# تنتل (ت-ن-ت-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ن - ت - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ل ن
تلن ، نتل ، تنبل ، تنتل : ( مستعملة ) .
( تنبل ) : روي عن الأصمعيّ أنه قال : رجل تِنْبَلٌ وتنْتَل ، وتِنْبَالة وتِنْتَالة ، وهو القصيرُ ، رَوَى هذا أبو تراب في باب الباء والتاء من الاعتقاب .
تلن : أبو عبيد : لنا فيه تَلُونَةٌ ، أي حاجةٌ .
شمر قال الفرّاء : لهم فيه تُلُنَّةٌ وتَلُتَّةٌ وتَلُونَةٌ على فَعُولَة ، أي مُكْثٌ .
وأنشد ابن الأعرابي :
فإنكم لَسْتُم بِدَار تُلُنَّة
وَلَكِنَّما أنتم بِهِنْد الأحَامِسِ
ابن بُزُرْجَ : قال أبو حيان : التَّلانَةُ : الحاجةُ وهي التَّلُونةُ والتَّلُون ، وأنشد :
فَقُلتُ لها لا تَجْزَعِي إنَّ حاجتي
بِجِزْغ الغَضَى قد كان يُقْضَى تَلُونُها
قال : وقال أبو الرغيبة : هي التُّلُنَّةُ .
أبو عبيد عن الأحمر : تَلانَ في معنى الآنَ وأنشد :
وصليه كما زَعَمْتِ تَلانَا
ونحوه قال الأموي .
نتل ( تنتل ) : أبو عبيد عن أبي عمرو : تَنَاتَل النَّبْتُ إذا صار بعضه أطولَ من بعض .
شمر : اسْتَنْتَلَ القومُ على الماء إذا تَقَدَّموا ، قال : والنَّتْلُ هو التَّهَيُّؤُ في القدوم .
وروي عن أبي بكر الصديق : أنه سُقِيَ لبناً ارتاب به أنه لم يَحِلَّ له شُرْبُه فاستَنْتَل يَتَقَيَّأُ أي تَقَدَّم .
أبو عبيد عن أبي زيد : استَنْتلت للأمر استنتالاً وابْرنْتَيْتُ ابرِنْتاء وابرنذعت ابرنذاعاً كل هذا إذا استعددت له .
عمرو عن أبيه : النَّتْلة البَيْضَة وهي الدَّوْمَصَةُ ، وأمّ العباس بن عبد المطلب هي نُتَيْلةُ ابنةُ خَبَّاب بنِ كلَيب بن مالك ابن عمرو بن عامر بن زيد مناة بن عامر ، وهو الضَّحْيانُ بن النَّمِر بن قاسِطِ بن رَبيعة .
وقال الليث في قول الأعشى :
لا يَتَمَنَّى لها في القَيْظ يَهْبِطُها
إلا الذين لهم فيما أَتَوْا نَتَلُ
قال : زعموا أن العرب كانوا يملأون بَيْضَ النَّعام ماءً في الشتاء ، ويَدْفِنونها في الفَلَوات البعيدة من الماء ، فإذا سلكوها في القيظ اسْتَثارُوا البيضَ ، وشربوا ما فيها من الماء فذلك النَّتَلُ .
قلت : أصل النَّتْلِ التَّقَدُّم والتَّهيؤ للقدوم ، فلما تَقَدَّموا في أمر الماء بأن جعلوه في البَيْضِ ودَفَنوه سمّوْا البيضَ نَتَلاً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّتْلُ التَّقدم في الخير والشر وانْتَتَل إذا سَبق .
وفي الحديث : أنه رأى الحسين يلعب ومعه صبية في السكة ، فاستنتل ( صلى الله عليه وسلم ) أمام القوم ، أي تقدم ، قال أبو بكر : وبه سُمِّي الرجلُ ناتلاً .

##### Türkçe

ت ل ن
**تلن**، **نتل**، **تنبل**، **تنتل**: (kullanılan).

(**تنبل**): Asmaî’den rivayet olundu ki şöyle dedi: Adam **تِنْبَلٌ** ve **تنْتَل**; ve **تِنْبَالة** ve **تِنْتَالة**; o, kısa boyludur. Bunu Ebû Turâb, i‘tikābın **الباء** ve **التاء** bâbında rivayet etti.

**تلن**: Ebû Ubeyd: Bizim onda **تَلُونَةٌ** vardır; yani ihtiyaç.

Şemmer dedi: Ferrâ dedi: Onların onda **تُلُنَّةٌ** ve **تَلُتَّةٌ** ve **تَلُونَةٌ** (vezin olarak) **فَعُولَة** üzere vardır; yani bekleyiş.

İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:
فإنكم لَسْتُم بِدَار تُلُنَّة
وَلَكِنَّما أنتم بِهِنْد الأحَامِسِ

İbn Büzurc: Ebû Hayyân dedi: **التَّلانَةُ**: ihtiyaçtır; o, **التَّلُونةُ** ve **التَّلُون**’dur. Ve şu beyti okudu:
فَقُلتُ لها لا تَجْزَعِي إنَّ حاجتي
بِجِزْغ الغَضَى قد كان يُقْضَى تَلُونُها
Dedi: Ebû’r-Rağîbe de dedi: O, **التُّلُنَّةُ**’dir.

Ebû Ubeyd, Ahmer’den: **تَلانَ** “**الآنَ**” mânâsındadır. Ve şu beyti okudu:
وصليه كما زَعَمْتِ تَلانَا
Bunun benzerini Emevî söyledi.

**نتل** (**تنتل**): Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: Bitki **تَنَاتَل** ettiğinde; yani onun bir kısmı bir kısmından daha uzun olduğunda.

Şemmer: Kavim suya doğru **اسْتَنْتَلَ** ettiğinde; yani öne geçtiklerinde. Dedi: **النَّتْلُ** ise, gelişte hazırlanmadır.

Ebû Bekir es-Sıddîk’tan rivayet olundu: Kendisine süt içirildi; onda şüphelendi ki onu içmek kendisine helâl olmamıştır; bunun üzerine **فاستَنْتَل يَتَقَيَّأُ**; yani öne geçti.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: İş için **استَنْتلت** (yani) **استنتالاً**; ve **ابْرنْتَيْتُ** (yani) **ابرِنْتاء**; ve **ابرنذعت** (yani) **ابرنذاعاً**; bütün bunlar, ona hazırlandığında (söylenir).

Amr, babasından: **النَّتْلة** yumurtadır; o da **الدَّوْمَصَةُ**’dır. Ve Abbâs b. Abdülmuttalib’in annesi, **نُتَيْلةُ**’dir: Habbâb b. Küleyb b. Mâlik b. Amr b. Âmir b. Zeyd Menât b. Âmir’in kızı; o da **الضَّحْيانُ** b. Nemir b. Kāsıt b. Rabîa’dır.

Leys, A‘şâ’nın şu sözü hakkında dedi:
لا يَتَمَنَّى لها في القَيْظ يَهْبِطُها
إلا الذين لهم فيما أَتَوْا نَتَلُ
Dedi: Zannettiler ki Araplar kışın devekuşu yumurtasını su ile doldururlardı ve onu sudan uzak ıssızlıklara gömerlerdi; kıyazda (yaz sıcağında) oradan geçtiklerinde yumurtaları ortaya çıkarırlardı ve içindekinden su içerlerdi; işte bu **النَّتَلُ**’dir.

Dedim: **النَّتْلِ**’in aslı, öne geçmek ve gelişe hazırlanmadır; su işinde öne geçtiklerinde, onu yumurtanın içine koyup gömdükleri için, yumurtaya **نَتَلاً** adını verdiler.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّتْلُ** hayırda ve şerde öne geçmektir; **انْتَتَل** ettiğinde; yani geçtiğinde/öne geçtiğinde.

Hadiste: Hüseyin’i sokakta oynarken ve onunla birlikte çocuklar varken gördü; (sallallahu aleyhi ve sellem) kavmin önünde **فاستنتل** etti; yani öne geçti. Ebû Bekir dedi: Bununla adama **ناتلاً** adı verildi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التهذيب في الرباعي: إِذا مَذِرَت البَيْضة فهي التَّنْتَلة. وقال ابن الأَعرابي: تَنتَل الرجلُ إِذا تَقَذَّر بعد تنظيف، وتَنْتَل إِذا تَحامَق بعد تَعاقُل.

##### Türkçe

**التهذيب**’de rubâî (dörtlü kök) bahsinde: Yumurta bozulup kokuşursa, o **التَّنْتَلة**’dir. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: Adam **تَنتَل** eder; temizlikten sonra iğrenip tiksinirse; ve **تَنْتَل** eder; akıllılık gösterdikten sonra ahmaklık ederse.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D8%AA%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

التنتل كدرهم، والتنتالة بالكسر أهمله الجوهري والصاغاني، وقال غيرهما: هو القصير من الناس، والتنتل ملحق بنظائره، وقد يستدرك به وبما مر على بحرق، في شرح اللامية.
 ومما يستدرك عليه: تنتلة: موضع في أرض غطفان، قاله نصر. والتنتلة: البيضة المذرة، ذكره الأزهري في الرباعي. وقال ابن الأعرابي: تنتل الرجل: إذا تقذر بعد تنظيف، وأيضا: تحامق بعد تعاقل.

##### Türkçe

**التنتل** “dirhem gibi”; **التنتالة** (kesre ile) Cevherî ve Sâgânî onu ihmal etti; başkaları dedi ki: o, insanlardan kısa olandır; **التنتل** benzerlerine ilhak edilmiştir; ve onunla ve daha önce **بحرق** üzerine geçenle, **اللامية** şerhinde istidrâk edilebilir.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **تنتلة**: Gatafân toprağında bir yer; bunu Nasr söyledi. Ve **التنتلة**: “müzre” yumurta; Ezherî onu rubâîde zikretti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **تنتل الرجل**: temizlendikten sonra iğrençleştiği zaman; ayrıca: akıllı davrandıktan sonra ahmaklaştı.
