# تنف — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%81/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%86%D9%81/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%81.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: تنف

(باب التاء والنون وما يثلثهما)
(تنخ) التاء والنون والخاء كلمةٌ واحدة، وهو الإقامة. يقال تَنَخَ بالمكان تُنُوخاً، وتتَنَّخَ تَتَنُّخاً([1]) إذا أقامَ به، وبذلك سُمِّيت تَنُوخُ، وهي أحياءٌ من العرب اجتَمَعُوا وتحالَفوا، فتَنَخُوا، أي أقاموا في مواضِعِهم.
(تنف) التاء والنون والفاء كلمةٌ واحدة، التَّنوفة المَفَازة، وكذلك التَّنُوفيَّة. قال ابنُ احمر:
كم دُونَ لَيْلَى مِن تَنُوفيّةٍ *** لَمَّاعة تُنْذِر فيها النُّذُرْ([2])وروى ابن قتيبة "تَنُوفَى" وقال: ثنيّةٌ مُشْرِفة . قال: وناسٌ يقولون يَنُوفَى. وأنشد:
كأنّ بَنِي نَبْهانَ أَوْدَتْ بجَارِهمْ *** عُقابُ تنُوفَى لا عُقابُ القَواعلِ([3])والقواعل: ثَنايا صِغارٌ. يقول: كأنّ جارَهُم طارت به* هذه العُقابُ. ومثله قول المسيّب:
أنتَ الوفيُّ فما تُذَمُّ وبعضُهم *** تُوفِي بذِمّتِهِ عُقابُ مَلاَعِ([4])قال: مَلاَعِ، أخرجَه مُخْرَجَ حَذَامِ. يقال امتَلَعَه اختَلَسَه.
(تنأ) التاء والنون والهمزة كلمةٌ واحدة. يقال تَنَأَ بالبلَد إذا قَطَنه، وهو تانِئٌ.
 --------------ــــ
([1]) وردت في الجمهرة. وبدلها في اللسان والقاموس: "تنخ" بتاء واحدة مع تشديد النون، وهذه الأخيرة جاءت في الجمهرة أيضاً.
([2]) البيت في المجمل واللسان (تنف).
([3]) المشهور في رواية البيت، وهو لامرئ القيس:
كأن دثاراً حلقت بلبونه  *** عقاب تنوفى لا عقاب القواعل
          انظر ديوانه واللسان (تنف، نوف) ومعجم البلدان (تنوفى، ينوفى، القواعل). وقد نبه الوزير أبو بكر على رواية ابن قتيبة الواردة هنا.
([4]) البيت في المفضليات (1: 61) برواية: "تودي بدمته".

ـ

### Türkçe

(باب **التاء** و**النون** وما يثلثهما)
(**تنخ**) **التاء** ve**النون** ve**الخاء** tek bir kelimedir; o da ikamettir. Denilir: **تَنَخَ** mekânda **تُنُوخاً**; ve **تتَنَّخَ** **تَتَنُّخاً**([1])—orada ikamet ettiği zaman. Ve bununla **تَنُوخُ** adlandırıldı; o, Araplardan birtakım kabilelerdir; toplandılar ve antlaştılar; böylece **تَنَخُوا** ettiler, yani yerlerinde ikamet ettiler.
(**تنف**) **التاء** ve**النون** ve**الفاء** tek bir kelimedir; **التَّنوفة** ıssız çöldür; yine **التَّنُوفيَّة** de böyledir. İbn Ahmer dedi ki:
Leylâ’dan ne kadar da aşağıda **تَنُوفيّةٍ** vardır *** parıldayan; onda uyarılar uyarır([2])
İbn Kuteybe “**تَنُوفَى**” rivayet etti ve dedi ki: yüksekçe bir geçittir. Dedi ki: ve birtakım insanlar **يَنُوفَى** derler. Ve inşad etti:
Sanki Benî Nebhân komşularını götürmüş *** **تنُوفَى**’nın kartalı; **القَواعلِ**’in kartalı değil([3])
Ve **القواعل**: küçük geçitlerdir. Diyor: sanki komşularını bu kartal uçurup götürdü. Ve bunun benzeri, el-Müseyyeb’in sözüdür:
Sen vefalısın; kınanmazsın; ve onların bir kısmı *** onun zimmetiyle **عُقابُ مَلاَعِ** vefa eder([4])
Dedi ki: **مَلاَعِ**; onu **حَذَامِ**’ın çıkarılışı gibi çıkardı. Denilir: **امتَلَعَه**; onu kapıp aldı.
(**تنأ**) **التاء** ve**النون** ve**الهمزة** tek bir kelimedir. Denilir: **تَنَأَ** beldede—ona yerleştiği zaman; ve o **تانِئٌ**’dir.
 --------------ــــ
([1]) Cumhurre’de varid olmuştur. Ve onun yerine Lisân ve Kâmûs’ta: “**تنخ**” tek **تاء** ile, **النون**’u şeddeli; ve bu sonuncusu Cumhurre’de de gelmiştir.
([2]) Beyit, el-Mücmel ve Lisân’da (**تنف**).
([3]) Beytin rivayetinde meşhur olan—ve o, İmru’ul-Kays’ındır:
Sanki bir örtü, sütüyle onun üzerine konmuş  *** **عقاب تنوفى**; **عقاب القواعل** değil
          Dîvânına ve Lisân’a (**تنف**، **نوف**) ve Mu‘cemu’l-Buldân’a (**تنوفى**، **ينوفى**، **القواعل**) bak. Ve vezir Ebû Bekr, burada varid olan İbn Kuteybe rivayetine dikkat çekmiştir.
([4]) Beyit, el-Mufaddaliyât’ta (1: 61) şu rivayetle: “**تودي بدمته**”.

ـ
