# تمع (ت-م-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%85%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - م - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%85%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والتاء والميم معهما
ع ت م، ع م ت، م ت ع مستعملات ت م ع، ت ع م، م ع ت مهملات
عتم:
عتّم الرّجلُ تعتيماً إذا كفّ عن الشيء بعدما مضى فيه. قال حُمَيْد:
عَصاهُ منقارٌ شديدٌ يلطمُ
مجامعَ الهامِ ولا يُعَتّمُ
يصف الفيل. عصا الفيل منقاره، لأنّه يضرب به كلّ شيء. وقوله: لا يعتّم، أي: لا يكفّ ولا يهمل.
وحملت على فلان فما عتّمت، أي: ضربته فما تنهنهت وما نكلت ولا أبطأت.
وعَتَمْتُ فأنا عاتِمٌ، أي: كففت. قال:
ولستُ بوقّافٍ إذا الخيلُ أَحْجَمَتْ		ولستُ عن القرن الكميّ بعاتمِ
والعاتم: البطيء. قال:
ظعائنُ أمّا نيلهنّ فعاتِم
وفي الحديث: أنّ رسول الله صلى الله عليه وآله ناول سلمان كذا وكذا وديّة فَغَرَسَها فما عَتَّمتْ منها وَديَّة، أي: ما أبطأتْ حتى عَلِقَتْ.
والعَتَمَةُ: الثُلُثُ الأوّلُ من الليل بعد غيبوبة الشَّفَق. أَعْتَمَ القوم إذا صاروا في ذلك الوقت، وعتّموا تعتيماً ساروا في ذلك الوقت، وأوردوا أو أصدروا في تلك السّاعة. قال:
يَبْني العُلَى ويبتني المكارما
أقراهُ للضَّيفِ يثوبُ عاتِما
والعُتْمُ: الزّيتونُ يُشْبِهُ البرّي لا يَحْمِلُ شيئاً.
عمت:
العَمْتُ: أن تَعْمِتَ الصّوفَ فتلُفّ بعضَه على بعضٍ مستطيلاً أو مستديراً، كما يفعلُه الذي يغزلُ الصّوفَ فيُلقيه في يده أو نحو ذلك، والاسمُ العَميتُ، وثلاثة أَعْمِتَةٍ، وجمعه: عُمُتٌ. قال:
يظَلُّ في الشّاء يرعاها ويَحْلُبُها		ويَعْمِتُ الدّهرَ إلاّ ريْثَ يَهْتَبِدُ
ورجل عمّات وامرأة عمّاتة إذا كانت جيدة العَمْت.
وعمَّتَ الصّوفَ تعميتاً. وعَمْتُ الصّوفِ أن تعمِتَه عمائت.
والعميتة: ما ينفش من الصوف، ثم يمدّ، ثم يُجْعل حبالا، يلقى بعضه على بعض، ثم يغزل.
قال:
حتى تطير ساطعاً سختيتا
وقطعاً من وَبَر عميتا
وقيل: العَمْتُ: أن تضربَ ولا تُبالي من أصابَ ضربُك.
متع:
متع النَّهارُ متوعاً. وذلك قبل الزّوال.
ومتع الضّحى. إذا بلغ غايته عند الضحى الأكبر. قال:
وأدركْنا بها حَكَمَ بنَ عمرٍو		وقد مَتَعَ النَّهارُ بنا فزالا
والمتاعُ: ما يَستمتع به الإنسانُ في حوائجه من أمتعة البيت ونحوه من كلّ شيء. والدنيا متاعُ الغرور، وكلّ شيء تمتعت به فهو متاع، تقول إنّما العيشُ متاعُ أيّام ثم يزول - أي بقاء أيام - ومتّعك اللهُ به وأَمْتَعَكَ واحدٌ، أي: أبقاك لتستمتع به فيما تحب من السرور والمنافع. وكلّ من متّعته شيئاً فهو له متاعٌ ينتفع به.
ومُتعةُ المرأةِ المطلّقةِ إذا طلّقها زوجُها. متّعها مُتعةً يعطيها شيئاً، وليس ذلك بواجب، ولكنّه سُنّة. قال الأعشى يصف صيّاداً:
حتّى إذا ذرَّ قرنُ الشمسِ صبَّحها		من آل نبهانَ يبغي أهلَه مُتَعـا
أي: يبغيهم صيداً يتمتعون به، ومنهم من يكسر في هذا خاصّة، فيقول: المِتعة. والمُتعةُ في الحجّ: أن تضمَّ عُمْرَةً إلى الحجّ فذلك التّمتع. ويلزمُ لذلك دمٌ لا يجزيه غيره.

##### Türkçe

باب العين والتاء والميم معهما
**ع ت م**، **ع م ت**، **م ت ع** kullanımdadır; **ت م ع**، **ت ع م**، **م ع ت** ihmaldir.

**عتم**:
Adam **عتّم** eder, **تعتيماً**; bir şeyde ilerlemiş olduktan sonra ondan el çektiği zaman. **حُمَيْد** dedi ki:
عَصاهُ منقارٌ شديدٌ يلطمُ
مجامعَ الهامِ ولا يُعَتّمُ
Fili vasfeder. Filin asası onun gagasıdır; çünkü onunla her şeye vurur. Ve onun sözü: “**لا يعتّم**”, yani: el çekmez ve ihmal etmez.
Ve falana yüklendim de **ما عتّمت**; yani: ona vurdum da gevşemedim ve geri durmadım ve yavaşlamadım.
Ve **عَتَمْتُ**; ben **عاتِمٌ**im; yani: el çektim. Dedi ki:
ولستُ بوقّافٍ إذا الخيلُ أَحْجَمَتْ		ولستُ عن القرن الكميّ بعاتمِ
Ve **العاتم**: yavaş olan. Dedi ki:
ظعائنُ أمّا نيلهنّ فعاتِم
Ve hadiste: Resûlullah صلى الله عليه وآله Salman’a şöyle şöyle bir **وديّة** verdi; o da onu dikti de ondan bir **وديّة** **ما عَتَّمتْ**; yani: tutununcaya kadar yavaşlamadı.
Ve **العَتَمَةُ**: şafağın kaybolmasından sonra gecenin ilk üçte biri. Kavim **أَعْتَمَ** eder; o vakitte oldukları zaman; ve **عتّموا تعتيماً**; o vakitte yürüdükleri zaman; ve o saatte suya getirdiler yahut o saatte geri döndürdüler. Dedi ki:
يَبْني العُلَى ويبتني المكارما
أقراهُ للضَّيفِ يثوبُ عاتِما
Ve **العُتْمُ**: yabaniye benzeyen zeytindir; hiçbir şey taşımaz.

**عمت**:
**العَمْتُ**: yünü **تَعْمِتَ** etmen; onun bir kısmını bir kısmı üzerine, uzunca yahut yuvarlakça olarak sarman; yün eğirenin yaptığı gibi; onu eline yahut buna benzer bir şeye bırakır; isim **العَميتُ**tir; üç **أَعْمِتَةٍ**; çoğulu: **عُمُتٌ**. Dedi ki:
يظَلُّ في الشّاء يرعاها ويَحْلُبُها		ويَعْمِتُ الدّهرَ إلاّ ريْثَ يَهْتَبِدُ
Ve **عمّات** bir adam ve **عمّاتة** bir kadın; **العَمْت**i iyi olduğu zaman.
Ve yünü **عمَّتَ** etti, **تعميتاً**. Ve **عَمْتُ الصّوفِ**: onu **عمائت** olarak **تعمِتَه** etmendir.
Ve **العميتة**: yünden kabartılan şeydir; sonra uzatılır; sonra ipler yapılır; onun bir kısmı bir kısmı üzerine bırakılır; sonra eğrilir.
Dedi ki:
حتى تطير ساطعاً سختيتا
وقطعاً من وَبَر عميتا
Ve denildi: **العَمْتُ**: vurman ve vuruşunun kime isabet ettiğine aldırmaman.

**متع**:
Gündüz **متع** etti, **متوعاً**. Bu, zevalden öncedir.
Ve kuşluk **متع** etti; büyük kuşlukta gayesine ulaştığı zaman. Dedi ki:
وأدركْنا بها حَكَمَ بنَ عمرٍو		وقد مَتَعَ النَّهارُ بنا فزالا
Ve **المتاعُ**: insanın ihtiyaçlarında ev eşyası ve benzeri her şeyden kendisiyle faydalandığı şeydir. Ve dünya aldanış **متاعُ**ıdır. Ve kendisiyle faydalandığın her şey **متاع**tır. “Hayat ancak günlerin **متاعُ**ıdır, sonra gider” dersin; yani: günlerin kalışı. Ve Allah seni onunla faydalandırdı; ve **أَمْتَعَكَ**; ikisi birdir; yani: seni, sevinc ve menfaatlerden sevdiğin şeyde onunla faydalanman için yaşattı. Ve her kimi bir şeyle faydalandırdıysan, o onun için kendisiyle yararlandığı bir **متاعٌ**dır.
Ve boşanmış kadının **مُتعةُ**si; kocası onu boşadığı zaman. Ona **مُتعةً** olarak **متّعها** eder; ona bir şey verir; bu vacip değildir; fakat sünnettir. **الأعشى** bir avcıyı vasfederek dedi ki:
حتّى إذا ذرَّ قرنُ الشمسِ صبَّحها		من آل نبهانَ يبغي أهلَه مُتَعـا
Yani: onlara, kendisiyle faydalanacakları bir av arar. Ve onlardan kimi özellikle bunda kesre yapar da “**المِتعة**” der. Ve hacda **المُتعةُ**: bir **عُمْرَةً**yi hacca katmandır; işte bu **التّمتع**dır. Bunun için bir kan gerekir; ondan başkası onu karşılamaz.
