# تلف (ت-ل-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%84%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ل - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء واللام والفاء معهما
ت ل ف، ل ف ت، ف ل ت، ت ف ل، ف ت ل مستعملات
تلف:
التَّلَفُ: عَطَبٌ وهلال في كلِّ شيء، والفعل تَلِفَ يتلَفُ تَلَفاً.
وفي الحديث: القَرَف أَدنَى للتَّلَف، يريد بالقَرَف أمراً يتَّهمُه ويَتَخوَّفُ عاقبتُه.
والمُتْلَفةُ: مَهْواةٌ مُشرِفة على تَلَف، والمَتالف: المَهالِك.
وأتْلَفَ فلان مالَه: أفناه إسرافاً، وقال الفرزدق:
وقومٍ كرامٍ قد نَقَلنا إليهـمُ		قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتلَفُوا
وأَتْلَفْنا المَنايا: وَجَدْناها ذاتَ تَلَفٍ أي ذات إتلاف ووَجَدناها كذلك.
لفت:
اللَّفْتُ: لَيُّ الشيءِ عن جهته كما تَقبِضُ على عُنُق إِنسانٍ فتَلْفِتُه، قال روبة:
ولَفْت كَسّارِ العِظامِ خَضّادْ
واللَّفتُ والفَتْل واحدٌ.
ولَفَتُّ فلاناً عن رأية أي صَرفتُه عنه، ومنه الالتِفات ويقال: لِفْتُ فلانٍ مع فلانٍ، كقولك صَغْوه معه، ولِفتاه شِقّاه.
وفي حديث حُذَيْفَةَ: مِن أقرأ الناسِ للقرآنِ مُنافقٌ لا يَدَعُ منه واواً ولا ألفاً، يَلْفِته بلسانه كما تَلفِت البَقَرة الخَلا بلسانها.
والألفَتُ من التُيُوس: الذي قد اعوَجَّ قَرْناه والتَوَيا.
واللَّفُوتُ: العَسِرُ الخُلُق.
واللَّفيتةُ: مَرَقٌ يُشبه الحَيْس، وقريباً منه.
قال أبو الدُّقَيْش: اللَّفُوت من النِّساء التي لها زوج ووَلَدٌ م زوج آخر، فهي تَلْتَفِتُ إلى الوَلَد.
فلت:
الفَلْتَةُ آخِرُ يومٍ من الشَّهْر الذي يعده الشَّهرُ الحرامُ كآخِر يوم من جُمادَى الآخِرة وذلك أنَّ الرجلَ يَرَى فيه ثأره، فرُبَّما تَوانَى فيه، فإذا كان الغدُ، دَخَلَ الشهر الحَرامُ ففاتَه، فيُسَمَّى ذلك اليوم فَلتةً، قال:
فسائلْ لَقيطاً وأَشـياعَـهـا		ولا تَدَعَنْ واسأَلَنْ جعفَـرا
غَداةَ العروبةِ مـن فَـلـتةٍ		لمن تَرَكُوا الدار والمُحْضَرا
والفَلْتَةُ: الأمر الذي يقع من غير إحكامٍ، يقال: كان ذلك الأمْرُ فَلْتةً مُفاجَأةً.
وأَفْلَتَني فلانٌ أي انفَلَتَ منّي، وأَفلَتَني أيضاً: خَلَّصَني.
وتَفَلَّتَ فلان إلى فلان، وإلى هذا الأمر أي نازعٌ إليه.
وفَرَسٌ فَلَتانٌ صَلَتانٌ أي نَشيط حديد الفؤاد.
وتَفَلَّتَ إلى الشَّرِّ: تعَرَّضَ له، والفَلَتانُ: المُفَلَّتُ إلى الشَّرِّ، والفِلْتانُ جَمْعٌ.
وثَوْبٌ فَلُوتٌ: لايَنْضَمُّ طَرَفاه من صِغَره يُفْلُت من اليد.
وأَفلَتَ فلانٌ بجُرَيْعَةِ الذَّقَن يُضرَبُ مثلاً للرجل يًشرِف على هَلَكةٍ، ثم يُفلِتُ كأنَّه جَرَع الموتَ جَرْعاً ثم أفلَتَ منه.
والإِفلاتُ يكون بمعنى الانفلات لازماً، وقد يكون واقعاً، يقال: افلَتُّه من الهَلَكةِ أي خلَّصْتُه.
تفل:
التَّفْلُ: رَمْيُكَ بالبُزاق، والتُّفل: البُزاقُ نفسه.
والتَّفْلُ: سُوءُ ريحِ جِلْدِ الإنسانِ، ورجلٌ تَفِلٌ، وامرأة تَفِلةٌ مِتْفال.
والتَّتفُل الثعلَبُ.
فتل:
ناقة فَتْلاءُ إذا كان في ذراعِها فَتَلٌ وبانت عن الجنب.
والفَتيل: سَحاةٌ في شَقِّ النَّواة.
وتَفَتَّلَ الشِّعْرُ أي التَوَى بعضُه ببعض.
والفَتْل: لَيُّ الشيءِ كلَيِّكَ الحَبل، وفَتَلَ الفَتيلةَ فَتْلاً.

##### Türkçe

باب **التاء** ve **اللام** ve **الفاء** onlarla birlikte

**ت ل ف**، **ل ف ت**، **ف ل ت**، **ت ف ل**، **ف ت ل** kullanılagelenlerdir

**تلف**:
**التَّلَفُ**: her şeyde bozulma ve helâk; fiil **تَلِفَ** **يتلَفُ** **تَلَفاً**.
Hadiste: “**القَرَف** **أَدنَى** **للتَّلَف**”; **القَرَف** ile, onu itham ettiği ve âkıbetinden korktuğu bir şeyi kasteder.
**المُتْلَفةُ**: helâke nazır bir uçurum; **المَتالف**: helâk yerleri.
“Falanca malını **أتْلَفَ**”: onu israfla yok etti; el-Ferazdak dedi ki:
وقومٍ كرامٍ قد نَقَلنا إليهـمُ		قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتلَفُوا
“**وأَتْلَفْنا المَنايا**”: onu **تَلَف** sahibi, yani itlâf sahibi bulduk ve onu öyle bulduk.

**لفت**:
**اللَّفْتُ**: bir şeyi yönünden bükmek; tıpkı bir insanın boynunu tutup onu **تَلْفِتُه** etmen gibi; Rûbe dedi ki:
ولَفْت كَسّارِ العِظامِ خَضّادْ
**اللَّفتُ** ile **الفَتْل** birdir.
“Falancayı görüşünden **لَفَتُّ**” yani onu ondan çevirdim; bundan **الالتِفات** gelir. Ve denir: “Falancanın falancayla **لِفْتُ**” yani “onunla **صَغْوه**” dediğin gibi; ve “**لِفتاه**” onun iki yanı (iki parçası)dır.
Huzeyfe hadîsinde: “İnsanların Kur’ân’ı en çok okuyanı, ondan ne bir **واواً** ne de bir **ألفاً** bırakmayan bir münafıktır; onu diliyle **يَلْفِته** eder; tıpkı ineğin diliyle otu **تَلفِت** etmesi gibi.”
**والألفَتُ** (teke cinsinden): iki boynuzu eğrilmiş ve bükülmüş olan.
**واللَّفُوتُ**: huyu zor olan.
**واللَّفيتةُ**: **الحَيْس**’e benzeyen, ona yakın bir çorba.
Ebû’d-Dukayş dedi: Kadınlardan **اللَّفُوت**: kendisinin bir kocası ve başka bir kocadan çocuğu olan; o, çocuğa doğru **تَلْتَفِتُ** eder.

**فلت**:
**الفَلْتَةُ**: haram ay saydığı ayın, ayın son günü; Cemâdâ’l-Âhira’nın son günü gibi. Bu, şu sebepledir: kişi onda kan davasını görür; belki onda gevşeklik eder; ertesi gün olunca haram ay girer de onu kaçırır; o gün **فَلتةً** diye adlandırılır; dedi ki:
فسائلْ لَقيطاً وأَشـياعَـهـا		ولا تَدَعَنْ واسأَلَنْ جعفَـرا
غَداةَ العروبةِ مـن فَـلـتةٍ		لمن تَرَكُوا الدار والمُحْضَرا
**والفَلْتَةُ**: sağlamlaştırma olmaksızın vuku bulan iş; denir: o iş, ansızın bir **فَلْتةً** idi.
“Falanca beni **أَفْلَتَني** etti” yani benden sıyrıldı; **أَفلَتَني** ayrıca: beni kurtardı.
Falanca falancaya ve bu işe doğru **تَفَلَّتَ** etti; yani ona doğru çekişen (meyleden).
**وفَرَسٌ فَلَتانٌ صَلَتانٌ**: yani çevik, yürekçe sert.
Şerre doğru **تَفَلَّتَ**: ona maruz kaldı; **الفَلَتانُ**: şerre doğru salıverilmiş olan; **الفِلْتانُ** bir çoğuldur.
**وثَوْبٌ فَلُوتٌ**: küçüklüğünden dolayı iki ucu birleşmeyen; elden sıyrılır.
“Falanca **بجُرَيْعَةِ الذَّقَن** ile **أَفلَتَ**”: helâke yaklaşan, sonra sıyrılan adam için darb-ı mesel yapılır; sanki ölümü bir yudum yutmuş, sonra ondan sıyrılmış gibidir.
**والإِفلاتُ** bazen lâzım olarak **الانفلات** mânasında olur; bazen de müteaddî olur; denir: onu helâkten **افلَتُّه** yani onu kurtardım.

**تفل**:
**التَّفْلُ**: senin tükürükle atmandır; **التُّفل**: tükürüğün kendisi.
**والتَّفْلُ**: insan derisinin kötü kokusu; **ورجلٌ تَفِلٌ**; **وامرأة تَفِلةٌ مِتْفال**.
Tilki **التَّتفُل** eder.

**فتل**:
**ناقة فَتْلاءُ**: eğer kolunda **فَتَلٌ** varsa ve böğürden ayrılmışsa.
**والفَتيل**: çekirdeğin yarığında bir lif.
“Saç **تَفَتَّلَ** etti” yani onun bir kısmı bir kısmına dolandı.
**والفَتْل**: bir şeyi bükmektir; senin ipi bükmen gibi; ve fitili **فَتَلَ** eder, **فَتْلاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَلَفُ: الهلاكُ. وقد تَلِفَ الشيءُ، وأَتْلَفَهُ غيره. والمَتْلَفُ: المفازةُ. وذهبتْ نَفْسُ فلان تَلَفاً وطَلَفاً بمعنىً واحد، أي هدراً. ورجُلٌ مِتْلافٌ، أي كثير الإتْلافِ لماله.

##### Türkçe

**التَلَفُ**: helâk(oluş). Ve şey **تَلِفَ**; ve onu başkası **أَتْلَفَهُ**. Ve **المَتْلَفُ**: çöl. Ve falanın canı **تَلَفاً** ve **طَلَفاً** gitti; tek bir mânâ ile, yani boşa. Ve **رَجُلٌ مِتْلافٌ**: yani malını çokça **الإتْلافِ** eden.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ل ف
تلف ، تفل ، لفت ، فلت ، فتل : مستعملة .
تلف : قال الليث : التَّلَفُ عَطَبٌ وهَلاك في كل شيء والفِعل تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً .
والعرب تقول : إن من القَرَفِ التَّلَفُ والقَرَفُ مَدَاناةُ الوَباء ، المَتْلَفَةُ مَهْوَاةٌ مُشْرِفة على تَلَفٍ ، والمتَالِفُ المَهالِك ، وأتلَفَ فلان مالَه إتْلافاً إذا أَفْنَاه إسرافاً .
وقال الفرزدق :
وقومٍ كرامٍ قد نقلنا إليهمُ
قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتْلَفُوا
أتلفنا المنايا وَجَدْناها ذاتَ تَلَفٍ أي ذات إتلاف ووجدوها كذلك .
وقال ابن السكيت في قوله : أتلفنا المنايا وأتلفوا أي صَيَّرنا المنايا تلفاً لهم وصيروها لنا تلفاً قال : ويقال : معناه صادفناها تُتْلِفُنا وصادفوها تُتْلِفُهُمْ .
تفل : رُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( لِتَخْرُجِ النساءُ إلى المساجدِ تَفِلاَتٍ ) .
وقال أبو عبيد : التَّفِلَةُ التي ليست بِمُتَطَيِّبَةٍ ، وهي المُنْتِنَةُ الرِّيح .
يقال لها : تَفِلَةٌ ومِتفالٌ ، وقال امرؤ القيس :
إذا ما الضَّجِيعُ ابْتَزَّها مِن ثِيَابها
تميل عليه هَوْنةً غَيرَ مِتْفَالِ
قال : والتَّفْل بالفَمِ لا يكون إلا ومعه شيء مِن الرِّيق ، فإذا كان نفخاً بلا ريق فهو النَّفْثُ .
قال أبو عبيد وقال اليزيدي يقال للثعلب : تَتْفُلُ وتُتْفِلِ وتِتْفِلُ ، قلت : وَسمعتُ غيرَ واحد من الأعراب يقولون : تُفَّل على فُعَّل للثعلب ، وَأَنشدوني بيت امرىء القيس :
وَإِرْخاءُ سِرْحَانٍ وَتَقْرِيبُ تُفَّلٍ
وقَال ابن شميل يقال : ما أصاب فلان من فلان إلا تِفْلاً طفيفاً أي قليلاً .
وفي بعض الحديث : قم من الشمس فإنها تُتْفِلُ الريحَ أي تُنْتِنُها .
وقال أبو النجر :
حتى إذا ما ابيض جرو التُّتْفُلِ
قيل : التُّتْفُل شجيرة يسميها أهل الحجاز شط الذئب لها جِراء مثل جراء القِتَّاء وَهي آخر ما يَيْبَس من الْعُشب ، فإذا جاءَ الصيفُ ابيضَّ .
لفت : قال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( أَجِئْتَنَا لِتَلْفِتَنَا عَمَّا وَجَدْنَا عَلَيْهِ ءابَاءَنَا ) ( يونس : 78 ) ، قال : اللَّفْتُ الصَّرفُ .
يقال : ما لَفَتَكَ عن فلان أي ما صَرَفَك عنه .
وقال الليث : اللَّفْتُ لَيُّ الشيءِ عن جهته كما تَقْبِض على عُنق إنسان فَتَلْفِتَه ، وأنشد :
ولَفْتنَ لَفْتاتٍ لَهُن خَضَادُ
ولَفَتُّ فلاناً عن رأْيه أي صَرَفْته عنه ، ومنه الالتفات ويقال : لِفْتُ فلانٍ مع فلان ، كقولك صَغْوهُ مَعه ، ولِفْتاهُ شِقَّاه ، وفي حديث حُذَيفَةَ : مِن أَقرأ الناس للقرآن منافق لا يَدَعُ منه واواً ولا ألفاً ، يَلْفتُه بِلِسانه كما تَلْفِتُ البَقَرةُ الخَلاَ بلسانها ، اللَّفْت اللَّيُّ ، يقال : لَفَتَ الشيءَ وفَتَله إذا لَواه وهذا مَقْلُوب ، والسَّلْجَم يقال له اللِّفْتُ ، ولا أدري أَعَرَبِيٌ هو أم لا .
أبو عبيد عن الأصمعي : الألْفَتُ في كلام قيس الأحمق ، والألْفَتُ في كلام تميم الأعْسَرُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : هو الألْفَتُ والألْفَكُ للأعسر ، سُمِّي أَلْفَتَ لأنه يَعْمَل بجانبه الأمْيَل .
وفي صفته ( صلى الله عليه وسلم ) إذا التفت التفت جميعاً ، يقول كان لا يَلْوي عُنقه يمنةً ولا يسرةً ناظراً إلى الشيء وإنما يفعل ذلك الخفيفُ الطائش ، ولكن كان يُقْبِل جميعاً ويُدبِرُ جميعاً .
الليث : الألْفَتُ من التُّيُوس الذي اعوجَّ قرناه والْتَويا ، قال : واللَّفوت العَسِر الخلق .
أبو عبيد عن الكسائي : اللَّفُوتُ من النساء التي لها زوج ولها ولد مِن غيره ، فهي تَلَفَّتُ إلى ولدها .
وفي حديث عمرَ حينَ وَصَفَ نفْسَه بالسياسة فقال : إني لأُرتعُ وأُشبِع وأَنْهَزُ اللَّفُوت وأَضُمُّ العَنودَ وألحِقَ العَطوفَ وأَرْجُزُ العَروضَ .
قال شمر : قال أبو جميل الكلابي :
اللّفُوتُ الناقةُ الضَّجور عند الحَلْب تَلْتَفت إلى الحالب فَتَعَضُّه فَيَنْهزُهَا بيده فَتَدُرّ ، تفْتَدِي باللبن من النَّهزِ .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلبٍ عن ابن الأعرابي قال : قال رجل لابنه : إياك الرَّقوبَ الغَضُوبَ اللَّفتوتَ .
قال : واللَّفوتُ التي عَيْنُها لا تَثبتُ في موضعٍ واحد ، وإنما هَمُّها أن تَغْفُلَ عنها
فتغْمِزَ غيرَك ، والرَّقُوبُ التي تراقبه أن يموت فَترثَه .
ابن السكِّيت : اللَّفِيتةُ : العَصِيدةُ المُغَلَّظَة .
وفي حديث عمر : أنه ذكرَ أمَّه في الجاهلية واتخاذَها له ولأُختٍ له لَفِيتَةً من الهَبيد .
قال أبو عبيدة : اللَّفيتَةُ : ضَربٌ من الطبيخ لا أَقِفُ على حَدِّه وقال : أراه الحَسَاءَ ونحوه .
وقال ابن السكيت : اللَّفيتةُ هي العَصيدةُ المغلَّظة .
قال ويقال : لا تَلْتَفِتْ لِفتْ فلان .
فلت : قلت : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن رجلاً أتاه فقال : يا رسول الله إن أمي افْتُلِتَتْ نَفْسُها فماتتْ ولم تُوصِ أَفَأَتصدَّقُ عنها ؟ فقال : نعم .
قال أبو عبيد قوله : افتُلِتَتْ نَفْسُها يَعْني ماتَتْ فَجْأَة لم تمْرضْ فتُوصِيَ ، ولكنها أُخِذَتْ فَلْتَةً ، وكل أَمْرٍ فُعل على غير تَمَكُّثٍ وتَلَبُّثٍ فقد افْتُلِتَ ، والاسم الفلْتةُ .
ومنه قول عمر في بَيْعَة أَبي بكر أنها كانت فلتَةً ، فَوَقَى الله شَرَّها ، إنما معناه البَغْتةُ ، وإنما عُوجِل بها مُبادَرةً لانتشار الأمر حتى لا يَطْمَع فيها من ليس لها بموضع .
وقال حُصَيب الهذلي :
كانوا خبيئة نَفْسي فافتُلِتَّهم
وكلُّ زادٍ خَبيءٍ قَصْرُه النّفَدُ
قال : افتلتهم : أُخذوا منِّي فلتَة ، زادٌ خَبيءٌ يُضَنُّ به .
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم . قال : كان لِلعَرب في الجاهلية ساعةٌ يقال لها : الفَلْتةُ يُغيرون فيها ، وهِي آخرُ ساعةٍ من آخر يوم من أيام جُمادى الآخرة ، فإذا رأى الشُّجعانُ والفُرسانُ هلالَ رجبٍ قد طلعَ فجأة في آخر ساعة من أيام جمادى الآخرة ، أغاروا تلك الساعة ، وإن كان هلالُ رجب قد طَلَعَ تلك الساعة لأن تلك الساعة من آخر نهار جمادى الآخرة ما لم تغب الشمس وأنشد :
والخَيلُ ساهِمةُ الوجوه
كأنَّما يَقْضِمنَ مِلحاً
صَادَفْنَ مُنْصُلَ ألّةٍ
في فَلتةٍ فَحَوَيْن سَرْحَا
حدثنا عبد الله بن عروة قال : حدثنا يحيى بن حكيم عن سعيد القداح عن إسرائيل بن يونس عن إبراهيم عن إسحاق عن أبي هريرة قال : مر النبي ( صلى الله عليه وسلم ) تحت جِدارٍ مائلٍ فأسرع المشي . فقيل لرسول الله : أسرعتَ المشي فقال : ( إني أكره موت الفَوات ) يعني موت الفُجاءة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال للموتِ الفُجَاءةِ : الموتُ الأبيض والجارف واللاَّفِت والفَاتِل ، يقال : لَفَته الموتُ وفَتلَه وافْتلته وهو الموت الفَواتُ والفُواتُ
هو أَخْذَة الأسَفِ ، وهي الوَحِيُّ ، والموت الأحمر : القَتْلُ بالسيف ، والموتُ الأسود ، هو الغَرَقُ والشَّرَقُ .
أبو عبيد عن الفراء : افْتَلَتَ فلانٌ الكلامَ واقتَرَحَه إذا ارتجله قال : والفَلَتَان والصَّلَتَان من التفلُّتِ والانْصِلات ، يقال ذلك للرجل الشَّديد الصلبِ .
وقال الليث : رجل فلتَانُ نشيطٌ حديدُ الفؤاد ، ويقال : أفلتَ فلانٌ بِجُرَيعَةِ الذَّقَن ، يُضْربُ مثلاً للرجل يُشْرِفُ على هَلَكة ثم يُفْلِتُ كَأَنَّه جَرَعَ الموتَ جَرْعاً ثم أَفلتَ منه ، والإفلاتُ يكون بمعنى الانفِلات لازِماً وقد يكون واقعاً ، يقال : أفلته مِن الهَلَكَةِ أي خَلَّصتُه .
وأنشد ابن السكيت فقال :
وأَفْلَتَني منها حِماري وجُبّتي
جَزَى اللَّهُ خيراً جُبتي وحِماريا
حدثنا السعدي ، قال : حدثنا الرمادي ، قال : حدثنا أبو معاوية ، قال : حدثنا يزيد عن أبي بردة عن أبي موسى قال : قال رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( إن الله يُملي للظالم فإِذا أخذه لم يفلته ، ثم قرأ : ( وَكَذالِكَ أَخْذُ رَبِّكَ إِذَا أَخَذَ الْقُرَى وَهِىَ ظَالِمَةٌ ) ( هود : 102 ) . قوله : لم يفلته أي لم ينفلت منه ، ويكون بمعنى لم يفلته أحد أي لم يخلصه شيء .
وروى أبو عبيدة عن أبي زيد من أمثالهم في إفْلات الجبان : أفلتني جُرَيعة الذّقن ، إذا كان قريباً كقرب الجرعة من الذّقن ثم أفلته ، قلت : معنى أفلتني انفلت مني .
وفي حديث ابن عمر : أنه شهد فتح مكة ومعه جمل جَزُور وبُرْدة فلوت .
قال أبو عبيد قوله : بُردةٌ فَلوتٌ أراد أنها صَغيرةٌ لا يَنْضم طرفاها فهي تُفْلِتُ من يده إذا اشتمل بها .
شمر عن ابن الأعرابي : الفَلُوتُ الثوب الذي لا يثبت على صاحبه لِلينه أو خُشونته .
قال وقال ابنُ شميل : يقال لَيس ذلك من هذا الأمر فَلْتٌ أي لا تَنْفَلِتُ منه ، وقد أَفلَتَ فلانٌ وانْفَلَتَ ، ومرّ بنا بَعيرٌ مُنْفَلِتٌ ولا يقال : مُفْلِتٌ ، ورجل فَلَتانٌ أي جريءٌ وامرأة فَلَتانة .
وفي حديث مجلس النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( ولا تُنْثَى فَلَتاتُه ) أي زَلاَّته ، والمعنى أنه لم يكن في مَجْلسه فَلتات تُفْشَى أي تُذكر ، لأنَّ مَجْلسه كان مَصوناً عن السقطات واللَّغو ، إنما كان مَجلسَ ذِكرٍ حَسَن وحِكَم بالغةٍ لا فضولَ فيه .
فتل : قال الليث : الفتْلُ لَيُّ الشيء كليِّك الحَبْل وَكفتل الفَتيلة قال : وناقة فتلاء ، إذا كان في ذِراعها فَتَل . وبُيُون عن الجنب ، وأنشد غيره بيت لَبيد :
خرج من مِرفقيْها كالفَتَل
ويقال : انفتل فلان عن صلاته أي انصرف ، ولفت فلاناً عن رأيه وفتله إذا صَرَفه ولَواهُ ، وقول الله جلّ وعزّ : ( وَلاَ يُظْلَمُونَ فَتِيلاً ) ( النساء : 49 ) . أخبرني المنذري عن الحراني عن ابن السكيت : أنه قال : ( القِطْمِيرُ القِشْرَة الرّقيقة على النواة ، والفتيلُ ما كان في شَقِّ النّواة ) وبه سُمِّيت فَتيلةُ السراج والنقير النُّكْتَةُ في ظَهْرِ النواة .
ويروى عن ابن عباس أنه قال : الفتيل ما يخرج من بين الإصبعين إذا فتلهما .
قلت : وهذه الأشياء تضرب كلها أمثالاً للشيء التافه الحقيرِ القليلِ ، أي لا يُظلمون قَدرَها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قال : الفتَّالُ البُلبل ويقال لصياحه الفَتْل ، وأما الفَتَلُ فهو مصدر فَتِلَتِ الناقة فتْلاً إِذا أملس جِلد إبِطِها فلم يكن فيه عَرَك ولا حازٌ ولا خالعٌ ، وهذا إذا استَرْخَى جِلْد إبطها وتَبَخْبخ .

##### Türkçe

ت ل ف
**تلف** ، **تفل** ، **لفت** ، **فلت** ، **فتل** : kullanımdadır.

**تلف** : **الليث** dedi: **التَّلَفُ** her şeyde bozulma ve helâktir; fiil **تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً**’dır.
Araplar der ki: **القَرَفِ**’ten (bir tür hastalık bulaşmasına yakınlıktan) **التَّلَفُ** vardır; **القَرَفُ** vebaya yakın olmaktır. **المَتْلَفَةُ** helâke bakan yüksek bir uçurumdur. **المتَالِفُ** helâk yerleridir. Ve falan kimse malını **إتْلافاً** **أتلَفَ** ettiğinde, onu israf ederek yok etmiştir.
**الفرزدق** dedi:
وقومٍ كرامٍ قد نقلنا إليهمُ
قِراهم فأَتْلَفْنا المنايا وأَتْلَفُوا
“**أتلفنا المنايا**”: onu **ذاتَ تَلَفٍ** (yani yok edicilik sahibi) bulduk; yani yok ediş sahibi; onlar da onu öyle buldular.
**ابن السكيت** “**أتلفنا المنايا وأتلفوا**” sözü hakkında dedi: yani, ölümleri onlar için helâk kıldık; onlar da onu bizim için helâk kıldılar. Dedi: ve denilir ki, manası: onu bizi helâk eder halde bulduk; onlar da onu kendilerini helâk eder halde buldular.

**تفل** : Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildiğine göre şöyle dedi: “(Kadınlar mescidlere **تَفِلاَتٍ** olarak çıksınlar.)”
**أبو عبيد** dedi: **التَّفِلَةُ** güzel koku sürünmemiş olandır; o, kokusu kötü olandır.
Ona **تَفِلَةٌ** ve **مِتفالٌ** denir. **امرؤ القيس** dedi:
إذا ما الضَّجِيعُ ابْتَزَّها مِن ثِيَابها
تميل عليه هَوْنةً غَيرَ مِتْفَالِ
Dedi: ağızla **التَّفْل** ancak onunla birlikte tükürükten bir şey varken olur; eğer tükürüksüz bir üfleme olursa o **النَّفْثُ**’tur.
**أبو عبيد** dedi; **اليزيدي** de dedi: tilkiye **تَتْفُلُ** ve **تُتْفِلِ** ve **تِتْفِلُ** denir. Dedim: ve bedevilerden birden fazlasını “tilki için **تُفَّل** (vezni **فُعَّل** üzere)” derken işittim; ve bana **امرؤ القيس**’in beytini okudular:
وَإِرْخاءُ سِرْحَانٍ وَتَقْرِيبُ تُفَّلٍ
**ابن شميل** dedi: denilir ki: falan kimse falandan ancak azıcık bir **تِفْلاً طفيفاً** (yani az) elde etti.
Bazı hadiste: “Güneşten kalk; çünkü o rüzgârı **تُتْفِلُ** eder” yani onu kokutur.
**أبو النجر** dedi:
حتى إذا ما ابيض جرو التُّتْفُلِ
Denildi: **التُّتْفُل** Hicaz ehlinin “kurdun kıyısı” diye adlandırdığı bir çalıcıktır; onun “yavruları” hıyarın yavruları gibidir; o, ottan en son kuruyandır; yaz gelince beyazlar.

**لفت** : **الفراء** Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında: “(Bizi, babalarımızı üzerinde bulduğumuz şeyden **لِتَلْفِتَنَا** diye mi geldin?)” (Yûnus: 78) dedi: **اللَّفْتُ** çevirmedir (saptırmadır).
Denilir ki: “Seni falandan ne **لَفَتَكَ** etti?” yani seni ondan ne çevirdi?
**الليث** dedi: **اللَّفْتُ** bir şeyi yönünden bükmektir; tıpkı bir insanın boynunu tutup onu **فَتَلْفِتَه** etmen gibi. Ve şu beyti okudu:
ولَفْتنَ لَفْتاتٍ لَهُن خَضَادُ
Ve “Falancayı görüşünden **لَفَتُّ** ettim” yani onu ondan çevirdim; bundan **الالتفات** gelir. Ve denilir ki: falanın falanla **لِفْتُ**’ü, senin “onun meyli onunla” demen gibidir. Ve onun **لِفْتاهُ**’ı iki yanıdır. **حُذَيفَةَ** hadîsinde: “İnsanların Kur’an’ı en çok okuyanlarından bir münafık vardır; ondan ne bir **واواً** ne de bir **ألفاً** bırakır; onu diliyle **يَلْفتُه** eder; tıpkı ineğin diliyle otu **تَلْفِتُ** etmesi gibi.” **اللَّفْت** bükmedir. Denilir ki: bir şeyi **لَفَتَ** etti ve **فَتَله** etti, onu büktüğünde; bu ters çevrilmiştir. Ve şalgama **اللِّفْتُ** denir; onun Arapça olup olmadığını bilmiyorum.
**أبو عبيد** **الأصمعي**’den: **الألْفَتُ** Kays el-Ahmak’ın dilinde; **الألْفَتُ** Temîm’in dilinde **الأعْسَرُ**’dır (solak).
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: solak için **الألْفَتُ** ve **الألْفَكُ** odur. **أَلْفَتَ** diye adlandırıldı; çünkü daha meyilli olan yanıyla iş görür.
Onun (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) vasfında: döndüğünde bütünüyle dönerdi; yani boynunu sağa sola bükerek bir şeye bakmazdı; bunu ancak hafifmeşrep şaşkın yapar; fakat o bütünüyle yönelir ve bütünüyle dönerdi.
**الليث**: **الألْفَتُ** tekelerden, boynuzları eğrilip bükülen olandır. Dedi: **اللَّفوت** yaratılışı zor (huysuz) olandır.
**أبو عبيد** **الكسائي**’den: kadınlardan **اللَّفُوتُ**, kocası olan ve ondan olmayan bir çocuğu bulunan kadındır; o, çocuğuna doğru **تَلَفَّتُ** eder.
Ömer’in, siyasetiyle kendini vasfettiği hadiste: “Ben otlarım ve doyururum; **اللَّفُوت**’u dürterim; **العَنودَ**’u toplarım; **العَطوفَ**’u yetiştiririm; **العَروضَ**’u recezlerim.”
**شمر** dedi: **أبو جميل الكلابي** dedi:
**اللّفُوتُ** sağmal sırasında huysuz deve dişisidir; sağana döner de onu ısırır; o da eliyle onu dürter; o da süt verir; dürtmeden sütle fidye verir.
Ve **المنذري** bana **ثعلب**’dan, o da **ابن الأعرابي**’den haber verdi: bir adam oğluna dedi ki: “Sakın **الرَّقوبَ** **الغَضُوبَ** **اللَّفتوتَ** (olanı).”
Dedi: **اللَّفوتُ** gözü bir yerde sabit durmayan; derdi ancak kendisinden gafil olunmasıdır ki başkasını ayıplasın. **الرَّقُوبُ** ise, ölmesini gözetlediğin ki ona mirasçı olasın.
**ابن السكِّيت**: **اللَّفِيتةُ**: koyulaştırılmış **العَصِيدةُ**’dir.
Ömer hadîsinde: cahiliyede annesini ve onun kendisiyle bir kız kardeşi için **الهَبيد**’den bir **لَفِيتَةً** edinmesini zikretti.
**أبو عبيدة** dedi: **اللَّفيتَةُ**: bir tür pişmiş yemektir; sınırını bilmiyorum. Dedi: onu **الحَسَاءَ** ve benzeri sanıyorum.
**ابن السكيت** dedi: **اللَّفيتةُ** koyulaştırılmış **العَصيدةُ**’dir.
Dedi: ve denilir ki: “Falanın **لِفتْ**’ine bakıp **لا تَلْتَفِتْ** etme.”

**فلت** : Dedim: Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet edildi: bir adam ona geldi ve dedi: “Ey Allah’ın elçisi, annemin canı **افْتُلِتَتْ** oldu da öldü; vasiyet etmedi; onun adına sadaka vereyim mi?” O da dedi: “Evet.”
**أبو عبيد** dedi: “**افتُلِتَتْ نَفْسُها**” sözü: hastalanıp vasiyet edecek olmadan ansızın öldü demektir; fakat o bir **فَلْتَةً** ile yakalandı. Ve her iş, durup beklemeden ve oyalanmadan yapılırsa **افْتُلِتَ** olmuştur; isim **الفلْتةُ**’dir.
Bundan, Ömer’in Ebû Bekir’in biatı hakkında “o bir **فلتَةً** idi; Allah onun şerrinden korudu” sözü gelir; manası ancak ansızınlıktır; ancak işin yayılmasına karşı aceleyle, ona ehil olmayanın onda tamah etmemesi için, ona süratle girişildi.
**حُصَيب الهذلي** dedi:
كانوا خبيئة نَفْسي فافتُلِتَّهم
وكلُّ زادٍ خَبيءٍ قَصْرُه النّفَدُ
Dedi: “**افتلتهم**”: benden bir **فلتَة** ile alındılar; gizli azık, kıskanılan azıktır.
Ve **المنذري** bana **أبي الهيثم**’den haber verdi. Dedi: Arapların cahiliyede bir saati vardı; ona **الفَلْتةُ** denirdi; onda baskın yaparlardı. O, Cemâdâ el-Âhira günlerinin son gününün son saatidir. Yiğitler ve süvariler, Cemâdâ el-Âhira günlerinin son saatinde Receb hilâlinin ansızın doğduğunu görünce o saatte baskın yaparlardı; Receb hilâli o saatte doğmuş olsa bile; çünkü o saat, güneş batmadıkça Cemâdâ el-Âhira’nın son gündüzünün sonundandır. Ve şu beyti okudu:
والخَيلُ ساهِمةُ الوجوه
كأنَّما يَقْضِمنَ مِلحاً
صَادَفْنَ مُنْصُلَ ألّةٍ
في فَلتةٍ فَحَوَيْن سَرْحَا
Bize Abdullah b. Urve rivayet etti; dedi: bize Yahyâ b. Hakîm rivayet etti; Saîd el-Kaddâh’tan; İsrail b. Yûnus’tan; İbrâhîm’den; İshâk’tan; Ebû Hureyre’den: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) eğik bir duvarın altından geçti de yürüyüşü hızlandırdı. Allah’ın elçisine: “Yürüyüşü hızlandırdın” denildi. Dedi ki: “(Ben **موت الفَوات**’tan hoşlanmam)” yani ansızın ölüm.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: ansızın ölüme **الموتُ الأبيض** ve **الجارف** ve **اللاَّفِت** ve **الفَاتِل** denir. Denilir ki: ölüm onu **لَفَته** etti ve **فَتلَه** etti ve **افْتلته** etti; o, **الموت الفَواتُ**’tur. **الفُواتُ** ise keder yakalamasıdır; o da **الوَحِيُّ**’dir. Kırmızı ölüm: kılıçla öldürülmedir. Siyah ölüm: boğulma ve boğazına kaçmadır.
**أبو عبيد** **الفراء**’dan: falan kimse sözü **افْتَلَتَ** etti ve onu **اقتَرَحَه** ettiğinde, onu irticalen söyledi demektir. Dedi: **الفَلَتَان** ve **الصَّلَتَان**, **التفلُّتِ** ve **الانْصِلات**’tandır; bu, sert katı adama söylenir.
**الليث** dedi: **فلتَانُ** adam: çevik, yürekçe keskin. Ve denilir ki: falan kimse **بِجُرَيعَةِ الذَّقَن** ile **أفلتَ** etti; bu, helâke yaklaşan sonra kurtulan adama darbımeseldir; sanki ölümü bir yudum yutmuş sonra ondan kurtulmuş gibidir. **الإفلاتُ** bazen lâzım olarak **الانفِلات** manasında olur; bazen de geçişli olur: “Onu helâkten **أفلته** ettim” yani onu kurtardım.
**ابن السكيت** okudu:
وأَفْلَتَني منها حِماري وجُبّتي
جَزَى اللَّهُ خيراً جُبتي وحِماريا
Bize es-Sa‘dî rivayet etti; dedi: bize er-Ramâdî rivayet etti; dedi: bize Ebû Muâviye rivayet etti; dedi: bize Yezîd rivayet etti; Ebû Burde’den; Ebû Mûsâ’dan: Allah’ın elçisi (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dedi: “(Allah zalime mühlet verir; onu yakaladığında onu **لم يفلته** etmez.)” Sonra okudu: “(Rabbinin yakalaması da böyledir; şehirleri yakaladığında, onlar zalim iken)” (Hûd: 102). “**لم يفلته**” sözü: ondan kurtulmaz demektir. Ve “onu kimse **لم يفلته** etmedi” manasında da olur; yani hiçbir şey onu kurtarmadı.
**أبو عبيدة** Ebû Zeyd’den, onların korkağın kurtuluşu hakkında darbımesellerinden rivayet etti: “Beni **جُرَيعة الذّقن** kurtardı”; yani yudumun çeneye yakınlığı gibi yakın iken sonra onu kurtardı. Dedim: “**أفلتني**”nin manası: benden kurtuldu.
**ابن عمر** hadîsinde: Mekke’nin fethine şahit oldu; yanında kesimlik bir deve ve **بُرْدة** **فلوت** vardı.
**أبو عبيد** dedi: “**بُردةٌ فَلوتٌ**” sözü: küçük olduğu, iki ucu birleşmediği için, ona büründüğünde elinden **تُفْلِتُ** eder demektir.
**شمر** **ابن الأعرابي**’den: **الفَلُوتُ** elbise, yumuşaklığı veya kabalığı sebebiyle sahibinin üzerinde durmayan elbisedir.
Dedi; **ابنُ شميل** dedi: “Bu işten **فَلْتٌ** değildir” denilir; yani ondan kaçıp kurtulunmaz. Ve falan kimse **أَفلَتَ** etti ve **انْفَلَتَ** etti. Ve yanımızdan **مُنْفَلِتٌ** bir deve geçti; **مُفْلِتٌ** denilmez. Ve **فَلَتانٌ** adam: cesur; **فَلَتانة** kadın.
Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) meclisi hadîsinde: “(Onun **فَلَتاتُه** yayılmaz)” yani sürçmeleri. Mana: meclisinde ifşa edilen (yani anılan) **فَلتات** yoktu; çünkü meclisi düşüklüklerden ve boş sözden korunmuştu; ancak güzel zikir ve derin hikmetler meclisiydi; onda fazlalık yoktu.

**فتل** : **الليث** dedi: **الفتْلُ** bir şeyi bükmektir; senin ipi bükmen gibi ve fitili bükmen gibi. Dedi: ve **فتلاء** deve dişisi: kolunda **فَتَل** olduğunda; ve yan taraftan ayrıklık. Başkası **لبيد**’in beytini okudu:
خرج من مِرفقيْها كالفَتَل
Ve denilir ki: falan kimse namazından **انفتل** etti; yani döndü (ayrıldı). Ve falancayı görüşünden **لفت** etti ve **فتله** etti: onu çevirdi ve büktü. Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü: “(Onlara **فَتِيلاً** zulmedilmez)” (Nisâ: 49). **المنذري** bana **الحراني**’den, o da **ابن السكيت**’ten haber verdi: dedi ki: “**القِطْمِيرُ** çekirdeğin üzerindeki ince kabuktur; **الفتيلُ** çekirdeğin yarığındaki şeydir.” Bununla kandilin fitiline **فَتيلةُ السراج** adı verildi. **النقير** ise çekirdeğin sırtındaki noktadır.
**ابن عباس**’tan rivayet edilir: **الفتيل** iki parmağı büküp çevirdiğinde onların arasından çıkan şeydir.
Dedim: bu şeylerin hepsi, değersiz hakir az şeye misal olarak darbımesel yapılır; yani onların miktarınca zulmedilmezler.
**ثعلب** **ابن الأعرابي**’den: dedi: **الفتَّالُ** bülbüldür; onun ötüşüne **الفَتْل** denir. **الفَتَلُ** ise, deve dişisinin **فتْلاً** **فَتِلَتِ** olmasıdır: koltuk altı derisi düzleştiğinde; onda ne sürtünme izi, ne kabarıklık, ne de gevşeklik olur; bu, koltuk altı derisi gevşeyip sarktığında ve kabarıp yumuşadığında olur.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء واللام وما يثلثهما)
(تلو) التاء واللام والواو أصلٌ واحد، وهو الاتِّباع. يقال: تَلَوْتُه إذا تَبِعْتَه. ومنه تلاوةُ القُرآن، لأنّه يُتْبِع آيةً بعد آية. فأمّا قوله تلَوْتُ الرّجلَ أتلوه تُلُوّاً([1]) إذا خَذَلْتَه وتركتَه، فإنْ كان صحيحاً فهو القياس؛ لأنه مُصاحِبُه ومَعَه، فإذا انقَطَع عنه وتركه فقد صار خَلْفَه بمنزلة التّالي.
ومن الباب التّلِيَّة والتُّلاَوَة وهي البقيّة، لأنها تتلو ما تقدَّم منها. قال ابن مُقبل:
يا حُرّ أَمْسَتْ تَليّاتُ الصِّبا ذهبَتْ *** فلستُ منها على عَينٍ ولا أثَرِ
ومما يصحّ [في] هذا ما حكاه الأصمعيّ. بقِيَتْ لي حاجةٌ فأنا أَتَتَلاّهَا. والتَّلاَءُ الذّمّة، لأنها تُتَّبَع وتُطْلَب، يقال أتْلَيْتُه ذِمّة. والمُتالي الذي يُرَادُّ صاحبَه الغِناءَ، سُمّيا بذلك لأنّ كلّ واحدٍ منهما [يتلو] صاحبه. قال الأخطل:
* أوْ غِناءُ مُتَالِ([2]) *
(تلد) التاء واللام والدال أصلٌ واحد، وهو الإقامة. ويقولون تَلَدَ فلانٌ في بَنِي فلانٍ إذا أقامَ فيهم يَتْلِدُ. وأتْلَدَ إذا اتَّخَذَ مالاً، والتِّلاد ما نَتَجْتَه أنتَ عِنْدك من مالٍ. ومالٌ مُتْلَدٌ. وقال:
لو كان للدَّهْر مالٌ كان مُتْلِدَهُ *** لكان للدَّهر صَخْرٌ مالَ قُِنْيانِ([3])والتَّليدُ: ما اشتريْتَه صغيراً فَنَبَتَ([4]) عِندَك. والأَتْلادُ([5]) قومٌ من العرب.
(تلع) التاء واللام والعين أصلٌ واحد، وهو الامتداد والطُّول صُعُداً. يقال: أتْلَعَتِ الظّبْيةُ إذا سَمَتْ بِجِيدِها. قال:
ذكرتُكِ لمّا أتْلَعَتْ من كِناسِها *** وذِكْرُكِ سَبَّاتٍ إليَّ عجيبُ([6])وجيد تَلِيعٌ، أي طويل. قال الأعشى:
يومَ تُبْدِي لنا قُتَيلةُ عَن جِيـ  *** دٍ تَليعٍ تَزِينُهُ الأطواقُ([7])والأتلع: الطّويل العُنُق. ويقال تَتَالعَ في مِشْيته إذا مَدَّ عنُقَه.ولزِمَ فلانٌ مَكانَه فما تتلَّع، إذا لم يُرِدِ البَرَاح. قال أبو ذؤيب:
فَوَرَدْنَ والعَيُّوقُ مَقْعَدَ رابئِ الـ  *** ضُّرَبَاءِ خَلْفَ النَّجمِ لا يَتَتَلَّعُ([8])ومُتَالِعٌ: جبل. ويقال إنّ التَّلِعَ الكثير التلفت حَوْلَه.
ومن الباب تَلَعَ النهار وأتْلَعَ، إذا انْبَسط. قال:
كأَنّهم في الآلِ إذْ تَلَعَ الضُّحَى *** سُفُنٌ تَعُومُ قد أُلْبِسَتْ أَجلالا
فأمّا قولهم هو تَلِعٌ إلى الشرِّ، فممكنٌ أن يكونَ من هذا؛ لأنّه يستشرفُ للشرّ أبداً. وممكنٌ أن تكون اللامُ مبدلةً من الراء، وهو التَّرِع، وقد مضى ذِكره. والتَّلعة: أرض مرتفعة غليظة، وربما كانت عريضة، يتردّد فيها السّيل ثمّ يدفع منها إلى تلعة أسفلَ منها. وهي مَكْرَمة من المنابت. قال النابغة:
عفا حُسُمٌ من فَرْتَنَا فالفَوَارِعُ *** فجَنْبا أَريكٍ فالتِّلاعُ الدَّوافِعُ([9])(تلف) التاء واللام والفاء كلمةٌ واحدةٌ، وهو ذَهابُ الشيءِ. يقال تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً. وأرضٌ مَتْلَفَة، والجمع متالِف.
(تلم) التاء واللام والميم ليس بأصلٍ، ولا فيه كلام صحيحٌ ولا فصيح. قال ابنُ دريد في التَّلام إنه التَّلاميذ. وأنشد:
* كالحماليج بأيدي التَّلامْ([10]) *
وفي الكتاب المنسوب إلى الخليل: التَّلَم مَشَقُّ الكِراب([11]) بلغة أهل اليمن. وذكر في التَّلام نحواً مما ذكره ابنُ دريد. وما في ذلك شيءٌ يُعوَّلُ عليه. وذلك أنّ التلميذ ليس من كلام العرب.
(تله) التاء واللام والهاء ليس أصلاً في نفسه، وذلك أنهم يقولون تَلِه إذا تحيَّرَ، ثم يقولون إن التاء بدلٌ من الواو. وقالوا: التَّلَه بدلٌ من التَّلف، وهو ذاك، وينشدون:
* بهِ تَمَطَّتْ غَوْلَ كُلِّ مَتْلَهِ([12]) *
والصحيح ما رواه أبو عبيد: "كلَّ مِيلَهِ([13])" قال: وهي البِلادُ التي تُوَلِّهُ الإنسان. والوالِهُ: المتحيِّر.
 --------------ـــ
([1]) ويقال أيضاً تلوت عنه تلواً.
([2]) ليس في ديوانه. وهو بتمامه كما في المجمل واللسان (18: 110):
صلت الجبين كأن رجع صهيله *** زجر المحاول أو غناء متال
([3]) البيت لأبي المثلم الهذلي من قصيدة يرثي بها صخر الغي الهذلي. انظر شرح السكري للهذليين 34 ومخطوطة الشنقيطي 94. واللسان (20: 64).
([4]) في الأصل واللسان: "فثبت"، صوابه من المجمل والقاموس.
([5]) لم يذكره في اللسان. وجاء في القاموس: والأتلاد بالفتح بطون من عبد القيس".
([6]) لحميد بن ثور في ديوانه 51.
([7]) ديوان الأعشى 140 واللسان (تلع).
([8]) القسم الأول من ديوان الهذليين 6 دار الكتب والمفضليات (2: 224).
([9]) رواية الديوان 49: "عفا ذو حسا".
([10]) للطرماح في ديوانه 100 واللسان (تلم). وصدره:
* تتقي الشمس بمدرية *
          وانظر تحقيق هذه المادة في رسالة التلميذ للبغدادي، وقد نشرتها محققة في الجزء الثالث من المجلد 106 من المقتطف ونوادر المخطوطات 1: 217-225.
([11]) الكراب، بالكسر: قلب الأرض للحرث وإثارتها للزرع. وفي الأصل: "القراب" صوابه في اللسان (تلم).
([12]) البيت لرؤبة في ديوانه 167. وأنشده في اللسان (تله).
([13]) هذه هي الرواية التي أثبتها في اللسان (وله).

ـ

##### Türkçe

(تâ harfi, ل harfi ve onlara üçüncü olanlar bâbı)

(**تلو**) **التاء** ve **اللام** ve **الواو** tek bir asıldır; o da tâbî olmadır. Denir: **تَلَوْتُه**; onu tâkib ettiğim zaman. Ondandır: Kur’ân’ın tilâveti; çünkü o, bir âyeti bir âyetten sonra tâbî kılar. Amma “**تلَوْتُ الرّجلَ أتلوه تُلُوّاً**” sözüne gelince; onu yüzüstü bıraktığım ve onu terk ettiğim zaman; eğer sahih ise o kıyastır; çünkü o, onunla beraberdir ve onunladır; ondan kesildiği ve onu terk ettiği vakit, artık onun arkasında, tâlî (sonra gelen) menzilesinde olur.

Bâbdandır: **التّلِيَّة** ve **التُّلاَوَة**; o, bakiyedir; çünkü o, ondan önce geçmiş olanı tâkib eder. İbn Mukbil dedi:
يا حُرّ أَمْسَتْ تَليّاتُ الصِّبا ذهبَتْ *** فلستُ منها على عَينٍ ولا أثَرِ

Ve bu hususta sahih olanlardan: el-Asma‘î’nin hikâye ettiğidir: “Bana bir ihtiyaç kaldı; ben onu **أَتَتَلاّهَا** ederim.” Ve **التَّلاَءُ** zimmettir; çünkü o tâkib olunur ve talep edilir; denir: “Ona bir zimmet **أتْلَيْتُه**.” Ve **المُتالي**: sahibine şarkıyı karşılıklı iade eden kimsedir; ikisine de bu ad verilmiştir; çünkü her birisi, arkadaşını tâkib eder. el-Ahtal dedi:
* أوْ غِناءُ مُتَالِ *

(**تلد**) **التاء** ve **اللام** ve **الدال** tek bir asıldır; o da ikamettir. Derler: “Falan, falan oğulları içinde **تَلَدَ** etti” yani onların içinde ikamet etti; **يَتْلِدُ**. Ve **أتْلَدَ**: mal edindiği zaman. Ve **التِّلاد**: senin yanında, maldan senin ürettiğin şeydir. Ve **مالٌ مُتْلَدٌ**. Ve dedi:
لو كان للدَّهْر مالٌ كان مُتْلِدَهُ *** لكان للدَّهر صَخْرٌ مالَ قُِنْيانِ

Ve **التَّليدُ**: onu küçükken satın aldığın, sonra senin yanında büyüyen şeydir. Ve **الأَتْلادُ**: Araplardan bir kavimdir.

(**تلع**) **التاء** ve **اللام** ve **العين** tek bir asıldır; o da yukarı doğru uzama ve uzunluktur. Denir: **أتْلَعَتِ الظّبْيةُ**; boynuyla yükseldiği zaman. Dedi:
ذكرتُكِ لمّا أتْلَعَتْ من كِناسِها *** وذِكْرُكِ سَبَّاتٍ إليَّ عجيبُ

Ve **جيد تَلِيعٌ**: yani uzun. el-A‘şâ dedi:
يومَ تُبْدِي لنا قُتَيلةُ عَن جِيـ  *** دٍ تَليعٍ تَزِينُهُ الأطواقُ

Ve **الأتلع**: uzun boyunlu. Ve denir: yürüyüşünde **تَتَالعَ** etti; boynunu uzattığı zaman. Ve falan, yerini tuttu da **فما تتلَّع**; ayrılmayı istemediği zaman. Ebû Züeyb dedi:
فَوَرَدْنَ والعَيُّوقُ مَقْعَدَ رابئِ الـ  *** ضُّرَبَاءِ خَلْفَ النَّجمِ لا يَتَتَلَّعُ

Ve **مُتَالِعٌ**: bir dağdır. Ve denir: **التَّلِعَ**: etrafına çokça dönüp bakan (çokça iltifat eden)dir.

Ve bâbdandır: gündüzün **تَلَعَ** etmesi ve **أتْلَعَ** etmesi; yayıldığı zaman. Dedi:
كأَنّهم في الآلِ إذْ تَلَعَ الضُّحَى *** سُفُنٌ تَعُومُ قد أُلْبِسَتْ أَجلالا

Amma “o, şerre **تَلِعٌ**dir” sözlerine gelince; bunun bundan olması mümkündür; çünkü o, şerre daima göz diker. Ve mümkündür ki **اللام** **الراء**’dan bedel kılınmıştır; o da **التَّرِع**dir; onun zikri geçmişti. Ve **التَّلعة**: yüksek, sert bir arazidir; bazen geniş olur; sel onda gidip gelir, sonra ondan daha aşağı bir **تلعة**’ya itilir. Ve o, bitkilerin çıktığı yerlerden bir keremdir. en-Nâbiga dedi:
عفا حُسُمٌ من فَرْتَنَا فالفَوَارِعُ *** فجَنْبا أَريكٍ فالتِّلاعُ الدَّوافِعُ

(**تلف**) **التاء** ve **اللام** ve **الفاء** tek bir kelimedir; o da şeyin yok olup gitmesidir. Denir: **تَلِفَ** **يَتْلَفُ** **تَلَفاً**. Ve **أرضٌ مَتْلَفَة**; çoğulu **متالِف**.

(**تلم**) **التاء** ve **اللام** ve **الميم** bir asıl değildir; onda sahih de fasih de bir söz yoktur. İbn Düreyd **التَّلام** hakkında: onun **التَّلاميذ** olduğunu söyledi. Ve inşâd etti:
* كالحماليج بأيدي التَّلامْ *

Ve Halîl’e nisbet edilen kitapta: **التَّلَم**; Yemen ehlinin lügatinde **مَشَقُّ الكِراب**dır. Ve **التَّلام** hakkında, İbn Düreyd’in zikrettiğine benzer bir şey zikretti. Ve bunda dayanılacak bir şey yoktur. Bu da şundandır: çünkü **التلميذ** Arapların sözünden değildir.

(**تله**) **التاء** ve **اللام** ve **الهاء** kendi başına bir asıl değildir; çünkü onlar, şaşırdığı zaman **تَلِه** derler; sonra da **التاء**’nın **الواو**’dan bedel olduğunu söylerler. Ve dediler: **التَّلَه** **التَّلف**’ten bedeldir; o da odur. Ve inşâd ederler:
* بهِ تَمَطَّتْ غَوْلَ كُلِّ مَتْلَهِ *

Ve sahih olan, Ebû Ubeyd’in rivayet ettiğidir: “**كلَّ مِيلَهِ**”. Dedi: o, insanı hayrete düşüren beldelerdir. Ve **الوالِهُ**: hayrete düşen kimsedir.

--------------ـــ
([1]) Ve ayrıca denir: **تلوت عنه تلواً**.
([2]) Divanında yoktur. Ve tamamı, **المجمل** ve **اللسان** (18: 110)’da olduğu gibidir:
صلت الجبين كأن رجع صهيله *** زجر المحاول أو غناء متال
([3]) Beyit, Ebû’l-Müsellem el-Hüzelî’nindir; el-Hüzelî Sahr el-Gayy’ı mersiye ettiği bir kasidedendir. es-Sukkerî’nin **شرح السكري للهذليين** 34’üne ve eş-Şenkîtî yazması 94’e bak. Ve **اللسان** (20: 64).
([4]) Asılda ve **اللسان**’da: “**فثبت**”; doğrusu **المجمل** ve **القاموس**’tandır.
([5]) Onu **اللسان**’da zikretmedi. Ve **القاموس**’ta geldi: “**والأتلاد** fetha ile: Abdülkays’tan batınlardır.”
([6]) Humeyd b. Sevr’indir; divanında 51.
([7]) el-A‘şâ divanı 140 ve **اللسان** (**تلع**).
([8]) **ديوان الهذليين**’in birinci kısmı 6, **دار الكتب** ve **المفضليات** (2: 224).
([9]) Divan rivayeti 49: “**عفا ذو حسا**”.
([10]) et-Tırimmâh’ındır; divanında 100 ve **اللسان** (**تلم**). Ve صدر’ı:
* تتقي الشمس بمدرية *
          Ve bu maddenin tahkikine, el-Bağdâdî’nin **رسالة التلميذ**’ünde bak; onu tahkikli olarak **المقتطف**’un 106. cildinin üçüncü kısmında ve **نوادر المخطوطات** 1: 217-225’te neşrettim.
([11]) **الكراب**; kesra ile: toprağı sürmek için çevirmek ve ekin için kabartmaktır. Asılda: “**القراب**”; doğrusu **اللسان** (**تلم**)’dedir.
([12]) Beyit, Ru’be’nindir; divanında 167. Ve onu **اللسان** (**تله**)’de inşâd etti.
([13]) Bu, **اللسان** (**وله**)’de tesbit ettiğim rivayettir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ل ف
السلف تلف وأتلف ماله وهو متلاف مخلاف‏.‏
قال‏:‏ فأتلف وأخلف إنما المال عارة وكله مع الدهر الذي هـو آكلـه ووقعوا في متلفة وفي متالف‏.‏

##### Türkçe

ت ل ف
**السلف**: telef oldu; ve (o) malını **أتلف** etti; ve (o) **متلاف** **مخلاف**tır.‏
Dedi ki: “Böylece **فأتلف** ve **أخلف**; ancak mal bir ödünçtür; ve onun tamamı, onu yiyip bitiren zamanla beraberdir.” Ve **متلفة** içinde ve **متالف** içinde vuku buldular.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث: التَّلَفُ الهَلاكُ والعَطَبُ في كل شيء. تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً، فهو تَلِفٌ: هَلَكَ. غيره: تَلِفَ الشيءُ وأَتْلَفَه غيره وذهَبت نفسُ فلانٍ تَلَفاً وظَلَفاً بمعنى واحد أَي هَدَراً. والعرب تقول: إنّ من القَرَفِ التَّلَفَ، والقَرَفُ مُداناةُ الوَباء، والـمَتالِف الـمَهالِكُ. وأَتْلَف فلان مالَه إتْلافاً إذا أَفناه إسْرافاً؛ قال الفرزدق:وقَوْمٍ كِرامٍ قد نَقَلْنا إليهمُ
قِراهُمْ، فأَتْلَفْنا الـمَنايا وأَتْلَفُوا
أَتْلَفْنا الـمَنايا أَي وجدْناها ذاتَ تَلَفٍ أَي ذاتَ إتْلافٍ ووجدُوها كذلك؛ وقال ابن السكيت: أَتْلَفْنا المنايا وأَتْلَفُوا أَي صَيَّرْنا الـمَنايا تَلَفاً لهم وصَيَّرُوها لنا تلَفاً، قال: ويقال معناه صادَفْناها تُتْلِفُنا وصادَفُوها تُتْلِفُهم. ورجل مِتْلَفٌ ومِتْلافٌ: يُتْلِفُ مالَه، وقيل: كثير الإتْلافِ.
والـمَتْلَفَةُ: مَهْواةٌ مُشْرِفةٌ على تَلَفٍ. والـمَتْلَفَة: القَفْر؛ قال طرفة أَو غيره:
بمَتْلَفةٍ ليْسَتْ بطَلْحٍ ولا حَمْضِ
أَراد ليست بمَنْبِت طَلْحٍ ولا حَمْض، لا يكون إلا على ذلك لأَن الـمَتْلَفة الـمَنْبِتُ، والطَّلْح والحمض نَبْتانِ لا مَنْبِتانِ، والـمَتْلَفُ الـمَفازةُ؛ وقول أَبي ذؤيب:
ومَتْلَفٍ مثْلِ فَرْقِ الرأْس تَخْلُجُهُ
مَطارِبٌ زَقَبٌ، أَمـْيالُها فِيحُ
الـمَتْلفُ: القَفْرُ، سمي بذلك لأَنه يُتْلِفُ سالِكَه في الأَكثر. والتَّلْفةُ: الهَضْبةُ الـمَنِيعةُ التي يَغْشى مَن تعاطاها التَّلَفُ؛ عن الهَجَريّ؛ وأَنشد:
أَلا لَكُما فَرْخانِ في رأْس تَلْفَةٍ،
إذا رامَها الرّامي تَطاوَلَ نِيقُها

##### Türkçe

الليث: **التَّلَفُ** her şeyde helâk ve telef oluş ve bozulmadır. **تَلِفَ يَتْلَفُ تَلَفاً**; o ise **تَلِفٌ**: helâk oldu. Başkası: **تَلِفَ** şey ve başkası onu **أَتْلَفَه**; ve falanın canı **تَلَفاً** ve **ظَلَفاً** (tek bir mânâ ile) gitti; yani boşa. Ve Araplar der: Şüphesiz **القَرَفِ**ten **التَّلَفَ** vardır; ve **القَرَفُ** vebaya yakın duruştur; ve **الـمَتالِف** helâk yerleridir. Ve falan malını **أَتْلَف** etti, **إتْلافاً** (ile), onu israf ederek yok ettiğinde; el-Ferazdak dedi:

وقَوْمٍ كِرامٍ قد نَقَلْنا إليهمُ
قِراهُمْ، فأَتْلَفْنا الـمَنايا وأَتْلَفُوا

**أَتْلَفْنا الـمَنايا**: yani onu **تَلَفٍ** sahibi bulduk; yani **إتْلافٍ** sahibi; ve onu da öyle buldular. Ve İbnü’s-Sikkît dedi: **أَتْلَفْنا المنايا وأَتْلَفُوا** yani ölümleri onlar için **تَلَفاً** kıldık ve onu bizim için **تلَفاً** kıldılar. Dedi: Ve denilir ki mânâsı: onu bize telef ettirir hâlde bulduk ve onu onlara telef ettirir hâlde buldular. Ve adam **مِتْلَفٌ** ve **مِتْلافٌ**: malını **يُتْلِفُ** eder; ve denildi: çokça **الإتْلافِ** (yapan).

Ve **الـمَتْلَفَةُ**: telefe nazır yüksek bir uçurumdur. Ve **الـمَتْلَفَة**: çöldür; Tarafe yahut başkası dedi:

بمَتْلَفةٍ ليْسَتْ بطَلْحٍ ولا حَمْضِ

İstedi ki: **طَلْحٍ** ve **حَمْض** bitiren bir yer değildir; ancak bunun üzerinde olur; çünkü **الـمَتْلَفة** bitiren yerdir; ve **الطَّلْح** ile **الحمض** iki bitkidir, iki bitiren yer değildir. Ve **الـمَتْلَفُ** ıssız çöldür; ve Ebû Züeyb’in sözü:

ومَتْلَفٍ مثْلِ فَرْقِ الرأْس تَخْلُجُهُ
مَطارِبٌ زَقَبٌ، أَمـْيالُها فِيحُ

**الـمَتْلفُ**: çöldür; çoğunlukla yolcusunu **يُتْلِفُ** ettiği için bununla adlandırıldı. Ve **التَّلْفةُ**: ona girişene **التَّلَفُ**nün musallat olduğu, sağlam korunaklı tepedir; el-Hecerî’den. Ve inşad etti:

أَلا لَكُما فَرْخانِ في رأْس تَلْفَةٍ،
إذا رامَها الرّامي تَطاوَلَ نِيقُها

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت ل ف * * التَّلَفُ * الهلاك وبابه طرب ورجل * مِتْلافٌ * أي كثير الإتلاف لماله

##### Türkçe

* ت ل ف * * **التَّلَفُ** * helâk; ve babı **طرب**’dır. Ve bir adam **مِتْلافٌ**: yani malını çokça telef eden.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

تلف، كفرح تلفا: هلك، قال الليث: التلف: الهلاك والعطب في كل شيء، وأتلفه غيره، كما في الصحاح: أي أفناه.
 المتلف كمقعد: المهلك والمفازة، والجمع متالف وأنشد ابن فارس:
  أمن حذر آتي المتالف سـادرا                      وأية أرض ليس فيها متالف? وقال بدر بن عامر الهذلي:
  أفطيم هل تدرين كم من متلف                      حاذرت لا مرعى ولا مسكون قال السكري: بلد متلف: ذو تلف وذو هلاك، لا مرعى به يرعى.
 وإنما سميت المفازة متلفا متلفا لأنها تتلف سالكها في الأكثر، قال أبو ذؤيب:
  ومتلف مثل فرق الرأس تخلجه                      مطارب زقب أميالهـا فـيح وكذلك المتلفة، ومنه قول طرفة:
  بمتلفة ليست بطلح ولا حمض أي ليست بمنبت طلح ولا حمض. يقال: ذهبت نفسه تلفا، وطلفا، محركتين، بمعنى واحد، أي هدرا نقله الجوهري.

  ورجل مخلف متلف، ومخلاف متلاف وقد أتلف ماله: إذا أفناه إسرافا، وفي الصحاح: رجل متلاف: كثير الإتلاف لماله. وأتلفنا المنايا، في قول الفرزدق الشاعر:
  وأضياف ليل قد بلغنا قراهم وفي العباب: فعلنا قراهم:
  إليهم وأتلفنا المنايا وأتلفوا وفي اللسان:
  وقوم كرام قد نقلنا إليهم قراهم فأتلفنا المنايا وأتلفوا أي: صادفناها ذات إتلاف هؤلاء غزي غزوهم، يقول: فجعلناهم تلفا للمنايا، وجعلونا كذلك، أي: وقعنا بهم فقتلناهم، كما تقول: أتينا فلانا فأبخلناه وأجبناه، أي صادفناه كذلك، ونص ابن السكيت أي: صادفناها تتلفنا، وصادفوها تتلفهم، قال: أو وصيرنا المنايا تلفا لهم، وصيروها تلفا لنا، وقال غيره: أو وجدناها تتلفنا، أي: ذات تلف، أو ذات إتلاف، ووجدوها تتلفهم كذلك.
 ومما يستدرك عليه: المتلفة: مهواة مشرفة على تلف. والتلفة: الهضبة المنيعة التي يغشى من تعاطاها التلف، عن الهجري، وأنشد:
  ألا لكما فرخان في رأس تلفةإذا رامها الرامي تطاول نيقها ورجل تلفان، وتالف: أي هالك، مولدة، والمتلوف: ضد المعروف، مولدة أيضا، ومن أمثالهم: )السلف تلف( وفي الحديث: )إن من القرف التلف( وسيأتي في)قرف(.

##### Türkçe

**تلف**، **كفرح** **تلفا**: helâk oldu; Leys dedi ki: **التلف**: her şeyde helâk ve bozulma/harap olma; başkası onu **أتلفه** etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi: yani onu yok etti.

**المتلف** **كمقعد**: helâk edici ve çöl/ıssız yer; çoğulu **متالف**. İbn Fâris şu beyti okudu:
  “Bir sakınmadan dolayı mı **المتالف**’e dalgın dalgın geliyorum,
  Ve içinde **متالف** bulunmayan hangi yer vardır?”
Bedr b. Âmir el-Hüzelî dedi ki:
  “Ey Futaym, bilir misin nice **متلف** vardır ki
  Sakındım; ne otlak var ne de meskûn yer.”
Sükkerî dedi ki: **بلد متلف**: içinde **تلف** ve helâk bulunan; onda otlanacak otlak yoktur.

**المفازة** ancak **متلفا** diye adlandırıldı; çünkü o, çoğu kez yolcusunu helâk eder. Ebû Züeyb dedi ki:
  “Ve **متلف**; başın ayrım yeri gibi; onu sarsar
  Şişkin tulumların çalkantıları; eğimleri de böyle.”
Aynı şekilde **المتلفة**; bununla Tarafe’nin sözü:
  “**بمتلفة**; ne **طلح** ile ne de **حمض** iledir”
Yani: **طلح** ve **حمض** bitiren bir bitkilik değildir. Denir ki: **ذهبت نفسه تلفا** ve **طلفا**; ikisi de harekeli; tek bir mânâ ile: yani boşa/heder olarak. Bunu Cevherî nakletti.

Ve **رجل مخلف متلف** ve **مخلاف متلاف**; ve **قد أتلف ماله**: onu israfla yok ettiğinde. **الصحاح**’ta: **رجل متلاف**: malını çokça telef eden. Ve “**وأتلفنا المنايا**”, şair Ferazdak’ın sözünde:
  “Ve gece misafirleri; onların ağırlamalarına ulaştık”
Ve **العباب**’da: “**فعلنا قراهم**”:
  “Onlara; ve **وأتلفنا المنايا**; ve onlar **وأتلفوا**.”
Ve **اللسان**’da:
  “Ve kerîm bir kavim; onların ağırlamalarını onlara taşıdık; böylece **فأتلفنا المنايا وأتلفوا**.”
Yani: onları, bunların helâk ediciliği olan (şey) olarak bulduk; bunlar, onların gazvesi; “diyor ki: böylece onları ölümler için **تلفا** kıldık; ve bizi de öyle kıldılar”; yani: onlara rastladık da onları öldürdük; senin “falana geldik de onu cimri bulduk ve onu cömert bulduk” demen gibi; yani onu öyle bulduk. İbnü’s-Sikkît’in nassı: yani onu, bizi helâk eder hâlde bulduk; ve onu, onları helâk eder hâlde buldular. Dedi ki: yahut ölümleri onlar için **تلفا** kıldık; ve onu bizim için **تلفا** kıldılar. Başkası dedi ki: yahut onu, bizi helâk eder olarak bulduk; yani **ذات تلف** yahut **ذات إتلاف**; ve onu, onları helâk eder olarak da öyle buldular.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المتلفة**: helâke bakan yüksek bir uçurum/çukur. Ve **التلفة**: ona girişenin helâkinin bastığı sağlam tepe; Hicrî’den. Ve şu beyti okudu:
  “Dikkat et; ikinize de **تلفة**’nin başında iki yavru vardır;
  Atıcı onu hedeflediğinde, onun boynu uzar.”
Ve **رجل تلفان** ve **تالف**: yani helâk olmuş; müvelled. Ve **المتلوف**: **المعروف**’un zıddı; o da müvelled. Ve onların darb-ı mesellerindendir: “**السلف تلف**”. Ve hadiste: “**إن من القرف التلف**”. Ve **قرف**’ta gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَلِفَ
1 تَلِفَ ألفى لاف لف تلف , (S, M, Msb, K,) aor. تَلَفَ , (K,) inf. n. تَلَفٌ, (Lth, T, S, M, &c.,) He, or it, (a thing, Lth, T, S, Msb, of any kind, Lth, T,) perished, passed away, was not, was no more, became nonexistent or annihilated; or went away, no one knew whither; or became in a bad, or corrupt, state; became corrupted, vitiated, marred, or spoiled; [in this sense the verb is often used in the present day;] or he died: syn. هَلَكَ; (M, K;) and of the inf. n., عَطَبٌ (Lth, T,) and هَلَاكٌ. (Lth, T, S.) [See also تَلَفٌ, below.]

اتلفهُ
4 اتلفهُ أتلف أتلفه اتلفه اتلفة تلف He caused him, or it, (a thing, S, Msb, or property, M,) to perish, pass away, or be no ore; or to go away, no one knew whither; or to become corrupted, vitiated, marred, or spoiled: (S, M:) or he made it (his property, T) to pass away, come to an end, come to nought, or be exhausted; destroyed, wasted, consumed, or exhausted, it; (T, K;) by prodigality. (T.) [See an ex. in a verse of Ibn-Mukbil cited voce أَخْلَفَ.] ― -b2- El-Farezdak says,
وَقَوْمٍ كِرَامٍ قَدْ نَقَلْنَا اـِلَيْهِمُ
قِرَاهُمْ فَأَتْلَفْنَا المَنَايَا وَأَتْلَفُوا
(so in the T and L,) or
وَأَضْيَافِ لَيْلٍ قَدْ نَقَلْنَا قِرَاهُمُ
اـِلَيْهِمْ وَأَتْلَفْنَا المَنَايَا وَأَتْلَفُوا
(so in some copies of the K,) or قَدْ بَلَغْنَا قِرَاهُمُ, (so in other copies of the K and in the TA,) or قد فَعَلْنَا قراهم, (so in the O,) i. e., [accord. to the different readings, How many a generous company of men has there been, or how many guests of the night have there been, to whom we have brought their entertainment, and] we have found the fates to be destructive, (T, K, *) and they have found them to be so: (T:) it is like the phrase أَتَيْنَا فُلَانًا فَأَبْخَلْنَاهُ and أَجْبَنَّاهُ: (TA:) or we found the fates to destroy us, and they found them to destroy them: or we made the fates to be destruction to them, and they made them to be destruction to us: (ISk, K:) he means, we engaged with them in vehement fight, and slew them. (TA.)

تَلَفٌ
تَلَفٌ ألفى لاف لف تلف A perishing, passing away, &c. [See 1.] (Lth, T, S, &c.) It is said in a trad., (TA,) اـِنَّ مِنَ القَرَفِ التَّلَفُ (T, TA) Verily, from the being near to pestilence, or epidemic disease, there results death, or perdition. (T.) And in a prov., السَّلَفُ تَلَفٌ [The paying for a thing beforehand is a cause of perishing to one's property]. (TA.) And one says, ذَهَبَتْ نَفْسُهُ تَلَفًا and طَلَفًا, (S, K,) both meaning the same, (S,) His blood went for nothing, or as a thing of no account, unretaliated, and uncompensated by a mulct. (S, K.)

تَلِفٌ
تَلِفٌ ألفى لاف لف تلف , (M,) or ↓ تَالِفٌ, (Msb, TA,) part. n. of 1, Perishing, &c.; (M, Msb, * TA;) as also ↓ تَلْفَانٌ, which is post-classical. (TA.)

تَلْفَةٌ
تَلْفَةٌ ألفى لاف لف تلف تلفه تلفة A [hill, mountain, or mass of rock, such as is termed] هَضْبَة, difficult of access, so that he who attempts it fears perdition, or death. (ElHejeree, M.)

تَلْفَانٌ
تَلْفَانٌ لف تلفان : see تَلِفٌ.

تَالفٌ
تَالفٌ ألف تألف تالف : see تَلِفٌ.

مَتْلَفٌ
مَتْلَفٌ متلف A place of perishing or perdition: (K:) a [desert such as is termed] مَفَازَة; (S, K;) because most of those who traverse it perish; and so ↓ مَتْلَفَةٌ; (TA;) or the latter signifies a [desert such as is termed] قَفْر: (M:) the pl. of the former [or of both] is مَتَالِفُ. (TA.)

رَجُلٌ مُتْلِفٌ لِمَالِهِ
رَجُلٌ مُتْلِفٌ لِمَالِهِ رجل متلف لماله رجل متلف لمالة , (Msb,) or ↓ رَجُلٌ مِتْلَفٌ, and ↓ مِتْلَافٌ, (M,) A man who destroys, or wastes, his property: (M:) or the last has an intensive signification, (Msb,) meaning who destroys, or wastes, his property much. (S.) You say also, رَجُلٌ مُخْلِفٌ مُتْلِفٌ, (K, and Har p. 312,) or ↓ مِخْلَفٌ مِتْلَفٌ, (TA in art. خلف,) and مِخْلَافٌ, ↓ مِتْلَافٌ, (K, and Har ubi suprà,) meaning A man of courage and liberality, who makes what he takes as spoil, of the property of his enemies, to supply the place of that which he consumes by expenditure to satisfy the claims of his friends. (Har ubi suprà.)

مِتْلَفٌ
مِتْلَفٌ متلف : see the next preceding paragraph, in two places.

مَتْلَفَةٌ
مَتْلَفَةٌ متلف متلفه متلفة : see مَتْلَفٌ. ― -b2- Also A deep hollow, cavity, or pit, where one looks down upon destruction. (M.)

مِتْلَافٌ
مِتْلَافٌ متلاف : see مُتْلِفٌ, in two places.

مَتْلُوفٌ
مَتْلُوفٌ متلوف [i. q. مُنْكَرٌ, q. v.; i. e.] contr. of مَعْرُوفٌ: but this is post-classical. (TA.)

##### Türkçe

**تَلِفَ**
1 **تَلِفَ** ألفى لاف لف تلف , (S, M, Msb, K,) muzâri‘i **تَلَفَ** , (K,) mastar ismi **تَلَفٌ**, (Lth, T, S, M, &c.,) O, yahut o, (bir şey, Lth, T, S, Msb, her türden, Lth, T,) helâk oldu, yok olup gitti, olmadı, artık olmadı, yok-olmuş yahut imha edilmiş oldu; yahut gitti, nereye olduğu bilinmedi; yahut kötü, yahut bozuk bir hâle geldi; bozuldu, fesada uğradı, zedelendi, bozulup telef oldu; [bu mânâda fiil günümüzde sıkça kullanılır;] yahut öldü: eşanlamlısı **هَلَكَ**; (M, K;) ve mastar ismi olarak, **عَطَبٌ** (Lth, T,) ve **هَلَاكٌ**. (Lth, T, S.) [Aşağıda **تَلَفٌ**’e de bak.]

**اتلفهُ**
4 **اتلفهُ** أتلف أتلفه اتلفه اتلفة تلف O, onu yahut onu (bir şeyi, S, Msb, yahut bir malı, M,) helâk etti, yok olup gitmesine yahut artık olmamasına sebep oldu; yahut gitti, nereye olduğu bilinmedi; yahut bozulmuş, fesada uğramış, zedelenmiş yahut bozulup telef olmuş hâle gelmesine sebep oldu: (S, M:) yahut onu (kendi malını, T) yok olup gitmeye, sona ermeye, hiçliğe varmaya yahut tükenmeye sevk etti; onu yok etti, israf etti, tüketti yahut tüketip bitirdi; (T, K;) savurganlıkla. (T.) [İbn-Mukbil’in bir beytinde, **أَخْلَفَ** maddesinde zikredilen bir örneğe bak.] ― -b2- El-Farezdak der ki,
وَقَوْمٍ كِرَامٍ قَدْ نَقَلْنَا اـِلَيْهِمُ
قِرَاهُمْ فَأَتْلَفْنَا المَنَايَا وَأَتْلَفُوا
(T ve L’de böyle,) yahut
وَأَضْيَافِ لَيْلٍ قَدْ نَقَلْنَا قِرَاهُمُ
اـِلَيْهِمْ وَأَتْلَفْنَا المَنَايَا وَأَتْلَفُوا
(K’nin bazı nüshalarında böyle,) yahut **قَدْ بَلَغْنَا قِرَاهُمُ**, (K’nin diğer nüshalarında ve TA’da böyle,) yahut **قد فَعَلْنَا قراهم**, (O’da böyle,) yani, [farklı kıraatlere göre, nice cömert bir erkek topluluğu olmuştur, yahut nice gece misafirleri olmuştur ki, onların ikramını kendilerine taşımışız da] kaderleri yıkıcı bulmuşuz, (T, K, *) ve onlar da onları öyle bulmuşlardır: (T:) bu, **أَتَيْنَا فُلَانًا فَأَبْخَلْنَاهُ** ve **أَجْبَنَّاهُ** ibaresi gibidir: (TA:) yahut kaderlerin bizi yok ettiğini bulduk, ve onlar da onları kendilerini yok eder buldular: yahut kaderleri onlara yıkım kıldık, ve onlar da onları bize yıkım kıldılar: (ISk, K:) muradı şudur: onlarla şiddetli savaşta çarpıştık ve onları öldürdük. (TA.)

**تَلَفٌ**
**تَلَفٌ** ألفى لاف لف تلف Bir helâk oluş, yok olup gidiş, vb. [1’e bak.] (Lth, T, S, &c.) Bir rivayette denilir ki, (TA,) **اـِنَّ مِنَ القَرَفِ التَّلَفُ** (T, TA) Şüphesiz, vebaya yahut salgın hastalığa yakın olmaktan ölüm yahut helâk meydana gelir. (T.) Ve bir darbımeselde, **السَّلَفُ تَلَفٌ** [Bir şeyi peşin ödemek, kişinin malı için helâk sebebidir]. (TA.) Ve şöyle de denir: **ذَهَبَتْ نَفْسُهُ تَلَفًا** ve **طَلَفًا**, (S, K,) ikisi de aynı mânâda, (S,) Onun kanı boşa gitti, yahut değersiz bir şey gibi; kısas yapılmaksızın ve diyetle tazmin edilmeksizin. (S, K.)

**تَلِفٌ**
**تَلِفٌ** ألفى لاف لف تلف , (M,) yahut ↓ **تَالِفٌ**, (Msb, TA,) 1’in ism-i fâili, Helâk olan, vb.; (M, Msb, * TA;) bunun gibi ↓ **تَلْفَانٌ** da vardır; o ise müteahhir (post-classical)dir. (TA.)

**تَلْفَةٌ**
**تَلْفَةٌ** ألفى لاف لف تلف تلفه تلفة Ulaşılması güç olan, öyle ki ona teşebbüs edenin helâkten yahut ölümden korktuğu bir **هَضْبَة** [denilen türden tepe, dağ yahut kaya kütlesi]. (ElHejeree, M.)

**تَلْفَانٌ**
**تَلْفَانٌ** لف تلفان : **تَلِفٌ**’e bak.

**تَالفٌ**
**تَالفٌ** ألف تألف تالف : **تَلِفٌ**’e bak.

**مَتْلَفٌ**
**مَتْلَفٌ** متلف Helâk yahut yok oluş yeri: (K:) bir **مَفَازَة** [denilen türden çöl]; (S, K;) çünkü onu geçenlerin çoğu helâk olur; ve bunun gibi ↓ **مَتْلَفَةٌ**; (TA;) yahut ikincisi bir **قَفْر** [denilen türden ıssız çöl] mânâsınadır: (M:) birincinin [yahut ikisinin] çoğulu **مَتَالِفُ**’tur. (TA.)

**رَجُلٌ مُتْلِفٌ لِمَالِهِ**
**رَجُلٌ مُتْلِفٌ لِمَالِهِ** رجل متلف لماله رجل متلف لمالة , (Msb,) yahut ↓ **رَجُلٌ مِتْلَفٌ**, ve ↓ **مِتْلَافٌ**, (M,) Malını yok eden yahut israf eden bir adam: (M:) yahut sonuncusu mübalağa ifade eder, (Msb,) yani malını çok yok eden yahut çok israf eden. (S.) Şöyle de dersin: **رَجُلٌ مُخْلِفٌ مُتْلِفٌ**, (K, ve Har s. 312,) yahut ↓ **مِخْلَفٌ مِتْلَفٌ**, (TA, **خلف** maddesinde,) ve **مِخْلَافٌ**, ↓ **مِتْلَافٌ**, (K, ve Har aynı yerde,) mânâsı: Cesaret ve cömertlik sahibi bir adam; düşmanlarının malından ganimet olarak aldığını, dostlarının taleplerini karşılamak için harcayarak tükettiğinin yerine ikame eder. (Har aynı yerde.)

**مِتْلَفٌ**
**مِتْلَفٌ** متلف : İki yerde, bir önceki paragrafın devamına bak.

**مَتْلَفَةٌ**
**مَتْلَفَةٌ** متلف متلفه متلفة : **مَتْلَفٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca: Aşağıya bakıldığında helâk görülen derin bir çukur, oyuk yahut kuyu. (M.)

**مِتْلَافٌ**
**مِتْلَافٌ** متلاف : İki yerde, **مُتْلِفٌ**’e bak.

**مَتْلُوفٌ**
**مَتْلُوفٌ** متلوف [yani **مُنْكَرٌ**, bkz.; yani] **مَعْرُوفٌ**’un zıddı: fakat bu müteahhir (post-classical)dir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَلِفَ
تَلِفَ A ( n. ac. تَلَف 4 ),
a.  Perished; died.

b.  Was spoilt.

أَتْلَفَ
أَتْلَفَ IV ,
a.  Destroyed, caused to perish; spoilt, ruined.

تَلَف
تَلَف 4 ,
a.  Destruction; perishing; spoiling.

تَلَف
تَلَف 4 [ acc. Alif ],
a.  Fruitlessly, to no purpose.

تَلِف
تَلِف 5 ,  تَاْلِف 21 ,  تَلِيْف 25 ,  تَلْفَاْنُ 33 ,
a.  Perishing.

b.  Spoilt, ruined; rotten, decayed; tattered ( garment ).

تِلْك
تِلْك (
a.  demons. pro. fem. ) That.

##### Türkçe

تَلِفَ
تَلِفَ A ( n. ac. **تَلَف** 4 ),
a.  Helâk oldu; öldü.

b.  Bozuldu.

أَتْلَفَ
أَتْلَفَ IV ,
a.  Helâk etti, helâk olmasına sebep oldu; bozdu, harap etti.

تَلَف
تَلَف 4 ,
a.  Helâk; helâk oluş; bozulma.

تَلَف
تَلَف 4 [ acc. Alif ],
a.  Boşuna, bir fayda olmaksızın.

تَلِف
تَلِف 5 ,  تَاْلِف 21 ,  تَلِيْف 25 ,  تَلْفَاْنُ 33 ,
a.  Helâk oluş.

b.  Bozulmuş, harap olmuş; çürük, çürümüş; yırtık pırtık (giysi).

تِلْك
تِلْك (
a.  işaret zamiri dişil. ) Şu.
