# تفه (ت-ف-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%81%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ف - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والتاء ولفاء معهما
ه ت ف، ه ف ت، ت ف ه مستعملات هتف: الهَتْفُ: الصّوتُ الشَّديد. هَتَفَ يَهْتِفُ هَتْفاً، وهتفتِ الحمامة: ناحت ، قال:
أإن هَتَفَتْ ورقاءُ ظلّتْ سفاهةً		تُبَكَّي على جُمْلٍ لوَرْقاء تَهْتِفُ
هفت: الهَفْتُ: تساقُطُ الشَّيء قِطْعةْ بعْدَ قِطْعةْ، كما يَهْفِتُ الثَّلجْ ونحوه. قال:
كأنَّ هِفْتَ القِطْقِطِ المنثور
بعدَ رَذاذ الدِّيمةِ المحدور
وتهافتَ القومُ إذا تَساقَطوا مَوْتاً، وتهافَتَ الثَّوْبُ إذا تَساقَط بلىً، وتهافت الفَراشُ في النّار إذا تساقط . وقال في وصف الفَحل:
بَهْفِتُ عنه زَبَداً وبَلْغَما
تفه: تَفِهَ الشَّيءُ يَتْفَهُ تَفَهاً فهو تافِهٌ، أي: قليلٌ خَسيسٌ.
وتَّفِهَ الرَّجلُ يَتْفَهُ تُفُوهاً فهو تافه، ورجلٌ تافهُ العَقْل: أحمق.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**التاء** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ه ت ف**، **ه ف ت**، **ت ف ه** kullanımdadır. **هتف**: **الهَتْفُ**: şiddetli sestir. **هَتَفَ** **يَهْتِفُ** **هَتْفاً**; ve güvercin **هتفتِ**: inledi. Dedi ki:
“**أإن هَتَفَتْ** **ورقاءُ** **ظلّتْ** **سفاهةً**		**تُبَكَّي** على **جُمْلٍ** لوَرْقاء **تَهْتِفُ**”

**هفت**: **الهَفْتُ**: şeyin parça parça, parçadan sonra parça düşmesidir; karın ve benzerinin **يَهْفِتُ** etmesi gibi. Dedi ki:
“كأنَّ **هِفْتَ** **القِطْقِطِ** المنثور
بعدَ **رَذاذ** **الدِّيمةِ** المحدور”

Ve kavim **وتهافتَ**: ölüm olarak düştükleri zaman; ve elbise **وتهافَتَ**: eskime olarak düştüğü zaman; ve pervane ateşte **وتهافت**: düştüğü zaman. Ve aygırın vasfında dedi ki:
“**بَهْفِتُ** عنه **زَبَداً** و**بَلْغَما**”

**تفه**: şey **تَفِهَ** **يَتْفَهُ** **تَفَهاً**; o hâlde o **تافِهٌ**dur; yani: az, değersizdir.
Ve adam **وتَّفِهَ** **يَتْفَهُ** **تُفُوهاً**; o hâlde o **تافه**dir. Ve aklı **تافهُ** olan adam: ahmaktır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التافِهُ: الحقيرُ اليسيرُ. وقد تفهَ.

##### Türkçe

**التافِهُ**: değersiz, az olan. Ve (o) **تفهَ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ت ف
هتف ، هفت ، تفه
استعمل من وجوهه : هتف ، هفت ، تفه .
هتف : قال الليث : الهَتْف : الصوتُ الشديد . تقول : هَتَفَ يهتِفُ هَتْفاً . والحمامةُ تهْتِفُ . والهُتَاف : الصوت ، وسمعتُ هاتِفاً يَهتِف : إذا كنتَ تسمَع الصّوت ولا تُبصر أحَداً .
قال أبو زيد : يقال : هَتفتُ بفلانٍ : أي دَعَوْتُه ، وهَتَفْتُ بفلانٍ : أي مَدَحْته ، وفلانةُ يُهتَفُ بها : أي تُذكر بجَمالٍ .
هفت : قال الليث : الهَفْتُ : تساقُط الشيء قِطْعةً بعد قطعة كما يَهفِتُ الثلْجُ ، ونحو ذلك .
وقال الراجز :
كأنّ هَفْتَ القِطْقِطِ المنْثورِ
ويقال : تهافتَ القومُ تهافُتاً إذا تساقطوا مَوْتاً ، وتهَافتَ الثوبُ : إذا تساقط بِلًى . وتهافتَ الفَراشُ في النار : إذا تساقط .
وقال الراجز يصف فَحْلاً :
يَهفِتُ عنه زَبَداً وبَلْغمَا
قلتُ : والهَفْتُ من الأرض مثلُ الهَجْل ، وهو الجو المطمئنّ في سَعَة .
وسمع أعرابياً يقول : رأيتُ جمالاً يتهادَرْن في هذاك الهَفْتِ ، وأشار إلى جَو من الأرض واسِعٍ وكلامٌ هَفت : إذا كثر بلا رويَّة فيه .
والهَفْتُ من المطر : الذي يُسرع انهلالُه .
قال الليث : حَبٌّ هَفُوت : إذا صار إلى أسفَلِ القِدْر وانتفخ سريعاً .
وقال ابن الأعرابي : الهَفْتُ : الحُمْقُ الجيّد .
ورَوَى أبو عبيد عن الأحمر أنه قال : الهفَات : اللَّفات من الرجال : الأحمق .
تفه : قال الليث : التافِه : الشيء الخسيس القليل . وقد تَفِه الشيء يتْفَه تَفَهاً فهو تافِه وتفِه . ورجلٌ تافِه العَقْل : أي قليله .
وفي حديث ابن مسعود ووصفِه القرآن : ( إنه لا يَتْفَه ولا يتشانُّ ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو في قوله : لا يتفَه : هو من الشيء التافه ، وهو الخسيس الحقير ، ومنه قول إبراهيم : تجوز شهادة العَبد في الشيء التافه .
وقوله : ولا يتشانّ : أي لا يخلق على كثرة التَّرْداد من الشَّنّ : وهو السِّقاء الْخَلَق ، والأطعمة التَّفِهةُ : التي ليس لها حلاوة مَحْضَة ، ولا حُمُوضة خالصةٌ ولا مرارةٌ ، ومن الناس من يجعل الخُبزَ واللحم منها .

##### Türkçe

ه ت ف
**هتف** , **هفت** , **تفه**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **هتف** , **هفت** , **تفه** .

**هتف** : Leys dedi: **الهَتْف**: şiddetli sestir. Dersin ki: **هَتَفَ يهتِفُ هَتْفاً**. Ve güvercin **تهْتِفُ**. Ve **الهُتَاف**: sestir; ve “**هاتِفاً يَهتِف** işittim” (denir): sen sesi işitiyor da kimseyi görmüyor olduğun zaman.

Ebû Zeyd dedi: denir ki: **هَتفتُ بفلانٍ**: yani onu çağırdım; ve **هَتَفْتُ بفلانٍ**: yani onu övdüm; ve falanca kadın **يُهتَفُ بها**: yani güzellikle anılır.

**هفت** : Leys dedi: **الهَفْتُ**: şeyin parça parça, parça ardından parça dökülmesidir; karın **يَهفِتُ** etmesi gibi ve bunun benzeri.

Râciz dedi:
Sanki saçılmış **القِطْقِطِ**’in **هَفْتَ**’i

Ve denir ki: kavim **تهافتَ** eder, **تهافُتاً**: öldürülme olarak döküldükleri zaman; ve elbise **تهَافتَ** eder: eskime olarak döküldüğü zaman. Ve kelebekler ateşte **تهافتَ** eder: döküldükleri zaman.

Râciz, bir damızlık erkeği vasfederek dedi:
Ondan köpük ve balgamı **يَهفِتُ**

Dedim ki: ve yerden **الهَفْتُ**, **الهَجْل** gibidir; o, genişlik içinde alçak (çukur) olan çöldür.

Ve bir bedevîyi işittim, diyordu: “Bu **الهَفْت**’te develer gördüm, birbirini izleyerek iniyorlar”; ve yerden geniş bir çukura işaret etti. Ve **كلامٌ هَفت**: içinde düşüncesizce çoğaldığı zaman.

Ve yağmurdan **الهَفْتُ**: boşalmasının hızlandığıdır.

Leys dedi: **حَبٌّ هَفُوت**: tencerenin altına indiği ve çabucak kabardığı zaman.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهَفْتُ**: iyi ahmaklıktır.

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den rivayet etti; dedi ki: **الهفَات**: erkeklerden **اللَّفات**: ahmaktır.

**تفه** : Leys dedi: **التافِه**: değersiz az şeydir. Ve şey **تَفِه** eder, **يتْفَه** , **تَفَهاً**; o hâlde o **تافِه** ve **تفِه**’dir. Ve **رجلٌ تافِه العَقْل**: yani az akıllı.

İbn Mes‘ûd hadîsinde ve onun Kur’ân’ı vasfetmesinde: “(O, **يَتْفَه** etmez ve **يتشانُّ** etmez.)”

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr, “**لا يتفَه**” sözü hakkında dedi: o, **الشيء التافه**’dendir; o da değersiz, hakir olandır. Ve ondan İbrâhîm’in sözü: kölenin şahitliği **الشيء التافه**’de caiz olur.

Ve onun sözü: “**ولا يتشانّ**”: yani **الشَّنّ**’den, o da eski kırba olan **السِّقاء الْخَلَق**’tan, çok tekrar sebebiyle eskimez. Ve **الأطعمة التَّفِهةُ**: kendilerinde saf bir tatlılık, ne hâlis bir ekşilik ne de acılık olmayanlardır; ve insanlardan kimisi ekmeği ve eti onlardan kılar.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والفاء وما يثلثهما)
(تفل) التاء والفاء واللام أصلٌ واحدٌ، وهو خُبْثُ* الشيء وكَرَاهَتُه. فالتَّفَل الرِّيحُ الخبيثة. وامرأةٌ تَفِلَةٌ ومِتْفال. وقال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم "لا تمنَعُوا إماءَ الله مساجدَ الله، وليَخْرُجْن إذا خرَجْنَ تَفِلات"، أي لا يكنَّ مطيَّبات. وقد أتْفَلْتُ الشيءَ، قال:
يا ابنَ التي تَصيَّدُ الوِبارَا *** وتُتْفِل العَنْبَر والصُّوارا([1])وقال امرؤ القيس:
* إذا انفَتَلَتْ مُرْتَجّةٌ غيْرُِ مِتْفالِ([2]) *
ومن هذا الباب تَفَلْت بالشَّيء، إذا رمَيْتَ به من فَمِك متكرِّهاً له. قال:
ومِنْ جَوفِ ماءٍ عَرْمَضُ الحَوْلِ فَوْقَه *** مَتَى يَحْسُ مِنه مائحُ القَوْمِ يتفُلِ([3])(تفه) التاء والفاء والهاء أصلٌ واحد، وهو قِلَّةُ الشيء. يقال تَفِهَ الشّيءُ فهو تافِه، إذا قَلّ. وفي الحديث في ذكر القرآن: "لا يَتْفَهُ ولا يُخْلِقُ"([4])".
وفي حديث آخر: "كانت اليد لا تُقْطع في الشّيء التّافِهِ".
(تفث) التاء والفاء والثاء كلمةٌ واحدة في قول الله تعالى: {ثمَّ لْيَقْضُوا
تَفَثَهُمْ} [الحج 29]. قال أبو عبيدةَ: هو قصُّ الأظافر وأخْذ الشَّارب وشمُّ الطيب وكلُّ ما يَحْرُم على المُحْرِم إلاّ النكاح. قال: ولم يجئ فيه شِعْرٌ يُحْتَجُّ به([5]).
(تفر) التاء والفاء والراء كلمة واحدة، وهي التّفرة([6]) الدائرة التي تحت الأنف في وَسَط الشَّفَةِ العُلْيا. قال أبو عبيد: التّفْرةُ من الإنسان، وهي من البعير النَّعْو. والتَّفِرةُ نبتٌ، وهو أحبُّ المرعى إلى المال. قال:
لها تَفِرَاتٌ تَحْتَها وقُصارُها *** إلى مَشْرَةٍ لم تُعْتَلَقْ بالمحاجِنِ([7])(تفح) التاء والفاء والحاء كلمة واحدة، وهي التُّفَّاح.
--------------ــ
([1]) البيتان في اللسان (تفل) والمجمل.
([2]) صدره كما في ديوانه 55: * لطيفة طي الكشح غير مفاضة *
([3]) عجزه في اللسان (تفل). وهو بتمامه في المجمل.
([4]) في مادة (شنن): "ولا يتشان".
([5]) كذا، وقد أنشد الجاحظ من شعر أمية بن أبي الصلت في الحيوان (5: 376):
شاحين آباطهم لم ينزعوا تفثا *** ولم يسلوا لهم قملا وصئبانا
([6]) بالكسر، وبالضم، وككلمة، وتؤدة.
([7]) البيت للطرماح في ديوانه 168 واللسان (تفر، مشر). وأنشده في (قصر) بدون نسبة. وقصارها، بالضم، أي قصاراها وغايتها.
ـ

##### Türkçe

(تاء ve فاء ve onları üçleyenlerin bâbı)

(تفل) **التاء** ve **الفاء** ve **اللام** tek bir asıldır; o da şeyin pisliği ve onun kerih görülmesidir. Şu hâlde **التَّفَل** pis kokudur. Ve **امرأةٌ تَفِلَةٌ** ve **مِتْفال**. Ve Allah’ın salâtı ve âli üzerine selâmı onun üzerine olsun, Resûl dedi ki: “Allah’ın cariyelerini Allah’ın mescitlerinden men etmeyin; çıktıklarında **تَفِلات** olarak çıksınlar”; yani kokulanmış olmasınlar. Ve ben şeye **أتْفَلْتُ** ettim, dedi ki:
يا ابنَ التي تَصيَّدُ الوِبارَا *** وتُتْفِل العَنْبَر والصُّوارا([1])وقال امرؤ القيس:
* إذا انفَتَلَتْ مُرْتَجّةٌ غيْرُِ مِتْفالِ([2]) *
Ve bu bâbdandır: **تَفَلْت بالشَّيء**; onu, ona tiksinerek ağzından atman hâlinde. Dedi ki:
ومِنْ جَوفِ ماءٍ عَرْمَضُ الحَوْلِ فَوْقَه *** مَتَى يَحْسُ مِنه مائحُ القَوْمِ يتفُلِ([3])

(تفه) **التاء** ve **الفاء** ve **الهاء** tek bir asıldır; o da şeyin azlığıdır. Denir: **تَفِهَ الشّيءُ فهو تافِه**; az olduğunda. Ve Kur’an’ın zikri hakkında hadiste: “**لا يَتْفَهُ ولا يُخْلِقُ**”([4])”.
Ve başka bir hadiste: “El, **الشّيء التّافِهِ**de kesilmezdi.”

(تفث) **التاء** ve **الفاء** ve **الثاء** Allah’ın sözü hakkında tek bir kelimedir: ﴿ثمَّ لْيَقْضُوا **تَفَثَهُمْ**﴾ [الحج 29]. Ebû Ubeyde dedi: O, tırnakların kesilmesi ve bıyığın alınması ve güzel koku sürünmek ve nikâh dışında, ihramlıya haram olan her şeydir. Dedi: Kendisiyle delil getirilecek şiir gelmemiştir([5]).

(تفر) **التاء** ve **الفاء** ve **الراء** tek bir kelimedir; o da **التّفرة**([6]) üst dudağın ortasında, burnun altında bulunan dairedir. Ebû Ubeyd dedi: **التّفْرةُ** insandandır; deve tarafındansa o **النَّعْو**dur. Ve **التَّفِرةُ** bir bitkidir; o, mala (hayvana) meranın en sevimlisidir. Dedi ki:
لها تَفِرَاتٌ تَحْتَها وقُصارُها *** إلى مَشْرَةٍ لم تُعْتَلَقْ بالمحاجِنِ([7])

(تفح) **التاء** ve **الفاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir; o da **التُّفَّاح**tır.
--------------ــ
([1]) İki beyit, Lisân’da (تفل) ve el-Mücmel’dedir.
([2]) İlk mısraı, divanında 55’te olduğu üzere: * لطيفة طي الكشح غير مفاضة *
([3]) İkinci mısraı Lisân’da (تفل)’dedir. Tamamı el-Mücmel’dedir.
([4]) (شنن) maddesinde: “ولا يتشان”.
([5]) Böyledir; Câhiz, el-Hayevân’da (5: 376) Ümeyye b. Ebî’s-Salt’ın şiirinden şu beyti okumuştur:
شاحين آباطهم لم ينزعوا تفثا *** ولم يسلوا لهم قملا وصئبانا
([6]) Kesre ile, ve damme ile, ve “kelime” gibi, ve “تؤدة”.
([7]) Beyit, divanında 168’de ve Lisân’da (تفر، مشر) Tırimmâh’ındır. (قصر)’da nisbet olmaksızın okumuştur. Ve **وقُصارُها**, damme iledir; yani **قصاراها** ve onun nihayeti.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ف ه
شيء تافـه وتفـه‏:‏ قليـل خسيـس‏.‏
وفـي صفـة القـرآن‏:‏ ‏"‏ لا يتفـه ولا يتشـان ‏"‏‏.‏
وقـد تفـه عطـاء فلـان‏.‏
وأعطى رجل أعرابياً فقال‏:‏ قد أتفهت أي أقللت‏.‏

##### Türkçe

ت ف ه
**شيء تافـه** ve **تفـه**: az, değersiz.

Kur’ân’ın vasfı hakkında: " **لا يتفـه ولا يتشـان** ".

Ve falanın bağışı **تفـه** oldu.

Bir adam bir bedevîye verdi de şöyle dedi: **قد أتفهت** yani azalttın.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تَفِهَ الشيءُ يَتْفَهُ تَفَهاً وتُفوهاً وتَفاهةً: قَلَّ وخَسَّ، فهو تَفِهٌ وتافِهٌ. ورجل تافِهُ العقْل أَي قليلُه. والتافِهُ: الحقير اليسير، وقيل: الخسيس القليلُ. وفي الحديث: قيل يا رسول الله وما الرُّوَيْبِضة؟ فقال: الرجل التافهُ يَنْطِق في أَمر العامة؛ قال: التافه الحقير الخسيس. وفي حديث عبدالله بن مسعود وذَكَرَ القرآن: لا يَتْفَهُ ولا يَتَشانُّ؛ يَتشانُّ: َبْلَى من الشَّنّ، ولا يَخْلُقُ من كثرة التَّرْداد، من الشَّنّ، وهو السِّقاء الخَلَق؛ وقوله لا يَتْفَهُ هو من الشيء التافه، وهو الخسيس الحقير. وفي الحديث: كانتِ اليدُ لا تُقْطَع في الشيء التافِهِ؛ ومنه قول إِبراهيم: تجوز شهادة العبدِ في الشيء التافِهِ؛ قال ابن بري: شَاهده قول الشاعر:
لا تُنْجِز الوَعْدَ إِنْ وَعَدْإِنْ
أََعْطَيْتَ، أَعْطَيْتَ تافهاً نَكِدا
والأَطعمةُ التَّفِهة: التي ليس لها طَعْمُ حلاوة أَو حُموضة أَو مَرارة، ومنهم من يجعل الخبز واللحم منها. وتَفِهَ الرجلُ تُفوهاً، فهو تافِهٌ: حَمُق.
والتُّفَةُ: عَناقُ
الأَرض، وهي أَيضاً المرأَة المَحْقُورة، والمعروف فيهما التُّفَّةُ؛ تقول العرب: اسْتَغْنَتِ التُّفَّةُ عن الرُّفَّة؛ الرُّفَّة: التبن لأَنها تَطْعَم اللحمَ إِذ كانت سَبُعاً؛ عن أَبي حنيفة في أَنوائه؛ قال ابن بري: والصحيح تُفَةٌ ورُفَةٌ كما ذكر الجوهري في فصل رفه فإِنه قال: التُّفَة والرُّفَةٌ بالتاء التي يوقف عليها بالهاء، قال: وكذلك ذكره ابن جني عن ابن دريد وغيره. ويقال: التُّفَة والرُّفَة، بالتخفيف، مثل الثُّبَةِ والقُلَةِ، قال: وهذا هو المشهور، قال: وذكرها ابن السكيت في أَمثاله فقال أَغنى عن ذلك من التُّفَة عن الرُّفَه، بالتخفيف لا غير وبالهاء الأَصلية؛ وأَنشد ابن فارس شاهداً على تخفيف التُّفَة والرُّفَة: غَنِينا عن وِصالِكُمُ حَدِيثاً،
كما غَنِيَ التُّفاتُ عن الرُّفاتِ
وأَنشد أَبو حنيفة في كتاب النبات يصف ظَليماً:
حَبَسَتْ مَناكِبُه السَّفَا، فكأَنَّه
رُفَةٌ بأَنْحِيةِ المَداوِس مُسْنَدُ
شبَّه ما أَضافت الريحُ إِلى مَناكِبه وهو حاضن بيضه لا يبرح بالتبن المجموع في ناحية البَيْدر، وأَنحية: جمع ناحية مثْل واد وأَودية، قال: وجمع فاعل على أَفعلة نادر.

##### Türkçe

**تَفِهَ** şey **يَتْفَهُ** **تَفَهاً** ve **تُفوهاً** ve **تَفاهةً**: azaldı ve değersizleşti;
o hâlde o **تَفِهٌ** ve **تافِهٌ**’dir. Ve **رجل تافِهُ العقْل** yani onunki azdır. Ve **التافِهُ**: hakir
az; ve denildi: değersiz az. Ve hadiste: denildi: ey Allah’ın Resûlü, **الرُّوَيْبِضة** nedir?
dedi: **الرجل التافهُ** umûmun işi hakkında konuşur; dedi: **التافه** hakir
değersizdir. Ve Abdullah b. Mes‘ûd hadîsinde ve Kur’ân’ı zikretti: **لا يَتْفَهُ** ve
**لا يَتَشانُّ**; **يَتَشانُّ**: **الشَّنّ**’den eskir; ve çok tekrar etmekten
eskimez, **الشَّنّ**’dendir; o da eski kırba, ve onun sözü **لا يَتْفَهُ** ise **الشيء
التافه**’dendir; o da değersiz hakirdir. Ve hadiste: el, **الشيء
التافِهِ**’de kesilmezdi; ve ondan İbrâhîm’in sözü: kölenin şehâdeti **في الشيء التافِهِ**’de câiz olur; İbn
Berrî dedi: onun şahidi şairin sözüdür:
لا تُنْجِز الوَعْدَ إِنْ وَعَدْإِنْ
أََعْطَيْتَ، أَعْطَيْتَ تافهاً نَكِدا
Ve **الأَطعمةُ التَّفِهة**: tatlılık yahut ekşilik yahut
acı tadı olmayanlardır; ve onlardan kimisi ekmek ve eti onlardan kılar. Ve **تَفِهَ الرجلُ** **تُفوهاً**, o hâlde o **تافِهٌ**’dir:
ahmak oldu.

Ve **التُّفَةُ**:
yerin keçisi; ve o ayrıca hor görülen kadındır; ve ikisinde de bilinen **التُّفَّةُ**’dir;
Araplar der: **اسْتَغْنَتِ التُّفَّةُ عن الرُّفَّة**; **الرُّفَّة**: saman; çünkü o
et yer; yırtıcı iken; Ebû Hanîfe’den onun yıldızları (mevsimleri) hakkında; İbn
Berrî dedi: ve doğru olan **تُفَةٌ** ve **رُفَةٌ**’dir; Cevherî’nin **رفه** faslında zikrettiği gibi; çünkü o dedi:
**التُّفَة** ve **الرُّفَةٌ**; sonunda durulduğunda **الهاء** ile (okunan) **التاء** iledir; dedi: ve bunu İbn Cinnî de
İbn Düreyd’den ve başkasından zikretti. Ve denilir: **التُّفَة** ve **الرُّفَة**, hafifletmeyle, **الثُّبَةِ**
ve **القُلَةِ** gibi; dedi: ve bu meşhur olandır; dedi: ve onu İbn Sikkît emsâlinde zikretti de dedi:
**أَغنى عن ذلك من التُّفَة عن الرُّفَه**, hafifletmeyle başka değil ve aslî
**الهاء** ile; ve İbn Fâris, **التُّفَة** ve **الرُّفَة**’nin hafifletilmesine şahit olarak şunu inşâd etti:
غَنِينا عن وِصالِكُمُ حَدِيثاً،
كما غَنِيَ التُّفاتُ عن الرُّفاتِ
Ve Ebû Hanîfe, Kitâbü’n-nebât’ta bir devekuşunu vasfederek inşâd etti:
حَبَسَتْ مَناكِبُه السَّفَا، فكأَنَّه
رُفَةٌ بأَنْحِيةِ المَداوِس مُسْنَدُ
Rüzgârın onun omuzlarına kattığını, o yumurtasını kucaklamış, ayrılmıyorken, harman yerinin bir yanında toplanmış samanla benzetti; ve **أَنحية**: **ناحية**’nin çoğuludur; **واد** ve **أَودية** gibi; dedi: ve **فاعل**’in **أَفعلة** üzerine çoğulu nadirdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت ف ه * * التَّافِهُ * الحقير اليسير وقد * تَفِهَ * من باب طرب وفي الحديث في ذكر القرآن ﴿لا يتفه ولا يتشان﴾ قلت لا يتفه أي لا يصير حقيرا ولا يتشان أي لا يخلق على كثرة الرد من قولهم تشانت القربة أي أخلقت وصارت شنا

##### Türkçe

* ت ف ه * * **التَّافِهُ** * değersiz, az olan; ve **تَفِهَ** (طرب بابından). Hadiste, Kur’ân’ın zikrinde: { لا يتفه ولا يتشان }. Dedim: **لا يتفه** yani değersiz olmaz; **ولا يتشان** yani çokça geri çevirmek üzerine eskimez; onların “**تشانت القربة**” sözünden: yani eskidi ve **شنا** oldu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( تَفِهَ ) الشَّيءُ ، ( كفَرِحَ ، تَفَهاً ) ، بالتَّحْرِيكِ على القِياسِ ، ( وتُفوهاً ) ، بالضَّمِّ ، وتَفاهةً : ( قلَّ وخَسَّ ) ، فهو تَفِهٌ وتافِهٌ .
( و ) تَفِهَ ( فلانٌ تُفُوهاً ) : ) إذا ( حَمُقَ ) .
( ورجُلٌ تافِهُ العَقْلِ : قَلِيلُه .
( وكنَصَرَ وسَمِعَ : غَثَّ . وفي حدِيثِ ) عبدِ اللَّهِ ( بنِ مَسْعودٍ ) ، رضِيَ اللَّهُ عنه : ( ( القُرآنُ لا يَتْفَهُ ولا يَنْتانُ ) ) ، ) كذا في النُّسخِ ، وفي الصِّحاحِ : لا يَتَشانُّ ، وهو الصَّوابُ ، ( أَي لا يَغَثُّ ولا يَخْلُقُ ) ، أَي لا يَبْلَى من كثْرَةِ التَّرْدادِ ، من الشّنِّ وهو السِّقاءُ الخَلَق ؛ وقَوْلُه : لا يَتْفَهُ هوَ مِن الشيءِ التافِهِ ، وهو الشيءُ الخَسِيسُ الحقِيرُ ، هكذا هو مَفْهومُ سِياقِ الجوْهرِيِّ .
( والأَطْعِمَةُ التَّفِهَةُ ) ، كفَرِحَةٍ : ( ما ليسَ له ) ، كذا في النُّسخِ والصَّوابُ : ما ليس لها ، ( طَعْمُ حَلاوَةٍ أَو حُموضَةٍ أَو مَرارَةٍ ، ومنهم مَنْ يَجْعَلُ الخُبْزَ واللّحْمَ منها .
( و ) أَبو النَّضْر محمدُ بنُ عليِّ بنِ الحُسَيْنِ ( بنِ تافِهٍ ) السَّمَرْقَنْدِيُّ ، ( مُحدِّثٌ ) ، وابْنُه أَحمدُ الكاتِبُ سَمِعَ منه الإدْرِيسي .
( وناقَةٌ مُتْفَهَةٌ ، كمُكْرَمَةٍ ) ، وبخطِّ الصَّاغاني كمُعَظَّمَةٍ : ( ذَلُولٌ .
( والتُّفَهُ ، كثُبَةٍ ) ، بالتَّخْفِيفِ والمَشْهورُ فيه التَّشْديدُ : ( عَناقُ الأرضِ فارِسِيَّتُه سِياهْ كُوشْ ) .
( ويَقولُونَ في المَثَلِ : اسْتَغْنَتِ التُّفَةُ عن الرُّفَّةِ ، ذَكَرَه أَبو حَنيفَةَ في كتابِ الأَنْواء .
قالَ ابنُ بَرِّي : والصَّحيحُ تُفَةٌ ورُفَةٌ ، كما ذَكَرَه الجوْهرِيُّ في فصْلِ رَفَهَ بالتاءِ التي يُوقَفُ

عليها بالهاءِ ؛ قالَ : وكَذلِكَ ذَكَرَه ابنُ جنِّي عن ابنِ دُرَيْدٍ وغيرِه .
وقالَ ابنُ السِّكِّيت في أَمْثالِهِ : هُما بالتَّخْفِيفِ لا غَيْر ، وبالهاءِ الأَصْلِيّة ؛ وأَنْشَدَ ابنُ فارِسَ شاهداً على تَخْفِيفِهما :
غَنِينا عن وِصالِكُمُ حَدِيثاً كما غَنِيَ التُّفاتُ عن الرُّفاتِ وممَّا يُسْتدركُ عليه :
التافِهُ : الحَقِيرُ اليَسِيرُ .
وقيلَ : الخسِيسُ القَليلُ ؛ وبه فُسِّرَ حدِيثُ الرُّوَيْبِضَة ؛ قالَ : هو الرجُلُ التافِهُ يَنْطقُ في أَمْرِ العامَّةِ ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي :
لا تُنْجِز الوَعْدَ إنْ وَعَدْتَ وإنْأَعْطَيْتَ أَعْطَيْتَ تافِهاً نَكِدا ( ع 2 ) والتُّفَةُ ، كثُبَةٍ : المرأَةُ المَحْقُورَةُ .
وأَتْفَه في عَطائِهِ : قَلَّلَهُ .
وتافه : لَقَبُ أَبي القاسِمِ الفَضْلِ بنِ محمدٍ الأصْبهانيّ حَدَّثَ عن أَبي بَكْرِ بنِ أَبي عليَ وطَبَقَتِه ، وكان مُكْثِراً .

##### Türkçe

: (**تَفِهَ**) şey, ( **كفَرِحَ** , **تَفَهاً** ) , hareke ile kıyasa göre, ( **وتُفوهاً** ) , zamme ile, ve **تَفاهةً** : ( az oldu ve değersizleşti ) ; artık o **تَفِهٌ** ve **تافِهٌ**’dir.
( Ve ) **تَفِهَ** ( falan **تُفُوهاً** ) : ( eğer ( ahmaklaştı ) ise ).
( Ve aklı **تافِهُ** olan bir adam: onun azıdır.
( Ve **كنَصَرَ** ve **سَمِعَ** gibi: **غَثَّ**. Ve ( **عبدِ اللَّهِ** ( **بنِ مَسْعودٍ** )’un, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: ( ( **القُرآنُ لا يَتْفَهُ ولا يَنْتانُ** ) ) , ) nüshalarda böyle; ve **الصِّحاح**’ta: **لا يَتَشانُّ**; ve o doğrudur; ( yani: ne tatsızlaşır ne de eskir ) , yani çokça tekrar sebebiyle yıpranmaz; **الشّنِّ**’den, o da eski kırba demektir; ve onun sözü: **لا يَتْفَهُ**; o, **الشيءِ التافِهِ**’dendir; o da değersiz hakir şeydir; işte bu, **الجوْهرِيِّ**’nin siyakının mefhumu budur.
( Ve **الأَطْعِمَةُ التَّفِهَةُ** ) , **كفَرِحَةٍ** gibi: ( onun yoktur ) , nüshalarda böyle; doğrusu: onun yoktur (dişil), ( tatlılık yahut ekşilik yahut acılık tadı; ve onlardan kimi ekmeği ve eti ondan sayar.
( Ve ) **أَبو النَّضْر محمدُ بنُ عليِّ بنِ الحُسَيْنِ** ( **بنِ تافِهٍ** ) **السَّمَرْقَنْدِيُّ** , ( bir muhaddistir ) ; ve oğlu **أَحمدُ الكاتِبُ** ondan işitti; **الإدْرِيسي** (de ondan işitti).
( Ve **ناقَةٌ مُتْفَهَةٌ** , **كمُكْرَمَةٍ** gibi ) , ve **الصَّاغاني**’nin hattında **كمُعَظَّمَةٍ** gibi: ( uysal.
( Ve **التُّفَهُ** , **كثُبَةٍ** gibi ) , tahfif ile; meşhur olan onda teşdiddir: ( yerin **عَناقُ**’u; onun Farsçası **سِياهْ كُوشْ**’tur ).
( Ve meselde derler: **اسْتَغْنَتِ التُّفَةُ عن الرُّفَّةِ**; onu **أَبو حَنيفَةَ** **كتابِ الأَنْواء**’da zikretti.
**ابنُ بَرِّي** dedi: ve doğru olan **تُفَةٌ** ve **رُفَةٌ**’dir; **الجوْهرِيُّ**’nin **رَفَهَ** faslında, üzerinde durulunca **الهاءِ** ile durulan **التاءِ** ile zikrettiği gibi; dedi ki: ve yine böylece onu **ابنُ جنِّي** **ابنِ دُرَيْدٍ**’den ve başkasından zikretti.
Ve **ابنُ السِّكِّيت** **أَمْثالِهِ**’nde dedi: ikisi tahfif iledir, başka değil; ve aslî **الهاءِ** iledir; ve **ابنُ فارِسَ** ikisinin tahfifine şahit olarak inşad etti:
غَنِينا عن وِصالِكُمُ حَدِيثاً كما غَنِيَ التُّفاتُ عن الرُّفاتِ وممَّا يُسْتدركُ عليه :
**التافِهُ** : hakir, az.
Ve denildi: değersiz, az; ve onunla **حدِيثُ الرُّوَيْبِضَة** tefsir edildi; dedi ki: o, **الرَّجُلُ التافِهُ**’dir; avamın işi hakkında konuşur; ve **ابنُ بَرِّي** inşad etti:
لا تُنْجِز الوَعْدَ إنْ وَعَدْتَ وإنْأَعْطَيْتَ أَعْطَيْتَ تافِهاً نَكِدا ( ع 2 ) Ve **التُّفَةُ** , **كثُبَةٍ** gibi: hakir görülen kadın.
Ve **أَتْفَه** onun عطائinde: onu azalttı.
Ve **تافه**: **أَبي القاسِمِ الفَضْلِ بنِ محمدٍ الأصْبهانيّ**’nin lakabıdır; **أَبي بَكْرِ بنِ أَبي عليَ**’den ve onun tabakasından rivayet etti; ve çok rivayet eden idi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَفِهَ
1 تَفِهَ فاه تف تفه تفة وفى , aor. تَفَهَ , (S, Mgh, Msb, K,) inf. n. تَفَهٌ, (JK, Msb, K, TA,) or تَفْهٌ, (Mgh, CK,) and تُفُوهٌ (K) and تَفَاهَةٌ, (Msb, TA,) or this last is a mistake; (Mgh;) and تَفَهَ, aor. تَفِهَ , inf. n. تُفُوهٌ; (JK;) It (a thing, JK, Mgh, Msb) was, or became, paltry, sorry, mean, contemptible, or inconsiderable; (JK, S, Mgh, Msb;) and little, or small, in quantity or number. (JK, S, K.) ― -b2- تَفِهَ, aor. تَفَهَ , inf. n. تُفُوهٌ, He (a man) was, or became, stupid, or foolish. (JK, K.) And تَفِهَتْ نَفْسُهُ His mind became weak. (JK.) ― -b3- تَفَهَ, aor. تَفُهَ ; and تَفِهَ, aor. تَفَهَ ; He, or it, was, or became, lean, or meagre; syn. غَثَّ. (K.) It is said in a trad. (S, K) of Ibn-Mes'ood, (K,) القُرْآنُ لَا يَتْفَهُ وَلَا يَتَشَّانُ, (S, K, [in the CK, erroneously, يُتْفَهُ and يُتَشانُّ, and in some copies of the K, for the latter is put ينتان,]) i. e. لَا يَغِثُّ وَ لَا يَخْلَقُ (assumed tropical:) [The Kur-لn will not become meagre, nor will it become worn out]: (K: [in the CK, erroneously, لا يُغَثُّ و لا يُخْلَقُ:]) it is implied by the context in the S, that لا يتفه means will not become paltry, or mean: لايتشانّ means will not become worn out by reason of much repetition; from شَنُّ signifying “ a wornout water-skin. ” (TA.)

اتفه فِى عَطَائِهِ
4 اتفه فِى عَطَائِهِ ذ [He was paltry, sorry, mean, or niggardly, in his gift;] he made his gift little, or small. (TA.)

تَفِهٌ
تَفِهٌ فاه تف تفه تفة وفى : see تَافِهٌ. ― -b2- Also Insipid; tasteless; and so ↓ تَافِهٌ. (KL.) You say أَطْعِمَةٌ تَفِهَةٌ Kinds of food having no taste of sweetness, or of sourness, or of bitterness; and some include bread and flesh-meat among these. (K.)

تَافِهٌ
تَافِهٌ تافه تافة (S, Mgh, Msb, KL, TA) and ↓ تَفِهٌ (Mgh, KL, TA) applied to a thing, (JK, Mgh, Msb,) and the former to a man also, (TA,) Paltry, sorry, mean, contemptible, or inconsiderable: (JK, S, Mgh, Msb, KL, TA:) and little, or small, in quantity or number. (JK, S, TA, and KL in explanation of the former.) ― -b2- تَافِهُ العَقْلِ A man having little sense, or intellect; (TA;) stupid, or foolish. (JK.) ― -b3- See also تَفِهٌ. ― -b4- تَافِهٌ also signifies Afflicted, or distressed, by reason of disease and fatigue. (JK.)

مُتَفَّهَةٌ
مُتَفَّهَةٌ متفهه متفهة ; (JK, TA;) so in the handwriting of Sgh; in the K, مُتْفَهَةٌ; (TA;) Easy, submissive, or tractable; applied to a she-camel. (JK, K.)

##### Türkçe

تَفِهَ
1 **تَفِهَ** فاه تف تفه تفة وفى, muzâri‘ı **تَفَهَ**, (S, Mgh, Msb, K,) mastarı **تَفَهٌ**, (JK, Msb, K, TA,) yahut **تَفْهٌ**, (Mgh, CK,) ve **تُفُوهٌ** (K) ve **تَفَاهَةٌ**, (Msb, TA,) yahut bu sonuncusu bir hatadır; (Mgh;) ve **تَفَهَ**, muzâri‘ı **تَفِهَ**, mastarı **تُفُوهٌ**; (JK;) O (bir şey, JK, Mgh, Msb) değersiz, kötü, bayağı, hakir, yahut önemsiz oldu veya oldu hâle geldi; (JK, S, Mgh, Msb;) ve miktar yahut sayı bakımından az, yahut küçük oldu. (JK, S, K.) ― -b2- **تَفِهَ**, muzâri‘ı **تَفَهَ**, mastarı **تُفُوهٌ**, O (bir adam) ahmak, yahut budala oldu veya oldu hâle geldi. (JK, K.) Ve **تَفِهَتْ نَفْسُهُ** Onun zihni zayıf oldu. (JK.) ― -b3- **تَفَهَ**, muzâri‘ı **تَفُهَ**; ve **تَفِهَ**, muzâri‘ı **تَفَهَ**; O, yahut o (şey), zayıf, yahut cılız oldu veya oldu hâle geldi; eş anlamlısı **غَثَّ**. (K.) İbn-Mes‘ûd hakkında bir rivayette (S, K) şöyle denilmiştir, (K,) **القُرْآنُ لَا يَتْفَهُ وَلَا يَتَشَّانُ**, (S, K, [CK’de yanlış olarak **يُتْفَهُ** ve **يُتَشانُّ**, ve K’nın bazı nüshalarında ikincisi yerine **ينتان** konmuştur,]) yani **لَا يَغِثُّ وَ لَا يَخْلَقُ** (mecaz kabul edilerek:) [Kur’ân cılızlaşmayacak, ve yıpranmış olmayacaktır]: (K: [CK’de yanlış olarak **لا يُغَثُّ و لا يُخْلَقُ**:]) S’deki bağlamdan, **لا يتفه**’nin “değersiz, yahut bayağı olmayacak” demek olduğu anlaşılır: **لايتشانّ** “çok tekrar sebebiyle yıpranmış olmayacak” demektir; “yıpranmış su tulumu” anlamına gelen **شَنُّ**’dan. (TA.)

اتفه فِى عَطَائِهِ
4 **اتفه فِى عَطَائِهِ** ذ [O, bağışında değersiz, kötü, bayağı, yahut cimri idi;] bağışını az, yahut küçük yaptı. (TA.)

تَفِهٌ
**تَفِهٌ** فاه تف تفه تفة وفى: **تَافِهٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca tatsız; lezzetsiz; ve böylesi ↓ **تَافِهٌ**. (KL.) **أَطْعِمَةٌ تَفِهَةٌ** dersin: tatlılığın, yahut ekşiliğin, yahut acılığın tadı olmayan yiyecek türleri; ve bazıları ekmek ile et yemeğini bunların arasına dâhil eder. (K.)

تَافِهٌ
**تَافِهٌ** تافه تافة (S, Mgh, Msb, KL, TA) ve ↓ **تَفِهٌ** (Mgh, KL, TA) bir şeye nispetle, (JK, Mgh, Msb,) ve birincisi bir adama da, (TA,) Değersiz, kötü, bayağı, hakir, yahut önemsiz: (JK, S, Mgh, Msb, KL, TA:) ve miktar yahut sayı bakımından az, yahut küçük. (JK, S, TA, ve KL birincinin açıklamasında.) ― -b2- **تَافِهُ العَقْلِ** Az anlayışlı, yahut akıllı bir adam; (TA;) ahmak, yahut budala. (JK.) ― -b3- Ayrıca **تَفِهٌ**’e bak. ― -b4- **تَافِهٌ** ayrıca hastalık ve yorgunluk sebebiyle musibetli, yahut sıkıntılı anlamına gelir. (JK.)

مُتَفَّهَةٌ
**مُتَفَّهَةٌ** متفهه متفهة; (JK, TA;) Sgh’nin yazısında böyledir; K’da **مُتْفَهَةٌ**; (TA;) Kolay, boyun eğen, yahut uysal; dişi deveye nispetle. (JK, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَفِهَ
تَفِهَ A ( n. ac. تَفَه 4 ),
a.  Was insipid, weak, foolish,

b.  Was small, paltry, insignificant.

تَفُهَ
تَفُهَ U ( n. ac. تُفُوْه 27 ),
a.  Was thin, meagre.

تَفْه
تَفْه 1 ,  تَفِه 5 ,
a.  Insipid.

b.  see 21 (a) .

تَاْفِه
تَاْفِه 21 ,
a.  Small, paltry, insignificant.

b.  Distressed.

تَفَّاْهَة
تَفَّاْهَة 28t ,
a.  Insipid ( food ).

##### Türkçe

تَفِهَ
**تَفِهَ** A (isim-fiil: **تَفَه** 4),
a. Tatsız, zayıf, ahmak idi,

b. Küçük, değersiz, önemsiz idi.

تَفُهَ
**تَفُهَ** U (isim-fiil: **تُفُوْه** 27),
a. İnce, cılız idi.

تَفْه
**تَفْه** 1, **تَفِه** 5,
a. Tatsız.

b. 21 (a)’ya bak.

تَاْفِه
**تَاْفِه** 21,
a. Küçük, değersiz, önemsiz.

b. Sıkıntıya düşmüş.

تَفَّاْهَة
**تَفَّاْهَة** 28t,
a. Tatsız (yiyecek).
