# تقد (ت-ق-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%82%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ق - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التِقْدَةُ: بكسر التاء: الكُزْبرة.

##### Türkçe

**التِقْدَةُ**: **التاء**’nın kesresiyle: **الكُزْبرة**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق د ت
قتد ، تقد : ( مستعملان ) .
قتد : قال الليث : القَتَدُ : من أَدَوات الرَّحْل والجميع القُتود والأقتاد .
قلت : وَالقَتادُ : شجرٌ ذو شوك لا تأكله الإبل إلا في عام جِدْبٍ ، فيجيء الرجل ويُضرِم فيه النارَ حتى يحترق شوكُه ، ثم يُرعيه إِبلَه ، ويُسَمّى ذلك التَّقتيد . وقد قتّدَ القَتَادَ ، إذا لَوّح أطرافه بالنار .
وقال الشاعر يصف إبله وسقيَه أَلْبانَها الناسَ في سنة الْمَحْل :
وتَرَى لها زمنَ القتاد على الثّرى
رَخَماً ولا يَحيا لها فُصُلُ
وقوله : ترى لها ( رَخَماً على الثَّرَى ) يعني الرّغّوة شَبّهها في بياضها بالرّخَم ، وهي طير بِيض .
وقوله : ( ولا يَحيا لها فُصُلٌ ، لأنّه يؤثِر بأَلْبانها أَضيافَه ويَنحَرُ فُصْلانها ولا يقتنيها إلى أن يُحيِيَ الناسَ .
وقُتَائِدَةُ جبَل وتَقْتُدُ : اسم رَكيّة بعينها ، ومنه قول الراجز :
وذكرَتْ تَقْتُدَ بَرْدَ مائها
نصب بَرَدَ ، لأنّه جعله بدلاً من تَقْتُد .
تقتد : أبو العباس عن ابن الأعرابي : التِقْدة : الكُزبرة ، وَالنِقْدة بالنون : الكَرَوْيا .

##### Türkçe

ق د ت
**قتد** , **تقد**: (ikisi de kullanımdadır).

**قتد**: Leys dedi: **القَتَدُ**: semerin aletlerindendir; çoğulu **القُتود** ve **الأقتاد**’dır.
Dedim: **القَتادُ**: dikenli bir ağaçtır; develer onu ancak kıtlık yılında yer; bunun üzerine adam gelir, onda ateş yakar da dikenleri yanıncaya kadar (yakıp) onu yakar; sonra onu develerine otlatır; buna **التَّقتيد** denir. Ve **قتّدَ القَتَادَ** (yani) uçlarını ateşle kavurduğu zaman (denir).

Şair, develerini ve kıtlık yılında onların sütlerini insanlara içirmesini vasfederek dedi:
وتَرَى لها زمنَ القتاد على الثّرى
رَخَماً ولا يَحيا لها فُصُلُ

Onun sözü: “**رَخَماً على الثَّرَى** görürsün” yani köpüğü (kastediyor); beyazlığında onu **الرّخَم**’a benzetti; o, beyaz (renkli) bir kuştur.
Onun sözü: “**ولا يَحيا لها فُصُلٌ**”, çünkü sütleriyle misafirlerini tercih eder ve yavrularını boğazlar; insanları yaşatıncaya kadar onları edinmez.

**قُتَائِدَةُ** bir dağdır; **تَقْتُدُ**: belirli bir kuyunun adıdır; ondan, recez söyleyenin sözü:
وذكرَتْ تَقْتُدَ بَرْدَ مائها
**بَرَدَ**’ı nasbetti; çünkü onu **تَقْتُد**’dan بدل kıldı.

**تقتد**: Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: **التِقْدة**: kişniştir; **النِقْدة** (başında **النون** ile): karavyadır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والقاف وما يثلثهما)
(تقن) التاء والقاف والنون أصلان: أحدهما إحكام الشّيء، والثاني الطين والحَمْأة.‏
فالقول الأوّل أتقَنْت الشّيء أحكَمْتُه. ورجل تقن(1): حاذقٌ. وابن تِقْن: رجلٌ كان جيّد الرّمي يُضْرَبُ به المَثَل. قال:‏
* يرمي بها أرمَى من ابن تِقْنِ(2) *‏
وأمّا الحمأة والطين فيقال: تَقَّنُوا أرضَهُم، إذا أصلحوها بذلك، وذلك هو التِّقْن.‏
(تقد) التاء والقاف والدال. يقولون التَِّقْدة(3) نبت. وهذا وشِبْهه مما لا يعرَّجُ عليه.‏
--------------ــ
(1) يقال تقن، بالكسر، وتقن كحذر. وفي الأصل: "أتقن" تحريف، صوابه في المجمل.‏
(2) أوله في الأصل: "أرمي بها"، صوابه في المجمل واللسان (تقن).‏
(3) بكسر التاء وفتحها، وكفرحة، وهي الكسبرة، أو الكروياء. وفي المجمل: "التقدة بقلة وهي الكسبرة".‏

ـ

##### Türkçe

(تاء ve قاف ve onların üçüncüsü olan harflerin bâbı)
(**تقن**) **التاء** ve **القاف** ve **النون** iki asıldır: birincisi şeyin sağlamlaştırılması, ikincisi çamur ve balçıktır.
Birinci söz ise: **أتقنتُ الشيء**; onu sağlamlaştırdım. Ve **تقن** adam: mahir. Ve **ابن تِقْن**: atışı iyi olan bir adam; onunla mesel vurulur. Dedi ki:
* onunla atar; **ابن تِقْن**’den daha iyi atan *
Balçık ve çamura gelince, denilir: **تَقَّنُوا أرضَهُم**; onu bununla ıslah ettikleri zaman; ve işte o **التِّقْن**’dir.
(**تقد**) **التاء** ve **القاف** ve **الدال**. Derler: **التَِّقْدة** bir bitkidir. Bu ve benzeri, kendisine dönülmeyen şeylerdendir.
--------------ــ
(1) Denilir: **تقن**; kesre ile; ve **تقن**; **حذر** gibi. Asılda: “**أتقن**” bir tahriftir; doğrusu **المجمل**’de böyledir.
(2) Asılda başı: “**أرمي بها**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’da (**تقن**) böyledir.
(3) **التاء**’nın kesresiyle ve fethasıyla; ve **فرحة** gibi; o, kişniştir; yahut karavya. **المجمل**’de: “**التقدة** bir ottur ve o kişniştir.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ابن سيده: التِّقْدَةُ، بكسر التاء، والتَّقْدَةُ؛ الأَخيرة عن الهروي: الكُسْبَرَةُ. والتقدة: الكَرَوْياءُ؛ وفي حديث عطاء: وذكر الحبوب التي تجب فيها الصدقة وعدّ التَّقْدَة هي الكُزْبَرَةُ؛ وقيل: الكرويا، وقد تفتح التاء وتكسر القاف؛ وقال ابن دريد: هي التِّقْرِدَةُ، وأَهل اليمن يسمون الأَبزار التِّقْرِدَةَ. والتَّقِيدَةُ: موضع.

##### Türkçe

İbn Sîde: **التِّقْدَةُ**, **التاء**’nın kesresiyle, ve **التَّقْدَةُ**; sonuncusu Herevî’den: **الكُسْبَرَةُ**. Ve **التقدة**: **الكَرَوْياءُ**; Atâ’nın hadisinde: sadakanın vacip olduğu taneleri andı ve **التَّقْدَة**’yi saydı; o, **الكُزْبَرَةُ**’dir; ve denildi ki: **الكرويا**; ve **التاء** fetha yapılabilir ve **القاف** kesre yapılabilir; İbn Düreyd dedi ki: o, **التِّقْرِدَةُ**’dir, ve Yemen ehli baharatları **التِّقْرِدَةَ** diye adlandırır. Ve **التَّقِيدَةُ**: bir yer.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

التقدة، بالكسر وتفتح مع كسر القاف، الأخيرة عن الهروي: الكزبرة واالكروياء، حكاه ثعلب عن ابن الأعرابي، ذكره بعد ذكره التقدة، بمعنى الكزبرة، وصوبها الأزهري. وذكره الأزهري في النون أيضا فقال: والنقدة: الكروياء. ومما يستدرك عليه: التقيدة موضع في بادية اليمامة.

##### Türkçe

**التقدة**, kesre iledir; **القاف**’ın kesresiyle birlikte fetha da yapılır; sonuncusu Herevî’den: **الكزبرة** ve **الكروياء**; bunu Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den hikâye etti; onu, **التقدة**’yi zikrettikten sonra zikretti; **الكزبرة** mânâsında; ve Ezherî onu doğru buldu. Ve Ezherî onu **النون**’da da zikretti; şöyle dedi: ve **النقدة**: **الكروياء**. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **التقيدة** Yemâme badiyesinde bir yerdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تِقْدَةٌ
تِقْدَةٌ أقاد قاد قد قدا قدي تقده تقدة وقد (JK, S, L, K) and تَقْدَةٌ (Hr, L, K) and تَقِدَةٌ (JK, L) Coriander-seed; syn. كُزْبَرَةٌ. (IAar, JK, S, L, K.) ― -b2- And Caraway-seed; syn. كَرَوْيَآء. (IAar, Th, L, K.)

##### Türkçe

**تِقْدَةٌ**
**تِقْدَةٌ**: **أقاد** **قاد** **قد** **قدا** **قدي** **تقده** **تقدة** **وقد** (JK, S, L, K) ve **تَقْدَةٌ** (Hr, L, K) ve **تَقِدَةٌ** (JK, L): Kişniş tohumu; eşanlamlısı **كُزْبَرَةٌ**. (IAar, JK, S, L, K.) ― -b2- Ve karaman tohumu; eşanlamlısı **كَرَوْيَآء**. (IAar, Th, L, K.)
