **التُّتْفُل** Hicaz ehlinin “kurdun şatı” diye adlandırdığı bir çalıcıktır; onun, **القِتَّاء** yavruları gibi yavruları vardır; o, ottan en son kuruyandır; yaz gelince beyazlar.

**لفت** : Ferrâ, Allah’ın (celîl ve azîz) sözü hakkında: ( **أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ ءابَاءَنَا** ) (Yûnus: 78), dedi: **اللَّفْتُ** çevirmedir.
Denir ki: “Seni falandan ne **لَفَتَكَ** etti?” yani seni ondan ne çevirdi?
Leys dedi: **اللَّفْتُ** bir şeyi yönünden bükmektir; tıpkı bir insanın boynunu tutup onu **فَتَلْفِتَه** etmen gibi. Ve şu beyit okundu:
ولَفْتنَ لَفْتاتٍ لَهُن خَضَادُ
“Falanı görüşünden **لَفَتُّ** ettim” yani onu ondan çevirdim; bundan **الالتفات** (dönüp bakma) gelir. Ve denir ki: “Falanın falanla **لِفْتُ**’u” senin “onun meyli onunladır” demen gibidir. **ولِفْتاهُ** onun iki yanı (iki parçası)dır. Huzeyfe hadîsinde: “Kur’ân’ı en çok okuyanlardan (öylesi vardır ki) münafıktır; ondan ne bir **واواً** ne de bir **ألفاً** bırakır; onu diliyle **يَلْفتُه** eder; tıpkı ineğin diliyle otu **تَلْفِتُ** etmesi gibi.” **اللَّفْت** bükmedir. Denir ki: Bir şeyi **لَفَتَ** etti ve **فَتَله** etti, onu büktüğünde; bu ters çevrilmiştir. **السَّلْجَم**’e **اللِّفْتُ** denir; onun Arapça olup olmadığını bilmiyorum.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Kays el-Ahmak’ın sözünde **الألْفَتُ**; Temîm’in sözünde **الألْفَتُ** solaktır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Solak için o **الألْفَتُ** ve **الألْفَكُ**’tur. **أَلْفَتَ** diye adlandırıldı; çünkü daha meyilli olan yanı ile iş görür.
Onun ( صلى الله عليه وسلم ) vasfında: Döndüğünde bütünüyle dönerdi; yani boynunu sağa sola bükerek bir şeye bakmazdı; bunu ancak hafifmeşrep şaşkın yapar; fakat o bütünüyle yönelir ve bütünüyle geri dönerdi.
Leys: **الألْفَتُ** tekelerden, boynuzları eğrilip bükülen olandır. Dedi: **واللَّفوت** yaratılışı solak olandır.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: Kadınlardan **اللَّفُوتُ**, kocası olan ve ondan olmayan bir çocuğu bulunan kadındır; o, çocuğuna doğru **تَلَفَّتُ** eder.
Ömer’in, kendisini siyasetle vasfettiği hadiste: “Şüphesiz ben otlarım ve doyururum; **اللَّفُوت**’u dürterim; **العَنودَ**’u toplarım; **العَطوفَ**’u yetiştiririm; **العَروضَ**’u recezlerim.”
Şemmer dedi: Ebû Cemîl el-Kilâbî dedi:
**اللّفُوتُ** sağım sırasında huysuz deve dişisidir; sağana dönüp bakar da onu ısırır; o da eliyle onu dürter; o da süt verir; dürtmeden sütle fidye verir.
Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi: Bir adam oğluna dedi ki: “Sakın **الرَّقوبَ** **الغَضُوبَ** **اللَّفتوتَ** (olma).”
Dedi: **واللَّفوتُ** gözü bir yerde sabit durmayan; derdi ancak kendisinden gafil olunmasıdır da başkasını dürtüp ayıplasın. **والرَّقُوبُ** ise, ölmesini gözetlediğin ki miras alasın, olandır.
İbnü’s-Sikkît: **اللَّفِيتةُ** koyulaştırılmış **العَصِيدةُ**’dir.
Ömer hadîsinde: Câhiliyede annesini ve kendisiyle bir kız kardeşi için **الهَبيد**’den bir **لَفِيتَةً** yapmasını zikretti.
Ebû Ubeyde dedi: **اللَّفيتَةُ** pişmiş yemekten bir türdür; sınırına vâkıf değilim. Dedi: Onu **الحَسَاءَ** ve benzeri sanıyorum.
İbnü’s-Sikkît dedi: **اللَّفيتةُ** koyulaştırılmış **العَصيدةُ**’dir.
Dedi: Ve denir ki: “Falanın **لِفتْ**’ine bakıp dönme”: **لا تَلْتَفِتْ لِفتْ فلان**.

**فلت** : Dedim: Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki bir adam ona geldi ve dedi: “Ey Allah’ın elçisi, annemin canı **افْتُلِتَتْ** oldu da öldü; vasiyet etmedi; onun adına sadaka vereyim mi?” O da dedi: “Evet.”
Ebû Ubeyd dedi: “**افتُلِتَتْ نَفْسُها**” sözü, hastalanıp vasiyet etmeden ansızın öldü demektir; fakat o bir **فَلْتَةً** ile alındı. Her iş ki duraksama ve bekleme olmaksızın yapılırsa, o **افْتُلِتَ** edilmiştir; isim **الفلْتةُ**’dir.
Bundan, Ömer’in Ebû Bekir’in biatı hakkında “o bir **فلتَةً** idi; Allah onun şerrinden korudu” sözü gelir; manası ancak ansızınlıktır; ancak işin yayılmasına karşı aceleyle ona girişildi ki, ona ehil olmayan kimse onda tamah etmesin.
Husayb el-Hüzelî dedi:
كانوا خبيئة نَفْسي فافتُلِتَّهم
وكلُّ زادٍ خَبيءٍ قَصْرُه النّفَدُ
Dedi: “**افتلتهم**”: benden bir **فلتَة** ile alındılar; gizli azık, kıskanılan (sakınılan) azıktır.
Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi. Dedi: Arapların câhiliyede bir saati vardı; ona **الفَلْتةُ** denirdi; o saatte baskın yaparlardı. O, Cemâdâ’l-Âhira günlerinin son gününün son saatidir. Yiğitler ve süvariler, Cemâdâ’l-Âhira günlerinin son saatinde Receb hilâlinin ansızın doğduğunu gördüklerinde, o saatte baskın yaparlardı; Receb hilâli o saatte doğmuş olsa bile; çünkü o saat, güneş batmadıkça Cemâdâ’l-Âhira’nın son gündüzünün sonudur. Ve şu okundu:
والخَيلُ ساهِمةُ الوجوه
كأنَّما يَقْضِمنَ مِلحاً
صَادَفْنَ مُنْصُلَ ألّةٍ
في فَلتةٍ فَحَوَيْن سَرْحَا
Bize Abdullah b. Urve rivayet etti; dedi: Bize Yahyâ b. Hakîm rivayet etti; Saîd el-Kaddâh’tan; İsraîl b. Yûnus’tan; İbrâhîm’den; İshâk’tan; Ebû Hureyre’den; dedi: Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) eğik bir duvarın altından geçti de yürüyüşü hızlandırdı. Allah’ın elçisine denildi ki: “Yürüyüşü hızlandırdın.” Dedi: ( **إني أكره موت الفَوات** ) yani ansızın ölüm.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Ansızın ölüme şu adlar verilir: **الموتُ الأبيض** ve **الجارف** ve **اللاَّفِت** ve **الفَاتِل**. Denir ki: Ölüm onu **لَفَته** etti ve **فَتلَه** etti ve **افْتلته** etti; o, **الموت الفَواتُ**’tur. **والفُواتُ** keder yakalamasıdır; o da **الوَحِيُّ**’dir. Kırmızı ölüm: kılıçla öldürülmedir. Siyah ölüm: boğulma ve nefesin tıkanmasıdır.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: Falan sözü **افْتَلَتَ** etti ve onu **اقتَرَحَه** etti; yani irticalen söyledi. Dedi: **الفَلَتَان** ve **الصَّلَتَان** **التفلُّتِ** ve **الانْصِلات**’tandır; bu, sert katı adama söylenir.
Leys dedi: **فلتَانُ** adam: çevik, yürekli keskin. Ve denir ki: Falan **بِجُرَيعَةِ الذَّقَن** ile **أفلتَ** etti; helâke yaklaşan sonra kurtulan adama mesel vurulur; sanki ölümü bir yudum yutmuş sonra ondan kurtulmuş gibidir. **الإفلاتُ** bazen lâzım olarak **الانفِلات** manasında olur; bazen geçişli olur: “Onu helâkten **أفلته** ettim” yani onu kurtardım.
İbnü’s-Sikkît okudu, dedi ki:
وأَفْلَتَني منها حِماري وجُبّتي
جَزَى اللَّهُ خيراً جُبتي وحِماريا
Bize Sa‘dî rivayet etti; dedi: Bize Remâdî rivayet etti; dedi: Bize Ebû Muâviye rivayet etti; dedi: Bize Yezîd rivayet etti; Ebû Burde’den; Ebû Mûsâ’dan; dedi: Allah’ın elçisi ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: ( **إن الله يُملي للظالم فإِذا أخذه لم يفلته** ) sonra okudu: ( **وَكَذالِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِىَ ظَالِمَةٌ** ) (Hûd: 102). “**لم يفلته**” sözü: ondan kurtulmaz demektir; “hiç kimse onu **لم يفلته** etmedi” manasında da olur; yani hiçbir şey onu kurtarmadı.
Ebû Ubeyde, Ebû Zeyd’den, onların mesellerinden korkağın kurtuluşu hakkında rivayet etti: “**أفلتني جُرَيعة الذّقن**”; yani yudumun çeneye yakınlığı gibi yakın iken sonra ondan kurtuldu. Dedim: “**أفلتني**”nin manası: benden kurtuldu.
İbn Ömer hadîsinde: Mekke’nin fethine şahit oldu; yanında kesimlik bir deve ve **بُرْدة** **فلوت** vardı.
Ebû Ubeyd dedi: “**بُردةٌ فَلوتٌ**” sözüyle, iki ucu birleşmeyen küçük olduğunu kastetti; o, ona büründüğünde elinden **تُفْلِتُ** eder.
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَلُوتُ** yumuşaklığı veya kabalığı sebebiyle sahibinin üzerinde durmayan elbisedir.
Dedi; İbn Şümeyl dedi: “Bu işten **فَلْتٌ** değildir” denir; yani ondan kaçıp kurtulunmaz. Falan **أَفلَتَ** etti ve **انْفَلَتَ** etti. Yanımızdan **مُنْفَلِتٌ** bir deve geçti; **مُفْلِتٌ** denmez. **فَلَتانٌ** adam: cesur; **فَلَتانة** kadın.
Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) meclisi hadîsinde: ( **ولا تُنْثَى فَلَتاتُه** ) yani sürçmeleri. Mana: meclisinde ifşa edilecek, yani anılacak **فَلتات** yoktu; çünkü meclisi düşüklüklerden ve boş sözden korunmuştu; ancak güzel zikir ve etkili hikmet meclisiydi; onda fazlalık yoktu.

**فتل** : Leys dedi: **الفتْلُ** bir şeyi bükmektir; ipi bükmen gibi ve fitili bükmen gibi. Dedi: **فتلاء** deve dişisi: kolunda **فَتَل** olduğunda; ve yanından ayrıklık. Başkası Lebîd’in beytini okudu:
خرج من مِرفقيْها كالفَتَل
Ve denir ki: Falan namazından **انفتل** etti; yani döndü. Falanı görüşünden **لفت** etti ve **فتله** etti; yani onu çevirdi ve büktü. Allah’ın (celîl ve azîz) sözü: ( **وَلاَ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً** ) (Nisâ: 49). Münzirî bana Harrânî’den, o da İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi: dedi ki: ( **القِطْمِيرُ** çekirdeğin üzerindeki ince kabuktur; **الفتيلُ** çekirdeğin yarığındaki şeydir ); bununla kandilin **فَتيلةُ**’si adlandırıldı. **النقير** çekirdeğin sırtındaki noktadır.
İbn Abbâs’tan rivayet olunur ki dedi: **الفتيل** iki parmağını büktüğünde onların arasından çıkan şeydir.
Dedim: Bu şeylerin hepsi, değersiz hakir az şeye misal vurulur; yani onun miktarınca zulmedilmezler.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Dedi: **الفتَّالُ** bülbüldür; ötüşüne **الفَتْل** denir. **الفَتَلُ** ise, deve dişisinin derisinin koltuk altı derisi düzleşip onda ne sürtünme ne şişkinlik ne de gevşeklik kalmadığında “**فَتِلَتِ الناقة فتْلاً**” kaynağıdır; bu, koltuk altı derisi gevşeyip sarkınca ve bollaşınca olur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والفاء وما يثلثهما)
(تفل) التاء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ، وهو خُبْثُ* الشيء وكَرَاهَتُه. فالتَّفَل الرِّيحُ الخبيثة. وامرأةٌ تَفِلَةٌ ومِتْفال. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "لا تمنَعُوا إماءَ الله مساجدَ الله، وليَخْرُجْن إذا خرَجْنَ تَفِلات"، أي لا يكنَّ مطيَّبات. وقد أتْفَلْتُ الشيءَ، قال:
يا ابنَ التي تَصيَّدُ الوِبارَا *** وتُتْفِل العَنْبَر والصُّوارا([1])وقال امرؤ القيس:
* إذا انفَتَلَتْ مُرْتَجّةٌ غيْرُِ مِتْفالِ([2]) *
ومن هذا الباب تَفَلْت بالشَّيء، إذا رمَيْتَ به من فَمِك متكرِّهاً له. قال:
ومِنْ جَوفِ ماءٍ عَرْمَضُ الحَوْلِ فَوْقَه *** مَتَى يَحْسُ مِنه مائحُ القَوْمِ يتفُلِ([3])(تفه) التاء والفاء والهاء أصلٌ واحد، وهو قِلَّةُ الشيء. يقال تَفِهَ الشّيءُ فهو تافِه، إذا قَلّ. وفي الحديث في ذكر القرآن: "لا يَتْفَهُ ولا يُخْلِقُ"([4])".
وفي حديث آخر: "كانت اليد لا تُقْطع في الشّيء التّافِهِ".
(تفث) التاء والفاء والثاء كلمةٌ واحدة في قول الله تعالى: {ثمَّ لْيَقْضُوا
تَفَثَهُمْ} [الحج 29]. قال أبو عبيدةَ: هو قصُّ الأظافر وأخْذ الشَّارب وشمُّ الطيب وكلُّ ما يَحْرُم على المُحْرِم إلاّ النكاح. قال: ولم يجئ فيه شِعْرٌ يُحْتَجُّ به([5]).
(تفر) التاء والفاء والراء كلمة واحدة، وهي التّفرة([6]) الدائرة التي تحت الأنف في وَسَط الشَّفَةِ العُلْيا. قال أبو عبيد: التّفْرةُ من الإنسان، وهي من البعير النَّعْو. والتَّفِرةُ نبتٌ، وهو أحبُّ المرعى إلى المال. قال:
لها تَفِرَاتٌ تَحْتَها وقُصارُها *** إلى مَشْرَةٍ لم تُعْتَلَقْ بالمحاجِنِ([7])(تفح) التاء والفاء والحاء كلمة واحدة، وهي التُّفَّاح.
--------------ــ
([1]) البيتان في اللسان (تفل) والمجمل.
([2]) صدره كما في ديوانه 55: * لطيفة طي الكشح غير مفاضة *
([3]) عجزه في اللسان (تفل). وهو بتمامه في المجمل.
([4]) في مادة (شنن): "ولا يتشان".
([5]) كذا، وقد أنشد الجاحظ من شعر أمية بن أبي الصلت في الحيوان (5: 376):
شاحين آباطهم لم ينزعوا تفثا *** ولم يسلوا لهم قملا وصئبانا
([6]) بالكسر، وبالضم، وككلمة، وتؤدة.
([7]) البيت للطرماح في ديوانه 168 واللسان (تفر، مشر). وأنشده في (قصر) بدون نسبة. وقصارها، بالضم، أي قصاراها وغايتها.
ـ

##### Türkçe

(تâ harfi, fâ harfi ve onlara üçlü olanlar bâbı)

(**تفل**) **التاء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da şeyin pisliği ve onun çirkin görülmesidir. Şu hâlde **التَّفَل** pis kokudur. Ve **تَفِلَةٌ** ve **مِتْفال** (olan) bir kadın. Ve Allah’ın salâtı ve âli üzerine selâmı olan Allah’ın Resûlü dedi ki: “Allah’ın cariyelerini Allah’ın mescitlerinden men etmeyin; çıktıkları vakit **تَفِلات** olarak çıksınlar”; yani kokulanmış olmasınlar. Ve ben şeyi **أتْفَلْتُ** ettim. Dedi ki:
Ey o (kadın)ın oğlu ki **الوِبارَا**yı avlar *** ve **العَنْبَر**i ve **الصُّوارا**yı **تُتْفِل** eder([1])
Ve İmru’ul-Kays dedi:
* **مُرْتَجّةٌ** (olarak) **انفَتَلَتْ** zaman, **مِتْفالِ** olmayan([2]) *
Ve bu bâbdandır: Şey ile **تَفَلْت** ettim; onu ağzından ona tiksinerek attığın zaman. Dedi ki:
Ve bir suyun içinden; üstünde yılın **عَرْمَضُ**u *** kavmin su çeken kimse(ler)i ondan ne vakit içse **يتفُلِ** eder([3])

(**تفه**) **التاء** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; o da şeyin azlığıdır. Denir: Şey **تَفِهَ** olur; o hâlde o **تافِه**tir; az olduğu zaman. Ve Kur’an’ın zikrinde hadiste: “**يَتْفَهُ** etmez ve **يُخْلِقُ** etmez”([4])”.
Ve başka bir hadiste: “El, **التّافِهِ** şeyde kesilmezdi.”

(**تفث**) **التاء** ve **الفاء** ve **الثاء** Allah’ın sözü olan: ﴿sonra **تَفَثَهُمْ**lerini gidersinler﴾ [Hac 29] kavlinde tek bir kelimedir. Ebû Ubeyde dedi: O, tırnakların kesilmesi ve bıyığın alınması ve güzel koku koklanması ve nikâh hariç, ihramlıya haram olan her şeydir. Dedi: Kendisiyle delil getirilecek şiir gelmemiştir([5]).

(**تفر**) **التاء** ve **الفاء** ve **الراء** tek bir kelimedir; o da **التّفرة**([6])dır: üst dudağın ortasında, burnun altında olan daire. Ebû Ubeyd dedi: **التّفْرةُ** insandandır; deve(den) ise **النَّعْو**dur. Ve **التَّفِرةُ** bir bitkidir; o, mala (sürüye) meranın en sevimlisidir. Dedi ki:
Onun **تَفِرَاتٌ**ı vardır; altlarında ve **قُصارُها**sı *** **مَشْرَةٍ**e (kadar); **المحاجِنِ** ile tutulmamış([7])

(**تفح**) **التاء** ve **الفاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir; o da **التُّفَّاح**tır.
--------------ــ
([1]) İki beyit Lisân’da (**تفل**) ve el-Mücmel’dedir.
([2]) İlk mısraı, divanında 55’te olduğu üzere: * **لطيفة طي الكشح غير مفاضة** *
([3]) İkinci mısraı Lisân’da (**تفل**). Ve tamamı el-Mücmel’dedir.
([4]) (**شنن**) maddesinde: “**ولا يتشان**”.
([5]) Böyledir; hâlbuki Câhız, el-Hayevân’da (5: 376) Ümeyye b. Ebî’s-Salt’ın şiirinden şu beyti okumuştur:
**شاحين آباطهم لم ينزعوا تفثا** *** **ولم يسلوا لهم قملا وصئبانا**
([6]) Kesre ile, ve damme ile, ve kelime gibi, ve **تؤدة**.
([7]) Beyit, Tırimmâh’ındır; divanında 168 ve Lisân’da (**تفر**، **مشر**). Ve (**قصر**)da nisbet olmaksızın okumuştur. Ve **قُصارُها**, damme iledir; yani **قصاراها**sı ve onun gayesi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ف ل
فلان تفل إذا لم يتطيب وعادته التفل‏.‏
وامرأة تفلة ومتفال وقوم سفلة تفلة‏.‏
وفي الحديـث‏:‏ ‏"‏ فليخرجن تفلات ‏"‏‏.‏
وأتفلت الشمس رائحته والشمس متفلة‏.‏
وتقول‏:‏ لو مس صوار المسك ببنانه لأتفل رياه بصنانه‏.‏
وذاق ماء البحر فتفله أي مجه كراهة له‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ ومن جوف ماء عرمض الحول فوقه متى يحس منه مائح القوم يتفل وتفل في عينه وتفل عليه الراقي وقذف عليه التفال وهو البصاق‏.‏
قـال ابـن مقبـل يصـف القروم‏:‏ تعـرض تصـرف أنيابهـا ويقذفن فوق اللحاء التفالا جمع لَحْي.

##### Türkçe

ت ف ل
Falanca **تفل**: eğer güzel koku sürünmezse; ve onun âdeti **التفل**’dir.

Ve bir kadın **تفلة**; ve **متفال**; ve bir kavim **سفلة تفلة**.

Ve hadiste: "Öyleyse **تفلات** olarak çıksınlar."

Ve güneş **أتفلت**: kokusu; ve güneş **متفلة**’dir.

Ve dersin ki: Eğer miskin **صوار**’ı parmak uçlarıyla ona dokunsaydı, **رياه**’ını tırnaklarıyla **بصنانه** **لأتفل** ederdi.

Ve deniz suyunu tattı da onu **تفله** etti; yani onu, ondan tiksinerek ağzından attı.

Zû’r-Rumme dedi:
Ve içinden, üzerinde yılın dolaştığı bulanık suyun; kavmin su çeken kimse ondan ne zaman hissederse **يتفل** eder.

Ve onun gözüne **تفل** etti; ve okuyup üfleyen onun üzerine **تفل** etti; ve onun üzerine **التفال** attı; ve o, tükürüktür.

İbn Mukbil, **القروم**’u vasfederek dedi:
Dişlerini döndürerek saldırırlar; ve kabuğun üstüne **التفالا** fırlatırlar; **لَحْي**’nin cem‘i.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تَفَل يَتْفُل ويَتْفِل تَفْلاً: بَصَق؛ قال الشاعر:
مَتى يَحْسُ منه مائحُ القومِ يَتْفُل
ومنه تَفْل الرّاقي. والتُّفْل والتُّفَال: البُصاق والزَّبَد ونحوُهما. والتَّفْل بالفم لا يكون إِلا ومعه شيء من الريق، فإِذا كان نفخاً بلا ريق فهو النَّفْث. الجوهري: التَّفْل شبيه بالبَزْق وهو أَقل منه، أَوَّله البَزْق ثم التَّفْل ثم النَّفْث ثم النَّفْخ. وفي الحديث: فتَفَل فيه، هو من ذلك.
وتَفِل الشيءُ تَفَلاً: تغَيَّرت رائحته. والتَّفَل: ترك الطيِّب. رجل تَفِل أَي غير مُتَطَيِّب بَيِّن التَّفَل، وامرأَة تَفِلة ومِتْفال؛ الأَخيرة على النسب. وفي الحديث: أَنه،صلى الله عليه وسلم، قال لِتَخْرُجِ النِّساءُ إِلى المساجد تَفِلات أَي تارِكات للطيِّب؛ قال أَبو عبيد: التَّفِلة التي ليست بمتطيبة وهي المنتنة الريح؛ قال امرؤ القيس: إِذا ما الضَّجِيعُ ابْتَزَّها من ثِيابها،
تَمِيل عليه هَوْنَةً غيرَ مِتْفال
وأَتْفَله غيره؛ قال الراجز:
يا ابنَ التي تَصَيَّدُ الوِبَارا،
وتُتْفِلُ العَنْبَرَ والصُّوَارا
وفي الحديث: قيل يا رسول الله مَنِ الحاجُّ؟ قال: الشَّعِثُ التَّفِل؛ التَّفِل: الذي ترك استعمال الطيِّب من التَّفَل وهي الريح الكريهة. وفي حديث عليّ، كرم الله وجهه: قُمْ عن الشمس فإِنها تُتْفِل الريحَ. والتَّتْفُل والتُّتْفُل والتِّتْفَل والتَّتْفَل والتِّتْفِل: الثَّعْلبُ، وقيل جرْوُه، والتاء زائدة، والأُنثى من كل ذلك بالهاء؛ وبيت امرئ القيس:
له أَيْطَلا ظَبْيٍ وساقَا نَعامةٍ،
وإِرْخاءُ سِرْحانٍ وتقريبُ تَتْفُل
قال: لم يُرْوَ إِلاَّ هكذا كتَنْضُب؛ قال أَبو منصور: وسمعت غير واحد من الأَعراب يقولون تُفَّل على فُعَّل؛ قال وأَنشده أَي بيت امرئ القيس:وعَارَةُ سِرْحانٍ وتقْريب تُفَّل
ابن شميل: ما أَصاب فلان من فلان إِلا تِفْلاً طَفِيفاً أَي قليلاً. والتَّتْفُل: نبات أَخضر فيه خطبْة وهو آخر ما يَجِفُّ، وقيل: هو شَجَر؛ قال كراع: ليس في الكلام اسم توالت فيه تاءَان غيره.

##### Türkçe

**تَفَل** **يَتْفُل** ve **يَتْفِل** **تَفْلاً**: tükürdü; şair dedi ki:
مَتى يَحْسُ منه مائحُ القومِ يَتْفُل
Bundan: **تَفْل الرّاقي**. Ve **التُّفْل** ve **التُّفَال**: tükürük, köpük ve bunların benzerleri.
Ve ağızla **التَّفْل**, ancak onunla birlikte tükürükten bir şey (bulunması) ile olur; artık eğer tükürüksüz bir üfleme olursa o **النَّفْث**tir. Cevherî: **التَّفْل**, **البَزْق**a benzer ve o, ondan daha azdır; onun ilki **البَزْق**, sonra **التَّفْل**, sonra **النَّفْث**, sonra **النَّفْخ**tur. Ve hadiste: “onda **فتَفَل** etti”; o, bundandır.

Ve şey **تَفِل** **تَفَلاً**: kokusu değişti. Ve **التَّفَل**: güzel kokuyu terk etmektir. **رجل تَفِل** yani güzel koku sürünmeyen, **بَيِّن التَّفَل**; ve **امرأَة تَفِلة** ve **مِتْفال**; sonuncusu nisbet üzerinedir. Ve hadiste: onun (sallallahu aleyhi ve sellem) kadınların mescidlere **تَفِلات** olarak çıkmalarını söylediği (vardır); yani güzel kokuyu terk edenler olarak; Ebû Ubeyd dedi ki: **التَّفِلة**, güzel koku sürünmeyen, o ise kötü kokulu olandır; İmru’ul-Kays dedi ki:
إِذا ما الضَّجِيعُ ابْتَزَّها من ثِيابها،
تَمِيل عليه هَوْنَةً غيرَ مِتْفال
Ve başkası onu **أَتْفَله** etti; râciz dedi ki:
يا ابنَ التي تَصَيَّدُ الوِبَارا،
وتُتْفِلُ العَنْبَرَ والصُّوَارا
Ve hadiste: “Ey Allah’ın Resûlü, hacı kimdir?” denildi; dedi ki: **الشَّعِثُ التَّفِل**; **التَّفِل**: **التَّفَل**den, o da kötü koku olan (şey)den dolayı, güzel kokuyu kullanmayı terk eden kimsedir. Ve Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Güneşten kalk; çünkü o, kokuyu **تُتْفِل** eder.”

Ve **التَّتْفُل** ve **التُّتْفُل** ve **التِّتْفَل** ve **التَّتْفَل** ve **التِّتْفِل**: tilki; ve (denildi ki) onun yavrusu; ve **التاء** ziyadedir; ve bunların her birinin dişisi **الهاء** iledir; ve İmru’ul-Kays’ın beyti:
له أَيْطَلا ظَبْيٍ وساقَا نَعامةٍ،
وإِرْخاءُ سِرْحانٍ وتقريبُ تَتْفُل
Dedi ki: ancak böyle, **كتَنْضُب** gibi rivayet edilmiştir; Ebû Mansûr dedi ki: Araplardan birden fazlasını **تُفَّل** (şeklinde) **على فُعَّل** üzere söylerken işittim; dedi ki ve onu, yani İmru’ul-Kays’ın beytini, şöyle okudu:
وعَارَةُ سِرْحانٍ وتقْريب تُفَّل
İbn Şümeyl: Falanın falandan elde ettiği, ancak **تِفْلاً طَفِيفاً**dır; yani azdır.

Ve **التَّتْفُل**: içinde **خطبْة** bulunan yeşil bir bitkidir ve o, kuruyanların en sonudur; ve (denildi ki): o bir ağaçtır; Kurâ‘ dedi ki: sözde, içinde iki **تاء**ın peş peşe geldiği isim, ondan başkası değildir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت ف ل * * التَّفْلُ * شبيه بالبزق وهو أقل منه أوله البزق ثم التفل ثم النفث ثم النفخ وقد * تَفَلَ * من باب ضرب ونصر

##### Türkçe

* ت ف ل * * **التَّفْلُ** * tükürüğe benzer; o, ondan daha azdır. Onun ilki tükürük, sonra **التفل** sonra **النفث** sonra **النفخ**. Ve (fiil) * **تَفَلَ** * “darabe” ve “nasara” bâbındandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

تفل الراقي يتفل ويتفل من حد نصر وضرب، تفلا: بصق وقيل: أوله البزق ثم التفل ثم النفث ثم النفخ، والتفل شبيه بالبزق، وهو أقل أمنه. والتفل والتفال، بضمهما. وكسرهما من لغة العامة: البصاق أو شبيه به. تفل البحر وتفاله: الزبد، وتفل الرجل كفرح تفلا، محركة: ترك الطيب فتغيرت رائحته، وهو تفل، ككتف، وهي تفلة ومنه الحديث:  لا تمنعوا إماء الله مساجد الله، وليخرجن إذا خرجن تفلات  أي تاركات للطيب، أي ليخرجن بمنزلة التفلات، وهن المنتنات الريح. امرأة متفال كذلك، وهذه على النسب، قال امرؤ القيس:
  إذا ما الضجيع ابتزها من ثيابها                      تميل عليه هونة غير متفـال وقد أتفله غيره، ومنه حديث علي رضي الله تعالى عنه، لرجل رآه نائما في الشمس:  قم عنها فإنها مجفرة تتفل الريح وتبلي الثوب وتظهر الداء الدفين  وأنشدوا:
  يا ابن التي تصيد الوبارا
  وتتفل العنبر والصوارا ومن سجعات الأساس: لو مس صوار المسك ببنانه، لأتفل رياه بصنانه. والتتفل، كتنضب أي بفتح الأول وضم الثالث وقنفذ ودرهم وهذه عن الفراء، يلحق بنظائره؛ لأنه قليل. وجعفر وزبرج وجندب وهذه عن اليزيدي وسكر وهذه عن الأزهري، فهي لغات سبعة، وزاد بعضهم بفتح الأول مع كسر الثالث، وبضم الأول مع كسر الثالث، فصار الجميع تسعة: الثعلب أو جروه. قال الأزهري: سمعت غير واحد من الأعراب يقولون: تفل، على فعل، للثعلب، قال: وأنشدوني بيت امرئ القيس:
  له أيطلا ظبي وساقا نعـامة                      وغارة سرحان وتقريب تفل قال: والرواية المشهورة: تتفل. وهي بهاء قال شيخنا: واتفق أئمة اللغة والصرف قاطبة أن التاء الأولى في أوله زائدة، على ما عرف في الأوزان الصرفية انتهى. قلت: وفيه نظر ظاهر فتأمل. التنفل كتنضب مقتضاه أنه بالنون كما هو ظاهر سياقه، والصواب أنه بتاءين، فإن كراعا قال: ليس في الكلام اسم توالت فيه تاءان غيره: ما يبس من العشب، أو شجر يسميه أهل الحجاز: مشط الذئب. أو نبات مثل الإصبع أخضر، فيه أي في خضرته خطبة قال أبو النجم:
  حتى إذا ما أبيض جرو التتفل ومما يستدرك عليه: التفل، محركة: البصاق، عن ابن أبي الحديد. وقوم سفلة تفلة. والشمس متفلة. وذاق ماء البحر فتفله: أي مجه كراهة له، قال ذو الرمة:
  ومن جوف ماء عرمض الحول فوقه                      متى يحس منه مائح القـوم يتـفـل والمتفلة: المبزقة. وقال ابن شميل: ما أصاب فلان من فلان إلا، تفلا طفيفا: أي قليلا.

##### Türkçe

**تفل** **الراقي** **يتفل** و**يتفل** (babı) **من حد نصر وضرب**، **تفلا**: tükürdü; ve denildi ki: onun evveli **البزق** sonra **التفل** sonra **النفث** sonra **النفخ**tur. Ve **التفل** **بالبزق**a benzer; ve o, ondan daha azdır. Ve **التفل** ve **التفال**; ikisinin de zammesiyle. Ve ikisinin de kesresi, avamın dilinden: **البصاق** yahut ona benzer.

**تفل البحر** ve **تفاله**: **الزبد**. Ve **تفل الرجل** (babı) **كفرح** **تفلا** (harekeli): güzel kokuyu terk etti de kokusu değişti; ve o **تفل**dir, **ككتف**; ve (dişisi) **تفلة**dir. Ve ondan hadis: “Allah’ın cariyelerini Allah’ın mescitlerinden men etmeyin; ve çıktıklarında **تفلات** olarak çıksınlar”; yani güzel kokuyu terk edenler; yani **التفلات** menzilesinde çıksınlar; ve onlar, kokusu kötü olanlardır.

**امرأة متفال** da böyledir; ve bu, nisbet üzerinedir. **امرؤ القيس** dedi:
  إذا ما الضجيع ابتزها من ثيابها                      تميل عليه هونة غير متفـال

Ve başkası onu **أتفله** etti. Ve ondan, **علي رضي الله تعالى عنه** hadisi; güneşte uyur gördüğü bir adama: “Ondan kalk; çünkü o **مجفرة**dir; rüzgârı **تتفل** eder, elbiseyi eskitir ve gizli hastalığı ortaya çıkarır.”

Ve inşad ettiler:
  يا ابن التي تصيد الوبارا
  وتتفل العنبر والصوارا

Ve **الأساس**ın secilerinden: “Eğer miskin **صوار**ı parmaklarıyla dokunsa, **رياه**ını **بصنانه** ile **لأتفل** ederdi.”

Ve **التتفل** (babı) **كتنضب**; yani birincinin fethi ve üçüncünün zammı ile; ve **قنفذ** ve **درهم**; ve bu, **الفراء**dandır; benzerlerine ilhak edilir; çünkü o azdır. Ve **جعفر** ve **زبرج** ve **جندب**; ve bu, **اليزيدي**dendir. Ve **سكر**; ve bu, **الأزهري**dendir. Böylece yedi lugattır. Ve bazısı, birincinin fethi ile üçüncünün kesrini; ve birincinin zammı ile üçüncünün kesrini artırdı; böylece hepsi dokuz oldu: **الثعلب** yahut yavrusu.

**الأزهري** dedi: A‘râbdan birden fazlasını işittim, **تفـل** derler, **على فعل** üzere, **للثعلب** için. Dedi: Ve bana **امرؤ القيس**in beytini inşad ettiler:
  له أيطلا ظبي وساقا نعـامة                      وغارة سرحان وتقريب تفل

Dedi: Meşhur rivayet: **تتفل**. Ve o, **بهاء** iledir. Şeyhimiz dedi: Lugat ve sarf imamları bütünüyle ittifak etti ki, evvelindeki birinci **التاء** ziyadedir; sarfî vezinlerde bilindiği üzere; bitti.

Dedim: Onda açık bir nazar vardır; öyleyse düşün. **التنفل** (babı) **كتنضب**; onun gereği, nûn iledir; siyakının zahiri üzere. Ve doğru olan, iki **تاء** iledir; çünkü **كراع** dedi: Kelâmda, içinde iki **تاء** peş peşe gelen isim ondan başkası yoktur: ottan kuruyan şey; yahut Hicaz ehlinin adlandırdığı bir ağaç: **مشط الذئب**. Yahut **الإصبع** gibi bir bitki; yeşil; onda, yani onun yeşilliğinde bir **خطبة** vardır. **أبو النجم** dedi:
  حتى إذا ما أبيض جرو التتفل

Ve ona istidrâk olunanlardan: **التفل** (harekeli): **البصاق**; **ابن أبي الحديد**den. Ve **قوم سفلة تفلة**. Ve **الشمس متفلة**. Ve deniz suyunu tattı da onu **تفله** etti: yani onu, ondan tiksindiği için ağzından attı. **ذو الرمة** dedi:
  ومن جوف ماء عرمض الحول فوقه                      متى يحس منه مائح القـوم يتـفـل

Ve **المتفلة**: **المبزقة**. Ve **ابن شميل** dedi: Falanın falandan isabet ettiği şey ancak **تفلا طفيفا**dır: yani az.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَفَلَ
1 تَفَلَ فال فل فلى تفل , [in the CK, erroneously, تَفِلَ,] aor. تَفِلَ (S, M, Msb, K) and تَفُلَ , (S, Msb, K,) inf. n. تَفْلٌ, (T, S, M, Msb,) He spat; syn. بَصَقَ: (M, K:) [or rather, he spat, emitting a small quantity of saliva, generally in scattered portions, as when one spits forth some minute thing:] التَّفْلُ is similar to البَزْقُ, but less in degree: (S, Msb: *) the first degree is البَزْقُ; then, التَّفْلُ; then, النَّفْثُ; and then, النَّفْخُ: (S:) التَّفْلُ with the mouth is [an action] never without somewhat of spittle: a blowing without spittle is [said to be] termed نَفْثٌ. (T.) Hence, تَفْلُ الرَّاقِى [The spitting of the charmer, in which he emits a small quantity of saliva at a time, in scattered portions: see also نَفَثَ]. (S.) One says also, ذَاقَ مَآءَ البَحْرِ فَتَفَلَهُ, i. e. [He tasted the water of the sea, and] spirted it forth, by reason of dislike thereof. (TA.) -A2- تَفِلَ, (M, K,) aor. تَفَلَ , (K,) inf. n. تَفَلٌ, (S, M, Mgh, K,) He, or it, (a thing, M,) became altered for the worse in odour, ill-smelling, or frouzy: (M, K:) he neglected, or left off the use of, perfume: (M:) he was unperfumed: (S:) he neglected, or left off the use of, perfume, and so became altered for the worse in odour, ill-smelling, or frouzy: (Mgh, TA:) and تَفِلَتْ, aor. and inf. n. as above, she (a woman) stank, by reason of having neglected, or left off the use of, perfume and ointments: and also she perfumed herself: thus bearing two contr. significations. (Msb.)

اتفلهُ
4 اتفلهُ أتفله اتفله اتفلة تفل تفلى He, or it, made him, or it, to be altered for the worse in odour, ill-smelling, or frouzy, (K,) or unperfumed. (S.) The rلjiz says,
وَ تُتْفِلُ العَنْبَرَ وَ الصِّوَارَ
[And she makes ambergris and musk, or the vesicle of musk, to have a bad odour, or to lose their fragrance]. (S.) And it is said of the sun, تُتْفِلُ الرِّيحَ [It makes the odour of the person to be bad]. (TA, from a trad.)

تَفْلٌ
تَفْلٌ فال فل فلى تفل : see what next follows.

تُفْلٌ
تُفْلٌ فال فل فلى تفل , (K,) or ↓ تَفْلٌ, (M, accord. to the TT,) and ↓ تُفَالٌ, (M, K,) vulgarly ↓ تِفْلٌ and ↓ تِفَالٌ, (TA,) Spittle, or saliva, ejected from the mouth; syn. بُصَاقٌ; (M, K;) as also ↓ تَفَلٌ: (Ibn-Abi-l- Hadeed, TA:) or it is similar to بُصَاق. (TA.) [See 1.] ― -b2- And Froth, or foam, (M, K,) of the sea; (TA;) and the like thereof. (M.)

تِفْلٌ
تِفْلٌ فال فل فلى تفل : see تُفْلٌ. ― -b2- مَا أَصَابَ فُلَانٌ مِنْ فُلَانٍ اـِلَّا تِفْلًا طَفِيفًا Such a one obtained not from such a one save a little. (T.)

تَفَلٌ
تَفَلٌ فال فل فلى تفل : see تُفْلٌ.

تَفِلٌ
تَفِلٌ فال فل فلى تفل , applied to a man; (S, M, K;) and تَفِلَةٌ, applied to a woman, (T, M, Mgh, Msb, K,) as also ↓ مِتْفَالٌ, (T, S, M, Msb, K,) which is a possessive epithet, (M,) or an intensive epithet, (Msb,) Altered for the worse in odour, ill-smelling, or frouzy: (M, K:) who has neglected, or left off the use of, perfume: (M:) unperfumed: (T, S:) who has neglected, or left off the use of, perfume, and so become altered for the worse in odour, illsmelling, or frouzy: (Mgh, TA:) stinking, (T, Msb,) by reason of having neglected, or left off the use of, perfume and ointments: (Msb:) the pl. of تَفِلَةٌ is تَفِلَاتٌ; (T, Mgh, Msb;) applied to such women as are not to be prevented from going to the mosque, and in this case meaning unperfumed. (T, * Mgh, * TA.) ― -b2- قَوْمٌ سَفِلَةٌ تَفِلَةٌ [A company of men of the lowest and vilest sort]. (TA.)

تُفَالٌ
تُفَالٌ تفال and تِفَالٌ: see تُفْلٌ.

الشَّمْسُ مُتْفِلَةٌ
الشَّمْسُ مُتْفِلَةٌ ذ [The sun makes the odour of the person to be bad]. (TA.)

مِتْفَلَةٌ
مِتْفَلَةٌ متفله متفلة A spittoon, or vessel in which to spit; syn. مِبْزَقَةٌ. (TA.)

مِتْفَالٌ
مِتْفَالٌ متفال : see تَفِلٌ.

##### Türkçe

تَفَلَ
1 **تَفَلَ** فال فل فلى تفل , [CK’de hatalı olarak **تَفِلَ**], muzâri‘ **تَفِلَ** (S, M, Msb, K) ve **تَفُلَ** , (S, Msb, K,) mastar ismi **تَفْلٌ**, (T, S, M, Msb,) Tükürdü; eşanlamlısı **بَصَقَ**: (M, K:) [daha doğrusu, tükürdü; az bir miktar tükürük çıkararak, genellikle dağınık parçalar hâlinde, bir kimsenin küçük bir şeyi tükürüp atması gibi:] **التَّفْلُ** **البَزْقُ**’a benzer, fakat derecece daha azdır: (S, Msb: *) birinci derece **البَزْقُ**’tur; sonra, **التَّفْلُ**; sonra, **النَّفْثُ**; sonra da, **النَّفْخُ**: (S:) ağız ile **التَّفْلُ**, bir miktar tükürük olmaksızın asla [vuku bulmayan bir fiildir]: tükürüksüz bir üfleme ise **نَفْثٌ** diye adlandırılır. (T.) Bundan dolayı, **تَفْلُ الرَّاقِى** [okuyup üfleyen kimsenin tükürmesi; onda her defasında az bir miktar tükürüğü dağınık parçalar hâlinde çıkarır: ayrıca **نَفَثَ**’a da bak]. (S.) Şöyle de denir: **ذَاقَ مَآءَ البَحْرِ فَتَفَلَهُ**, yani [denizin suyunu tattı ve] ondan hoşlanmadığı için onu tükürüp attı. (TA.) -A2- **تَفِلَ**, (M, K,) muzâri‘ **تَفَلَ** , (K,) mastar ismi **تَفَلٌ**, (S, M, Mgh, K,) O, yahut o (bir şey, M,) koku bakımından daha kötüye döndü; kötü kokulu oldu, ağır kokulu oldu: (M, K:) güzel koku kullanmayı ihmal etti, yahut bıraktı: (M:) kokusuzdu: (S:) güzel koku kullanmayı ihmal etti, yahut bıraktı; böylece koku bakımından daha kötüye döndü, kötü kokulu oldu, ağır kokulu oldu: (Mgh, TA:) ve **تَفِلَتْ**, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi, o (bir kadın) güzel koku ve yağları kullanmayı ihmal etmesi yahut bırakması sebebiyle koktu: ve ayrıca, o kendini kokuladı: böylece iki zıt anlam taşır. (Msb.)

اتفلهُ
4 **اتفلهُ** أتفله اتفله اتفلة تفل تفلى O, yahut o, onu, yahut onu, koku bakımından daha kötüye döndürdü; kötü kokulu yaptı, ağır kokulu yaptı, (K,) yahut kokusuz yaptı. (S.) Recez şairi der ki,
وَ تُتْفِلُ العَنْبَرَ وَ الصِّوَارَ
[Ve o, amberi ve misk’i, yahut misk kesesini, kötü kokulu yapar, yahut kokusunu giderir]. (S.) Ve güneş hakkında şöyle denir: **تُتْفِلُ الرِّيحَ** [O, kişinin kokusunu kötü yapar]. (TA, bir rivayetten.)

تَفْلٌ
**تَفْلٌ** فال فل فلى تفل : hemen sonra gelen şeye bak.

تُفْلٌ
**تُفْلٌ** فال فل فلى تفل , (K,) yahut ↓ **تَفْلٌ**, (M, TT’ye göre,) ve ↓ **تُفَالٌ**, (M, K,) halk arasında ↓ **تِفْلٌ** ve ↓ **تِفَالٌ**, (TA,) Ağızdan atılan tükürük, yahut salya; eşanlamlısı **بُصَاقٌ**; (M, K;) bunun gibi ↓ **تَفَلٌ** de: (İbn-Ebî’l-Hadîd, TA:) yahut o, **بُصَاق**’a benzer. (TA.) [1’e bak.] ― -b2- Ve denizin köpüğü, yahut kabarcığı, (M, K,) (TA;) ve onun benzeri. (M.)

تِفْلٌ
**تِفْلٌ** فال فل فلى تفل : **تُفْلٌ**’e bak. ― -b2- **مَا أَصَابَ فُلَانٌ مِنْ فُلَانٍ اـِلَّا تِفْلًا طَفِيفًا** Şu kimse, şu kimseden az bir şeyden başka bir şey elde etmedi. (T.)

تَفَلٌ
**تَفَلٌ** فال فل فلى تفل : **تُفْلٌ**’e bak.

تَفِلٌ
**تَفِلٌ** فال فل فلى تفل , bir erkeğe söylenir; (S, M, K;) ve **تَفِلَةٌ**, bir kadına söylenir, (T, M, Mgh, Msb, K,) bunun gibi ↓ **مِتْفَالٌ** da, (T, S, M, Msb, K,) ki bu, nisbet/aidiyet sıfatıdır, (M,) yahut mübalağa sıfatıdır, (Msb,) Koku bakımından daha kötüye dönmüş; kötü kokulu, ağır kokulu: (M, K:) güzel koku kullanmayı ihmal etmiş, yahut bırakmış: (M:) kokusuz: (T, S:) güzel koku kullanmayı ihmal etmiş, yahut bırakmış; böylece koku bakımından daha kötüye dönmüş, kötü kokulu, ağır kokulu olmuş: (Mgh, TA:) güzel koku ve yağları kullanmayı ihmal etmesi yahut bırakması sebebiyle kokan, (T, Msb,) (Msb:) **تَفِلَةٌ**’nin çoğulu **تَفِلَاتٌ**’tır; (T, Mgh, Msb;) mescide gitmeleri engellenmeyecek kadınlara uygulanır; bu durumda anlamı kokusuzdur. (T, * Mgh, * TA.) ― -b2- **قَوْمٌ سَفِلَةٌ تَفِلَةٌ** [En aşağı ve en bayağı türden bir erkekler topluluğu]. (TA.)

تُفَالٌ
**تُفَالٌ** تفال ve **تِفَالٌ**: **تُفْلٌ**’e bak.

الشَّمْسُ مُتْفِلَةٌ
**الشَّمْسُ مُتْفِلَةٌ** ذ [Güneş, kişinin kokusunu kötü yapar]. (TA.)

مِتْفَلَةٌ
**مِتْفَلَةٌ** متفله متفلة Tükürük kabı; yahut içine tükürülen kap; eşanlamlısı **مِبْزَقَةٌ**. (TA.)

مِتْفَالٌ
**مِتْفَالٌ** متفال : **تَفِلٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَفَلَ
تَفَلَ I ,  U ( n. ac. تَفْل 1 ),
a.  Spat.

تَفِلَ
تَفِلَ A ( n. ac. تَفَل 4 ),
a.  Smelt ( breath ).

تَفْل
تَفْل 1 ,  تُفْل 3 ,
a.  Saliva, spittle.

مَتْفَلَة
مَتْفَلَة 17t ,
a.  Spittoon.

تُفَاْل
تُفَاْل 24 ,
a.  see 1 .

تُفُلِّيْن
تُفُلِّيْن H. ,
a.  Phylactery ( A ship of parchment on which passages of Scripture are written and which is carried by the Jews when praying ).

##### Türkçe

تَفَلَ
**تَفَلَ** I , U (n. ac. **تَفْل** 1),
a. Tükürdü.

تَفِلَ
**تَفِلَ** A (n. ac. **تَفَل** 4),
a. (nefesi) koktu (ağız kokusu).

تَفْل
**تَفْل** 1, **تُفْل** 3,
a. Tükürük, tükürük (tükürme).

مَتْفَلَة
**مَتْفَلَة** 17t,
a. Tükürük hokkası.

تُفَاْل
**تُفَاْل** 24,
a. 1’e bak.

تُفُلِّيْن
**تُفُلِّيْن** H.,
a. Muska (üzerine Kitap’tan pasajlar yazılan parşömen bir şerit ve Yahudilerin dua ederken taşıdığı şey).
