# تنأ — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D8%A3/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%86%D8%A3/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D8%A3.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: تنأ

(باب التاء والنون وما يثلثهما)
(تنخ) التاء والنون والخاء كلمةٌ واحدة، وهو الإقامة. يقال تَنَخَ بالمكان تُنُوخاً، وتتَنَّخَ تَتَنُّخاً([1]) إذا أقامَ به، وبذلك سُمِّيت تَنُوخُ، وهي أحياءٌ من العرب اجتَمَعُوا وتحالَفوا، فتَنَخُوا، أي أقاموا في مواضِعِهم.
(تنف) التاء والنون والفاء كلمةٌ واحدة، التَّنوفة المَفَازة، وكذلك التَّنُوفيَّة. قال ابنُ احمر:
كم دُونَ لَيْلَى مِن تَنُوفيّةٍ *** لَمَّاعة تُنْذِر فيها النُّذُرْ([2])وروى ابن قتيبة "تَنُوفَى" وقال: ثنيّةٌ مُشْرِفة . قال: وناسٌ يقولون يَنُوفَى. وأنشد:
كأنّ بَنِي نَبْهانَ أَوْدَتْ بجَارِهمْ *** عُقابُ تنُوفَى لا عُقابُ القَواعلِ([3])والقواعل: ثَنايا صِغارٌ. يقول: كأنّ جارَهُم طارت به* هذه العُقابُ. ومثله قول المسيّب:
أنتَ الوفيُّ فما تُذَمُّ وبعضُهم *** تُوفِي بذِمّتِهِ عُقابُ مَلاَعِ([4])قال: مَلاَعِ، أخرجَه مُخْرَجَ حَذَامِ. يقال امتَلَعَه اختَلَسَه.
(تنأ) التاء والنون والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال تَنَأَ بالبلَد إذا قَطَنه، وهو تانِئٌ.
 --------------ــــ
([1]) وردت في الجمهرة. وبدلها في اللسان والقاموس: "تنخ" بتاء واحدة مع تشديد النون، وهذه الأخيرة جاءت في الجمهرة أيضاً.
([2]) البيت في المجمل واللسان (تنف).
([3]) المشهور في رواية البيت، وهو لامرئ القيس:
كأن دثاراً حلقت بلبونه  *** عقاب تنوفى لا عقاب القواعل
          انظر ديوانه واللسان (تنف، نوف) ومعجم البلدان (تنوفى، ينوفى، القواعل). وقد نبه الوزير أبو بكر على رواية ابن قتيبة الواردة هنا.
([4]) البيت في المفضليات (1: 61) برواية: "تودي بدمته".

ـ

### Türkçe

(تâ ve **النون** ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**تنخ**) **التاء** ve **النون** ve **الخاء** bir tek kelimedir; o da ikamettir. Denir: bir yerde **تَنَخَ** eder, **تُنُوخاً**; ve **تتَنَّخَ** eder, **تَتَنُّخاً**([1]) —orada ikamet ettiği zaman. Ve bununla **تَنُوخُ** isimlendirildi; o, Araplardan birtakım kabilelerdir; toplandılar ve antlaştılar; böylece **فتَنَخُوا**; yani, yerlerinde ikamet ettiler.

(**تنف**) **التاء** ve **النون** ve **الفاء** bir tek kelimedir: **التَّنوفة** çöl (ıssız geniş arazi)dir; yine **التَّنُوفيَّة** de böyledir. İbn Ahmer dedi ki:
Leylâ’dan önce nice **تَنُوفيّةٍ** vardır ki *** parıldayıcıdır; onda uyarılar uyarır([2])
İbn Kuteybe “**تَنُوفَى**” diye rivayet etti ve dedi ki: yüksekçe bir geçittir. Dedi ki: ve birtakım insanlar **يَنُوفَى** derler. Ve şu beyti okudu:
Sanki Benî Nebhân, komşularını helâk etti; *** **تنُوفَى**’nın kartalı; **القَواعلِ**’in kartalı değil([3])
Ve **القواعل**: küçük geçitlerdir. Diyor ki: sanki komşularını bu kartal uçurup götürdü. Ve onun benzeri, el-Müseyyeb’in sözüdür:
Sen vefalısın; artık yerilmezsin; ve bazısı *** onun zimmetini **عُقابُ مَلاَعِ** yerine getirir([4])
Dedi ki: **مَلاَعِ**; onu **حَذَامِ**’ın çıkarımı gibi çıkardı. Denir: **امتَلَعَه**; onu kapıp aldı, aşırdı.

(**تنأ**) **التاء** ve **النون** ve **الهمزة** bir tek kelimedir. Denir: beldede **تَنَأَ** etti; onu mesken tuttuğu zaman; ve o, **تانِئٌ**dir.
 --------------ــــ
([1]) Cemhere’de vârid olmuştur. Ve onun yerine Lisân ve Kâmûs’ta: tek **التاء** ile, **النون**’u şeddeli olarak “**تنخ**”; ve bu sonuncusu Cemhere’de de gelmiştir.
([2]) Beyit, el-Mücmel ve Lisân’da (**تنف**).
([3]) Beytin rivayetinde meşhur olan; ve o, İmru’ul-Kays’ındır:
Sanki bir örtü, sütlü devesinin üzerine kondu  *** **عقاب تنوفى**; **عقاب القواعل** değil
          Dîvânına ve Lisân’a (**تنف**، **نوف**) ve Mu‘cemu’l-Büldân’a (**تنوفى**، **ينوفى**، **القواعل**) bak. Vezir Ebû Bekr, burada vârid olan İbn Kuteybe rivayetine dikkat çekmiştir.
([4]) Beyit, el-Mufaddaliyât’ta (1: 61) şu rivayetle: “**تودي بدمته**”.
