# تقن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%82%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تقن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%82%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: تقن

التِّقْنُ: تُرْنوقُ البئرِ والدِّمَن، وهو الطينُ الرقيقُ يُخالطه حَمْأَة يخرُج من البئر، وقد تتَقَّنَتْ، واستعمله بعضُ الأَوائل في تكَدُّر الدم ومُتكدِّره. والتِّقْنةُ: رُسابة الماء وخُثارتُه. الليث: التِّقْنُ رُسابةُ الماء في الرِّبيع، وهو الذي يجيءُ به الماءُ من الخُثورةِ. والتِِّقْنُ: الطِّينُ الذي يذهَب عنه الماء فيتشقَّقُ. وتَقَّنُوا أَرْضَهم: أَرْسَلوا فيها الماءَ الخاثرَ لتجُودَ. والتَّقْنُ: بقيَّةُ الماءِ الكدِرِ في الحوض. ويقال: زَرَعْنا في تِقْنِ أَرضٍ طيِّبة أَو خبيثةٍ في تُرْبَتِها. والتِّقْنُ: الطبيعةُ. والفَصاحةُ من تِقْنِه أَي من سُوسِه وطَبْعِه. وأَتْقَنَ الشيءَ: أَحْكَمَه، وإتْقانُه إِحْكامُه. والإتْقانُ: الإحكامُ للأَشياء. وفي التنزيل العزيز: صُنْعَ الله الذي أَتْقَنَ كلَّ شيء. ورجل تِقْنٌ
وتَقِن: مُتْقِنٌ للأَشياء حاذِقٌ. ورجل تِقْنٌ: وهو الحاضرُ المَنْطِق والجواب. وتِقْنٌ: رجلٌ من عادٍ. وابنُ تِقْنٍ: رجلٌ. وتِقْنٌ: اسم رجل كان جيِّدَ الرَّمي، يُضْرَب به المثل، ولم يكن يَسْقُط له سَهْم؛ وأَنشد فقال:
لأَكْلةٌ من أَقِطٍ وسَمْنِ،
وشَرْبتانِ من عَكيِّ الضأْنِ،
أَلْيَنُ مَسّاً في حَوايا البَطْنِ
من يَثرَبيّاتٍ قِذاذٍ خُشْنِ،
يَرْمي بها أَرْمى من ابن تِقْنِ
قال أَبو منصور: الأَصل في التِّقْن ابنُ تِقْنٍ هذا، ثم قيل لكل حاذق بالأَشياء تِقْنٌ، ومنه يقال: أَتْقَنَ فلانٌ
عمَله إذا أَحْكَمَه؛ وأَنشد شمر لسليمان بن ربيعة بن دَبّاب (* قوله «ابن دباب» كذا في الأصل، والذي في مادة د ب ب من شرح القاموس: ودباب بن عبد الله بن عامر بن الحرث بن سعد بن تيم بن مرة من رهط أَبي بكر الصديق وابنه الحويرث بن دباب وآخرون اهـ. وفي نسخة من التهذيب ابن ريان). بن عامر بن ثعلبة بن السيِّد: أَهلكن طَسماً، وبَعْدَهمُ غَذِيّ بهم وذا جُدون
(* قوله «أهلكن إلخ» كذا في الأصل والتهذيب. وأَهْلُ جاشٍ، وأَهلُ مَأْرِب، وحيّ لقن والتُّقون واليُسْر كالعسر، والغنى كالعدم، والحياة كالمنون فجمعه على تُقونٍ لأَنه أَراد تِقْناً، ومَن انتسب إليه. والتُّقونُ: من بَني تِقْن بن عاد، منهم عُمر بن تِقْن، وكعْب بنِ تِقْن، وبه ضُرب المثل فقيل: أَرْمى من ابن تِقْن.

### Türkçe

**التِّقْنُ**: kuyunun ve gübre yığınlarının **تُرْنوقُ**’udur; o, ince çamurdur; ona, kuyudan çıkan bir **حَمْأَة** karışır; ve (kuyu) bulanmış olur: **تتَقَّنَتْ**. Bazı ilkler onu, kanın bulanıklığında ve onun bulanığında kullanmıştır. **التِّقْنةُ**: suyun tortusu ve onun pıhtısıdır. el-Leys: **التِّقْنُ** baharda suyun tortusudur; o, suyun **الخُثورةِ**’dan getirdiği şeydir. **التِّقْنُ**: suyun ondan gidip de çatladığı çamurdur. **تَقَّنُوا** topraklarını: onda suyu, koyu suyu saldılar ki iyi olsun. **التَّقْنُ**: havuzdaki bulanık suyun kalıntısıdır. Ve denilir: toprağın iyi yahut kötü bir **تِقْنِ**’inde, onun toprağında ektik. **التِّقْنُ**: tabiat(karakter)dir. Ve fesahat onun **تِقْنِ**’indendir; yani onun **سُوسِه**’undan ve tabiatından. Ve **أَتْقَنَ** şeyi: onu sağlam yaptı; ve onun **إتْقانُه**’u, onun sağlam yapılmasıdır. Ve **الإتْقانُ**: şeyler için sağlam yapmadır. Aziz tenzilde: “Allah’ın sanatı; ki O, her şeyi **أَتْقَنَ** etti.” Ve bir adam **تِقْنٌ** ve **تَقِن**: şeylerde sağlam yapan, mahir. Ve bir adam **تِقْنٌ**: o, söz ve cevapta hazır olandır. Ve **تِقْنٌ**: Âd’dan bir adamdır. Ve **ابنُ تِقْنٍ**: bir adamdır. Ve **تِقْنٌ**: atışı iyi olan bir adamın adıdır; onunla mesel vurulur; ve onun için bir ok düşmezdi; ve (şu beyti) inşad etti, dedi ki:

Bir lokma **أَقِطٍ** ve yağdan,
Ve koyun **عَكيِّ**’sinden iki içiş,
Karın içlerinde dokunuşça daha yumuşaktır,
Sert, kırpıntı **يَثرَبيّاتٍ**’tan,
Onlarla atar; **ابن تِقْنِ**’den daha iyi atan.

Ebû Mansûr dedi: **التِّقْن**’de asıl, şu **ابنُ تِقْنٍ**’dir; sonra şeylerde her mahire **تِقْنٌ** denildi; ve ondan denilir: falan, işini sağlam yaptıysa **أَتْقَنَ** etti; ve Şemmer, Süleyman b. Rabîa b. Dabbâb için inşad etti
(* “ibn Dabbâb” sözü: asılda böyledir; ve **د ب ب** maddesinde Kāmûs şerhinde olan: Dabbâb b. Abdillah b. Âmir b. el-Hâris b. Sa‘d b. Teym b. Murra, Ebû Bekir es-Sıddîk’ın topluluğundandır; ve onun oğlu el-Huveyris b. Dabbâb ve başkaları…; ve Tehzîb’in bir nüshasında: ibn Riyân). b. Âmir b. Sa‘lebe b. es-Seyyid: “**أَهلكن طَسماً، وبَعْدَهمُ غَذِيّ بهم وذا جُدون**”
(* “**أهلكن** ilh.” sözü: asılda ve Tehzîb’de böyledir. Ve **أَهْلُ جاشٍ** ve **أَهلُ مَأْرِب** ve **حيّ لقن** ve **التُّقون**; ve kolaylık zorluk gibidir; ve zenginlik yokluk gibidir; ve hayat ölüm gibidir; böylece onu **تُقونٍ** üzere çoğul yaptı; çünkü **تِقْناً**’yı ve ona nisbet edeni kastetti. Ve **التُّقونُ**: Âd’ın oğlu **تِقْن** oğullarındandır; onlardan **عُمر بن تِقْن** ve **كعْب بنِ تِقْن** vardır; ve onunla mesel vuruldu; böylece denildi: **أَرْمى من ابن تِقْن**.)
