# تلا — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%A7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%84%D8%A7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تلا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%A7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: تلا

تِلْوُ الشيء: الذي يَتْلوهُ. وتِلْوُ الناقةِ: ولَدُها الذي يتلوها. والتِلْوَةُ من الغنم: التي تُنتَج قبل الصَفَرِيَّةِ. والتَلاءُ: الذِمّة، ومنه قول زهير:
جِوارٌ شاهدٌ عَدْلٌ علكموسِيَّانِ الكَفالةُ والتَلاءُ
والتَلِيَّةُ: بقية الدَيْنِ، وكذلك التُلاوَةُ بالضم. يقال: تَلِيتْ لي من حقِّي تَلِيَّةٌ وتُلاوةٌ تَتْلَى، أي بقيتْ لي بقيّةٌ. وتَلَوْتُ القرآن تِلاوَةً. وتَلَوْتُ الرجل أَتْلوهُ تُلُوّاً، إذا تَبِعْتَهُ. يقال: ما زلت أَتْلوهُ حتى أَتْلَيْتُهُ، أي حتَّى تقدّمته وصار خلفي. ويقال أيضاً: تَلَوْتُهُ، إذا خذلتَه وتركتَه. والمُتالي: الذي يُراسل المغنِّيَ بصوت رفيع. قال الأخطل:
صَلْتُ الجبين كأنَّ رَجْعَ صَهيلهِزَجْرُ المُحاوِلِ أو غِناءُ مُتالي
وأَتْلَتِ الناقةُ، إذا تَلاهَا ولدُها. ومنه قولهم: لا دَرَيْتَ ولا أَتْلَيْتَ: يدعو عليه بأن لا تُتْلي إبله، أي لا تكون لها أولادٌ. وأَتْلَيْتُ حقِّي عنده، أي أبقيت منه بقيّة وأَتْلاهُ الله أطفالاً، أي أبتعه أولاداً. وأَتْلَيْتُهُ، أي سبقته. وأَتْلَيْتُهُ، أي أَحَلْتُهُ من الحَوالَةِ. وأَتْلَيْتُهُ ذِمّةً، أي أعطيته إيّاها. تَلَّى الرجلُ بالتشديد، إذا كان بآخر رمقٍ. وتَتَلَّيْتُ حَقِّي، إذا تَتَبَّعْتُهُ حتى استوفيته. وجاءت الخيل تَتالياً، أي متتابعة.

### Türkçe

**تِلْوُ الشيء**: onu izleyen (şey)dir. **وتِلْوُ الناقةِ**: onu izleyen yavrusudur. **والتِلْوَةُ من الغنم**: **الصَفَرِيَّةِ**’den önce doğuran (koyun)dur. **والتَلاءُ**: zimmettir; bundan dolayı Züheyr’in sözü:
جِوارٌ شاهدٌ عَدْلٌ علكموسِيَّانِ الكَفالةُ والتَلاءُ

**والتَلِيَّةُ**: borcun kalanı; **التُلاوَةُ** da (ضم ile) böyledir. Denir ki: “**تَلِيتْ** لي من حقِّي **تَلِيَّةٌ** و**تُلاوةٌ** **تَتْلَى**”, yani bana bir kalan kaldı. “Kur’ân’ı **تِلاوَةً** olarak okudum” denir. “Adamı **تَلَوْتُ** onu **أَتْلوهُ** **تُلُوّاً**” (denir), onu izlediğin zaman. Denir ki: “Onu izlemeyi sürdürdüm, ta ki **أَتْلَيْتُهُ**”, yani onu geçinceye ve o arkamda oluncaya kadar. Yine denir ki: “Onu **تَلَوْتُ**”, onu yüzüstü bırakıp terk ettiğin zaman. **والمُتالي**: şarkıcıya ince bir sesle karşılıklı yazışan (kimse)dir. Ahtal dedi ki:
صَلْتُ الجبين كأنَّ رَجْعَ صَهيلهِزَجْرُ المُحاوِلِ أو غِناءُ مُتالي

“Deve **أَتْلَتِ**” (denir), yavrusu onu izlediği zaman. Bundan onların sözü: “**لا دَرَيْتَ ولا أَتْلَيْتَ**”: ona, develerinin **تُتْلي** etmemesi, yani onların yavruları olmaması için beddua eder. “Onun yanında hakkımı **أَتْلَيْتُ**”, yani ondan bir kalanı bıraktım. “Allah ona **أَتْلاهُ** çocuklar”, yani ona çocuklar verdi. “Onu **أَتْلَيْتُ**”, yani onu geçtim. “Onu **أَتْلَيْتُ**”, yani **الحَوالَةِ**’den (olan) **الحَوالَةِ** ile onu havale ettim. “Ona bir **ذِمّةً** **أَتْلَيْتُ**”, yani onu ona verdim. Adam **تَلَّى** (teşdîd ile), son nefesinde olduğu zaman. “Hakkımı **تَتَلَّيْتُ**”, onu izleyip sonunda tam aldığım zaman. Atlar **تَتالياً** geldi, yani ardı ardına.
