# تله — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%84%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: تله

التَّلَهُ: الحَيْرة. تَلِه الرجلُ يَتْلَهُ تَلَهاً: حار. وتَتَلَّهَ: جال في غير ضَيْعة. ورأَيتُه يتَتَلَّه أَي يتَرَدَّدُ متحيراً؛ وأَنشد أَبو سعيد بيتَ لبيد:
باتتْ تَتَلَّه في نِهاءٍ صُعائِدٍ
ورواه غيره: تبَلَّد؛ وقيل أَصل التَّلَهِ بمعنى الحيرة الوَلَهُ، قلبت الواو تاء، وقد وَلِهَ يَوْلَهُ وتَلِهَ يَتْلَهُ، وقيل: كان في الأَصل ائْتَلَهَ يَأْتَلِهُ، فأُدغمت الواو في التاء فقيل اتَّلَهَ يَتَّلِهُ، ثم حذفت التاء فقيل تلِهَ يَتْلَهُ، كما قالوا تَخِذَ يَتْخَذُ وتَقِيَ يَتْقَ، والأَصل فيهما اتَّخَذَ يَتَّخِذ واتَّقَى يتَّقي، وقيل: تَلِهَ كان أَصله دَلِهَ. ابن سيده: التَّلَهُ لغة في التَّلَف، والمَتْلَهَة المَتْلَفة. وفلاة مَتْلَهة أَي مَتْلَفة؛ قال الشاعر
(* قوله «قال الشاعر»
هو رؤبة، وعجزه كما في التكملة: بنا حراجيج المهاري النفه ويروى: ميله من الوله):
به تَمَطَّتْ غَوْلَ كُلِّ مَتْلَه
يعني مَتْلَفٍ. الأَزهري في النوادر: تَلِهْْتُ كذا وتَلِهْتُ عنه أَي ضَلِلْتُه وأُنْسِيتُه.

### Türkçe

**التَّلَهُ**: şaşkınlık. Adam **تَلِه** eder, **يَتْلَهُ** **تَلَهاً**: şaşırdı.

Ve **تَتَلَّهَ**: bir zayiata (helâke) düşmeksizin dolaştı. Ve onu **يتَتَلَّه** gördüm; yani şaşkın olarak gidip geliyor;
ve Ebû Saîd, Lebîd’in bir beytini okudu:
باتتْ **تَتَلَّه** في نِهاءٍ صُعائِدٍ

Ve başkası onu **تبَلَّد** diye rivayet etti; ve denildi ki: **التَّلَهِ**’in aslı, şaşkınlık mânasında **الوَلَهُ**’dur; **الواو** **تاء**’ya çevrildi; hâlbuki **وَلِهَ** **يَوْلَهُ** ve **تَلِهَ** **يَتْلَهُ** (denir). Ve denildi ki: aslında **ائْتَلَهَ** **يَأْتَلِهُ** idi; sonra **الواو** **التاء**’ya idğam edildi de **اتَّلَهَ** **يَتَّلِهُ** denildi; sonra **التاء** hazfedildi de **تلِهَ** **يَتْلَهُ** denildi; nitekim **تَخِذَ** **يَتْخَذُ** ve **تَقِيَ** **يَتْقَ** dediler; ikisinde de asıl **اتَّخَذَ** **يَتَّخِذ** ve **اتَّقَى** **يتَّقي**’dir. Ve denildi ki: **تَلِهَ**’nin aslı **دَلِهَ** idi. İbn Sîde: **التَّلَهُ**, **التَّلَف**’te bir dildir; ve **المَتْلَهَة** **المَتْلَفة**’dir. Ve **فلاة مَتْلَهة**: yani helâk edici; şair dedi:
(* “قال الشاعر” sözü: o, Ru’be’dir; ve onun ikinci mısraı, et-Tekmile’de olduğu üzere: بنا حراجيج المهاري النفه
ve şöyle rivayet edilir: ميله من الوله):
به تَمَطَّتْ غَوْلَ كُلِّ **مَتْلَه**

Yani helâk edici (şey). el-Ezherî, en-Nevâdir’de: **تَلِهْْتُ** şöyle ve **تَلِهْتُ** ondan: yani onu şaşırdım ve onu unutturuldum.
