# تفل — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%81%D9%84/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%84.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: تفل

(باب التاء والفاء وما يثلثهما)
(تفل) التاء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ، وهو خُبْثُ* الشيء وكَرَاهَتُه. فالتَّفَل الرِّيحُ الخبيثة. وامرأةٌ تَفِلَةٌ ومِتْفال. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "لا تمنَعُوا إماءَ الله مساجدَ الله، وليَخْرُجْن إذا خرَجْنَ تَفِلات"، أي لا يكنَّ مطيَّبات. وقد أتْفَلْتُ الشيءَ، قال:
يا ابنَ التي تَصيَّدُ الوِبارَا *** وتُتْفِل العَنْبَر والصُّوارا([1])وقال امرؤ القيس:
* إذا انفَتَلَتْ مُرْتَجّةٌ غيْرُِ مِتْفالِ([2]) *
ومن هذا الباب تَفَلْت بالشَّيء، إذا رمَيْتَ به من فَمِك متكرِّهاً له. قال:
ومِنْ جَوفِ ماءٍ عَرْمَضُ الحَوْلِ فَوْقَه *** مَتَى يَحْسُ مِنه مائحُ القَوْمِ يتفُلِ([3])(تفه) التاء والفاء والهاء أصلٌ واحد، وهو قِلَّةُ الشيء. يقال تَفِهَ الشّيءُ فهو تافِه، إذا قَلّ. وفي الحديث في ذكر القرآن: "لا يَتْفَهُ ولا يُخْلِقُ"([4])".
وفي حديث آخر: "كانت اليد لا تُقْطع في الشّيء التّافِهِ".
(تفث) التاء والفاء والثاء كلمةٌ واحدة في قول الله تعالى: {ثمَّ لْيَقْضُوا
تَفَثَهُمْ} [الحج 29]. قال أبو عبيدةَ: هو قصُّ الأظافر وأخْذ الشَّارب وشمُّ الطيب وكلُّ ما يَحْرُم على المُحْرِم إلاّ النكاح. قال: ولم يجئ فيه شِعْرٌ يُحْتَجُّ به([5]).
(تفر) التاء والفاء والراء كلمة واحدة، وهي التّفرة([6]) الدائرة التي تحت الأنف في وَسَط الشَّفَةِ العُلْيا. قال أبو عبيد: التّفْرةُ من الإنسان، وهي من البعير النَّعْو. والتَّفِرةُ نبتٌ، وهو أحبُّ المرعى إلى المال. قال:
لها تَفِرَاتٌ تَحْتَها وقُصارُها *** إلى مَشْرَةٍ لم تُعْتَلَقْ بالمحاجِنِ([7])(تفح) التاء والفاء والحاء كلمة واحدة، وهي التُّفَّاح.
--------------ــ
([1]) البيتان في اللسان (تفل) والمجمل.
([2]) صدره كما في ديوانه 55: * لطيفة طي الكشح غير مفاضة *
([3]) عجزه في اللسان (تفل). وهو بتمامه في المجمل.
([4]) في مادة (شنن): "ولا يتشان".
([5]) كذا، وقد أنشد الجاحظ من شعر أمية بن أبي الصلت في الحيوان (5: 376):
شاحين آباطهم لم ينزعوا تفثا *** ولم يسلوا لهم قملا وصئبانا
([6]) بالكسر، وبالضم، وككلمة، وتؤدة.
([7]) البيت للطرماح في ديوانه 168 واللسان (تفر، مشر). وأنشده في (قصر) بدون نسبة. وقصارها، بالضم، أي قصاراها وغايتها.
ـ

### Türkçe

(تâ harfi, fâ harfi ve onlara üçlü olanlar bâbı)

(**تفل**) **التاء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da şeyin pisliği ve onun çirkin görülmesidir. Şu hâlde **التَّفَل** pis kokudur. Ve **تَفِلَةٌ** ve **مِتْفال** (olan) bir kadın. Ve Allah’ın salâtı ve âli üzerine selâmı olan Allah’ın Resûlü dedi ki: “Allah’ın cariyelerini Allah’ın mescitlerinden men etmeyin; çıktıkları vakit **تَفِلات** olarak çıksınlar”; yani kokulanmış olmasınlar. Ve ben şeyi **أتْفَلْتُ** ettim. Dedi ki:
Ey o (kadın)ın oğlu ki **الوِبارَا**yı avlar *** ve **العَنْبَر**i ve **الصُّوارا**yı **تُتْفِل** eder([1])
Ve İmru’ul-Kays dedi:
* **مُرْتَجّةٌ** (olarak) **انفَتَلَتْ** zaman, **مِتْفالِ** olmayan([2]) *
Ve bu bâbdandır: Şey ile **تَفَلْت** ettim; onu ağzından ona tiksinerek attığın zaman. Dedi ki:
Ve bir suyun içinden; üstünde yılın **عَرْمَضُ**u *** kavmin su çeken kimse(ler)i ondan ne vakit içse **يتفُلِ** eder([3])

(**تفه**) **التاء** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; o da şeyin azlığıdır. Denir: Şey **تَفِهَ** olur; o hâlde o **تافِه**tir; az olduğu zaman. Ve Kur’an’ın zikrinde hadiste: “**يَتْفَهُ** etmez ve **يُخْلِقُ** etmez”([4])”.
Ve başka bir hadiste: “El, **التّافِهِ** şeyde kesilmezdi.”

(**تفث**) **التاء** ve **الفاء** ve **الثاء** Allah’ın sözü olan: ﴿sonra **تَفَثَهُمْ**lerini gidersinler﴾ [Hac 29] kavlinde tek bir kelimedir. Ebû Ubeyde dedi: O, tırnakların kesilmesi ve bıyığın alınması ve güzel koku koklanması ve nikâh hariç, ihramlıya haram olan her şeydir. Dedi: Kendisiyle delil getirilecek şiir gelmemiştir([5]).

(**تفر**) **التاء** ve **الفاء** ve **الراء** tek bir kelimedir; o da **التّفرة**([6])dır: üst dudağın ortasında, burnun altında olan daire. Ebû Ubeyd dedi: **التّفْرةُ** insandandır; deve(den) ise **النَّعْو**dur. Ve **التَّفِرةُ** bir bitkidir; o, mala (sürüye) meranın en sevimlisidir. Dedi ki:
Onun **تَفِرَاتٌ**ı vardır; altlarında ve **قُصارُها**sı *** **مَشْرَةٍ**e (kadar); **المحاجِنِ** ile tutulmamış([7])

(**تفح**) **التاء** ve **الفاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir; o da **التُّفَّاح**tır.
--------------ــ
([1]) İki beyit Lisân’da (**تفل**) ve el-Mücmel’dedir.
([2]) İlk mısraı, divanında 55’te olduğu üzere: * **لطيفة طي الكشح غير مفاضة** *
([3]) İkinci mısraı Lisân’da (**تفل**). Ve tamamı el-Mücmel’dedir.
([4]) (**شنن**) maddesinde: “**ولا يتشان**”.
([5]) Böyledir; hâlbuki Câhız, el-Hayevân’da (5: 376) Ümeyye b. Ebî’s-Salt’ın şiirinden şu beyti okumuştur:
**شاحين آباطهم لم ينزعوا تفثا** *** **ولم يسلوا لهم قملا وصئبانا**
([6]) Kesre ile, ve damme ile, ve kelime gibi, ve **تؤدة**.
([7]) Beyit, Tırimmâh’ındır; divanında 168 ve Lisân’da (**تفر**، **مشر**). Ve (**قصر**)da nisbet olmaksızın okumuştur. Ve **قُصارُها**, damme iledir; yani **قصاراها**sı ve onun gayesi.
