# تفه — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%81%D9%87/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تفه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%81%D9%87.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: تفه

ه ت ف
هتف ، هفت ، تفه
استعمل من وجوهه : هتف ، هفت ، تفه .
هتف : قال الليث : الهَتْف : الصوتُ الشديد . تقول : هَتَفَ يهتِفُ هَتْفاً . والحمامةُ تهْتِفُ . والهُتَاف : الصوت ، وسمعتُ هاتِفاً يَهتِف : إذا كنتَ تسمَع الصّوت ولا تُبصر أحَداً .
قال أبو زيد : يقال : هَتفتُ بفلانٍ : أي دَعَوْتُه ، وهَتَفْتُ بفلانٍ : أي مَدَحْته ، وفلانةُ يُهتَفُ بها : أي تُذكر بجَمالٍ .
هفت : قال الليث : الهَفْتُ : تساقُط الشيء قِطْعةً بعد قطعة كما يَهفِتُ الثلْجُ ، ونحو ذلك .
وقال الراجز :
كأنّ هَفْتَ القِطْقِطِ المنْثورِ
ويقال : تهافتَ القومُ تهافُتاً إذا تساقطوا مَوْتاً ، وتهَافتَ الثوبُ : إذا تساقط بِلًى . وتهافتَ الفَراشُ في النار : إذا تساقط .
وقال الراجز يصف فَحْلاً :
يَهفِتُ عنه زَبَداً وبَلْغمَا
قلتُ : والهَفْتُ من الأرض مثلُ الهَجْل ، وهو الجو المطمئنّ في سَعَة .
وسمع أعرابياً يقول : رأيتُ جمالاً يتهادَرْن في هذاك الهَفْتِ ، وأشار إلى جَو من الأرض واسِعٍ وكلامٌ هَفت : إذا كثر بلا رويَّة فيه .
والهَفْتُ من المطر : الذي يُسرع انهلالُه .
قال الليث : حَبٌّ هَفُوت : إذا صار إلى أسفَلِ القِدْر وانتفخ سريعاً .
وقال ابن الأعرابي : الهَفْتُ : الحُمْقُ الجيّد .
ورَوَى أبو عبيد عن الأحمر أنه قال : الهفَات : اللَّفات من الرجال : الأحمق .
تفه : قال الليث : التافِه : الشيء الخسيس القليل . وقد تَفِه الشيء يتْفَه تَفَهاً فهو تافِه وتفِه . ورجلٌ تافِه العَقْل : أي قليله .
وفي حديث ابن مسعود ووصفِه القرآن : ( إنه لا يَتْفَه ولا يتشانُّ ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو في قوله : لا يتفَه : هو من الشيء التافه ، وهو الخسيس الحقير ، ومنه قول إبراهيم : تجوز شهادة العَبد في الشيء التافه .
وقوله : ولا يتشانّ : أي لا يخلق على كثرة التَّرْداد من الشَّنّ : وهو السِّقاء الْخَلَق ، والأطعمة التَّفِهةُ : التي ليس لها حلاوة مَحْضَة ، ولا حُمُوضة خالصةٌ ولا مرارةٌ ، ومن الناس من يجعل الخُبزَ واللحم منها .

### Türkçe

ه ت ف
**هتف** , **هفت** , **تفه**
Şu vecihlerinden kullanıldı: **هتف** , **هفت** , **تفه** .

**هتف** : Leys dedi: **الهَتْف**: şiddetli sestir. Dersin ki: **هَتَفَ يهتِفُ هَتْفاً**. Ve güvercin **تهْتِفُ**. Ve **الهُتَاف**: sestir; ve “**هاتِفاً يَهتِف** işittim” (denir): sen sesi işitiyor da kimseyi görmüyor olduğun zaman.

Ebû Zeyd dedi: denir ki: **هَتفتُ بفلانٍ**: yani onu çağırdım; ve **هَتَفْتُ بفلانٍ**: yani onu övdüm; ve falanca kadın **يُهتَفُ بها**: yani güzellikle anılır.

**هفت** : Leys dedi: **الهَفْتُ**: şeyin parça parça, parça ardından parça dökülmesidir; karın **يَهفِتُ** etmesi gibi ve bunun benzeri.

Râciz dedi:
Sanki saçılmış **القِطْقِطِ**’in **هَفْتَ**’i

Ve denir ki: kavim **تهافتَ** eder, **تهافُتاً**: öldürülme olarak döküldükleri zaman; ve elbise **تهَافتَ** eder: eskime olarak döküldüğü zaman. Ve kelebekler ateşte **تهافتَ** eder: döküldükleri zaman.

Râciz, bir damızlık erkeği vasfederek dedi:
Ondan köpük ve balgamı **يَهفِتُ**

Dedim ki: ve yerden **الهَفْتُ**, **الهَجْل** gibidir; o, genişlik içinde alçak (çukur) olan çöldür.

Ve bir bedevîyi işittim, diyordu: “Bu **الهَفْت**’te develer gördüm, birbirini izleyerek iniyorlar”; ve yerden geniş bir çukura işaret etti. Ve **كلامٌ هَفت**: içinde düşüncesizce çoğaldığı zaman.

Ve yağmurdan **الهَفْتُ**: boşalmasının hızlandığıdır.

Leys dedi: **حَبٌّ هَفُوت**: tencerenin altına indiği ve çabucak kabardığı zaman.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **الهَفْتُ**: iyi ahmaklıktır.

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den rivayet etti; dedi ki: **الهفَات**: erkeklerden **اللَّفات**: ahmaktır.

**تفه** : Leys dedi: **التافِه**: değersiz az şeydir. Ve şey **تَفِه** eder, **يتْفَه** , **تَفَهاً**; o hâlde o **تافِه** ve **تفِه**’dir. Ve **رجلٌ تافِه العَقْل**: yani az akıllı.

İbn Mes‘ûd hadîsinde ve onun Kur’ân’ı vasfetmesinde: “(O, **يَتْفَه** etmez ve **يتشانُّ** etmez.)”

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr, “**لا يتفَه**” sözü hakkında dedi: o, **الشيء التافه**’dendir; o da değersiz, hakir olandır. Ve ondan İbrâhîm’in sözü: kölenin şahitliği **الشيء التافه**’de caiz olur.

Ve onun sözü: “**ولا يتشانّ**”: yani **الشَّنّ**’den, o da eski kırba olan **السِّقاء الْخَلَق**’tan, çok tekrar sebebiyle eskimez. Ve **الأطعمة التَّفِهةُ**: kendilerinde saf bir tatlılık, ne hâlis bir ekşilik ne de acılık olmayanlardır; ve insanlardan kimisi ekmeği ve eti onlardan kılar.
