# تنر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%86%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: تنر

التَّنُّورُ: نوع من الكوانين. الجوهري: التِّنُّورُ الذي يخبز فيه. وفي الحديث: قال لرجل عليه ثوب مُعَصْفَرٌ: لو أَن ثَوْبَك في تَنُّورِ أَهْلِكَ أَو تَحْتَ قَ دْرِهم كان خيراً؛ فذهب فأَحرقه؛ قال ابن الأَثير: وإِنما أَراد أَنك لو صرفت ثمنه إِلى دقيق تخبزه أَو حطب تطبخ به كان خيراً لك، كأَنه كره الثوب المعصفر. والتَّنُّور: الذي يخبز فيه؛ يقال: هو في جميع اللغات كذلك. وقال أَحمد
بن يحيى: التَّنُّور تَفْعُول من النار؛ قال ابن سيده: وهذا من الفساد بحيث تراه وإِنما هو أَصل لم يستعمل إِلاَّ في هذا الحرف وبالزيادة، وصاحبه تَنَّارٌ. والتَّنُّور: وَجْهُ الأَرض، فارسي معرَّب، وقيل: هو بكل لغة. وفي التنزيل العزيز: حتى إِذا جاء أَمْرُنا وفار التَّنُّورُ؛ قال علي، كرم الله وجهه: هو وجه الأَرض، وكل مَفْجَرِ ماءٍ تَنُّورٌ. قال أَبو إِسحق: أَعلم الله عزّ وجل أَن وقت هلاكهم فَوْرُ التَّنُّورِ، وقيل في التنور أَقوال: قيل التنور وجه الأَرض، ويقال: أَراد أَن الماء إِذا فار من ناحية مسجد الكوفة، وقيل: إِن الماء فار من تنور الخابزة، وقيل أَيضاً: إِن التَّنُّور تَنْوِيرُ الصُّبْح. وروي عن ابن عباس: التَّنُّورُ الذي بالجزيرة وهي عَيْنُ الوَرْدِ، والله أَعلم بما أَراد. قال الليث: التنور عمت بكل لسان. قال أَبو منصور: وقول من قال إِن التنور عمت بكل لسان يدل على أَن الاسم في الأَصل أَعجمي فعرّبتها العرب فصار عربيّاً على بنار فَعُّول، والدليل على ذلك أَن أَصل بنائه تنر، قال: ولا نعرفه في كرم العرب لأَنه مهمل، وهو نظير ما دخل في كلام العرب من كلام العجم مثل الديباج والدينار والسندس والاستبرق وما أَشبهها ولما تكلمت بها العرب صارت عربية. وتنانير الوادي: محافله؛ قال الراعي:
فَلَمَّا عَلاَ ذَاتَ التِّنَانِيرِ صَوْتُهُ،
تَكَشَّفَ عَنْ بَرْقٍ قَليلٍ صَواعِقُهْ
وقيل: ذات التنانير هنا موضع بعينه؛ قال الأَزهري: وذات التنانير عَقَبَةٌ بِحْذاء زُبَالة مما يلي المغرب منها.

### Türkçe

**التَّنُّورُ**: **الكوانين**den bir tür. el-Cevherî: İçinde ekmek pişirilen **التِّنُّورُ**. Hadiste: Üzerinde **مُعَصْفَرٌ** bir elbise bulunan bir adama dedi ki: “Eğer elbisen **تَنُّورِ** ehlinin içinde yahut onların **قَ دْرِ**’inin altında olsaydı daha hayırlı olurdu”; o da gidip onu yaktı; İbnü’l-Esîr dedi ki: Ancak şunu kastetti: “Eğer onun bedelini una çevirip onu pişirsen yahut onunla yemek pişireceğin oduna çevirsen senin için daha hayırlı olurdu”; sanki **الثوب المعصفر**i kerih gördü. Ve **التَّنُّور**: içinde ekmek pişirilen (şey); denilir ki: bütün dillerde böyledir. Ahmed b. Yahyâ dedi ki: **التَّنُّور** **النار**dan **تَفْعُول**dur; İbn Sîde dedi ki: Bu, gördüğün üzere fesattandır; ancak o, yalnızca bu harfte ve ziyade ile kullanılmış bir asıldır; ve onun sahibi **تَنَّارٌ**dur. Ve **التَّنُّور**: yerin yüzü; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; ve denildi ki: her dilde odur. Aziz tenzilde: “Nihayet emrimiz geldiğinde ve **التَّنُّورُ** kaynadığında”; Ali, Allah yüzünü keremli kılsın, dedi ki: O, yerin yüzüdür; ve suyun her fışkırdığı yer **تَنُّورٌ**dur. Ebû İshâk dedi ki: Allah عزّ وجل onlara helâk vakitlerinin **التَّنُّورِ**un kaynaması olduğunu bildirdi; ve **التنور** hakkında sözler söylendi: denildi ki **التنور** yerin yüzüdür; ve denilir ki: suyun Kûfe mescidi tarafından kaynamasını kastetti; ve denildi ki: su, ekmekçi kadının **تنور**undan kaynadı; ve yine denildi ki: **التَّنُّور** sabahın **تَنْوِيرُ**udur. İbn Abbâs’tan rivayet edildi: **التَّنُّورُ** Cezîre’dedir ve o **عَيْنُ الوَرْدِ**dür; Allah, neyi kastettiğini daha iyi bilir. el-Leys dedi ki: **التنور** her dilde umumî oldu. Ebû Mansûr dedi ki: “**التنور** her dilde umumî oldu” diyenin sözü, ismin aslında Acemî olduğuna delâlet eder; Araplar onu Arapçalaştırdılar da **فَعُّول** vezni üzere Arapça oldu; bunun delili şudur: binasının aslı **تنر**dir; dedi ki: Arapların kelâmında onu bilmeyiz; çünkü o ihmâldir; o, Acemlerin sözünden Arapların sözüne giren **الديباج** ve **الدينار** ve **السندس** ve **الاستبرق** ve benzerleri gibidir; Araplar onunla konuştuklarında Arapça oldu. Ve vadinin **تنانير**i: onun meclisleri/toplanma yerleri; er-Râʿî dedi ki:
فَلَمَّا عَلاَ ذَاتَ التِّنَانِيرِ صَوْتُهُ،
تَكَشَّفَ عَنْ بَرْقٍ قَليلٍ صَواعِقُهْ
Ve denildi ki: buradaki **ذات التنانير** bizzat bir yerdir; el-Ezherî dedi ki: **ذات التنانير** Zübâle’nin karşısında, onun batı tarafına doğru olanlardan bir **عَقَبَةٌ**dır.
