# تلب (ت-ل-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%84%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ل - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء واللام والباء معهما
ت ب ل، ب ت ل، ب ل ت، ت ل ب، ل ت ب مستعملات
تبل
التَبلُ: الذَّحْلُ، وتَبَلَني فلانٌ، أي وَتَرَني.
وتَنَبلَهُم الدهرُ: رَماهم بصُروفِ الموت، قال:
ودهرٌ خابلٌ تَبِلُ
والرجُلُ يعشَقُ المرأةَ فتُتْبِلُ فُؤادَه ثم لم تُبلهِ.
وتَوْبَلْت القِدْرَ تَوْبَلةً: جَعَلْتُ فيه التَّوابل، الواحد تابل.
بتل:
البَتْل: كلمة تُوصَل بالبَتِّ، تقول: أعطيتُه بَتّاً بَتْلاً، وأصلُه القَطْعُ، وبَتَلْتُه: قَطَعتُه.
وتَبَتَّلَ إليه تَبتيلاً، فالتَبَتُّل الانقطاع إلى اللهِ تعالى، أي أخلَصَ إليه إخاصاً.
والبَتُول: كل امرأةٍ تَنْقَبِضُ عن الرجلا فلا حاجة لها فيهم ولا شَهوة، ومنه التَبَتُّل وهو تَرْكُ النِّكاح، قال ربيعة بن مَقُروم الضَّبِّي:
لو أنّها عَرَضَت لأَشمَطَ راهبٍ،		عَبَدَ الإِلهَ، صَرورةٍ مُتَبَـتِّـلِ
ونَخْلٌ مُتَبَتِّل: قد تَدَلَّتْ عُذُوقُه والبَتيلُ: فَسيلُ النّخْل يُبْتَلُ عنه أي يُقْطَعُ عنه ويُعْزَل.
والبَتيلةُ: كلُّ عُضوٍ بلحمه مُكتَنِزٍ من أعضاء اللَّحم على حِيالِه، قال:
إذا المُتُونُ مَدَّتِ البَتلائِلا
وامرأةٌ مُبَتَّلَةٌ: تامَّةُ الأعضاء والخَلْق، وجَمْلٌ مُبَتَّلٌ، وناقةٌ مُبَتَّلَةٌ.
والبُتُل: أسفل الجَبَل، والواحد بَتيلُ.
والبَتْل: تمييز الشيءِ من الشيءِ.
بلت:
المُبَلَّتُ بلغة حِمْيَر: المَهر المَضمون، قال:
ما زُوِّجَتْ إلاّ بَمهرٍ مُبَلَّتِ
تلب:
التَلْبُ: كلمة تُوصَل بالتَّبِّ، يقال: تَبّاً له تَبّاً تَلْباً.
واتْلأَبَّ صدرُه على الطريقِ أي استقامَ.
لتب:
اللّتْبُ: اللُّبْس، ولَتَبَ عليه ثَوبَه، والتَتَبَ وهو لُبْسٌ كأنّه لا يُريد أن يخلَعَه.
ولَتَبَ عليكَ لُتُوباً أي ثَبَتَ.

##### Türkçe

باب **التاء** ve **اللام** ve **الباء** bunlarla birlikte
**ت ب ل**، **ب ت ل**، **ب ل ت**، **ت ل ب**، **ل ت ب** kullanımdadırlar.

**تبل**
**التَبلُ**: **الذَّحْلُ**’dür; ve “**تَبَلَني** falan” yani “beni **وَتَرَني** (öç aldı)” demektir.
Ve “**تَنَبلَهُم** **الدهرُ**”: onları ölümün dönüşleriyle attı; dedi ki:
ودهرٌ خابلٌ تَبِلُ
Ve adam kadına âşık olur da onun gönlünü **تُتْبِلُ** eder, sonra onu **تُبلهِ** etmez.
Ve “**تَوْبَلْت** **القِدْرَ** **تَوْبَلةً**”: içine **التَّوابل** koydum; teki **تابل**’dir.

**بتل:**
**البَتْل**: **البَتِّ** ile birleştirilen bir kelimedir; “ona **بَتّاً بَتْلاً** verdim” dersin; aslı kesmedir; ve “**بَتَلْتُه**”: onu kestim.
Ve “**تَبَتَّلَ** ona **تَبتيلاً**”; böylece **التَبَتُّل**, Allah Teâlâ’ya yönelmede kopuştur; yani ona bir kopuşla ihlâs gösterdi.
Ve **البَتُول**: erkeklerden büzülüp çekinen, onlara ihtiyaç ve şehveti olmayan her kadındır; bundan **التَبَتُّل** vardır ki o nikâhı terk etmektir. Rabi‘a b. Maḳrûm ed-Dabbî dedi ki:
لو أنّها عَرَضَت لأَشمَطَ راهبٍ،		عَبَدَ الإِلهَ، صَرورةٍ مُتَبَـتِّـلِ
Ve **نَخْلٌ مُتَبَتِّل**: salkımları sarkmış olandır; ve **البَتيلُ**: hurma fidanıdır; ondan **يُبْتَلُ** edilir, yani ondan kesilir ve ayrılır.
Ve **البَتيلةُ**: et uzuvlarından, kendi başına, etiyle dolgun her uzuvdur; dedi ki:
إذا المُتُونُ مَدَّتِ البَتلائِلا
Ve **امرأةٌ مُبَتَّلَةٌ**: uzuvları ve yaratılışı tam olan; ve **جَمْلٌ مُبَتَّلٌ** ve **ناقةٌ مُبَتَّلَةٌ**.
Ve **البُتُل**: dağın alt tarafıdır; teki **بَتيلُ**’dür.
Ve **البَتْل**: bir şeyi bir şeyden ayırt etmektir.

**بلت:**
**المُبَلَّتُ** Himyer dilinde: garantili taydır; dedi ki:
ما زُوِّجَتْ إلاّ بَمهرٍ مُبَلَّتِ

**تلب:**
**التَلْبُ**: **التَّبِّ** ile birleştirilen bir kelimedir; “ona **تَبّاً** olsun, **تَبّاً تَلْباً**” denir.
Ve “**اتْلأَبَّ** göğsü yol üzerinde” yani doğruldu.

**لتب:**
**اللّتْبُ**: **اللُّبْس**’tur; ve “ona elbisesini **لَتَبَ** etti”; ve **التَتَبَ**; o, sanki onu çıkarmak istemiyormuş gibi bir giyiştir.
Ve “sana **لَتَبَ** etti **لُتُوباً**” yani sabit kaldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَوْلَبُ: الجحش. ويقال للأتانِ أمُّ تولَبٍ. واتْلأَبَّ الأمرُ اتلِئْباباً: استقام؛ والاسم التُلأْبيبَةُ. واتْلأَبَّ الطريقُ، إذا امتدَّ واستوى. واتْلأَبَّ الحمارُ: أقام صدرَه ورأسَه. قال لبيد:
فأورَدَها مَسْجورَةً تحت غابةٍمن القُرْنَتَيْنِ واتْلأَبَّ يحـومُ

##### Türkçe

**التَوْلَبُ**: sıpa. Ve dişi eşek için “**أمُّ تولَبٍ**” denilir. Ve iş **اتْلأَبَّ** oldu, **اتلِئْباباً**: doğruldu; ve isim **التُلأْبيبَةُ**’dir. Ve yol **اتْلأَبَّ** oldu; uzayıp düzlendiği zaman. Ve eşek **اتْلأَبَّ**: göğsünü ve başını dik tuttu. Lebîd dedi ki:
فأورَدَها مَسْجورَةً تحت غابةٍمن القُرْنَتَيْنِ واتْلأَبَّ يحـومُ

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ل ب
تلب ، تبل ، بتل ، بلت ، لبت : مستعملة .
تلب : أبو عبيد عن الأصمعي : من أشجارِ الجِبال الشَّوْحَطُ والتَّألَبُ بالتاء والهمزة ، وأنشد شمر لامرىء القيس :
وَنَحَتْ له عَنْ أَرْزِ تَأْلبةٍ
فِلْقٍ فِراغَ مَعَابِلٍ طُحْلِ
قال شمر : قال بعضهم : الأَرْزُ ههنا القَوْسُ بعينها ، والتألبةُ شجرة يُتَّخَذ منها القِسيّ ، والفِراغُ النِّصالُ العِراضُ الواحد فَرْغٌ ، وقوله نَحَتْ له يعني ، امرأةً تَحَرَّفَتْ له بِعَيْنها فأصابت فؤادَه .
قال العجاج يصف عَيْراً وَأُتُنَه :
بأَدَماتٍ قَطَواناً تَأْلبَا
إذا عَلاَ رأس يفَاعٍ قرّبَا
أدَمَاتٌ أرضٌ بعَيْنها ، والقَطَوانُ الذي يقاربُ خُطاه ، والتَّأْلبُ الغليظُ المجتمِعُ الخَلْقِ ، شُبِّه بالتَّألب وهو شَجَرٌ تُسَوَّى منه القِسِيُّ العربية .
والتَّوْلَبُ وَلَدُ الحمار إذا استكْمَلَ سَنَةً .
وقال الليث يقال : تَبّاً لِفُلانٍ تَلْباً يُتبعونَهُ التَّبُ .
أبو عبيد عن الأصمعي : المتْلَئِبُّ المستقيم قال : والمُسْلَحِبُّ مثله ، قال وقال الفراء : التُّلأْبِيَةُ من اتلأبّ إذا امتد ، أبو العباس عن ابن الأعرابي : المتَالِبُ المقَاتِلُ ، والتِّلِبُّ اسم رجل من بني تميم وقد رَوَى عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) شيئاً .
تبل : أبو عبيد : التَّبْلُ أن يُسقِم الهوى الإنسانَ ، رجلٌ مَتبولٌ .
وقال الأعشى :
ودهر مُتبِلٌ خَبِلٌ
أي مُسْقِمٌ ، وأصل التَّبْلِ التِّرة يقالُ تَبْلي
عند فلان .
وقال الليث : التبْلُ عَدَاوةٌ يُطلَبُ بها يقال : قد تَبَلَني فلانٌ ولي عنده تَبْل والجميع التُّبول ، وتَبَلهم الدهرُ إذا رماهم بصروفه ، وتَبالةُ اسم بلد بعينه ، ومنه المثل السائر : ما حَلَلتَ تَبالَة لَتْحرِمَ الأضيافَ ، وهو بلدٌ مُخْصِبٌ مُربِعٌ ، ومنه قول لبيد :
هبطا تبالةُ مخْصِباً أَهْضامُها
وتَوَابِلُ القِدْر أفْحاؤها
قال ابن الأعرابي : واحدها تَوْبل ، وقال أبو عبيد : الواحد تَابَل ، قال : وتوبلت القِدْر وقَزَّحتها وفَحَّيتُها بمعنى واحد ، قال الليث : يجوز تَبَّلْتُ القِدْر .
بتل : قال الليث : البَتْل تمييزُ الشيء من الشيء ، والبَتُول كل امرأة تَنْقَبض عن الرجال لا شهوةَ لها ولا حاجة فيهم ، ومنه التَّبَتل وهو تَرْكُ النِّكاح والزهدُ فيه ، قال ربيعةُ بنُ مَقْرُوم الضبي :
لو أَنَّها عَرَضتْ لأشمطَ راهبٍ
عبد الاله صرورةٍ مُتبتِّلِ
وقال الزهري : أخبرنا سعيد بن المسيب : أنه سمع سعد بن أبي وقَّاص يقول : لقد رَدَّ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) على عثمانَ بن مظعون التّبتُّلَ ، ولو أَحَلَّه له ، أذن له لاخْتَصَينا ، وفسَّر أبو عبيد التبتل بنحو ممّا ذكرناه ، وأصل البتْل القَطْع .
أبو عبيدة عن الأصمعي : المبتل النخلة تكون لها فسيلة قد انفردت واستغنت عن أمها فيقال لتلك الفسيلة البتول وأنشد :
ذلك ما دينك إذْ جُنِّبتْ
أجمالها كالبُكر المبتلِ
وسئل أحمد بن يحيى عن فاطمة بنت رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) لم قيل لها البتول ؟ فقال : لانقطاعها عن نساء أهل زمانها ونساء الأمة عفافاً وفضْلاً وديناً وحُسْناً .
قال أبو عبيدة : سميت مريم البتول لتركها التزوُّج .
وقال ابن السكيت : قال الهذلي : البَتِيلةُ من النخل الوَدِيَّة ، قال وقال الأصمعي : هي الفسيلة التي بانَتْ عن أمّها ، ويقال للأم : مُبْتِلٌ ، وقال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ ) ( المزمل : 8 ) يقول : أَخْلِصْ له إخلاصاً ، يقال للعابد إذا تَرك كلَّ شيء وأقبل على العبادة : قد تَبَتَّل أي قَطَع كلَّ شيء إلاَّ أمرَ الله وطاعتَه ، وقال أبو إسحاق في قوله : وتبتل إليه أي : انْقَطِعْ إليه في العبادة ، وكذلك صَدَقَةٌ بَتْلَةٌ أي مُنْقَطِعَةٌ مِن مال المتَصَدِّقِ بها خارجةٌ إلى سبيل الله ، والأصل في تَبَتَّلَ أن تَقُولَ : تَبَتَّلْتُ تَبَتُّلاً ، وبَتَّلْتُ تَبْتِيلاً ، فَتَبْتِيلاً محمول على معنى بَتَّلَ إليه تَبْتِيلاً . أبو عبيد عن الأصمعيّ قال : المُبَتَّلَةُ من النساء التي لم يَرْكَبْ
لحمُها بعضُه بَعْضاً . وقال أبو سعيد : امرأة مُبَتَّلةُ الخَلْقِ عَنِ النساء لها عليهن فضل ، ذلك قول الأعشى :
مُبَتَّلَةُ الخَلْق مثلُ المهاة لم تَرَ شَمْساً ولا زَمْهَرِيراً
وقال غيره : المُبَتَّلَةُ التّامةُ الخَلْق وأنشد لأبي النجم :
طَالَتْ إلى تَبْتِيلِها في مَكَرْ
أي طالت في تَمَامِ خَلْقها ، وقال بعضهم : تبْتِيلُ خلْقها انفرادُ كل شيء منها بحسنه لا يَتّكِلُ بعضه على بعض . وقال شمر : قال ابن الأعرابي : المبَتَّلة من النساء الحسنة الخلق لا يقصر شيء عن شيء . أَلاَّ تكون حسنة العين سمجة الأنف ، ولا حسنة الأنف سمجة الفم ولكن تكون تامة .
وقال غيره : هي التي تفرَّد كل شيء منها بالحسن على حِدته ، ورجل أبْتَلُ إذا كان بَعيدَ ما بين المَنكِبَيْن وقد بَتِلَ يَبْتِل بَتْلاً .
وقال الليث : البَتِيلَةُ كل عضو بلحمه مُكْتَنِزٌ من أعضاء اللحم على حِياله وأنشد :
إذا المتون مَدَّتْ البَتائِلا
وفي الحديث قَبِلَ رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) العُمْرى ، أي الأحب ، والعُمْرى نبات ، قال شمر : البتل القطع ، ومنه صَدَقة بَتْلة ، أي قطعها من ماله ، ويقال للمرأة إذا تزينت وتحسنت : إنَّها تتبتل ، وإذا تركت النكاح فقد تبتلت ، وهذا ضد الأول ، والأول مأخوذ من المُبَتَّلةِ التي تمَّ حُسنُ كل عضو منها .
بلت : أبو عبيد عن الأصمعيّ : بَلَتَ يَبْلِتَ إذا انْقَطَع من الكلام وقال أبو عمرو : بَلِتَ يَبْلَتُ إذا لم يَتَحَرَّكْ وسَكَتَ وأنشد غيره :
كأَنَّ لها في الأرضِ نِسْياً تَقُصُّه
على أُمِّها وإن تُخاطِبْك تَبْلِتِ
وقال بعضهم : معنى تَبْلِتُ ههنا تَفْصِلُ الكلام ، وقال الليث : المُبَلَّتُ بلغة حمير مَضْمون المهر وأنشد :
وما زُوِّجَتْ إلا بمهرٍ مُبَلَّتِ
أي مضمون .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : بَتَلْتُ الشيءَ وبَلَتُّه إذا قطعتَه وأنشد :
وإن تخاطبك تَبْلِتِ
أي ينقطع كلامها من خَفَرِها ، قاله المبرّد .
وقال أبو عمرو : البِلِّيتُ الرجلُ الزِّمِّيت ، وقال أيضاً : هو الرجل اللَّبِيبُ الأريب وأنشد :
أَلاَ أَرَى ذَا الضَّعْفَةِ الهَبِيتَا
المستطارَ قَلْبُه المَسْحُوتَا
يُشاهِلُ العَمَيْثَلَ البِلِّيتَا
الصَّحَكيك الهَشِمِ الزِّمِّيتَا
قال : الهَبِيتُ الأَحمق ، والعَمَيْثَلُ السَّيدُ
الكريم ، والمسْحوتُ الذي لا يَشْبَعُ والهَشِمُ السَّخِيُّ ، والزِّمِّيتُ الحليم ، والصَّحَكُوكُ والصَّحَكِيكُ ، الصَّحَيَانُ من الرجال وهو الأهْوَج الشَّدِيدُ .
ويقال : ولَئن فَعَلْتَ كذا وكذا ليكونَنَّ بَلْتَةَ ما بيني وبَيْنَكَ إذا أَوْعده بالهجران . وكذلك بَلْتَةَ ما بيني وبينك بمعناه ، أبو عمرو يقال : أبْلَتُّه يميناً أي أحْلَفتُه والفِعل : بلَتَ بلَتاً وأصبرته ، أي أحلفته وقد صَبَر يميناً ، قال : وأبلَتُّه أنا يميناً أي حلفتُ له .
قال الشنفرى :
وإن تُحَدِّثْك تَبْلِتِ
أي تُوجِز .
لبت : سَلَمة عن الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( إِنَّا خَلَقْنَاهُم مِّن ) ( الصافات : 11 ) وقال : اللازب واللاَّتِبُ واللاَّصِقُ واحد ، قال وقيس يَقُولُ : طِينٌ لاَتِبٌ وأنشد فقال :
صُداعٌ وتَوْصيمٌ وفَتْرَةٌ
وغَشْيٌ مع الإشراق في الجوْف لاتبُ
أبو زيد يقال : لَتَبَ عليه ثِيابه ورَتّبَها إذا شَدَّها عليه ، ولَبَّبَ على الفرس جُلَّه إذا شَدَّه عليه ، وقال مالكُ بن نُوَيْرة :
فَلَه ضَرِيبُ الشَّوْل إلاَّ سُؤْرَه
والجُلُّ فهو مُلَبَّبٌ لا يُخْلَعُ
يعني فرسه ، وقال الليث : اللَّبتُ اللُّبْسُ يقال : لَبت عليه ثَوْبَه ، والْتَتَبَ ، وَهُوَ لُبْسٌ كأَنَّه لا يريد أن يَخْلَعُه ، وقال غيره : أَلْتَبَ فلانٌ عليه الأمر إِلْتاباً أي أَوْجَبَه فهو مُلْتِبٌ . ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : المُلْتَبُ الطريق الممتدّ ، والمِلْتَبُ اللازم لبيته فراراً من الفتن ، والمَلاَتِبُ الجِبابُ الخُلْقَانُ .

##### Türkçe

ت ل ب
**تلب** ، **تبل** ، **بتل** ، **بلت** ، **لبت** : kullanımdadır.

**تلب** : Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: Dağ ağaçlarındandır: **الشَّوْحَطُ** ve **التَّألَبُ** ( **التاء** ve **الهمزة** ile). Şemmer, İmruü’l-Kays’tan şu beyti okudu:
وَنَحَتْ له عَنْ أَرْزِ تَأْلبةٍ
فِلْقٍ فِراغَ مَعَابِلٍ طُحْلِ

Şemmer dedi: Bazıları dedi ki: Buradaki **الأَرْزُ** bizzat yaydır; **التألبةُ** ise, ondan yayların yapıldığı bir ağaçtır; **الفِراغُ** geniş ok uçlarıdır, tekili **فَرْغٌ**’dur; “**نَحَتْ له**” sözü ise, yani, bir kadın onun için bizzat kendisiyle nişan aldı da onun yüreğine isabet etti (onu vurdu).

el-Acçâc, bir yaban eşeğini ve dişilerini vasfederek dedi:
بأَدَماتٍ قَطَواناً تَأْلبَا
إذا عَلاَ رأس يفَاعٍ قرّبَا

**أدَمَاتٌ** bizzat bir arazidir; **القَطَوانُ** adımlarını birbirine yaklaştırandır; **التَّأْلبُ** ise kalın, yaratılışı toplanmış (derli toplu) olandır; Arap yaylarının düzeltildiği (yapıldığı) bir ağaç olan **التَّأْلب**’e benzetilmiştir.

**التَّوْلَبُ**: Eşeğin yavrusu; bir yılı tamamladığı zaman.

el-Leys dedi: Denir ki: **تَبّاً** filâna, **تَلْباً**; **التَّبُ**’u ona tâbi kılarlar.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **المتْلَئِبُّ** düzgün (dosdoğru) olandır. Dedi ki: **المُسْلَحِبُّ** de onun gibidir. Dedi ki: el-Ferrâ dedi: **التُّلأْبِيَةُ** , **اتلأبّ**’dan (gelir); uzadığı zaman. Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **المتَالِبُ** savaşandır; **التِّلِبُّ** Temîm oğullarından bir adamın adıdır; Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) bir şey rivayet etmiştir.

**تبل** : Ebû Ubeyd: **التَّبْلُ** , hevânın (aşkın) insanı hasta etmesidir; **رجلٌ مَتبولٌ**.

el-A‘şâ dedi:
ودهر مُتبِلٌ خَبِلٌ

Yani: hasta edici. **التَّبْلِ**’in aslı **التِّرة**’dir; denir ki: **تَبْلي** filânın yanında.

el-Leys dedi: **التبْلُ** , onunla düşmanlık aranan bir düşmanlıktır; denir ki: Filân bana **تَبَلَني**; onun yanında benim için bir **تَبْل** vardır; çoğulu **التُّبول**’dür. Zaman onları, dönüşleriyle (çeşitli halleriyle) attığı zaman: **تَبَلهم الدهرُ**. **تَبالةُ** bizzat bir beldenin adıdır. Ondan, dolaşan mesel: “**ما حَلَلتَ تَبالَة لَتْحرِمَ الأضيافَ**”; o, bereketli, baharı bol bir beldedir. Lebîd’in sözü de ondandır:
هبطا تبالةُ مخْصِباً أَهْضامُها
وتَوَابِلُ القِدْر أفْحاؤها

İbnü’l-A‘râbî dedi: Onun teki **تَوْبل**’dür. Ebû Ubeyd dedi: Tekil **تَابَل**’dir. Dedi ki: **توبلت القِدْر** ve **قَزَّحتها** ve **فَحَّيتُها** bir mânâdadır. el-Leys dedi: **تَبَّلْتُ القِدْر** câizdir.

**بتل** : el-Leys dedi: **البَتْل** bir şeyi bir şeyden ayırmaktır. **البَتُول**: erkeklerden büzülen (uzak duran), onlara karşı ne şehveti ne de onlarda bir ihtiyacı olan her kadındır. Ondan **التَّبَتل**: nikâhı terk etmek ve onda zühd etmektir. Rabîa b. Makrûm ed-Dabbî dedi:
لو أَنَّها عَرَضتْ لأشمطَ راهبٍ
عبد الاله صرورةٍ مُتبتِّلِ

ez-Zührî dedi: Bize Saîd b. el-Müseyyeb haber verdi: Sa‘d b. Ebî Vakkâs’ı şöyle derken işitti: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) Osman b. Maz‘ûn’a **التّبتُّلَ**’ü reddetti; eğer onu ona helâl kılsaydı, biz de hadım olurduk. Ebû Ubeyd, **التبتل**’ü, zikrettiğimize yakın bir şekilde tefsir etti. **البتْل**’in aslı **القَطْع**’dır.

Ebû Ubeyde, el-Asmaî’den: **المبتل**: kendisine ait bir fidanı olup o fidan ayrılmış ve anasından müstağni kalmış hurma ağacıdır; o fidana **البتول** denir. Şu beyti okudu:
ذلك ما دينك إذْ جُنِّبتْ
أجمالها كالبُكر المبتلِ

Ahmed b. Yahyâ’ya, Resûlullah’ın kızı Fâtıma’ya (sallallahu aleyhi ve sellem) niçin **البتول** denildiği soruldu; dedi ki: Kendi zamanının kadınlarından ve ümmetin kadınlarından iffeti, fazileti, dini ve güzelliğiyle ayrılması sebebiyle.

Ebû Ubeyde dedi: Meryem, evlenmeyi terk ettiği için **البتول** diye adlandırıldı.

İbnü’s-Sikkît dedi: el-Hüzelî dedi: **البَتِيلةُ** hurmadan **الوَدِيَّة**’dir. Dedi ki: el-Asmaî dedi: O, anasından ayrılmış fidandır; anaya da **مُبْتِلٌ** denir. el-Ferrâ, Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında: **( رَبِّكَ وَتَبَتَّلْ إِلَيْهِ )** (el-Müzzemmil: 8) dedi ki: Yani: Ona ihlâsla ihlâs göster. Âbide, her şeyi terk edip ibadete yöneldiği zaman denir ki: **قد تَبَتَّل**; yani Allah’ın emri ve itaati dışında her şeyi kesti. Ebû İshâk, “**وتبتل إليه**” sözü hakkında dedi ki: Yani ibadette ona yönelerek ondan başkasından kesil. Aynı şekilde: **صَدَقَةٌ بَتْلَةٌ**; yani sadaka verenin malından kesilmiş, Allah yoluna çıkmış (ayrılmış). **تَبَتَّلَ**’in aslında, senin: **تَبَتَّلْتُ تَبَتُّلاً** ve **بَتَّلْتُ تَبْتِيلاً** demendir; böylece **فَتَبْتِيلاً** , “ona **بَتَّلَ** etti” mânâsına hamledilmiştir: **بَتَّلَ إليه تَبْتِيلاً**. Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den dedi: Kadınlardan **المُبَتَّلَةُ**: etinin bir kısmı bir kısmına binmemiş (birbirine yapışıp dolgunlaşmamış) olandır. Ebû Saîd dedi: **امرأة مُبَتَّلةُ الخَلْقِ**: kadınlardan ayrı (onlardan üstün) yaratılışlı, onlara karşı fazileti olan kadındır. Bu, el-A‘şâ’nın sözüdür:
مُبَتَّلَةُ الخَلْق مثلُ المهاة لم تَرَ شَمْساً ولا زَمْهَرِيراً

Başkası dedi: **المُبَتَّلَةُ** yaratılışı tamam olandır. Ebû’n-Necm’den şu beyit okundu:
طَالَتْ إلى تَبْتِيلِها في مَكَرْ

Yani: yaratılışının tamamlığında uzadı. Bazıları dedi: Onun yaratılışının **تبْتِيلُ**’i, ondan her şeyin güzelliğiyle tek başına ayrılmasıdır; bir kısmı bir kısmına dayanmaz. Şemmer dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: Kadınlardan **المبَتَّلة**: yaratılışı güzel olan; hiçbir şeyin hiçbir şeyden geri kalmadığıdır: gözü güzel olup burnu çirkin olmaması; burnu güzel olup ağzı çirkin olmaması; bilakis tam olmasıdır.

Başkası dedi: O, her şeyinin güzellikle kendi başına tekleştiği kimsedir. Omuzlar arası uzak olan erkeğe **رجل أبْتَلُ** denir; **بَتِلَ يَبْتِل بَتْلاً**.

el-Leys dedi: **البَتِيلَةُ**: et uzuvlarından her bir uzvun, kendi başına, etiyle sıkı (dolgun) olanıdır. Şu beyit okundu:
إذا المتون مَدَّتْ البَتائِلا

Hadiste: Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) **العُمْرى**’yı kabul etti; yani **الأحب**. **العُمْرى** bir bitkidir. Şemmer dedi: **البتل** kesmektir; ondan **صَدَقة بَتْلة**; yani onu malından kesti. Kadına, süslenip güzelleştiği zaman: “O **تتبتل** eder” denir; nikâhı terk ettiği zaman da **تبتلت** etmiştir; bu, birincinin zıddıdır. Birincisi, her uzvunun güzelliği tamam olan **المُبَتَّلة**’den alınmıştır.

**بلت** : Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **بَلَتَ يَبْلِتَ**: konuşmadan kesildiği zaman. Ebû Amr dedi: **بَلِتَ يَبْلَتُ**: hareket etmediği ve sustuğu zaman. Başkası şu beyti okudu:
كأَنَّ لها في الأرضِ نِسْياً تَقُصُّه
على أُمِّها وإن تُخاطِبْك تَبْلِتِ

Bazıları dedi: Burada **تَبْلِتُ**’ün mânâsı: sözü ayırır (fasleder). el-Leys dedi: **المُبَلَّتُ** Himyer lügatinde, mehir garanti edilmiş olandır. Şu beyit okundu:
وما زُوِّجَتْ إلا بمهرٍ مُبَلَّتِ

Yani: garanti edilmiş.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **بَتَلْتُ** şeyi ve **بَلَتُّه**: onu kestiğim zaman. Şu (mısra) okundu:
وإن تخاطبك تَبْلِتِ

Yani: hayâsından sözü kesilir; bunu el-Müberred söyledi.

Ebû Amr dedi: **البِلِّيتُ**: **الزِّمِّيت** adamdır. Yine dedi: O, akıllı, zeki adamdır. Şu beyit okundu:
أَلاَ أَرَى ذَا الضَّعْفَةِ الهَبِيتَا
المستطارَ قَلْبُه المَسْحُوتَا
يُشاهِلُ العَمَيْثَلَ البِلِّيتَا
الصَّحَكيك الهَشِمِ الزِّمِّيتَا

Dedi ki: **الهَبِيتُ** ahmaktır; **العَمَيْثَلُ** kerim seyyiddir; **المسْحوتُ** doymayan kimsedir; **الهَشِمُ** cömerttir; **الزِّمِّيتُ** halîmdir; **الصَّحَكُوكُ** ve **الصَّحَكِيكُ**: erkeklerden **الصَّحَيَانُ**’dır; o, şiddetli ahmaktır.

Denir ki: “Vallahi şunu şunu yaparsan, benimle senin arandaki **بَلْتَةَ** mutlaka olacak”; onu terk etmekle tehdit ettiği zaman. Aynı şekilde “benimle senin arandaki **بَلْتَةَ**” de aynı mânâdadır. Ebû Amr: Denir ki: **أبْلَتُّه يميناً**; yani ona yemin ettirdim. Fiil: **بلَتَ بلَتاً** ve **أصبرته**; yani ona yemin ettirdim; o da yemin etti: **صَبَر يميناً**. Dedi ki: “Ben ona yemin ettirdim” mânâsında: **وأبلَتُّه أنا يميناً**; yani onun için yemin ettim.

eş-Şenferâ dedi:
وإن تُحَدِّثْك تَبْلِتِ

Yani: kısa keser.

**لبت** : Seleme, el-Ferrâ’dan, Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında: **( إِنَّا خَلَقْنَاهُم مِّن )** (es-Sâffât: 11). Dedi ki: **اللازب** ve **اللاَّتِبُ** ve **اللاَّصِقُ** birdir. Dedi ki: Kays der ki: **طِينٌ لاَتِبٌ**. Şu beyti okudu:
صُداعٌ وتَوْصيمٌ وفَتْرَةٌ
وغَشْيٌ مع الإشراق في الجوْف لاتبُ

Ebû Zeyd: Denir ki: Elbiselerini onun üzerine bağladığı ve sağlamlaştırdığı zaman: **لَتَبَ عليه ثِيابه ورَتّبَها**. Ata, atın üzerine eyer örtüsünü bağladığı zaman: **ولَبَّبَ على الفرس جُلَّه**. Mâlik b. Nuveyre dedi:
فَلَه ضَرِيبُ الشَّوْل إلاَّ سُؤْرَه
والجُلُّ فهو مُلَبَّبٌ لا يُخْلَعُ

Yani: atını. el-Leys dedi: **اللَّبتُ** giyinmektir; denir ki: **لَبت عليه ثَوْبَه**; ve **الْتَتَبَ**; o, bir giyiniştir; sanki onu çıkarmak istemez. Başkası dedi: Filân, işi ona **أَلْتَبَ** etti: **إِلْتاباً**; yani onu gerekli kıldı; o da **مُلْتِبٌ**’dir. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Dedi ki: **المُلْتَبُ** uzayıp giden yoldur; **المِلْتَبُ** fitnelerden kaçıp evine bağlı kalandır; **المَلاَتِبُ** eski (yıpranmış) cübbelerdir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ل ب
اتلأب الطريق‏:‏ اطرد واستقام ومروا فاتلأب بهم الطريق‏.‏
قال الحطيئة‏:‏ ألا طرقتنا بعد ما هجدوا هند وقد سرن خمساً واتلأب بنا نجد واتلأب أمرهم وهذا قياس متلئب‏.‏

##### Türkçe

ت ل ب
**اتلأب الطريق**: kovdu ve doğruldu ve (yol) düzgün oldu; ve geçtiler de yol onları(na) **اتلأب** oldu.

**قال الحطيئة**:
Dikkat edin, onlar uyuduktan sonra Hind bize geceleyin geldi; beş (gece) yürümüşlerdi; ve Necd bize **اتلأب** oldu; ve onların işi **اتلأب** oldu; ve bu, **متلئب**’in kıyasıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التَوْلَبُ: ولَدُ الأَتانِ من الوَحْشِ إِذا اسْتَكْمَل الحَوْلَ. وفي الصحاح: التَّوْلَبُ الجَحْشُ. وحُكي عن سيبويه أَنه صروف لأَنه فَوْعَلٌ. ويقال للأَتانِ: أُمُّ تَوْلَبٍ، وقد يُسْتَعارُ للإِنسانِ. قال أَوْسُ بن حَجَر يصف صبيّاً:
وذاتُ هِدْمٍ، عارٍ نَواشِرُها، *  تُصْمِتُ بالماءِ تَوْلَباً جَدِعَا وإِنما قُضِيَ على تائه أَنها أَصْلٌ وواوِه بالزيادة، لأَن فَوْعَلاً في الكلام أَكثر من تَفْعَلُ. الليث يقال: تَبّاً لفلان وتَلْباً يُتْبِعونه التَّبَّ. والـمَتالِبُ: الـمَقاتِلُ.
والتِّلِبُّ: رَجل من بني العَنْبرِ، عن ابن الأَعرابي. وأَنشد: لاهُمَّ ان كان بَنُو عَميرَهْ،
رَهْطُ التِّلِبِّ، هَؤُلا مَقْصُورَهْ،
قد أَجْمَعُوا لِغَدْرةٍ مَشْهُورَهْ،
فابْعَثْ عليهم سَنةً قاشُورَهْ،
تَحْتَلِقُ المالَ احْتِلاقَ النُّورَهْ
أَي أُخْلِصُوا فلم يُخالِطْهم غيرُهم من قومهم. هَجا رَهْطَ التِّلِبِّ بسَبَبِه. التهذيب: التِّلِبُّ اسم رجلٍ من بني تميم، وقد رَوى عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، شيئاً.

##### Türkçe

**التَوْلَبُ**: yabanîden (vahşîden) **الأَتانِ**’ın, yılı tamamladığı zaman yavrusu.

Ve **الصحاح**’ta: **التَّوْلَبُ** **الجَحْشُ**’tur. Ve Sîbeveyh’ten, onun sarfça (çekimce) olduğu hikâye edildi; çünkü o **فَوْعَلٌ**’dır. Ve **الأَتانِ** için denilir: **أُمُّ تَوْلَبٍ**; ve insana da ödünçlenebilir. Dedi:
Evs b. Hacer bir çocuğu vasfederken:
وذاتُ هِدْمٍ، عارٍ نَواشِرُها، *  تُصْمِتُ بالماءِ تَوْلَباً جَدِعَا

Ve ancak, onun asl olduğuna ve vâvının ziyadelikle (artırma ile) olduğuna hükmedildi; çünkü sözde **فَوْعَلًا** **تَفْعَلُ**’dan daha çoktur. el-Leys: denilir: falana **تَبّاً** ve **تَلْباً**; onu **التَّبَّ**’e tâbi kılarlar.

Ve **الـمَتالِبُ**: **الـمَقاتِلُ**’dir.

Ve **التِّلِبُّ**: Benî el-Anber’den bir adamdır; İbn el-A‘râbî’den. Ve inşâd etti:
لاهُمَّ ان كان بَنُو عَميرَهْ،
رَهْطُ التِّلِبِّ، هَؤُلا مَقْصُورَهْ،
قد أَجْمَعُوا لِغَدْرةٍ مَشْهُورَهْ،
فابْعَثْ عليهم سَنةً قاشُورَهْ،
تَحْتَلِقُ المالَ احْتِلاقَ النُّورَهْ

Yani: arıttılar (yalnızlaştılar); böylece kavimlerinden başkası onlara karışmadı. **التِّلِبِّ**’in topluluğunu, onun sebebiyle hicvetti. **التهذيب**: **التِّلِبُّ** Benî Temîm’den bir adamın adıdır; ve Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, bir şey rivayet etmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

التلب: الخسار، عن الليث، يقال: تبا له وتلبا، يتبعونه التب، والمتالب: المقاتل.
 والتلب ككتف، ضبطه ابن ماكولا، وسيأتي في الثاء المثلثة أنه بكسر أوله وسكون ثانية.
 والتلب بكسر أوله وثانيه وتشديد الباء مثل فلز رجل من بني تميم، كنيته أبو هلقام، وهو التلب ابن أبي سفيان اليقظان بن ثعلبة، صحابي عنبري وقد روى عن النبي صلى الله عليه وسلم شيئا، هكذا في نسختنا وهو عبارة الخطيب في التاريخ، وفي بعض النسخ: التلب بن ثعلبة، قال في الإصابة: التلب بن ثعلبة بن ربيعة ابن عطية بن أخيف بن كعب بن العنبر ابن عمرو بن تميم السلمي العنبري، قيل هو أخو زبيب بن ثعلبة وقيل في نسبه غير ذلك، له صحبة، وأحاديث، روى له أبو داوود والنسائي وابن ماجه، وعنه ابنه هلقام، وكان شعبة يقوله بالمثلثة في أوله، والأول أصح، قال أحمد: وكان في لسان شعبة لثغة، وهذه النسخة هي الصواب، لأنه الذي في الاستيعاب وأسد الغابة وغيرهما.
 والتلب كفلز: ع نقله الصاغاني وشاعر عنبري جاهلي عن ابن الأعرابي، وأنشد:
  لاهم إن كان بنو عميره
  رهط التلب هؤلا مقصوره
  قد أجمعوا لغدرة مشهوره فابعث عليهم سنة قاشوره
  تحتلق المال احتلاق النوره أي خلصوا فلم يخالطهم غيرهم من قومهم، هجا رهط التلب بسببه أو هو أي الشاعر ككتف أيضا مثل الصحابي، أو هما أي الصحابي والشاعر واحد، وصوب الصاغاني المغايرة بينهما.
 والتولب: ولد الأتان من الوحش إذا استكمل الحول، وفي الصحاح، والتولب: الجحش، وحكي عن سيبويه أنه مصروف، لأنه فوعل، ويقال للأتان: أم تولب، وقد يستعار للإنسان، قال أوس بن حجر يصف صبيا:
  وذات هدم عار نواشرها                      تصمت بالماء تولبا جدعا وإنما قضي على تائه أنها أصل وواوه بالزيادة لأن فوعلا في الكلام أكثر من تفعل، كذا في لسان العرب ونقل شيخنا عن السهيلي بأن التاء بدل عن الواو، وعليه فالصواب ذكره في ولب وسيأتي.
 والنمر بن تولب بن أقيش الشاعر من تيم الرباب، كان جاهليا ثم أدرك الإسلام.
 واتلأب الأمر على وزن افعلل اتلئبابا، والاسم التلأبيبة مثل الطمأنينة: استقام، وقيل: انتصب، واتلأب الحمار: أقام صدره ورأسه، قال لبيد:

  فأوردها مسجورة تحت غابة                      من القرنتين واتلأب يحـوم هذه الترجمة ذكرها الجوهري في أثناء تلب، وتبعه المؤلف وغلطه الشيخ أبو محمد بن بري في ذلك وقال: حق اتلأب أن يذكر في فصل تلأب، لأنه رباعي، والهمزة الأولى وصل والثانية أصل، ووزنه افعلل مثل اطمأن، كذا في لسان العرب.
 وفي الأساس: مروا فاتلأب بهم الطريق أي اطرد واستقام وانتصب وامتد، واتلأب أمرهم، وقياس متلئب: مطرد، انتهى، وذكر الأزهري في الثلاثي الصحيح عن الأصمعي: المتلئب: المستقيم، قال: والمسلحب مثله، وقال الفراء: التلأبيبة من اتلأب إذا امتد، والمتلئب: الطريق الممتد.

##### Türkçe

**التلب**: ziyan; Leys’ten. Denilir: “Tebâ ona ve **تلبا**”; ona **التب**’i tâbi kılarlar. Ve **المتالب**: savaşanlar.

Ve **التلب** “**كتف**” gibi; bunu İbn Mâkûlâ ضبط etti. Ve **الثاء**’nın üç noktalısında, evvelinin kesri ve ikincisinin sükûnu ile olduğu gelecektir.

Ve **التلب** evvelinin ve ikincisinin kesri ve **الباء**’nın teşdîdi ile, “**فلز**” gibi: Benî Temîm’den bir adam; künyesi Ebû Helkâm’dır; o, **التلب** İbn Ebî Sufyân el-Yakazân İbn Sa‘lebe’dir; Anberî bir sahâbîdir ve Nebî صلى الله عليه وسلم’den bir şey rivayet etmiştir. Bizim nüshamızda böyle; ve bu, Hatîb’in Târîh’teki ibaresidir. Bazı nüshalarda: **التلب بن ثعلبة**. **الإصابة**’da dedi: **التلب بن ثعلبة بن ربيعة ابن عطية بن أخيف بن كعب بن العنبر ابن عمرو بن تميم السلمي العنبري**; denildi: o, Zebîb İbn Sa‘lebe’nin kardeşidir; ve nesebinde bunun dışında da denildi. Onun sohbeti ve hadisleri vardır; Ebû Dâvûd, Nesâî ve İbn Mâce onun için rivayet etti; ondan da oğlu Helkâm (rivayet etti). Şu‘be, evvelinde üç noktalı ile onu söylüyordu; birincisi daha sahîhtir. Ahmed dedi: Şu‘be’nin dilinde pelteklik vardı; ve bu nüsha doğrudur; çünkü **الاستيعاب**’da ve **أسد الغابة**’de ve başkalarında olan budur.

Ve **التلب** “**فلز**” gibi: Sâğânî onu nakletti; ve İbnü’l-A‘râbî’den, câhiliye Anberî bir şair. Ve inşâd etti:

لاهم إن كان بنو عميره
رهط **التلب** هؤلا مقصوره
قد أجمعوا لغدرة مشهوره فابعث عليهم سنة قاشوره
تحتلق المال احتلاق النوره

Yani: arındılar; böylece kavimlerinden başkası onlara karışmadı. **التلب**’in rehtini bunun sebebiyle hicvetti; yahut o, yani şair, sahâbî gibi “**كتف**” da (okunuşuyla)dır; yahut ikisi, yani sahâbî ve şair, birdir. Sâğânî, ikisi arasında farklılığı isabetli gördü.

Ve **التولب**: vahşî eşeğin yavrusu; bir yılı tamamladığı zaman. Ve **الصحاح**’ta: **التولب**: sıpa. Sîbeveyh’ten, onun munsarif olduğu hikâye edildi; çünkü o **فوعل**’dür. Ve dişi eşeğe denilir: “Ümmü **تولب**”. Ve insana da istiâre edilebilir. Evs İbn Hacer, bir çocuğu vasfederken dedi:

وذات هدم عار نواشرها                      تصمت بالماء **تولبا** جدعا

Ancak, bir şaşkına hükmedildi ki: onun aslıdır; ve **واو**’su ziyade ile (gelmiştir); çünkü الكلام’da **فوعلا**, **تفعل**’den daha çoktur. **لسان العرب**’da böyle; şeyhimiz, Süheylî’den nakletti ki: **التاء**, **الواو**’dan bedeldir. Buna göre doğru olan, onu **ولب**’de zikretmektir; ve gelecektir.

Ve **النمر بن تولب بن أقيش** şairi, Teym er-Rabâb’dandır; câhiliye idi, sonra İslâm’a yetişti.

Ve **اتلأب** iş, **افعلل** vezninde: **اتلئبابا**; isim: **التلأبيبة** “**الطمأنينة**” gibi: doğruldu. Ve denildi: dikildi. Ve **اتلأب** eşek: göğsünü ve başını dikti. Lebîd dedi:

فأوردها مسجورة تحت غابة                      من القرنتين و**اتلأب** يحـوم

Bu tercümeyi Cevherî, **تلب** sırasında zikretti; müellif de ona tâbi oldu. Şeyh Ebû Muhammed İbn Berî, bunda onu hatalı saydı ve dedi: **اتلأب**’ın hakkı, **تلأب** faslında zikredilmesidir; çünkü o rubâîdir; birinci hemze vasl, ikincisi aslîdir; vezni **افعلل**’dir, “**اطمأن**” gibi. **لسان العرب**’da böyle.

Ve **الأساس**’ta: “Geçtiler; yol onlarla **اتلأب** etti” yani: sürüp gitti, doğruldu, dikildi ve uzadı. Ve “işleri **اتلأب** etti”. Ve **متلئب**’in kıyası: sürüp giden (muttarid). Bitti. Ezherî, sahîh üçlüde Asma‘î’den zikretti: **المتلئب**: doğru olan. Dedi: ve **المسلحب** onun gibidir. Ferrâ dedi: **التلأبيبة**, **اتلأب**’dan; uzadığı zaman. Ve **المتلئب**: uzayıp giden yol.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

اِتْلَأَبَّ
Q. Q. 4 اِتْلَأَبَّ ذ , (T, S, M, &c.,) inf. n. اِتْلِئْبَابٌ, (S, K,) It (a thing, M, or an affair, or a case, S, K, or a road, A) was, or became, uniform or undeviating, (A,) right, or rightly directed or ordered: (S, M, A, K:) or (M) it (a thing, M, or a road, S, K) was, or became, extended, (Fr, T, S, M, A, K,) and right, direct, even, or uniform: (S, M, K: *) or (M) it (a thing, M) was, or became, set up, or erect. (M, A, K.) You say, مَرُّوا فَانْلَأَبَّ بِهِمُ الطَّرِيقُ [They went along, and the road was, or became, uniform, &c., with them; i. e., their road was, or became, uniform, &c.]. (A.) And اتلأبّ أَمْرُهُمْ [Their affair, or case, was, or became, right, or rightly directed or ordered]. (A.) ― -b2- He (an ass) raised his breast and head. (S, K.) ― -b3- This verb and its derivatives are mentioned in the [T and] S and K in the present art.; but they are held by [ISd and] IB to be radically quadriliteral. (TA.)

تَلْبٌ
تَلْبٌ لاب لب لبى تلب Loss; or the state of being lost; or perdition. (A, K.) One says, تَبًّا لَهُ تَلْبًا, (Lth, T,) or تَبًّا لَهُ وَتَلْبًا [which may be rendered May God decree loss and perdition to him]. (K.)

تُلَأْبِيبَةٌ
تُلَأْبِيبَةٌ ذ a subst. (S, M, K) from اِتْلَأَبَّ; (Fr, T, S, M, K;) [signifying The state of being uniform or undeviating, right, &c.;] like طُمَأْنِينَةٌ [from اِطْمَأَنَّ]. (TA.)

تَوْلَبٌ
تَوْلَبٌ تولب , perfectly decl. [when used as a proper name as well as when used as an appellative], because it is of the measure فَوْعَلٌ; (Sb, S;) for we judge its ت to be a radical, and its و to be augmentative, because فَوْعَل is more common [as the measure of a noun] than تَفْعَل; (M;) but accord. to Suh, the ت is a substitute for و, and, if so, it should be mentioned in art. ولب; (TA;) A young ass; syn. جَحْشٌ: (S, K:) or the foal of a wild ass, when he has completed a year. (M.) And أُمُّ تَوْلَب is an appellation given to The she-ass. (S.) ― -b2- The former is sometimes metaphorically applied to (tropical:) A [young] man: (M:) or a boy. (S.)

مُتْلَئِبٌّ
مُتْلَئِبٌّ ذ [Uniform or undeviating,] right, or rightly directed or ordered [&c.: see the verb]; as also مُسْلَحِبٌّ. (Asudot;, T) Also applied to a rule, (A, TA,) as meaning Uniform, undeviating, or of general application; uniformly, or constantly, obtaining. (TA.)

مَتَالِبُ
مَتَالِبُ متالب [app. pl. of مَتْلَبٌ or مَتْلِبٌ] The places where a wound causes death; syn. مَقَاتِلُ. (IAar, T.)

##### Türkçe

اِتْلَأَبَّ
Q. Q. 4 **اِتْلَأَبَّ** ذ , (T, S, M, &c.,) mastar adı **اِتْلِئْبَابٌ**, (S, K,) O (bir şey, M, yahut bir iş, yahut bir hâl, S, K, yahut bir yol, A) yeknesak veya sapmayan oldu yahut oldu; (A,) doğru, yahut doğruya yöneltilmiş veya düzenlenmiş: (S, M, A, K:) yahut (M) o (bir şey, M, yahut bir yol, S, K) uzatılmış oldu yahut oldu, (Fr, T, S, M, A, K,) ve doğru, dosdoğru, düzgün, yahut yeknesak: (S, M, K: *) yahut (M) o (bir şey, M) dikilmiş, yahut dik (erekte) olmuş oldu yahut oldu. (M, A, K.) Şöyle dersin: **مَرُّوا فَانْلَأَبَّ بِهِمُ الطَّرِيقُ** [Onlar geçip gittiler de yol onlarla yeknesak oldu yahut oldu, vb.; yani onların yolu yeknesak oldu yahut oldu, vb.]. (A.) Ve **اتلأبّ أَمْرُهُمْ** [Onların işi yahut hâli doğru oldu yahut oldu; yahut doğruya yöneltilmiş veya düzenlenmiş oldu yahut oldu]. (A.) ― -b2- O (bir eşek) göğsünü ve başını kaldırdı. (S, K.) ― -b3- Bu fiil ve türevleri, mevcut madde içinde [T ve] S ve K’da zikredilmiştir; fakat [ISd ve] IB tarafından kökçe dörtlü sayılır. (TA.)

تَلْبٌ
**تَلْبٌ** لاب لب لبى تلب Ziyan; yahut kaybolmuş olma hâli; yahut helâk. (A, K.) Şöyle denir: **تَبًّا لَهُ تَلْبًا**, (Lth, T,) yahut **تَبًّا لَهُ وَتَلْبًا** [şöyle tercüme edilebilir: Allah ona ziyan ve helâk takdir etsin]. (K.)

تُلَأْبِيبَةٌ
**تُلَأْبِيبَةٌ** ذ bir isimdir (S, M, K) **اِتْلَأَبَّ**’den; (Fr, T, S, M, K;) [Yeknesak veya sapmayan olma hâli, doğru olma, vb. mânâsında;] **طُمَأْنِينَةٌ** gibi [**اِطْمَأَنَّ**’den]. (TA.)

تَوْلَبٌ
**تَوْلَبٌ** تولب , tam i‘râblıdır [özel ad olarak kullanıldığında da, cins isim olarak kullanıldığında da], çünkü ölçüsü **فَوْعَلٌ**’dür; (Sb, S;) zira onun **ت**’sini aslî, **و**’sunu ziyade sayarız; çünkü **فَوْعَل** [bir ismin ölçüsü olarak] **تَفْعَل**’den daha yaygındır; (M;) fakat Suh’a göre **ت**, **و**’nun bedelidir; ve eğer öyleyse, ولب maddesinde zikredilmelidir; (TA;) Genç eşek; eş anlamlısı **جَحْشٌ**: (S, K:) yahut bir yaşını tamamladığında yaban eşeğinin tayı. (M.) Ve **أُمُّ تَوْلَب** dişi eşeğe verilen bir lakaptır. (S.) ― -b2- Birincisi bazen mecazen (mecazî olarak:) genç bir erkeğe uygulanır: (M:) yahut bir oğlana. (S.)

مُتْلَئِبٌّ
**مُتْلَئِبٌّ** ذ [Yeknesak veya sapmayan,] doğru, yahut doğruya yöneltilmiş veya düzenlenmiş [&c.: fiile bak]; ve ayrıca **مُسْلَحِبٌّ**. (Asudot;, T) Ayrıca bir kaideye uygulanır, (A, TA,) Yeknesak, sapmayan, yahut genel uygulamalı; yeknesak biçimde, yahut sürekli olarak geçerli mânâsında. (TA.)

مَتَالِبُ
**مَتَالِبُ** متالب [görünüşe göre **مَتْلَبٌ** yahut **مَتْلِبٌ**’in çoğuludur] Yaranın öldürdüğü yerler; eş anlamlısı **مَقَاتِلُ**. (IAar, T.)
