# تلف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%84%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: تلف

تلف، كفرح تلفا: هلك، قال الليث: التلف: الهلاك والعطب في كل شيء، وأتلفه غيره، كما في الصحاح: أي أفناه.
 المتلف كمقعد: المهلك والمفازة، والجمع متالف وأنشد ابن فارس:
  أمن حذر آتي المتالف سـادرا                      وأية أرض ليس فيها متالف? وقال بدر بن عامر الهذلي:
  أفطيم هل تدرين كم من متلف                      حاذرت لا مرعى ولا مسكون قال السكري: بلد متلف: ذو تلف وذو هلاك، لا مرعى به يرعى.
 وإنما سميت المفازة متلفا متلفا لأنها تتلف سالكها في الأكثر، قال أبو ذؤيب:
  ومتلف مثل فرق الرأس تخلجه                      مطارب زقب أميالهـا فـيح وكذلك المتلفة، ومنه قول طرفة:
  بمتلفة ليست بطلح ولا حمض أي ليست بمنبت طلح ولا حمض. يقال: ذهبت نفسه تلفا، وطلفا، محركتين، بمعنى واحد، أي هدرا نقله الجوهري.

  ورجل مخلف متلف، ومخلاف متلاف وقد أتلف ماله: إذا أفناه إسرافا، وفي الصحاح: رجل متلاف: كثير الإتلاف لماله. وأتلفنا المنايا، في قول الفرزدق الشاعر:
  وأضياف ليل قد بلغنا قراهم وفي العباب: فعلنا قراهم:
  إليهم وأتلفنا المنايا وأتلفوا وفي اللسان:
  وقوم كرام قد نقلنا إليهم قراهم فأتلفنا المنايا وأتلفوا أي: صادفناها ذات إتلاف هؤلاء غزي غزوهم، يقول: فجعلناهم تلفا للمنايا، وجعلونا كذلك، أي: وقعنا بهم فقتلناهم، كما تقول: أتينا فلانا فأبخلناه وأجبناه، أي صادفناه كذلك، ونص ابن السكيت أي: صادفناها تتلفنا، وصادفوها تتلفهم، قال: أو وصيرنا المنايا تلفا لهم، وصيروها تلفا لنا، وقال غيره: أو وجدناها تتلفنا، أي: ذات تلف، أو ذات إتلاف، ووجدوها تتلفهم كذلك.
 ومما يستدرك عليه: المتلفة: مهواة مشرفة على تلف. والتلفة: الهضبة المنيعة التي يغشى من تعاطاها التلف، عن الهجري، وأنشد:
  ألا لكما فرخان في رأس تلفةإذا رامها الرامي تطاول نيقها ورجل تلفان، وتالف: أي هالك، مولدة، والمتلوف: ضد المعروف، مولدة أيضا، ومن أمثالهم: )السلف تلف( وفي الحديث: )إن من القرف التلف( وسيأتي في)قرف(.

### Türkçe

**تلف**، **كفرح** **تلفا**: helâk oldu; Leys dedi ki: **التلف**: her şeyde helâk ve bozulma/harap olma; başkası onu **أتلفه** etti; **الصحاح**’ta olduğu gibi: yani onu yok etti.

**المتلف** **كمقعد**: helâk edici ve çöl/ıssız yer; çoğulu **متالف**. İbn Fâris şu beyti okudu:
  “Bir sakınmadan dolayı mı **المتالف**’e dalgın dalgın geliyorum,
  Ve içinde **متالف** bulunmayan hangi yer vardır?”
Bedr b. Âmir el-Hüzelî dedi ki:
  “Ey Futaym, bilir misin nice **متلف** vardır ki
  Sakındım; ne otlak var ne de meskûn yer.”
Sükkerî dedi ki: **بلد متلف**: içinde **تلف** ve helâk bulunan; onda otlanacak otlak yoktur.

**المفازة** ancak **متلفا** diye adlandırıldı; çünkü o, çoğu kez yolcusunu helâk eder. Ebû Züeyb dedi ki:
  “Ve **متلف**; başın ayrım yeri gibi; onu sarsar
  Şişkin tulumların çalkantıları; eğimleri de böyle.”
Aynı şekilde **المتلفة**; bununla Tarafe’nin sözü:
  “**بمتلفة**; ne **طلح** ile ne de **حمض** iledir”
Yani: **طلح** ve **حمض** bitiren bir bitkilik değildir. Denir ki: **ذهبت نفسه تلفا** ve **طلفا**; ikisi de harekeli; tek bir mânâ ile: yani boşa/heder olarak. Bunu Cevherî nakletti.

Ve **رجل مخلف متلف** ve **مخلاف متلاف**; ve **قد أتلف ماله**: onu israfla yok ettiğinde. **الصحاح**’ta: **رجل متلاف**: malını çokça telef eden. Ve “**وأتلفنا المنايا**”, şair Ferazdak’ın sözünde:
  “Ve gece misafirleri; onların ağırlamalarına ulaştık”
Ve **العباب**’da: “**فعلنا قراهم**”:
  “Onlara; ve **وأتلفنا المنايا**; ve onlar **وأتلفوا**.”
Ve **اللسان**’da:
  “Ve kerîm bir kavim; onların ağırlamalarını onlara taşıdık; böylece **فأتلفنا المنايا وأتلفوا**.”
Yani: onları, bunların helâk ediciliği olan (şey) olarak bulduk; bunlar, onların gazvesi; “diyor ki: böylece onları ölümler için **تلفا** kıldık; ve bizi de öyle kıldılar”; yani: onlara rastladık da onları öldürdük; senin “falana geldik de onu cimri bulduk ve onu cömert bulduk” demen gibi; yani onu öyle bulduk. İbnü’s-Sikkît’in nassı: yani onu, bizi helâk eder hâlde bulduk; ve onu, onları helâk eder hâlde buldular. Dedi ki: yahut ölümleri onlar için **تلفا** kıldık; ve onu bizim için **تلفا** kıldılar. Başkası dedi ki: yahut onu, bizi helâk eder olarak bulduk; yani **ذات تلف** yahut **ذات إتلاف**; ve onu, onları helâk eder olarak da öyle buldular.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المتلفة**: helâke bakan yüksek bir uçurum/çukur. Ve **التلفة**: ona girişenin helâkinin bastığı sağlam tepe; Hicrî’den. Ve şu beyti okudu:
  “Dikkat et; ikinize de **تلفة**’nin başında iki yavru vardır;
  Atıcı onu hedeflediğinde, onun boynu uzar.”
Ve **رجل تلفان** ve **تالف**: yani helâk olmuş; müvelled. Ve **المتلوف**: **المعروف**’un zıddı; o da müvelled. Ve onların darb-ı mesellerindendir: “**السلف تلف**”. Ve hadiste: “**إن من القرف التلف**”. Ve **قرف**’ta gelecektir.
