# تلد (ت-ل-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%84%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ل - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال واللام والتاء معهما
ت ل د يستعمل فقط
تلد:
التِّلادُ: كُلُّ ما تَرِثُه عن أبيكَ وغيرِه فهو تالِدٌ وتَليد ومُتلِد.
والتليد من الجواري هي التي تولَدُ في مِلْكِ قومٍ وعندهم أَبَواها.

##### Türkçe

باب **الدال** و**اللام** و**التاء** معهما
**ت ل د** yalnızca kullanılır.

**تلد**:
**التِّلادُ**: Baban ve başkası hakkında ondan miras aldığın her şey; o **تالِدٌ** ve **تَليد** ve **مُتلِد**’dir.
Cariyelerden **التليد**: Bir kavmin mülkünde ve onların yanında, anne-babası da onların yanında iken doğan (cariye)dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التالِدُ: المال القديم الأصليّ الذي وُلِدَ عندك، وهو نقيض الطارف. وكذلك التِلادُ والإِتلادُ. وأصل التاء فيه واو، تقول منه: تَلَدَ المالُ يَتْلِدُ ويَتْلُدُ تلوداً. وأَتْلَدَ الرجلُ، إذا اتَّخذ مالاً. ومالٌ مُتْلَدٌ. وفي الحديث: "هُنَّ من تِلادي" يعني السُّوَرَ، أي مِن الذي أخذتُه من القرآن قديماً. والتَليدُ: الذي وُلِدَ ببلاد العجم ثم حُمِل صغيراً فنبت ببلاد الإسلام. وتَلَدَ فلانٌ في بني فلان: أقام فيهم.

##### Türkçe

**التالِدُ**: eski, aslî mal; yanında doğmuş olan; ve o, **الطارف**’ın zıddıdır. Keza **التِلادُ** ve **الإِتلادُ** da böyledir. **التاء**’sının aslı onda **واو**’dur; ondan şöyle dersin: **تَلَدَ** mal **يَتْلِدُ** ve **يَتْلُدُ**; **تلوداً**. Ve **أَتْلَدَ** adam; yani mal edindiği zaman. Ve **مالٌ مُتْلَدٌ**. Ve hadiste: “**هُنَّ من تِلادي**” yani bilezikler; yani Kur’ân’dan eskiden aldığım şeyden. Ve **التَليدُ**: Acem beldelerinde doğmuş, sonra küçükken taşınmış da İslâm beldelerinde büyümüş olan. Ve **تَلَدَ** falan kimse, falan oğulları içinde: onların içinde ikamet etti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

د ت ل
تلد ، لتد
استعمل منه : ( تلد ، لتد ) .
تلد : قال الليث : التِّلادُ كل مال قديم يرثه الرجلُ عن آبائه وهو التّالِدُ والتَّليدُ والمُتلدُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : تلّد الرجلُ ، إذا جمع ومنع .
وقال غيره : جاريةٌ تليدة إذا وَرِثها الرجلُ ، فإذا وُلدتْ عنده فهي وليدةٌ .
الأصمعيّ : تَلد بالمكان تُلوداً : أي أقام به ، رواه أبو عبيد عنه ؛ وأتلد ، أي اتَّخَذَ المال .
وقال أبو زيد : تَلَد المالُ يتلِد ويتلُد وأتْلدْتُه أنا .
ورُوي عن شُريح أن رجلاً اشترى جارية وشرط أنها مُولَّدة فوجدها تليدةً فردها شُريح .
قال القتيبي : التليدةُ هي التي وُلدتْ ببلاد العجم ، وحملت فنشأت ببلاد العرب . والمولدةُ التي وُلدت في بلاد الإسلام ، قال : وذكر الزيادي عن الأصمعي أنه قال : التليدُ ما وُلد عند غيرك ؛ ثم اشتريتَه صغيراً فَشَبَّ عندك ، والتِّلاد ما ولدتَ أنتَ .
قلت : وسمعتُ رجلاً من أهل مكة يقول : تلادي بمكة : أي ميلادي .
وقال ابن شميل : التليدُ الذي وُلد عندك وهو المولد ؛ والأُنثى المولّدةُ ؛ قال : والموَلَّد والمولَّدةُ والتليد واحد عندنا ؛ رواه أبو داود المصاحفي عنه .
لتد : قال : ( أبو مالك : لَتَدَه بيده مثل وكزه ) فهو لاتد ، ( والأتلادُ بطونٌ من بني عبد القيس ) .

##### Türkçe

د ت ل
**تلد** ، **لتد**
Ondan kullanılan: (**تلد** ، **لتد**).
**تلد**: Leys dedi: **التِّلادُ** her eski maldır; adam onu babalarından miras alır; o da **التّالِدُ** ve **التَّليدُ** ve **المُتلدُ**’dür.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Adam **تلّد** etti; topladığı ve men ettiği zaman.
Ve başkası dedi: Adam onu miras aldığı zaman **جاريةٌ تليدة**; onun yanında doğurduğu zaman ise o **وليدةٌ**’dir.
Asma‘î: Mekânda **تَلد** eder, **تُلوداً**: yani orada ikamet etti; Ebû Ubeyd onu ondan rivayet etti; ve **أتلد**: yani mal edindi.
Ebû Zeyd dedi: Mal **تَلَد** eder; **يتلِد** ve **يتلُد**; ve ben onu **أتْلدْتُه**.
Şüreyh’ten rivayet olundu ki bir adam bir câriye satın aldı ve onun **مُولَّدة** olduğunu şart koştu; onu **تليدةً** buldu; Şüreyh de onu geri çevirdi.
Kuteybî dedi: **التليدةُ** Acem beldelerinde doğmuş olan, sonra hamile kalmış da Arap beldelerinde yetişmiş olandır. **والمولدةُ** İslâm beldelerinde doğmuş olandır. Dedi: Ziyâdî, Asma‘î’den onun şöyle dediğini zikretti: **التليدُ** başkasının yanında doğmuş olan; sonra sen onu küçükken satın alırsın da senin yanında büyür; **والتِّلاد** ise senin doğurttuğun şeydir.
Dedim: Mekke ehlinden bir adamın şöyle dediğini işittim: **تلادي** Mekke’de: yani **ميلادي**.
İbn Şümeyl dedi: **التليدُ** senin yanında doğmuş olan, o da **المولد**’dür; dişisi **المولّدةُ**; dedi: Bizim yanımızda **الموَلَّد** ve **المولَّدةُ** ve **التليد** birdir; Ebû Dâvûd el-Musâhifî onu ondan rivayet etti.
**لتد**: Dedi: (Ebû Mâlik: Onu eliyle **لَتَدَه**; **وكزه** gibi) o hâlde o **لاتد**’dir; (**والأتلادُ** Benî Abdülkays’tan karınlardır).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء واللام وما يثلثهما)
(تلو) التاء واللام والواو أصلٌ واحد، وهو الاتِّباع. يقال: تَلَوْتُه إذا تَبِعْتَه. ومنه تلاوةُ القُرآن، لأنّه يُتْبِع آيةً بعد آية. فأمّا قوله تلَوْتُ الرّجلَ أتلوه تُلُوّاً([1]) إذا خَذَلْتَه وتركتَه، فإنْ كان صحيحاً فهو القياس؛ لأنه مُصاحِبُه ومَعَه، فإذا انقَطَع عنه وتركه فقد صار خَلْفَه بمنزلة التّالي.
ومن الباب التّلِيَّة والتُّلاَوَة وهي البقيّة، لأنها تتلو ما تقدَّم منها. قال ابن مُقبل:
يا حُرّ أَمْسَتْ تَليّاتُ الصِّبا ذهبَتْ *** فلستُ منها على عَينٍ ولا أثَرِ
ومما يصحّ [في] هذا ما حكاه الأصمعيّ. بقِيَتْ لي حاجةٌ فأنا أَتَتَلاّهَا. والتَّلاَءُ الذّمّة، لأنها تُتَّبَع وتُطْلَب، يقال أتْلَيْتُه ذِمّة. والمُتالي الذي يُرَادُّ صاحبَه الغِناءَ، سُمّيا بذلك لأنّ كلّ واحدٍ منهما [يتلو] صاحبه. قال الأخطل:
* أوْ غِناءُ مُتَالِ([2]) *
(تلد) التاء واللام والدال أصلٌ واحد، وهو الإقامة. ويقولون تَلَدَ فلانٌ في بَنِي فلانٍ إذا أقامَ فيهم يَتْلِدُ. وأتْلَدَ إذا اتَّخَذَ مالاً، والتِّلاد ما نَتَجْتَه أنتَ عِنْدك من مالٍ. ومالٌ مُتْلَدٌ. وقال:
لو كان للدَّهْر مالٌ كان مُتْلِدَهُ *** لكان للدَّهر صَخْرٌ مالَ قُِنْيانِ([3])والتَّليدُ: ما اشتريْتَه صغيراً فَنَبَتَ([4]) عِندَك. والأَتْلادُ([5]) قومٌ من العرب.
(تلع) التاء واللام والعين أصلٌ واحد، وهو الامتداد والطُّول صُعُداً. يقال: أتْلَعَتِ الظّبْيةُ إذا سَمَتْ بِجِيدِها. قال:
ذكرتُكِ لمّا أتْلَعَتْ من كِناسِها *** وذِكْرُكِ سَبَّاتٍ إليَّ عجيبُ([6])وجيد تَلِيعٌ، أي طويل. قال الأعشى:
يومَ تُبْدِي لنا قُتَيلةُ عَن جِيـ  *** دٍ تَليعٍ تَزِينُهُ الأطواقُ([7])والأتلع: الطّويل العُنُق. ويقال تَتَالعَ في مِشْيته إذا مَدَّ عنُقَه.ولزِمَ فلانٌ مَكانَه فما تتلَّع، إذا لم يُرِدِ البَرَاح. قال أبو ذؤيب:
فَوَرَدْنَ والعَيُّوقُ مَقْعَدَ رابئِ الـ  *** ضُّرَبَاءِ خَلْفَ النَّجمِ لا يَتَتَلَّعُ([8])ومُتَالِعٌ: جبل. ويقال إنّ التَّلِعَ الكثير التلفت حَوْلَه.
ومن الباب تَلَعَ النهار وأتْلَعَ، إذا انْبَسط. قال:
كأَنّهم في الآلِ إذْ تَلَعَ الضُّحَى *** سُفُنٌ تَعُومُ قد أُلْبِسَتْ أَجلالا
فأمّا قولهم هو تَلِعٌ إلى الشرِّ، فممكنٌ أن يكونَ من هذا؛ لأنّه يستشرفُ للشرّ أبداً. وممكنٌ أن تكون اللامُ مبدلةً من الراء، وهو التَّرِع، وقد مضى ذِكره. والتَّلعة: أرض مرتفعة غليظة، وربما كانت عريضة، يتردّد فيها السّيل ثمّ يدفع منها إلى تلعة أسفلَ منها. وهي مَكْرَمة من المنابت. قال النابغة:
عفا حُسُمٌ من فَرْتَنَا فالفَوَارِعُ *** فجَنْبا أَريكٍ فالتِّلاعُ الدَّوافِعُ([9])(تلف) التاء واللام والفاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو ذَهابُ الشيءِ. يقال تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً. وأرضٌ مَتْلَفَة، والجمع متالِف.
(تلم) التاء واللام والميم ليس بأصلٍ، ولا فيه كلام صحيحٌ ولا فصيح. قال ابنُ دريد في التَّلام إنه التَّلاميذ. وأنشد:
* كالحماليج بأيدي التَّلامْ([10]) *
وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: التَّلَم مَشَقُّ الكِراب([11]) بلغة أهل اليمن. وذكر في التَّلام نحواً مما ذكره ابنُ دريد. وما في ذلك شيءٌ يُعوَّلُ عليه. وذلك أنّ التلميذ ليس من كلام العرب.
(تله) التاء واللام والهاء ليس أصلاً في نفسه، وذلك أنهم يقولون تَلِه إذا تحيَّرَ، ثم يقولون إن التاء بدلٌ من الواو. وقالوا: التَّلَه بدلٌ من التَّلف، وهو ذاك، وينشدون:
* بهِ تَمَطَّتْ غَوْلَ كُلِّ مَتْلَهِ([12]) *
والصحيح ما رواه أبو عبيد: "كلَّ مِيلَهِ([13])" قال: وهي البِلادُ التي تُوَلِّهُ الإنسان. والوالِهُ: المتحيِّر.
 --------------ـــ
([1]) ويقال أيضاً تلوت عنه تلواً.
([2]) ليس في ديوانه. وهو بتمامه كما في المجمل واللسان (18: 110):
صلت الجبين كأن رجع صهيله *** زجر المحاول أو غناء متال
([3]) البيت لأبي المثلم الهذلي من قصيدة يرثي بها صخر الغي الهذلي. انظر شرح السكري للهذليين 34 ومخطوطة الشنقيطي 94. واللسان (20: 64).
([4]) في الأصل واللسان: "فثبت"، صوابه من المجمل والقاموس.
([5]) لم يذكره في اللسان. وجاء في القاموس: والأتلاد بالفتح بطون من عبد القيس".
([6]) لحميد بن ثور في ديوانه 51.
([7]) ديوان الأعشى 140 واللسان (تلع).
([8]) القسم الأول من ديوان الهذليين 6 دار الكتب والمفضليات (2: 224).
([9]) رواية الديوان 49: "عفا ذو حسا".
([10]) للطرماح في ديوانه 100 واللسان (تلم). وصدره:
* تتقي الشمس بمدرية *
          وانظر تحقيق هذه المادة في رسالة التلميذ للبغدادي، وقد نشرتها محققة في الجزء الثالث من المجلد 106 من المقتطف ونوادر المخطوطات 1: 217-225.
([11]) الكراب، بالكسر: قلب الأرض للحرث وإثارتها للزرع. وفي الأصل: "القراب" صوابه في اللسان (تلم).
([12]) البيت لرؤبة في ديوانه 167. وأنشده في اللسان (تله).
([13]) هذه هي الرواية التي أثبتها في اللسان (وله).

ـ

##### Türkçe

(تاء بابı ve **اللام** ve onları üçleyen şeyler)

(**تلو**) **التاء** ve **اللام** ve **الواو** tek bir asıldır; o da tâbî olmadır. Denir: **تَلَوْتُه**; onu tâbî olduğum zaman. Ondandır: Kur’ân’ın tilâveti; çünkü o, bir âyeti bir âyetten sonra tâbî kılar. Ama “**تلَوْتُ الرّجلَ أتلوه تُلُوّاً**([1])” sözüne gelince; onu yüzüstü bıraktığın ve onu terk ettiğin zaman; eğer sahih ise o kıyastır; çünkü o, onunla beraberdir ve onunladır; ondan kesildiği ve onu terk ettiği vakit, artık onun arkasında, tâlî (sonra gelen) menzilesinde olur.

Bu babdandır: **التّلِيَّة** ve **التُّلاَوَة**; o da bakiyye (artık)tır; çünkü o, ondan önce geçmiş olana tâbî olur. İbn Mukbil dedi:
يا حُرّ أَمْسَتْ تَليّاتُ الصِّبا ذهبَتْ *** فلستُ منها على عَينٍ ولا أثَرِ
Ve bu hususta sahih olanlardandır: Asma‘î’nin hikâye ettiği. “Bana bir ihtiyaç kaldı; ben onu **أَتَتَلاّهَا** ediyorum.” Ve **التَّلاَءُ** zimmettir; çünkü o tâbî olunur ve talep edilir; denir: “Ona bir zimmet **أتْلَيْتُه**.” Ve **المُتالي**: sahibine şarkıyı karşılıklı iade eden (mukabele eden) kimsedir; ikisine bu ad verildi; çünkü onların her biri, arkadaşına [tâbî olur]. Ahtal dedi:
* أوْ غِناءُ مُتَالِ([2]) *

(**تلد**) **التاء** ve **اللام** ve **الدال** tek bir asıldır; o da ikamettir (yerleşip kalmadır). Derler: “Falan, falanın oğulları içinde **تَلَدَ**”; onların içinde ikamet ettiği zaman; **يَتْلِدُ**. Ve **أتْلَدَ**: mal edindiği zaman. Ve **التِّلاد**: senin yanında, maldan senin ürettiğin (elde ettiğin) şeydir. Ve **مالٌ مُتْلَدٌ**. Ve dedi:
لو كان للدَّهْر مالٌ كان مُتْلِدَهُ *** لكان للدَّهر صَخْرٌ مالَ قُِنْيانِ([3])والتَّليدُ: ما اشتريْتَه صغيراً فَنَبَتَ([4]) عِندَك. والأَتْلادُ([5]) قومٌ من العرب.

(**تلع**) **التاء** ve **اللام** ve **العين** tek bir asıldır; o da yukarı doğru uzama ve uzunluktur. Denir: “Ceylan **أتْلَعَتِ**”; boynuyla yükseldiği zaman. Dedi:
ذكرتُكِ لمّا أتْلَعَتْ من كِناسِها *** وذِكْرُكِ سَبَّاتٍ إليَّ عجيبُ([6])Ve **جيد تَلِيعٌ**: yani uzun. A‘şâ dedi:
يومَ تُبْدِي لنا قُتَيلةُ عَن جِيـ  *** دٍ تَليعٍ تَزِينُهُ الأطواقُ([7])Ve **الأتلع**: uzun boyunlu. Ve denir: yürüyüşünde **تَتَالعَ**; boynunu uzattığı zaman. Ve falan yerini tuttu da **فما تتلَّع**; ayrılmayı istemediği zaman. Ebû Züeyb dedi:
فَوَرَدْنَ والعَيُّوقُ مَقْعَدَ رابئِ الـ  *** ضُّرَبَاءِ خَلْفَ النَّجمِ لا يَتَتَلَّعُ([8])Ve **مُتَالِعٌ**: bir dağdır. Ve denir: **التَّلِعَ** etrafına çokça dönüp bakan (çokça iltifat eden)dir.

Bu babdandır: “Gündüz **تَلَعَ** ve **أتْلَعَ**”; yayıldığı zaman. Dedi:
كأَنّهم في الآلِ إذْ تَلَعَ الضُّحَى *** سُفُنٌ تَعُومُ قد أُلْبِسَتْ أَجلالا
Ama “O, şerre **تَلِعٌ**dır” sözlerine gelince; bunun bundan olması mümkündür; çünkü o, şerre daima göz diker. Ve mümkündür ki **اللام** **الراء**’dan bedel kılınmıştır; o da **التَّرِع**’dir; onun zikri geçti. Ve **التَّلعة**: yüksek, sert bir arazidir; bazen geniş olur; sel onun içinde gidip gelir, sonra ondan daha aşağı bir **تلعة**’ye itilir. Ve o, bitkilerin çıktığı yerlerden bir kerem (verimli yer)dir. Nâbiga dedi:
عفا حُسُمٌ من فَرْتَنَا فالفَوَارِعُ *** فجَنْبا أَريكٍ فالتِّلاعُ الدَّوافِعُ([9])

(**تلف**) **التاء** ve **اللام** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da şeyin gitmesidir (yok olmasıdır). Denir: **تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً**. Ve **أرضٌ مَتْلَفَة**; çoğulu **متالِف**.

(**تلم**) **التاء** ve **اللام** ve **الميم** bir asıl değildir; onda sahih de fasih de söz yoktur. İbn Düreyd **التَّلام** hakkında: onun **التَّلاميذ** olduğunu söyledi. Ve inşad etti:
* كالحماليج بأيدي التَّلامْ([10]) *
Ve Halîl’e nisbet edilen kitapta: **التَّلَم**; Yemen ehlinin dilinde **مَشَقُّ الكِراب**([11])dır. Ve **التَّلام** hakkında, İbn Düreyd’in zikrettiğine benzer bir şey zikretti. Ve bunda dayanılacak hiçbir şey yoktur. Bu da şundandır ki **التلميذ**, Arapların sözünden değildir.

(**تله**) **التاء** ve **اللام** ve **الهاء** kendi başına bir asıl değildir; çünkü onlar “**تَلِه**” derler; şaşırdığı zaman; sonra derler ki **التاء**, **الواو**’dan bedeldir. Ve dediler: **التَّلَه**, **التَّلف**’ten bedeldir; o da odur. Ve inşad ederler:
* بهِ تَمَطَّتْ غَوْلَ كُلِّ مَتْلَهِ([12]) *
Ve sahih olan, Ebû Ubeyd’in rivayet ettiğidir: “**كلَّ مِيلَهِ([13])**”. Dedi: O, insanı hayrete düşüren beldelerdir. Ve **الوالِهُ**: hayrete düşen (mütehayyir)dir.

--------------ـــ
([1]) Ve ayrıca denir: **تلوت عنه تلواً**.
([2]) Divanında yoktur. Ve tamamı, el-Mücmel ve el-Lisân’da (18: 110) olduğu üzere:
صلت الجبين كأن رجع صهيله *** زجر المحاول أو غناء متال
([3]) Beyit, Ebû’l-Müsetlem el-Hüzelî’nindir; onunla Sahr el-Gayy el-Hüzelî’yi mersiye söylediği bir kasidedendir. Bkz. es-Sukkerî’nin el-Hüzeliyyîn şerhi 34 ve eş-Şınkîtî yazması 94. Ve el-Lisân (20: 64).
([4]) Asılda ve el-Lisân’da: “**فثبت**”; doğrusu el-Mücmel ve el-Kâmûs’tandır.
([5]) El-Lisân’da zikretmedi. El-Kâmûs’ta geldi: “**والأتلاد** fetha ile: Abdulkays’tan batınlardır.”
([6]) Humeyd b. Sevr’indir; divanında 51.
([7]) A‘şâ divanı 140 ve el-Lisân (**تلع**).
([8]) el-Hüzeliyyîn divanının birinci kısmı 6; Dârü’l-Kütüb ve el-Mufaddaliyyât (2: 224).
([9]) Divan rivayeti 49: “**عفا ذو حسا**”.
([10]) et-Tırimmâh’ındır; divanında 100 ve el-Lisân (**تلم**). Ve sadrı:
* تتقي الشمس بمدرية *
          Ve bu maddenin tahkikine, Bağdâdî’nin “Risâletü’t-Tilmîz”inde bak; onu muhakkak olarak el-Mukteṭaf’ın 106. cildinin üçüncü kısmında ve “Nevâdirü’l-Maḫṭûṭât” 1: 217-225’te neşrettim.
([11]) **الكراب**, kesra ile: toprağı sürmek için çevirmek ve ekin için kabartmaktır. Asılda: “**القراب**”; doğrusu el-Lisân’da (**تلم**).
([12]) Beyit, Ru’be’nindir; divanında 167. Ve onu el-Lisân’da (**تله**) inşad etti.
([13]) Bu, el-Lisân’da (**وله**) tesbit ettiğim rivayettir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التالد: المال القديم الأَصلِيُّ الذي وُلد عندك، وهو نقيض الطارف. ابن سيده: التَّلْدُ والتُّلْدُ والتِّلادُ والتَّلِيدُ والإِتْلادُ كالإِسْنامِ والمُتْلَدُ، الأَخيرة عن ابن جني: ما وُلد عندك من مالك أَو نُتج، ولذلك حكم يعقوب أَن تاءه بدل من الواو، وهذا لا يقوى، لأَنه لو كان ذلك لَرُدَّ في بعض تصاريفه إِلى الأَصل. وقال بعض النحويين: هذا كله من الواو فإِذا كان ذلك، فهو معتل؛ وقيل: التِّلاد كل مال قديم من حيوان وغيره يورث عن الآباء، وهو التالد والتليد والمُتْلَدُ؛ قال الشاعر يصف خيلاً:
تَلائِدٌ نَحْنُ افْتَلَيْنا هُنَّهْ،
نِعْمَ الحُصُونُ والعَتادُ هُنَّهْ
وتَلَدَ المالُ يَتْلِدُ ويَتْلُدُ تُلوداً وأَتْلَدَه هو وأَتلد الرجلُ إِذا اتخذ مالاً. ومال مُتْلَد وخُلُقٌ مُتْلَد: قديم؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
ماذا رُزِينا مِنْكِ. أُمَّ مَعْبَدِ،
مِنْ سَعَةِ الحِلْم وخُلْقٍ مُتْلَدِ
وفي حديث عبدالله بن مسعود أَنه قال في سورة بني إِسرائيل والكهف ومريم وطه والأَنبياء: هنّ من العتاق الأُوَلِ وهن من تِلادِي يعني السور أَي من قديم ما أَخذتُ من القرآن، شبههن بِتلاد المال. وفي رواية أُخرى: الحم من تِلادِي أَي من أَوّل ما أَخذته وتعلمتُه بمكة. وفي حديث العباس: فهي لهم تالِدةٌ بالِدةٌ يعني الخلافة، والبالدُ إِتباع التَّالِد. وقال اللحياني: رجل تليد في قوم تُلَداءَ وامرأَة تلِيد في نسوة تَلائِدَ وتُلُدٍ.وتَلِدَ فيهم يَتْلَدُ: أَقام. ابن الأَعرابي: تَلَّدَ الرجلُ إِذا جمع ومنع.
وجارية تلِيدة إِذا ورثها الرجل فإِذا وُلِدتْ عنده فهي وَلِيدَة. وروي عن شريح: أَن رجلاً اشترى جارية وشرط أَنها مُوَلَّدةٌ فوجدها تَليدَةً فردّها شريح. قال القتيبي: التَّليدة هي التي وُلدت ببلاد العجم وحُملت فنشأَت ببلاد العرب، والمُوَلَّدة بمنزلة التِّلاد: وهو الذي وُلد عندك؛ وقيل: المُوَلَّدَةُ التي وُلدت في بلاد الإِسلام، والحكم فيه إِن كان هذا الاختلاف يؤثر في الغرض أَو القيمة وجب له الرَّد، وإِلاَّ فلا؛ وروي عن الأَصمعي أَنه قال: التليد ما ولد عند غيرك ثم اشتريته صغيراً فثبت عندك، والتِّلادُ ما وَلَدْتَ أَنت؛ قال أَبو منصور: سمعت رجلاً من أَهل مكة يقول: تلادي بمكة أَي ميلادي. ابن شميل: التليد الذي وُلد عندك، وهو المُوَلَّد والأُنثى المُوَلَّدةُ، والمُوَلَّد والمُوَلَّدةُ والتليد واحد عندنا، رواه المصاحفي عنه. وروى شمر عنه أَنه قال: تِلادُ المال ما تَوالَدَ عندك فتَلِدَ من رقيق أَو سائمة. وَتَلِدَ فلان عندنا أَي وَلَدْنا أُمه وأَباه؛ قال الأَعشى:
تَدِرُّ، على غير أَسمائها،
مُطَرَّفَةٌ بعد إِتْلادِها
يقول: كانت من تِلادِهم فصارت طارفاً عندك حين أَخذتها. وتَلَدَ فلان في بني فلان يَتْلُد: أَقام فيهم، وتَلَدَ بالمكان تلوداً أَي أَقام به. وأَتْلَدَ أَي اتخذ المال. والتليد: الذي وُلد ببلاد العجم ثم حمل صغيراً فثبت في بلاد الإِسلام. وفي حديث عائشة: أَنها أَعتقت عن أَخيها عبد الرحمن تِلاداً من تِلادها، فإِنه مات في منامه؛ وفي نسخة تِلاداً من أَتلاده. والأَتْلادُ: بطون من عبد القيس، يقال لهم أَتْلادُ عُمانَ، وذلك لأَنهم سكنوها قديماً.
والتُّلْدُ: فرخ العُقاب.

##### Türkçe

**التالد**: yanında doğmuş olan, aslî eski mal; ve o, **الطارف**’ın zıddıdır.

İbn Sîde: **التَّلْدُ** ve **التُّلْدُ** ve **التِّلادُ** ve **التَّلِيدُ** ve **الإِتْلادُ**
**الإِسْنامِ** ve **المُتْلَدُ** gibi; sonuncusu İbn Cinnî’dendir: senin malından yanında doğmuş olan yahut doğurtulmuş olan şeydir; bundan dolayı Ya‘kūb, onun **تاء**’sının **الواو**’dan bedel olduğuna hükmetti; bu ise kuvvetli değildir; çünkü eğer bu olsaydı, tasriflerinin bazısında asla döndürülürdü. Bazı nahivciler dedi: bunun hepsi **الواو**’dandır; öyleyse bu olursa, o mu‘tel olur; ve denildi: **التِّلاد** her eski maldır; hayvandan ve başkasından; babalardan miras bırakılır; ve o **التالد** ve **التليد** ve **المُتْلَدُ**’dür; şair, atları vasfederek dedi:
تَلائِدٌ نَحْنُ افْتَلَيْنا هُنَّهْ،
نِعْمَ الحُصُونُ والعَتادُ هُنَّهْ

Ve mal **تَلَدَ** eder; **يَتْلِدُ** ve **يَتْلُدُ**; **تُلوداً**; ve onu o **أَتْلَدَه**; ve adam **أَتلد** eder; mal edindiği zaman. Ve **مال مُتْلَد** ve **خُلُقٌ مُتْلَد**: eski; İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:
ماذا رُزِينا مِنْكِ. أُمَّ مَعْبَدِ،
مِنْ سَعَةِ الحِلْم وخُلْقٍ مُتْلَدِ

Ve Abdullah b. Mes‘ûd hadîsinde, onun **سورة بني إِسرائيل** ve **الكهف** ve **مريم** ve **طه** ve **الأَنبياء** hakkında şöyle dediği rivayet edilmiştir: onlar **العتاق الأُوَلِ**’dendir ve onlar **تِلادِي**’mdendir; yani sûreler; yani Kur’ân’dan aldığımın eskisindendir; onları malın **تلاد**’ına benzetti. Başka bir rivayette: **الحم** benim **تِلادِي**’mdendir; yani Mekke’de aldığım ve öğrendiğimin evvelindendir. Ve Abbas hadîsinde: “o, onlar için **تالِدةٌ بالِدةٌ**’dir” yani hilâfet; ve **البالدُ**, **التَّالِد**’e tâbidir. Lihyânî dedi: **تليد** bir adam, **تُلَداءَ** bir kavim içinde; ve **تلِيد** bir kadın, **تَلائِدَ** ve **تُلُدٍ** kadınlar içinde. Ve onların içinde **تَلِدَ** eder, **يَتْلَدُ**: ikamet etti. İbnü’l-A‘râbî: adam **تَلَّدَ** eder; topladığı ve menettiği zaman.

Ve **جارية تلِيدة**: adam onu miras aldığı zaman; fakat onun yanında doğurulursa o **وَلِيدَة**’dir. Şurayh’tan rivayet edildi: bir adam bir câriye satın aldı ve onun **مُوَلَّدةٌ** olmasını şart koştu; sonra onu **تَليدَةً** buldu; Şurayh da onu geri çevirdi. Kuteybî dedi: **التَّليدة** Acem beldelerinde doğmuş, sonra taşınmış, Arap beldelerinde yetişmiş olandır; ve **المُوَلَّدة** **التِّلاد** menzilesindedir: o, yanında doğmuş olandır; ve denildi: **المُوَلَّدَةُ** İslâm beldelerinde doğmuş olandır; bu hususta hüküm: eğer bu ihtilâf maksatta yahut kıymette tesir ediyorsa, ona redd (iade) vacip olur; değilse, hayır; Asma‘î’den rivayet edildi ki dedi: **التليد** başkasının yanında doğmuş, sonra onu küçükken satın almışsın da yanında sabit kalmış olandır; **التِّلادُ** ise senin doğurttuğun şeydir; Ebû Mansûr dedi: Mekke ehlinden bir adamın şöyle dediğini işittim: “Mekke’de **تلادي**” yani “milâdım”. İbn Şümeyl: **التليد** yanında doğmuş olandır; ve o **المُوَلَّد**’dir; dişisi **المُوَلَّدةُ**’dir; ve **المُوَلَّد** ve **المُوَلَّدةُ** ve **التليد** bizim yanımızda birdir; Musâhifî bunu ondan rivayet etti. Şemr ondan rivayet etti ki dedi: malın **تِلادُ**’ı, yanında çoğalıp doğan şeydir; köleden yahut otlayan hayvandan. Ve “falanca bizim yanımızda **تَلِدَ** etti” yani onun anasını ve babasını biz doğurduk; A‘şâ dedi:
تَدِرُّ، على غير أَسمائها،
مُطَرَّفَةٌ بعد إِتْلادِها

Diyor ki: o onların **تِلاد**’ındandı; sen onu aldığın zaman yanında **طارفاً** oldu. Ve falanca, falancanın oğulları içinde **تَلَدَ** eder, **يَتْلُد**: onların içinde ikamet etti; ve mekânda **تَلَدَ** eder, **تلوداً**: yani onda ikamet etti. Ve **أَتْلَدَ**: yani mal edindi. Ve **التليد**: Acem beldelerinde doğmuş, sonra küçükken taşınmış, İslâm beldelerinde sabit kalmış olandır. Âişe hadîsinde: onun, kardeşi Abdurrahman adına, kendi **تِلاد**’ından **تِلاداً** âzat ettiği (rivayet edilmiştir); çünkü o uykusunda öldü; bir nüshada: kendi **أَتلاده**’ından **تِلاداً**. Ve **الأَتْلادُ**: Abdülkays’tan karınlardır; onlara **أَتْلادُ عُمانَ** denir; bu, onların oraya eskiden yerleşmeleri sebebiyledir.

Ve **التُّلْدُ**: kartal yavrusu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت ل د * * التَّالِدُ * و * التِّلادُ * و * الإتْلادُ * بالكسر فيهما و * التَّلادُ * بالفتح المال القديم الأصلي الذي ولد عندك وهو ضد الطارف وفي الحديث ﴿هن من تلادي﴾ يعني السور أي من أخذته من القرآن قديما و * التَّلِيدُ * بوزن الوليد الذي ولد ببلاد العجم ثم حمل صغيرا فنبت ببلاد الإسلام ومنه حديث شريح في رجل اشترى جارية وشرط أنها مولدة فوجدها تليدة فردها والمولدة مثل * التِّلادِ * وهي التي ولدت عندك

##### Türkçe

* ت ل د * * **التَّالِدُ** * ve * **التِّلادُ** * ve * **الإتْلادُ** *—ikisinde de kesre ile—ve * **التَّلادُ** *—fetha ile—eski, aslî maldır; senin yanında doğmuş olandır ve **الطارف**’ın zıddıdır. Hadiste: ﴿هن من تلادي﴾ yani sûreler; yani Kur’ân’dan onu eskiden almış olduğumdan. Ve * **التَّلِيدُ** *—**الوليد** vezninde—Acem beldelerinde doğmuş, sonra küçükken taşınmış, böylece İslâm beldelerinde büyümüş olandır. Ondandır: Şurayh’ın, bir adam hakkında hadisi: bir câriye satın aldı ve onun **مولدة** olmasını şart koştu; sonra onu **تليدة** buldu da onu geri verdi. **المولدة** tıpkı * **التِّلادِ** * gibidir; o da senin yanında doğmuş olandır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

التالد، كصاحب، والتلد، بالفتح، والضم، والتحريك، والتلاد، بالكسر، والتليد، كأمير، والأتلاد، كالأسنام، والمتلد، كمكرم، الأخيرة عن ابن جني، فهذه ثمان لغات ذكرها ابن سيده في المحكم: ما ولد عندك من مالك أونتج، ولذلك حكم يعقوب أن تاءه بدل من الواو، وهذا لا يقوى، لأنه لو كان ذلك لرد في بعض تصاريفه إلى الأصل. وقال بعض النحويين: هذا كله من الواو. فإذا كان ذلك فهو معتل وقيل: التلاد: كل مال قديم من حيوان وغيره يورث عن الآباء، وهو نقيض الطارف. وتلد المال يتلد ويتلد تلودا كقعود، وأتلده هو. وأتلد الرجل، إذا اتخذ مالا. ومال متلد: قديم. وخلق، بضمتين متلد، كمعظم، هكذا في النسخ، وقد سقط من بعض النسخ: قديم، والصواب أنه كمكرم، لما أنشد ابن الأعرابي:
  ماذا رزئنا منك أم معـبـد                      من سعة الخلق وخلق متلد

  والتليد والتلد، محركة: من ولد بالعجم فحمل صغيرا فنبت، هكذا في النسخ بالنون، وفي بعضها بالمثلثة ثم بالموحدة، ببلاد الإسلام. وروي عن الأصمعي أنه قال: التليد: ما ولد عند غيرك ثم اشتريته صغيرا فثبت عندك، والتلاد: ما ولدت أنت. قال أبو منصور: سمعت رجلا من أهل مكة يقول: تلادي بمكة، أي ميلادي، وقال اللحياني: رجل تليد في قوم تلداء، وامرأة تليد في نسوة تلائد وتلد. وتلد الرجل في بني فلان، كنصر وفرح، وهذه عن الفراء، يتلد ويتلد: أقام به. وجارية تليدة، إذا ورثها الرجل، فإذا ولدت عنده فهي وليدة وروي عن شريح أن رجلا اشترى جارية وشرط أنها مولدة فوجدها تليدة، فردها شريح. قال القتيبي: التليدة هي التي ولدت ببلاد العجم وحملت فنشأت ببلاد العرب. والمولدة بمنزلة التلاد، وهو الذي ولد عندك. وقيل: المولدة: التي ولدت في بلاد الإسلام. وعن ابن شميل: التليد: الذي ولد عندك، وهو المولدة والتليد واحد عندنا. رواه المصاحفي عنه. وروى شمر عنه أنه قال: تلاد المال ما توالد عندك فتلد من رقيق أو سائمة: وتلد فلان عندنا، أيولدنا أمه وأباه. وفي حديث عائشة أنها أعتقت عن أخيها عبد الرحمن تلادا من تلادها، فإنه مات في منامه وفي نسخة تلادا من أتلاده. والأتلاد، بالفتح: بطون من عبد القيس، يقال لهم أتلاد عمان، لأنهم سكنوها قديما، كذا في الصحاح. وفي حديث ابن مسعود: آل حم من تلادى أي أول ما أخذته وتعلمته بمكة. والتلد، بالضم: فرخ العقاب. وتلد الرجل تتليدا: جمع ومنع، عن ابن الأعرابي واللحياني. وتليد، كأمير وزبير: اسمان. وتلد، بفتح فسكون: أبو المواهب يحيى بن أبي نصر بن تلد الأزدي، عن ابن نصر، وعنه أبو محمد بن الخشاب النحوي. ومما يستدرك عليه:

##### Türkçe

**التالد**، **كصاحب**، ve **التلد**; fetih ile, zamme ile ve harekeleme ile; ve **التلاد** kesre ile; ve **التليد** **كأمير**; ve **الأتلاد** **كالأسنام**; ve **المتلد** **كمكرم**; sonuncusu İbn Cinnî’den: işte bunlar, İbn Sîde’nin **المحكم**’de zikrettiği sekiz lugattır: senin yanında malından doğan yahut üreyen şey; bundan dolayı Ya‘kūb, onun **تاء**’sının **الواو**’dan bedel olduğuna hükmetti; bu ise kuvvetli değildir; çünkü bu olsaydı, bazı tasriflerinde asla dönerdi. Bazı nahivciler dedi ki: bunun hepsi **الواو**’dandır. Öyleyse bu, illetlidir. Ve denildi: **التلاد**: hayvandan ve başkasından, babalardan miras bırakılan her eski maldır; ve o, **الطارف**’ın zıddıdır. Ve mal **تلد** eder; **يتلد** ve **يتلد**; **تلودا** **كقعود**; ve onu o **أتلده** etti. Ve adam **أتلد** etti; mal edindiği zaman. Ve **مال متلد**: eski. Ve **خلق** (iki zamme ile) **متلد** **كمعظم**; nüshalarda böyledir; bazı nüshalardan “eski” düşmüştür; doğrusu onun **كمكرم** olmasıdır; İbnü’l-A‘râbî’nin inşad ettiği şey sebebiyle:

  Senden ne eksilttik, ey **معبد**                      yaratılışın genişliğinden ve **خلق متلد**’den

Ve **التليد** ve **التلد**, harekeli: Acem’de doğup küçükken taşınan, sonra büyüyen; nüshalarda **النون** ile böyledir; bazılarında ise **بالمثلثة ثم بالموحدة** ile; İslâm beldelerinde. **الأصمعي**’den rivayet olundu ki dedi: **التليد**: senin dışındakinin yanında doğup sonra onu küçükken satın aldığın, böylece senin yanında yerleşen şeydir; **التلاد** ise: senin doğurttuğun şeydir. Ebû Mansûr dedi: Mekke ehlinden bir adamın şöyle dediğini işittim: “**تلادي** بمكة”, yani: “**ميلادي**”. **اللحياني** dedi: **رجل تليد** **في قوم تلداء**; ve **امرأة تليد** **في نسوة تلائد وتلد**. Adam **تلد** etti **في بني فلان**; **كنصر وفرح**; bu, **الفراء**’dandır; **يتلد** ve **يتلد**: orada ikamet etti. **جارية تليدة**: adam onu miras aldığı zaman; onun yanında doğurursa o **وليدة**’dir. **شريح**’ten rivayet olundu ki bir adam bir cariye satın aldı ve onun **مولدة** olmasını şart koştu; sonra onu **تليدة** buldu; Şurayh onu iade etti. **القتيبي** dedi: **التليدة** Acem beldelerinde doğan, taşınan, sonra Arap beldelerinde yetişen olandır. **المولدة** **التلاد** menzilesindedir; o da senin yanında doğandır. Ve denildi: **المولدة**: İslâm beldelerinde doğan. İbn Şümeyl’den: **التليد**: senin yanında doğandır; o **المولدة**’dir; ve **التليد** ile **المولدة** bizde birdir. **المصاحفي** bunu ondan rivayet etti. Şemr ondan rivayet etti ki dedi: **تلاد المال** senin yanında doğup çoğalan şeydir; köleden yahut otlayan hayvandan doğurur: ve “**تلد فلان عندنا**”, yani: annesi ve babası bizim yanımızda doğdu. Âişe’nin hadisinde: kardeşi Abdurrahman adına, kendi **تلاد**’ından bir **تلادا** azat etti; çünkü o uykusunda öldü. Bir nüshada: kendi **أتلاد**’ından bir **تلادا**. Ve **الأتلاد**, fetih ile: Abdülkays’tan karınlardır; onlara “**أتلاد عمان**” denir; çünkü oraya eskiden yerleştiler; **الصحاح**’ta böyle. İbn Mes‘ûd’un hadisinde: “**آل حم من تلادى**” yani: Mekke’de ilk aldığım ve öğrendiğim. Ve **التلد**, zamme ile: kartal yavrusu. Adam **تلد** etti **تتليدا**: topladı ve menetti; İbnü’l-A‘râbî ve Lihyânî’den. Ve **تليد** **كأمير وزبير**: iki isimdir. Ve **تلد**, fetih sonra sükûn ile: Ebü’l-Mevâhib Yahyâ b. Ebî Nasr b. **تلد** el-Ezdî; İbn Nasr’dan; ondan da nahivci Ebû Muhammed b. el-Haşşâb. Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerden:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَلَدَ
1 تَلَدَ لد تلد ولد , aor. تَلِدَ (T, S, M, Msb, K;) and تَلُدَ , (T, sudot;, M, K,) inf. n. تُلُودٌ; (S, M, Msb, K;) [and ↓ اِتَّلَدَ; (see Ham p. 699;)] It (property, consisting of camels or the like, syn. مَالٌ, T, S, M, &c.) was, or became, old, or long-possessed; (Msb;) such as is termed تِلَاد. (T, S, M, Msb, K.) ― -b2- تَلَدَ فُلَانٌ عِنْدَنَا Such a one was born of parents at our abode, or home. (L.) ― -b3- And تَلَدَ, (T, S, M, K,) aor. تَلُدَ , (M, K,) inf. n. as above; (T, L;) and تَلِدَ, aor. تَلَدَ ; (K;) He remained, stayed, abode, or dwelt, (As, T, S, M, K,) فِى بَنِى فُلَانٍ among the sons of such a one, (S,) and بَيْنَهُمْ among them, (M,) and بِمَكَانٍ in a place. (As, T, L.) -A2- See also 2.

تلّد
2 تلّد لد تلد ولد , (IAar, T, K,) inf. n. تَتْلِيدٌ; (K;) or ↓ تَلَدَ; (so in the L as on the authority of IAar, and accord. to Lh as is said in the TA;) i. q. جَمَعَ and مَنَعَ [app. as meaning He collected and defended property]; (IAar, T, L, K;) said of a man. (IAar, T, L.)

اتلد
4 اتلد اتلد , (T, S, L.) and اتلد مَالًا, (T, M, Msb, K,) He got, obtained, or acquired, (اِتَّخَذَ,) property [such as is termed تِلَاد, as is implied in the T and M and K]: (T, S, L, Msb:) or he possessed property such as is termed تِلَاد. (So accord. to the explanation of the act. part. n., q. v., in the Mgh.)

8 اـِتَّلَدَ see 1.

تَلْدٌ
تَلْدٌ لد تلد ولد : see تِلَادٌ, in two places.

تُلْدٌ
تُلْدٌ لد تلد ولد : see تِلَادٌ, in two places. ― -b2- Also The young one of an eagle. (M, K.)

تَلَدٌ
تَلَدٌ لد تلد ولد : see تِلَادٌ: ― -b2- and تَلِيدٌ.

تِلَادٌ
تِلَادٌ تلاد , applied to مَال [i. e. property, consisting of camels or the like], (T, S, M, &c.,) Old, or long-possessed; as also ↓ تَالِدٌ and ↓ تَلِيدٌ, (Mgh, Msb,) both of these meaning old, original, property, (A,) and ↓ مُتْلَدٌ: (L:) or original, old, or long-possessed, born at one's own abode, or home; as also ↓ تَالِدٌ and ↓ اـِتْلَادٌ: (S:) contr. of طَارِفٌ (S, A, Mgh, Msb) and طَرِيفٌ: (Mgh, Msb:) or born at the owner's abode, or house; or that brings forth there; (M, K;) as also ↓ تَالِدٌ (K) and ↓ تَلْدٌ and ↓ تُلْدٌ, (M, K,) and ↓ تَلَدٌ (K) and ↓ تِليدٌ and ↓ اـِتْلَادٌ, (M, K,) like اـِسْنَامٌ, (M, [in the CK written اَتْلأَد, and so accord. to the MS,]) and ↓ مُتْلَدٌ;]) (M, K; [written in a copy of the M مُتَلّد;]) wherefore, [i. e. because of the meaning,] Yaakoob judges that the ت is a substitute for و; [as is said to be the case in the S;] but this is not a valid decision; for, were it so, the word in some of its variations would be reduced to its original: (M:) or any old, or long-possessed, property, (T, M, L,) consisting of animals &c., (M, L,) inherited from parents; (T, M, L;) as also ↓ تَالِدٌ (T, L) and ↓ تَلِيدٌ and ↓ مُتْلَدٌ (T, M, L [the last written in a copy of the T مٌتْلِدٌ, and in a copy of the M مُتَلّد,]) and ↓ تَلْدٌ and ↓ تُلْدٌ and ↓ اـِتْلَادٌ, as above: (M:) or slaves, or pasturing beasts, that breed at one's own abode, or home, and become old, or long possessed: (ISh, as related by Sh:) or that which you yourself breed, or rear. (As, T.) [See also تَلِيدٌ, below. ― -b2- Hence,] هُنَّ مِنْ تِلَادِى, said by a man, (namely, Ibn-Mes'ood, M,) in reference to certain chapters (سُوَر) of the Kur-لn, meaning (tropical:) They are of those which I acquired (or learned, L) long ago from the Kur-لn: (S, M, L:) thus saying, he likened them to the property, or camels &c., called تِلَادٌ. (M, L.) ― -b3- [Az says,] I heard a man of Mekkeh say, تِلَادِىبِمَكَّةَ, i. e. مِيلَادِى [app. meaning My birth was in Mekkeh]. (T.)

تَلِيدٌ
تَلِيدٌ تليد : see تِلَادٌ, in three places. ― -b2- Also That which is born at the abode, or home, of another than thyself, and which, while young, thou afterwards purchasest, and which remains with thee: (As, T.) or one who is born in a foreign country, and is carried away while young to the territory of the Arabs: (Mgh:) or one who is born in a foreign country, and then brought away while young, and who grows up in the territory of the Muslims; (S, K;) as also ↓ تَلَدٌ: (K:) or i. q. مُوَلَّدٌ and مُوَلَّدَةٌ, [masc. and fem.,] meaning one that is born at thine own abode, or home: (ISh, T: [see also تِلَادٌ:]) or one who has parents at thine own abode, or home; whereas مُوَلَّدٌ signifies one who has only one parent there: (Mgh, from the Tekmileh [of the 'Eyn]:) the fem. is with ة; (S;) signifying a female slave who is born in a foreign country, and is carried away, and grows up in the territory of the Arabs: (Kt, T:) or a female slave whose father and family and all her relations are in one country and who is herself in another: (ISh, L in art. ولد:) or a female slave born the property of a people with whom are her parents: (L in art. ولد:) or a female slave inherited by her owner; if born at his own abode, or home, [of a mother already belonging to him,] she is called وَلِيدَةٌ: (T, L:) you say رَجُلٌ تَلِيدٌ; pl. تُلَدَآءُ: and اِمْرَأَةٌ تَلِيدٌ [and تَلِيدَةٌ]; pl. تَلَائِدُ (Lh, M, L) and تُلُدٌ. (Lh, L.) It is related in a trad. of Shureyh, that a man purchased a female slave, and the two parties made it a condition that she should be a مُوَلَّدَة; but the purchaser found her to be a تَلِيدَة, and therefore returned her: (S, Mgh:) a مُوَلَّدَة is like a تِلَاد, i. e. born at thine own abode, or home; (S;) or born in the territory of the Muslims. (Mgh.) ― -b3- Also, metaphorically, (tropical:) A child, absolutely. (Har p. 317.)

تَالِدٌ
تَالِدٌ تالد : see تِلَادٌ, in four places. ― -b2- تَالِدٌ بَالِدٌ: see art. بلد.

اـِتْلَادٌ
اـِتْلَادٌ اتلاد , by some written أَتْلَادٌ: see تِلَادٌ, in three places.

مُتْلَدٌ
مُتْلَدٌ متلد , applied to مَال, (S, Msb,) pass. part. n. of 4: (Msb:) see تِلَادٌ, in three places. ― -b2- [Hence,] خُلُقٌ مُتْلَدٌ, (M, L, TA,) in the K, مُتَلَّدٌ, said to be like مُعَظَّمٌ, but this is a mistake, (TA,) [and in the CK, خَلْقٌ is erroneously put for خُلُقٌ,] (assumed tropical:) An old, or a long-possessed, natural disposition, or quality. (M, L, K.) IAar cites as an ex. this verse:
مَا ذَا رُزِينَا مِنْكِ أَمَّ مَعْبَدِ
مِنْ سَعَةِ الحِلْمِ وَ خُلْقٍ مُتْلَد
[app. meaning What has been experienced from us, on thy part, Umm-Maabad, of largeness of forbearance, and of long-possessed good natural dispositions, or qualities? رُزِينَا seems to be here used for رُزِئْنَا; or the latter may be the correct reading]. (M, L.)

مُتْلِدٌ
مُتْلِدٌ متلد [act. part. n. of 4:] A possessor of property such as is termed تِلَاد: and hence, ― -b2- A first owner or proprietor; as the weaver of a piece of cloth, and the man who delivers his she-camel [and is owner of her young one]. (Mgh.)

##### Türkçe

**تَلَدَ**
1 **تَلَدَ** (T, S, M, Msb, K;) ve **تَلُدَ** , (T, sudot;, M, K,) mastar ismi **تُلُودٌ**; (S, M, Msb, K;) [ve ↓ **اِتَّلَدَ**; (bk. Ham s. 699;)] O (deve vb.den oluşan mülk; eş anlamlısı **مَالٌ**, T, S, M, &c.) eski idi, yahut eski oldu, yahut uzun zamandır elde bulundurulmuş oldu; (Msb;) **تِلَاد** diye adlandırılan türden. (T, S, M, Msb, K.) ― -b2- **تَلَدَ فُلَانٌ عِنْدَنَا** Böyle biri, bizim ikametgâhımızda yahut evimizde ana-babadan doğmuştu. (L.) ― -b3- Ve **تَلَدَ**, (T, S, M, K,) muzârîsi **تَلُدَ** , (M, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi; (T, L;) ve **تَلِدَ**, muzârîsi **تَلَدَ** ; (K;) O kaldı, durdu, ikamet etti, yahut mesken tuttu, (As, T, S, M, K,) **فِى بَنِى فُلَانٍ** falan kimsenin oğulları arasında, (S,) ve **بَيْنَهُمْ** onların arasında, (M,) ve **بِمَكَانٍ** bir yerde. (As, T, L.) -A2- 2’ye de bak.

**تلّد**
2 **تلّد** (IAar, T, K,) mastar ismi **تَتْلِيدٌ**; (K;) yahut ↓ **تَلَدَ**; (L’de IAar’dan rivayetle böyle; ve TA’da denildiğine göre Lh’ye göre de;) **جَمَعَ** ve **مَنَعَ** ile aynı anlamda [görünüşe göre “malı topladı ve korudu” manasında]; (IAar, T, L, K;) bir adam hakkında söylenir. (IAar, T, L.)

**اتلد**
4 **اتلد** (T, S, L.) ve **اتلد مَالًا**, (T, M, Msb, K,) O, ( **اِتَّخَذَ** ,) mal edindi, elde etti, yahut kazandı [T ve M ve K’da ima edildiği üzere **تِلَاد** diye adlandırılan türden mal]: (T, S, L, Msb:) yahut **تِلَاد** diye adlandırılan türden mala sahip oldu. (Mgh’de, bk. ilgili yerde, ism-i fâilin açıklamasına göre.)

8 **اـِتَّلَدَ**: 1’e bak.

**تَلْدٌ**
**تَلْدٌ**: **تِلَادٌ**’a bak, iki yerde.

**تُلْدٌ**
**تُلْدٌ**: **تِلَادٌ**’a bak, iki yerde. ― -b2- Ayrıca kartalın yavrusu. (M, K.)

**تَلَدٌ**
**تَلَدٌ**: **تِلَادٌ**’a bak: ― -b2- ve **تَلِيدٌ**.

**تِلَادٌ**
**تِلَادٌ**, **مَال**’a (yani deve vb.den oluşan mala) sıfat olarak, (T, S, M, &c.,) Eski, yahut uzun zamandır elde bulundurulmuş; bunun gibi ↓ **تَالِدٌ** ve ↓ **تَلِيدٌ**, (Mgh, Msb,) bu ikisi de “eski, aslî, mal” manasındadır, (A,) ve ↓ **مُتْلَدٌ**: (L:) yahut aslî, eski, yahut uzun zamandır elde bulundurulmuş, kişinin kendi ikametgâhında yahut evinde doğmuş; bunun gibi ↓ **تَالِدٌ** ve ↓ **اـِتْلَادٌ**: (S:) **طَارِفٌ**’in (S, A, Mgh, Msb) ve **طَرِيفٌ**’in zıddı: (Mgh, Msb:) yahut sahibinin ikametgâhında yahut evinde doğmuş; yahut orada doğuran; (M, K;) bunun gibi ↓ **تَالِدٌ** (K) ve ↓ **تَلْدٌ** ve ↓ **تُلْدٌ**, (M, K,) ve ↓ **تَلَدٌ** (K) ve ↓ **تِليدٌ** ve ↓ **اـِتْلَادٌ**, (M, K,) **اـِسْنَامٌ** gibi, (M, [CK’de **اَتْلأَد** yazılmıştır; ve MS’ye göre de böyledir,]) ve ↓ **مُتْلَدٌ**;]) (M, K; [M’nin bir nüshasında **مُتَلّد** yazılmıştır;]) bundan dolayı, [yani mana sebebiyle,] Ya‘kūb, **ت**’nin **و**’nun bedeli olduğuna hükmeder; [S’de böyle olduğu söylenir;] fakat bu sahih bir hüküm değildir; çünkü öyle olsaydı, kelimenin bazı varyantlarında aslına dönerdi: (M:) yahut hayvanlar vb.den oluşan herhangi bir eski yahut uzun zamandır elde bulundurulmuş mal, (T, M, L,) ana-babadan miras kalmış; (T, M, L;) bunun gibi ↓ **تَالِدٌ** (T, L) ve ↓ **تَلِيدٌ** ve ↓ **مُتْلَدٌ** (T, M, L [sonuncusu T’nin bir nüshasında **مٌتْلِدٌ**, M’nin bir nüshasında **مُتَلّد** yazılmıştır,]) ve ↓ **تَلْدٌ** ve ↓ **تُلْدٌ** ve ↓ **اـِتْلَادٌ**, yukarıdaki gibi: (M:) yahut kişinin kendi ikametgâhında yahut evinde doğurup üreyen ve yaşlanıp uzun süre elde bulundurulan köleler yahut otlayan hayvanlar: (ISh, Sh’nin rivayetiyle:) yahut senin bizzat ürettiğin yahut yetiştirdiğin şey. (As, T.) [Aşağıda **تَلِيدٌ**’e de bak. ― -b2- Buradan,] **هُنَّ مِنْ تِلَادِى**, bir adam tarafından (yani İbn-Mes‘ûd, M,) Kur’ân’ın bazı sûreleri hakkında söylenmiştir; (mecazen:) “Onlar, Kur’ân’dan uzun zaman önce edindiğim (yahut öğrendiğim, L) şeylerdendir” manasında: (S, M, L:) böyle söylemekle, onları **تِلَادٌ** denilen mala yahut develere vb. benzetmiştir. (M, L.) ― -b3- [Az der ki,] Mekke’den bir adamın **تِلَادِىبِمَكَّةَ** dediğini işittim; yani **مِيلَادِى** [görünüşe göre “Benim doğumum Mekke’dedir” manasında]. (T.)

**تَلِيدٌ**
**تَلِيدٌ**: **تِلَادٌ**’a bak, üç yerde. ― -b2- Ayrıca Senin dışındaki birinin ikametgâhında yahut evinde doğan, sonra senin onu küçükken satın aldığın ve senin yanında kalan şey. (As, T.) yahut yabancı bir ülkede doğan ve küçükken Arapların ülkesine götürülen kimse: (Mgh:) yahut yabancı bir ülkede doğup sonra küçükken götürülen ve Müslümanların ülkesinde büyüyen kimse; (S, K;) bunun gibi ↓ **تَلَدٌ**: (K:) yahut **مُوَلَّدٌ** ve **مُوَلَّدَةٌ** ile aynı anlamda, [müzekker ve müennes,] “kendi ikametgâhında yahut evinde doğan” manasında: (ISh, T: [**تِلَادٌ**’a da bak:]) yahut ana-babası senin ikametgâhında yahut evinde olan kimse; hâlbuki **مُوَلَّدٌ**, orada yalnız bir ebeveyni olan kimseyi ifade eder: (Mgh, Tekmileh’ten [‘Eyn’in]:) müennesi **ة** iledir; (S;) yabancı bir ülkede doğan, götürülen ve Arapların ülkesinde büyüyen bir cariye manasında: (Kt, T:) yahut babası ve ailesi ve bütün akrabaları bir ülkede olup kendisi başka bir ülkede olan cariye: (ISh, L, md. **ولد**’de:) yahut ana-babası yanında olan bir kavmin mülkü olarak doğmuş cariye: (L, md. **ولد**’de:) yahut sahibine miras kalan cariye; eğer onun kendi ikametgâhında yahut evinde doğmuşsa, [kendisine ait bir anneden,] ona **وَلِيدَةٌ** denir: (T, L:) **رَجُلٌ تَلِيدٌ** dersin; çoğulu **تُلَدَآءُ**: ve **اِمْرَأَةٌ تَلِيدٌ** [ve **تَلِيدَةٌ**]; çoğulu **تَلَائِدُ** (Lh, M, L) ve **تُلُدٌ**. (Lh, L.) Şureyh’in bir rivayetinde nakledilmiştir ki bir adam bir cariye satın aldı ve iki taraf onun **مُوَلَّدَة** olması şartını koştu; fakat alıcı onu **تَلِيدَة** buldu ve bu yüzden onu geri verdi: (S, Mgh:) **مُوَلَّدَة**, **تِلَاد** gibidir; yani senin ikametgâhında yahut evinde doğmuş: (S;) yahut Müslümanların ülkesinde doğmuş. (Mgh.) ― -b3- Ayrıca mecazen, (mecazî:) mutlak olarak bir çocuk. (Har s. 317.)

**تَالِدٌ**
**تَالِدٌ**: **تِلَادٌ**’a bak, dört yerde. ― -b2- **تَالِدٌ بَالِدٌ**: md. **بلد**’e bak.

**اـِتْلَادٌ**
**اـِتْلَادٌ**, bazılarınca **أَتْلَادٌ** yazılır: **تِلَادٌ**’a bak, üç yerde.

**مُتْلَدٌ**
**مُتْلَدٌ**, **مَال**’a sıfat olarak, (S, Msb,) 4’ün ism-i mef‘ûlü: (Msb:) **تِلَادٌ**’a bak, üç yerde. ― -b2- [Buradan,] **خُلُقٌ مُتْلَدٌ**, (M, L, TA,) K’da **مُتَلَّدٌ**; bunun **مُعَظَّمٌ** gibi olduğu söylenir; fakat bu bir hatadır, (TA,) [CK’de **خَلْقٌ**, yanlışlıkla **خُلُقٌ** yerine konmuştur,] (mecazen kabul edilen:) eski yahut uzun zamandır elde bulundurulan bir tabiat, yahut huy. (M, L, K.) IAar, örnek olarak şu beyti nakleder:
مَا ذَا رُزِينَا مِنْكِ أَمَّ مَعْبَدِ
مِنْ سَعَةِ الحِلْمِ وَ خُلْقٍ مُتْلَد
[görünüşe göre manası: “Senden, ey Ümmü Ma‘bed, bize ne tecrübe edildi: geniş bir hilmden ve uzun zamandır elde bulundurulan güzel tabiatlardan yahut huylardan?” **رُزِينَا** burada **رُزِئْنَا** yerine kullanılmış görünür; yahut doğrusu ikincisi olabilir]. (M, L.)

**مُتْلِدٌ**
**مُتْلِدٌ** [4’ün ism-i fâili:] **تِلَاد** diye adlandırılan türden mala sahip olan: ve buradan, ― -b2- İlk sahip yahut mülk sahibi; bir kumaş parçasının dokuyucusu gibi ve dişi devesini teslim eden kimse [ve onun yavrusunun sahibi]. (Mgh.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَلَدَ
تَلَدَ I ,  U ( n. ac. تُلُوْد 27 ),
a.  Was born in the house, was hereditary.

تَلِدَ
تَلِدَ A ( n. ac. تَلَد 4 )
a.  [ Bi ], Lived, resided in, ( a place ).

تَلَّدَ
تَلَّدَ II ,
a.  Amassed ( wealth ).

أَتْلَدَ
أَتْلَدَ IV ,
a.  Was possessed of hereditary property.

تَاْلِد
تَاْلِد 21 , ( pl. تَوَاْلِدُ 41 ),
a.  Hereditary property.

تِلَاْد
تِلَاْد 23 ,
a.  see 21 .

تَلِيْد
تَلِيْد 25 ,
a.  Born on the hereditary estate ( persons, animals ).

تِلِسْكَوْب
تِلِسْكَوْب G. ,
a.  Telescope.

##### Türkçe

**تَلَدَ**
**تَلَدَ** I, U (isim-fiil: **تُلُوْد** 27),
a. Evde doğdu; irsî idi.

**تَلِدَ**
**تَلِدَ** A (isim-fiil: **تَلَد** 4)
a. [Bi], (bir yerde) yaşadı, ikamet etti.

**تَلَّدَ**
**تَلَّدَ** II,
a. (servet) biriktirdi.

**أَتْلَدَ**
**أَتْلَدَ** IV,
a. İrsî mala sahip idi.

**تَاْلِد**
**تَاْلِد** 21, (çoğulu: **تَوَاْلِدُ** 41),
a. İrsî mal.

**تِلَاْد**
**تِلَاْد** 23,
a. 21’e bak.

**تَلِيْد**
**تَلِيْد** 25,
a. İrsî mülkte doğmuş (kimseler, hayvanlar).

**تِلِسْكَوْب**
**تِلِسْكَوْب** G.,
a. Teleskop.
